Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus"

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



m^s*w^^m m^ 



^m W 



mA^m^ 







^tp' 




?^1 



4 







HARVARD COLLEGE 
LIBRARY 




FBOM TPB BBQUEST OF 

JAMES WALKER 

(Cla86ofl814) 
Pre$ident ofHarvard CoUege 

"PkvfaraBee being §ivwi to woiki in the IiMeUeetiul 

UM ■Ummu 9cMBoes 




Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



PATROLOGm 

CURSUS COMPLETUS 



VIVLIOTHBCA DNlVlIRSALtB. INtBGllA. UNIPORHIS. GOMMODA. OBGONOIilGA, 

0MN1UM SS. PmilM, DOGTORUM SGKIPTORUMQUE EGGLESU8TIG0BUM 

(Qin 

AB ^VO APOSTOLICO AD INNOGENTII III TEMPORA 

rLORUERUNT; 

RCCUSIO CHR0N0L061GA 

OMiNIUM QUiE EXSTITERE MONUMEN TORUM CATIIOLlGiC; TRADITIONIS PER DUODEaM PRIORA 

ECCLESIiE SifiCULA, 

lUXTA EDITI0KE8 ACCtlRATiSSIilkS, lilTBR 8E CtjyOtJR RONRDLlI» CODICIRUS MANUSCRIPTIS C0LLATA8, 

PERQtlAll DILIGENTER CASTIGATA; 

DIS8BRTATI0N1BDS, C0MMENTARI18 LECTIONIBUSQUB VAR1ANTIBU8 CONTINENTER ILLU8TRATA ; 

OMNIBUS OPfcRIBUS POST AMPLISSIMA8 EDITI0NE8 QUiB TR1BU8 N0TIS81MIS 8ACUL1S DEBBNTUR ABSOLUTAS 

DETECTIS, AUCTA; 
INDTCIBUS PART1CULAR1BU8 ANALTTICtS, SINGUL08 StVM tOM08, 8IVB AUCtORBS ALICUJU8 HOMENTI 

8UBSEQUENTIBtJS, DONATA; 

CAPITULIS INTRA IP8UH TBXTUM RITE DlSPOSITtS, NECNON ET TITULIS S1N6ULARUM PA6INARUH MARGINBM 

8UPEniOREM DiSTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUB MATERIaH 8IGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; 

OPBRIBUS CUH DUBIIS TUH APOCRTPHIS, ALIQUA VERO AUCTOBITATB IN ORDINE AD TRADITIONEH 

BCCLESIASTICAH POLLENTIBUS, AHPLIFICATA; 

DU0BU8 INDICIBUS CENERALlBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICBT RERUM, QUO CONSULTO, QU1DQU1D 

ONUSQUISQUB PATRUH INQUODLIBET THEHA SCRIPSERlt UNO INTUITU C0N8PICUTUR; ALTERO 

SCRIPTURiO SACRiE, bx quo LECTORt cohpeeirb sit obvium quinah patres 

ET IN QUIBUS OPBRUH SUORUH LOCIS 8INGUL08 SINGULORUH LIBRORUM 

SCRIPTUBiE TEXTUS COHHENTATI SINT* 

CDITIO ACCURATISSIliA, CiETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPBNDANTUR : CHARaCTERUH NITIDlTAi 

I CHARTiE QUALITAS, INTEGRITASTEXTUS, PBRFECTIO CORRBCTIOmS, OPERUM RECUSORUH TUH VARIETA8 

TIIM RUHRRUS, FORHA VOLUHINUH PEBQUAH COHHODA SIBIQUB IR TOTO 0PBEI8 DEGUR8U GONSTANTRR 

SIMILIS,PRETII BXlGUITAS,PR<eSERTlHQUB ISTA C0LLECT10,UNA, HBTHODIGA ET CBRONOLOGICA , 

8RXCENT0RUH FRAGHENTORUH OPUSCULORUHQUE HAGTENUS HIG ILIilC 8PAR80RUH, 

PRIHUH AUTEH 1N N08TRA RIBLIOTHEGA , BX OPBRIBUS AD 0MNB8 ilTATES , 

L0C08, L1NGUA8 FORHA^UB PERtlNENTIBUS , COADUNATORUH. 

SERIES SECUNDA, 

tN QUA PRODEUNT PATRBS. DOCTORES SCRIPTORBSQUB BOCLESIiB LATINiB 
A GRE60BI0 MA6N0 AD INNOCENTIUM III. 

Vccumnte %^^. SKigne, 

»lBI.XOTB»CJB GI.BRX UMIlTBmSJB, 

81VI 
ttJRSUUil COUPLETORUM IN SINGULOS 8CIENTIJS KCCLK8USTIGA RAMOS BDITORE. 

PATR0L06IA BINA EDITIORB TTPIS MAHDATA EST, ALIA NBMPB LATINA9 ALIA 6RJSC0-LATINA. — 

VBNBUNT UILLB FHANCI8 DUCENTA TOLUMINA EDITI0NI8 LATINJB ; OCTINGBNTIS ET 

MILLB TRECBnTA GR^CO-LATINJB. — MERB LATINA UNIYERSOS AUCT0RE8 TUM OCCIDBNTALBB, TUM 

ORIBNTALES EQUIDBM AMPLECTITUR ; Bl AUTEM» IN EA, 80LA YERSIONE LATTNA DONANTIiR 



PATROLOGIiE TOMUS CLIII. 

S. BRU«0 CARTHUSIENSIDM INSTITUTOR. GUIGO I, GUIGO II, PRIORES GARTHU8I JS 
MAJORIS 8. HUGO LINCOLNIENSIS EPISCOPUS. 



EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, 
IN VIA DIGTA DWMHOISE, PROPE PORTAM LUTETIiE PARIS10RUM VUL60l>*EiVFE/IN(MIIMiTAVp 



SEU PETIT-MONTROUQB. 



Digitized by 



Google 



V,^ s^ ^^ ># ^ 1 



^ 






Digitized by ^ 



Ggo^ 






S. BRUNONIS 



CARTHUSIANORUM mSTmJTORiS 



NBGMOII ^OSDEM 8JECULI 



PRiEClPUORUM CARTHUSIENSIUM PATRUM 



OPERA OMIVIA 



SX VARUS £T HEU0M6 miM B»iUOMIBQS NUMG PKBiiJlt IN UNDH COLLECtA 



ACCURANTE J.-P. MIGNE 

BIBLIOTHEOS CIiEBI IIlflVBBam 

SWB 
GUMUUII GOMPLBTOBUII IN glRQULOi 8CIBMTIJE BCCLBSIA8T1CB »ABM BDITOBI 



S. BRUNONIS TOHUS SECUNDUS, C^TERORUH UNICUS 



VfiNEUMT 2 YOLUMIIIA ik PRANGIS GALLlGIS 



D 

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. HIGNE EDITOREU 
IN m WGTA DAMBOISE. PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO DENFER NOMIMATAN 

8BU PETIT MONTROUGE 

Digitized by VjOOQIC 



ELENCHUS 

AUCTORUM BT OPERUM QUI Hf HOO TOMO CLm OOIITIIIEIITUR. 

S. BRUNO CARTHUSUNORUN INSTITUTOR. 

feiposiiM in omnes EfH&tolas Pauli. coL 9 

EpistoUi duas. 869 

Sermo de contcropCii diyitianim ^ 869 

Confessio. 571 

o GUIGO I CARTHUSliE MAJORIS PtUOR GENERALtS V. " 

Epistolae. ' 595 

llediutiohes. m 

Consuetudioes Garthusienscs. 6ii 

<s Vita S. Hugonis episcopi Gratianopotiuni. 759 

O GUIGO n CARTHUSIiE HAIORIS PRIOR GENERALIS. 

6calaparMiZ 785 

Liber de quadripertito exereitio MUb. 787 

'^ JERNARMIS CARTHUSIiG POHTARUM PRIOR. 

Epistol». 885 

C\ JOANNES CARTHtJSIite PORtARtJM MONACHUS. 

^ 899 



<:^ STEPHANUS DE CHALMETO CARTHUSIANUS. 

Epistola de perseTcrantia ordinls. . 951 

O V S.,HUGO EI^ISCQPUS LINCOLNIENSIS IN ANGLIA ORDINIS CARTHUSIENSIS. 

^^ VitaS.Hugonis 957 

DiploraaU S. Hugonis. ti7i 

MAGISTER LAMBERTUS CARTHUSIENSIS DOMUS SQU1LLACENSIS PRIOR. 
SutttU. 1249 



ki lypis MKjNE, »u Pelil-Moiilrouge. 

Google 



Digitized by ^ 



DIYI BR€NONIS 

CARTHCSIANORUM INSTITUTORlS 

OPERUM TOMUS SEU PARS II 

CONtlNENS ^ 

EXPOSHIONES IN OMIS IPMiS PMI 

RECENSITUS ET EMENDATUS 

Sludioac labore P. Theodori PETRiBi» Campensis, Colonieiisis CarlhusiaB alumni; idquede 
Toluntate reverendissimi Patf is generalis, totius ordinis ministri. 

Kgo autem $icHt oliva fructifera in domo Dd. 
(Psal. Li, vers, 40. 



VENERABILI IN CHRISTO PATRI 

nOBIINO 

HEGTORI HOENIO, VITENSI, 

Cmrthu$i(B Trcvirmsis Priori^ nc provincim Rhmi Visitatori'prudenttssimo. 



AlplKin8tt8> Aragoniae rex^ uivir erat litteris et e^ruiii cuUorilMis ia)>prime deditus, cum aliqudndo dt 
preUosanim rerum j^ctura sermo habereiur, admodum reverendein Christo Pater, persancte afllrmavit 
inallesegeinmas, uniones ac margaritas, quas quidem possidebai in omnem terranim orbem diffamalis- 
simas, qaam libros qualescunque amittere : nimirum judicabat libros esse scientiarttm scrinia, animorum 
pascna, divoruni oracula ; nec damnosius bominem ab ulla re quam hisce conchiil ei canaiihus sapienti» 
abesse posse. Quod si ille nec immensis opibus aestimavit quoscunque libros, nuUum quippe rebatur adeo 
insulsum reperiri quin micam aliquam sanae doctrinae saperet; quanto pretio pendant oportet Caithuslani 
dientes sanctissimi patriarchse sui volumina, quibus religiosac perfectionis medulla et incognita illa filiis 
sxculi dnlcitudo concluditur? HaBc profecto spiritualis penariasunt, ad omnium aiumnorum vcstrorum 
necessitatem sic instructa, et sacrae Garthusianorum familiac propria , alieno ut commeatu nihil egcat , iis 
vero deficientibns, mox exterorum ordinum implorare abundantiam cogeretur. Hacc domestica viridaria, 
qnae saluberrimas aegris sanisque animis herbas ac radices suppeditant^ Haec vestigia angelicae doctrinae, 
quara ut baeredes sui sequerentur, beatissimus Bruno tribus post se monumentis consignatam reliquit. 

lllterioribus supersedeo ; jam enim conspicAris, venerabilts in Christo Pater, quem in scopum hujus- 
modi a me commemorari ccepta sint, videlicet ut satis tibi factum judices semestri industria mea , qui cn- 
ras et facultates eo contuli, quo haereditaria illa suppellex operum divi patriarchae vestri a pulvere ac sqiia- 
loreerrorumtandem detergeretur, etvestigia^quae dixi, coelestis doctrinae , usu ct temporis diutumitatc 
propemodum deleta, reformarem. Atque haec omnia zelo excitatus R. P. V.,quae a praesenii interitu vindi- 
cavit in Lbtharingia Carthusiam Rutilanam ; Xrcvirensem vero ea vigilantia hucusque tuetur, citiusut 
Argum fallas, quam^in illam vitii facies, excubante Hectore Hccnio, irrepat. 

Quae cum ita sint, sicut diihitare norim quin clarissimis utilissimisque passtm facinoribus insiiis omnes 
Patrol. CLIII. i 



Digitized by 



Google 



41 S. BUUNOMS CAKTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS tl. tt 

Doni nimioperc aniciantur, ita et sccundum hunc toraum prsefati D. Brunonis, quem ad uiiiversi S. ordmis 
yestri emohimenlum recudi, el R. P. Y. singulatim nuncupare visum est, gratum oplalumque ipsl obven- 
turum confido. Valeat. 
Colonia Agripp., prid. Kalcnd. Octob. 1«H. 

VenerabiKs in Chnsto . ^ . 
observantiss. 

Bernardiis GiiALTERi, civis et bibliopola 
Coloniensis. 



DIITI BRUNONIS 

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. 

S. HIERONYMI 

1 PRiEFATIO IN EPISTOLAS PAULI. 



Primum quacrilur quare post Evangelia,quae sup- 
plementum legis sunt, et in quibus nobis exempla 
et prsecepta vivendi plenissime digesu sunt, voluerit 
Apostolus has Epislolas ad singulas Ecclesias desfci- 
nare. Hac autcm causa factum videtur, ut scilicet 
initianascenlisEcclesiiB, novis causis existcntibus, 
prseveniret, et ut pricsentia atque orientia resccaret 
vitia; et post futuras exchideret quaestioncs, exem- 
plo prophetarum, qui post editam legem Moysi, in 
qua omnia Dei mandata legebantur, nihilominus 
tamen- docirina sua rediviva semper populi com- 
pressere pcccaia; et propter exemplum vivendi, 
libros ad nostram etiam memoriam transmiserunt. 
Dcinde qujieritur cur non amplius quam decem Epi- 
stolas ad Ecclcsias scripserit. Decem sunt enim, 
cvim ea qu^e dicitur ad Hebraeos; nam reliqua 
quatttor ad discipulos specialiter sunt porrect». Ut 
ostendertt Novum non discrcpare a Veteri Testa- 
mento, et se coiiUa lcgem non facere Moysi, ad 
numerum primorum Decalogi mandatorum suas 
Epistolas deslinavit ; et quot ille prseccptis a Pha- 
raone instituil liberatos, totidem hlc Epistolis a 
diaboli etidololatriaeservitute edocetacquisitos.Nam 
et duas tabulas lapideas, duorum tcstamentorum 
figuram habuissc viri eruditissimi tradiderunt. Epi- 
stolam sanc quae ad Hcbrajos scribitur, quidam 
PauU non esse affirmant^ eo quod non sit ejus 
oomine titulata, et propler sermonis stylique distaii- 
tiam : sed aut Barnabae, juxu Tcrtullianum ; aut 
Lucae, juxta quosdam; vel certe Clcmentis, discipuli 
apostoloruin, el episcopi Romanac Ecclesiae post 
apostolos ordinali. Quibus respoudendum est : Si 
propterea Pauli non eritquia cjus non habet nomen, 
crgo nec alicujus erit, quianulUus nomine titulalur ; 
quod si inconveniens absurdumquc csl,ipsius magis 
essc conccdenda est, quae l^nto doctrin» suaj fiilget 
eloquio. Sed quoniam apud Hchraiorum Ecclcsius 



A quasi destructor legis falsa suspicione habebatur, 
voluit Ucito nomine de tiguris legis ct vcritate 
ChrisU reddere rationem, ne odium nominis in 
fronle praeUtulati, ulilitatem exchideret lectionis. 
Non est sane mirum si eloqucntior videatur in pro- 
prio, id est HebraH), quam in peregrino, id est in 
Graeco, quo caeterae Epistol» suntscriptae,scrmone. 
Movetetiam quosdam quare Romanorum Epistola 
in prinio sit posita, cum eam noii primo scriptam 
raUo manifestet. Nam hanc se proficiscentcm Hiero- 
solymam scripsisse testatur,cum Corinthios et alios 
jam ante, ut minislerium quod secum portatunis 
erat, coUigercnt , Utteris adhortatus sit. Scd indc 
inteHigi quidam volunt ita omnes Epistolas ordina- 
tas, ut prima poneretur, quamvis posterior fueril 
B desUnata, ut per singulas Epistolas gradibus ad 
perfectiora veniretur. Romanorum namqucplcrique 
2 tam rudes erant, ut non intelligerent Dei se graUa 
et non suis meriUs csse salvalos, ct ob hoc duo 
inter sc popuU couflictarent. Idcirco illos indigerc 
asserit corrigi, vitia gcntilitatis priora commem<H 
rans. Corinlhm autem jam dicit scientiae gratiam 
cssc concessam, ct non tam cmiies increpat, quam 
cur peccantesnon increpaverunt reprehciidit; sicut 
ait : Auditur inler ves fornicalio, Et iterum : Con 
gregatis vobis cum meo spiritu, iradere kujusmodi 
Satana;, lii secunda vero Corinthii laudantur, et ut 
magis ac magis proficiant commonentur. Caiata: 
vcro jam nullius criminis arguuntur, nisi hoc tan- 
tum, quod calUdissimis pseudoapostolis crcdide- 
C nint. LpAcsJt sane nulla reprcliensione, scd multo 
laudc sunt digni, quia ftdem apostolicam servavc- 
runt. Philippenses eUam multo magis coUaudantur, 
qui nec audire quidem falsos apostolos volueruni. 
Tliessalonicenses nihilomiiius in duabus Epislolis 
omni hiude proscquitur, eo quod non solum tidem 
iiiconcussam scrvavcrint veritaUs, sed etiam in ner- 



Digitized by 



Google 



)5 



EXPOSITIO IN EPISTOLVS PAULI. — PROLOG. IN EPIST. AD ROM. U 



secutionc civium fucrint cohstantes inventi. Colos- , 
$ett$es autem talcs erant^ ut, cum ab Apostolo visi 
corporaRtcr non fuissent, h^c laude digni haberen^ 
tur. Eui corpore^ inquit, absens «tim, sed spiriiu vo^ 
biscum suniy gaudem^ et tidens ordinetn vestrum 
{Cohs. II , 5). De Hebmis vero quid dicendiim est» 
i;uorum Theualonicenses ^ qui plurimum laudati 
>jnt, imitatores facti essc dicuiHur. Sicut ipsc ait: 



» Et vos fratres imitatores facti estU Ecdesiarum Dei 
qwB sunt in JudcBa: eadem enim pa$si esti$ ei vo$ a 
contribuUbu$ve$lris^qweetHliaJud«eisf{IThe$. ii, 1«) 
Apud ipsos quoque Hebrsees eadem commemorat, 
dicens : Nam et vinctis compas$i e$ti$^ et rapinam 
bonorum ve$irorum cum gaudio $u$cepi$ti$j cogno- 
$cente$ vos habere metiorem ei maneniem sub^ian-- 
tiam {Hebr, x^ 54). 



PROLOGCS SPECIALIS IN EPISTOLAM AD ROMANOS. 

Romani sunt qui ex Jodseis et gentibus credidc- R semper in deserto contra Dominum mnrmupastis ; 



runt. Hi superba contcntione volebaiit se alter utrum 
svpponcre. Nam Judaei dicebant : Nos sumus popu- 
lus Dei, quos ab initio dilexit et fovit, itos circum'- 
cisi ex genere Abrttham> sancta descendinnis ex 
stirpe, et uotus retro apud Judaeam tantum Deus. 
Nos de iEgypto signis Dei et virtutibus lib«rati,mare 
sicco pertransivimus pede, cum inimicos nostros 
gravissimi fluctus involverent. Nobis pluit manna 
Dominus in deserto, et quasi filiis sais coeleste pa- 
bulum ministravit. Nos die iioctuque in columna 
nubis ignisque praecessit, ut nobis in invio iter 
ostcnderct. Atquc, ut cxtera ejus circa nos immcnsa 
beneficia taceamus, nos sc^i digni fuimus Dci lcgcm 
accipere, et vocem Dei loquentis audire, ejusque 
cognoscere voluntatem. In qua lege nobis promissus 
est Christus, ad quos etiam ipse se venisse lcstatus 
est, dicens : Non veni nisi ad oves quw perierant 
domu$ Israel {Matth, xv, 2i); cumvos canes potius 
quain homines appcUaverit. ./Equumnc ergo est ut 
idola hodie deserentes, quibus ab initio deservistis, 
nobis comparemini ; et non poiius in prosclyiorum 
locum ex legis auctoritate et consuctudine depute- 
mini? Et hoc ipsum non mercbamini, nisi quia 
larga sempcr Dci clementia voluit vos ad nostram 
imitationem admitterc. Gentcs eliam econtrario 
respondebant : Quanto enim majora erga vos Dei 
beneficia narraveritis, tanto majoris vos criminis 
reos essc roonstrabitis. Sempcr cnim his omnibus 



ad iEgyptum, unde vos manu valida ejecerat, redire 
cupientes^ Quid plura? Ita patres vesCri crebra pro-^. 
vocatione Dominum irritaverunt , ut omnes in 
eremo morerentur, nec plns ex senioribus eoruni 
quam duo homines terram repromissionis intra- 
rent. Sed quid antiqua replicamus, curo> etiamsi 
illa minime fecissctis, de hoc solo nemo vos dignos 
venia Judicaret quod Dominum Ghrisium) propbeta" 
rum semper vobis vocibus repromissom, non solum 
suscipere noluistis, sed etiam morte pessima per- 
emistis? Quem ut nos cognovimu&, statim credidimus, 
cum nobisde eo antea noii fuerit prsedicatum. Unde 
probatur quod> si idolis servivimus, non obstinationf 
mentis, sed ignorantiae dcputandum. Qui enim co- 
gnitum illico sequimur, olim utique sequeremur, 
si antca cognovisscmus. Sic autem vos de generU 
nobilitate jactatis, quasi non morum imitatio mn;:!^ 
quam carnalis nalivitas filios vos faciat esse sancto- 
ruro. Denique Esau et Ismael curo dc stirpc sini 
AbrahtT, minime tamen in filiis rcputantur. Ilis 
taliter altercantibus, Apostolus se mcdium intcrp.> 
nens, ita partium dirimit quaestioncs, ut neutrum 
eoruro sua justitia saluiem meruisse confirroet, am* 
bos vero populos et scienter et graviter deliquissc : 
Judaeos quidcm quod per praevaricationem legis 
Deum inkonoraverint ; gentes vero quod, cum cogni* 
tum de creatura Greatorem ut Deuro debuerint venc- 
rati, gloriam ejus in manu facta mutavcrint simu- 



exstitistis ingrati. Nam ipsis pedibus quibus ariduro laera : utrosque etiaro, similiter veniam consecutols 



aequales essc vcracissima ratione demonst:*at, prrc- 
sertim cum in eadem lege proedictum ct Judseos et 
gentcs ad Ghristi fidem vocandos esse ostcndat; 
quamobrem vicissim eos humilians, ad paccm ct 
concordiam cohortatur. 



mare transistis, ludebatis ante idola quae fecistis; ct 
ipso ore quo paulo ante ob necem advcrsariorum 
Domino cantaveratis, simulacra vobis ficri 3 P^* 
poscistis. Illis oculis quibus vencrando Deum in 
'nube vel igne conspicere solebatis , simulacra in- 
« tiiebamiiii. Manna qiioquc vobis fastidio fuit , et 

ARGUMENTUM. 
Romani sunt partis Ualiac. Hi prgDventi sunt a falsis apostolis, cl sub nomine Domini nostri Jcsu Clni- 
sU in legem et piophetas crant inducti. Hos icvocat Aposlolus ad vcram et evangclicam fidcm, scnlons cis 
a CoriuthOt per Pha?beii, ininistram Ecclesiae Genchrcnsis. 

. ' r^" 



PROLOGUS B. BRUNONIS. 



Paulus nondum Romam venerat, scd per quos.;ani 
disopttlos ibi praedicantes, fidem susccpeiant aliqr.ot 
RoBNHii, iwni» geniilcs, pa: ini Judxi, intcr q- os 



crat inconvcniens allercatio. Gertabant enim Juilxi 
sc dcbcrc pricferri gcntilibus, ct gcntiles econtrario 
di;?nioros Jutla^is dcl)cre sc flori assercbant. Causa 



Digitized by 



Google 



i5 S. BRUNONIS GAElTIlUSiANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. iG 

Jodaeorum lisec erat, quia rq>romissio hujus salva- A seu geiUiles, ad fidem couversos ; de quibusiu buriC 



tionis facia erai patribus eoram, ut Abrabam, David 
etca^teris; qilia eliam el Deus illis dederat legem 
et pro{^etas, quae omnia praesignabant salvalionem 
pcr Ghristum futuram, gentium autem in nuUo ho- 
rum meminerat ; ideoque eos digne prsBferendos esse 
gentibus in liac salvalione. Econtrario gentiles op- 
poncbaiil, ideo Judaeos debere judtcari indigniores, 
quia si Deiis lantam eorum diligentiam habuerat, ut 
qu£ pfaemissa sunt iilis tribueret, ipsi in omnibus 
abusi ruerant bonis Dei : praevarieando legem quain 
dederat : contemnendo prophetas quos miserat : ad 
iiitimum Salvatorem sibi missum daranantes cru- 
cis paiibulo ; quare potius in his deprinii quam exal- 
tari deberenl; sed ipsi gentiles merito praeferri dc- 



modum agit : cctmprimendo primum gentiles, ne ef • 
fereiido Se, seu de sapient^a, seu de libertate arLt- 
Irii, sicque detrahendo gratioe Ghristi, arlntrentur sc 
digniores in fide quibuslibet qui fidem susceperint, 
cum per gratiam Dei solam lides ct saivatio tribua 
tur. Si enim de lit)ero arbitrio se efierunt, in c» 
utique plurimum rei sunt, cum habuerint naturalem 
scientiam, qua eognoscere possent creatorem suum 
sine omni doccnte, negligeutcs Greatorem, creaturas 
adoraverunt, et caetera niulta, ad deprimendam ela- 
tionem gentilium ponit. In depressione autem Ju- 
daeorum, quia eos magis*obstinatos sensit^quasi qui 
plures causas obienderent, diutlus immoratur, pro- 
l>ans non esse superbiendum eis »i l^em ct prophc- 



hcrent, qui, ut primumaudieruntverbum Dei, fidem B ug habueruiit, cum, in quilms placare Dominum 

4 suscepenint, et si ante non credideraut, qiiia nec 

legem nec propbetas habuerant, exctsabiles sese 

asserebant. Quam sediiionem quia discipuli, quoriim 

prsedicatione conversi fuerant, scdare noii sufficie- 

bant, miserunt ad Paulum , ut per magistrum [id] ef- 

lioerent, ad quod auctorilas eorum insUfficieus eral. 

iiac autem Paulus accepta occasione, scribit ad illos 

hanc cpislolam, in qua materiam habes Romanos, 



debuissent, praevaricaiido semper oifenderint Deum. 
Haec et alia multa ad compescendos Juda^os addu- 
cit , et eo ii«ie sic agit ut utrosque» Judaeos et gcn- 
tiles, subjiciat gratia^ Dei, credentes uiliil provcnire 
Judseis ex genere, lege vei prophetis; nequegentili- 
bus ex ignoraiitla qtiam obtendUnt, seu ex libero ar- 
bitrIo« 



EPISTOLA AD ROMANOS. 



CAPUT PRTMUM. C • 

I Pautus scr^us Jesu Giiristi, vocatus apostolus, < 
f segregatus in Evangeliuro Dei, quod ante promi- 
« scrat per prophetas suos in Scripturis sanctis de 
« Ftlio suo, qui factus est ei ex seinine David sc- 

< cundum carnem^ qiii prsedestinatus est Filius Dei 
f in virlute, secundum Spirltum sanctificationis ex 
( resurrcctione mortuorttm Jesu Ghristi Domini 
f nosiri, per quem accepimus gratiam et apostola- 
I tum, ad Obediendum fidei in omnibusgenUbuspro 
( iiomine ejus : iu quibus eslis et vos vocati Jcsu 
( Christi ; omnibus qui suiit Rotn» dilectjs Dei vocatis 
« sanctis " Gratia vobis et pax a Deo Palre, cl Do- 
( mino nostro Jesu Ghristo. Primum quidem gratias 
i agb Deo meo per Jesum Gbristum pro omnibus 
( vobis : quia fides vestra annuntiaiur in universo ^ c 
( roundo. Testis enim mihi cst Dcus, cui servio in c 
( spiritu meo in Evangelto Filii ejus, quod sine in- § 

< termissione memoriam vestri facio semper iu ora- 
( tionibus meis : obsecrans, si quomodo tandem ali- 

< quando prosperum iter babcain in voluntate Dei 

< vcniendi ad vos. Desidero enim vldere vos, ul aii- 
I quid impertiar vobis gratise spiritualis, ad co:.fii'- 
( mandos vos : id est simul consolari in vobis» pcr 
c cam quae inviccm est fidem yestram atque moain. 

< Nolo autem vos ignorarc, fratrcs, quia saepe pro- 
( posui venire ad vos, et proliiiiilus sum usque nii- 
I huc, ut aliquem fructum habe%in et in vobis, sicut 

< et in caetcris geutibus. Gra^cis ac Barbaris, sapicn- 
( libus ac insipientibus debitor sum, ita quod in me 
« proniptum estct vobis, qui Rom.T eslis, evango- 



lizare. Non enim enibesco Evangelium. Virtus 
enim Dei est iii saliitem omni credenli, Judaeo 
primum, ctGrseco. Justitia enim Dei in eo revela^ 
tur ex fide in fldem, sieut scrlptum est : Justus au- 
tem ex (ide vivit. Revelatur enim ira Dei de ccelo 
superomnem impietatem et injustitiam bominam 
eorum qui veritatem Dei in injustitia detinent : 
quia quod notum est 5 ^K manifestum cst in \l- 
lis^ Deus enim ilUs revelavit. Iiivisibilia enim ip- 
sius a creatura mundi per ea quse facta lunt intel- 
lecta conspiciuntur, scmfMterna quoque ejns vir- 
tus etdivinitas, itautsinlinexcusabiles. Quia cuin 
cognovissent Deum, non sicut Dcum glorificavc- 
runt, aut gratias egernnt : sed evanuerunt in co- 
gltationibus suis, et obscuralum est insipieus cor 
corum. Diceiites enim se esse sapientes, stulti fa- 
cti sunt. Et mutaverunt gloriam incnrruptibilis 
Dei, in similitudinem imaginis comiptibilis homi- 
nis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentum. 
Propter quod tradiditillos Deus indesideria cordi» 
eorum in immunditiam, ut contumeliis afficianc 
corpora sua in semetipsis : quia commataverunt 
vcritatcm Dei in mendacium, ot cokierunt, et ser- 
vierunt creaturse potius quamCr^^atori, qui est be- 
iiedictus in saecula. Amen. Propterea tradidit illos 
Deus in passiones ignominiae. Nam feminie eoriini 
immutaverunt iiaturalem usum, in eum usiim qui 
est contra naturam. Similiter aiHem et mascuii^ 
rclicto naturali usii femina; , exarserunt in deside- 
riis sui^ in inviccm : mascuti in masculos ttirpi- 
tiidinom operantcs, < t niercedei,n, quain oportiiil. 



Digitized by 



Google 



«7 



EXPOSinO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPiST. AD ROM. 



iS 



erroris sui tn semetipsis recipientes. Et sicut non A satis prius mirati luerant, audientes Paulum praedi- 

cantem gentibus,qnemnunquam Tiderantydederunc- 
quePauloetBarnabgedextrassocietatis (Galat, ii,9), 
approbantes doctrinam eorum, seque idem pr^di- 
care dicentes : Non quod Paulum consecrarent apo- 
Btolum, quem ipse Deus consecraverat, scd concor- 
dantes doctrinam ejus, ut lii qui per eos convcrte- 
rentur, unius et ejusdem fidei se esse crederent. Yei 
segregattts a lege ; quia cum ego pharisaeus , id est 
custos, et de praecipuis in lege essem, et genere et 
scientia, videns eam non valere ad salvationem, se- 
paravi me ab ea. Quia siego qui tantus eram in lege, 
legem deserui, quanto magis vos ab ea recedere de- 
betis, qui longe me inferiores estis? Haec ultima sen- 
tentia spectat ad Judseos tantum, prior vero ad ulros- 
^ que. Uucusque commendavit propriam personaiii, 
tum per humilitatem, tum per auctoritntcm. Ilic in- 
cipit commcndare prsedicationem suam, dicens : 
Segregatus, inquam, seu a lege, seu ab apostolis 
aliis, veniens in Evangelium praedicandum. Evangc 
lium bcinttm nuntium dicitur, Evangeliura dico Dei, 
Nova lex Dei specialitcr esse dicitur, qui non per mi- 
nistruin, sed eam per propriam personam docuit. 
Yctus autem lex per angelum data est Moysi, et per 
Moyscn dala est Judieis; quare non ila proprie di- 
cilur esse D\ii,quod Evangelium, ante quam daretur, 
promiserat Deus, ut ille qui daturus erat. Promilterc 
enim convenit ei» qui rem promissam daturrs est. 
Unde Deus quidem promisit; prophetae vero velut mi- 

cens : Paulus servus Christi Jesu regis et saqenio- q nistri, nec dare potentes, prxdixerunt. In hoc auteni 

iis, qui solus regere vaiet, atque vespertino suo sa- 

crificio salvare. Servus etiam Jcsu, id esl Salvatoris, 

prster quem nerao salvare sufficit : sie et vos cxein- 

plo meo nihil de vobis coufidatis, sed peiiitus subji- 

ciamini servituli JesuChristi* Paulus, hiquam, servuf 

Chrisii Jesu, vocaim per gratiam Dei, non merito le- 

gis vel generis, sed per solam gratiam, ad hoc ut sii 

apo$tolu$^ cujus auctoritati vos obedirc l>onum est. 

Yel Paulus apostolus, nou ui oecullo, sed vocatus 

ab omiiibus, quia jam onines cognoverunt me a Deo 

consecratum apostoium, unde magis mihi obedien- 

dum est. Quae utraque sententia valet ad utrumque 

f.opulum, Judaeumseugentilem comprimenduro. Di- 

versis modis vocationes Dei fiunt. liic autem Paulus 



« probaveruni Deum habere in notitia, tpadidit illos 
I I>eus in reprobum sensura, ut faciant ea quae non 
( cunveoiunt : repletosomni iniquitate, malitia, for- 

< nicatione, avarilia, nequitia : plenos invidia, ho- 
f micidio, contentione, dolo, malignitate ; susurro- 

< nes, detractores, Deo odibiles, coBtumeliosos, su- 
( perbos, elatos, inventores malorum, parentibus 
( non obedientes, inslpienies, incompositos, sine af- 
« fectione, absque foedere, sine misericordla. Qui 

< cum justitiam Dei cognovissent,nonintelIexerunt: 
( quoniam qui talia agunt, digni sunl morte : non 

< solum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiuni 
( facientibus. i 

ESPOSITIO. 

Sicut mos est in Epistolis, salutem praemittlt, di- 
^eiis.: Panlus qui prius Saulus a Saule et genus, et 
flomen, et saevitiam iraxeral. lloc autem nomen Pau- 
His, Hebra^a lingua sonat quietus. Unde sicut ex 
luctoritate, quia hoc nomen apud omnes notum et 
fioriorablle erat, sic etiam ex auctoritalc sua valet ad 
tiiteiitiottem. Uic eiiim Pauius ut quictos et tran-' 
quillos iuler se redderet Romanos intemlit ; vcl si 
Paulus Latine dicatar, quasi modictis, iteruiii beiie 
aii rem. Hic euim laborat ut Komanos, modicos et 
bumiies per epistolam redditos, subjiciat grati» Dei. 
PauluSf inquain, ienus Christi Jesu. Qoia omnibus 
Qiodis s^l humiiiialem suadendani hic hilemiil, ideo 
nomini dignitatis, nomen pr^posuit humilitatis. Di- 



9M)d ait Deum hoc promisisse ab xtemo, notat ma- 
^nam diligcntiam Dei fuisse in hoc Evangelio, quod 
aiite promiserat per prophetas, id cst per eos qui fu- 
tura pneviderunt. Et quia fnerunt quidam pythonico 
spiritu futora pra^dicentcs, quidam etiam divinitus 
iiispirati prophetantes, ut Balaam, nec tamen offi- 
eiuni hoc a Deo habentes, determinat prophetas 
suos, qui et scientiam futurorum, et minisleriuni 
propiietandi a Deo acceperuiit. Et ut haec prophetia 
perpetuo maneret, promissa est in Scripturis snnctis, 
id est vel per Spirilum sanctum editis, vel sanctifi- 
cantibus eos qui, sicut Scripturse docent, operantur. 
Hic ingreditur commendatiouem Christi, a quo prae- 
mtssa commendatione, ejus se accepisse apostolatum 
Tocatus est, et per ftfllictionem corporis exterius; Ddicit : Scripturis, dico, habitis (/e Fi/to. Omnisenim 



et per voeem Christi dicentis : Saule , quid me per^ 
Mepteris? (Act, ix, 4.) et interiori inspiratione. Pao<- 
his lik senregatuSf noii determinat a quo, sed in 
qukl, scilicet in Evangelium. Segregatus, inquam, 
\ei ab aliis apostoiis; quia iUi constituti suntpraedi- 
catores Judseorum, ego autem gehUum. Cum enim 
Paulus ad fidcm coiiversus, instructns esset per ail- 
quoidie$adi£cipulis quierant Damasd(ict. ix»27), 
continuo deChristo in Synagoga docerecoepit, quare 
praepusiius Damasci voluit eum cpmprebendere, sed 
a frairibus 6 per murum demissus est in sporta, et 
sic evasit manus ejus, ct inde abiit in Arabiam,prae- 
iliGaos ibi gentibus tribus aiinis, post quos rediit in 
llieriisalj;m» ibiqiie invenit Petrum ct Jacobum, qui 



Scriptura, etsi de Patre seu de Spiritu sancto agat, 
pnecipue de Filio videtur agere, quia quaecunque in 
Scripturis prsedicta fuere, per Filium cunsummata 
sunt. De Filio, dico, non adoptivo, sed suo, id est 
consubsiantiali ipsi et coaeterno. Qui KUius factus 
est, id est facturam quamdam accepit. 

Diceret aliquis : Quid hoc est miraculi, ut FHius 
cum Patre sempiternus factus sit in tempore?'Con- 
tra hoc ait : Factus estdico, non secitndum Deitatem, 
sed secundum carn^m^quam in se Deitatipersonaliter 
univit in tempore. Camem dico, assumptam ex se^ 
mttte, id est ex came David; secundum genus matris 
Christi , in qna facturam carnis accepit. Ei , scilicet, 
Dco, id cst ad manifestationcm Dci Nisi cnira C4iri- 



Digitized by 



Google 



VJ S. BUt^ONlS CAUTliUSlAKOUUM L^STITUTOUIS OPP. PAUS II. 20 

suis cariiem assumeret, rara vel nuUa de Oeo noti- A iides, non superbiendu derogare grati» Dei; hoc 



Ua bominibtts esset. Gbristus similiter de Salomone 
seu Roboaa natus esse dici possct; sed quia ad Abra- 
bam et David factse sunt repromissiones de Gbristo, 
ideo de altero eorum, vel utroque natus esse dicitur 
ubique. Hic autem causa est quare sileat Abraham, 
et praeponat David. Per Abrabam euim jusli, quia ju- 
atusfuil;perDavidpeccatores plerumque> quiagravi- 
ter deliquit, accipiuntur. Sed bic adpeccatoressermo 
erat, utique se peccatorescouflterentur, Paulusinten- 
debat ; et idcirco David in memoriam peccatorum hic 
posuit. Qui Gbristus in tempore quidem factus est ; sed 
7 ab seterno prtedettinatus^ id est prseordinatus et 
dispositus est Filius DH esse, assumendo carnem. 
Ghristus dico secundum quod Filius Dei est perma- 



autem debere Oeri, pro nomine ejus, id est ad gl(v- 
riam nominis Dei. /n quibus^ id cst iuter quas gen- 
tes, estis vos Uomani» et gentiles, et Jud%i vocati^ id 
est per vocationem gratue Dci. Non ex merito vestro 
ad fidem electi estis, inquam, Jesu Christij id esi ad 
hocut sitis Jesu Ghristi; quia si modo Judaei vel- 
lent objicere se non dcbere subjici Paulo, cuin 
gentium tantum apostolus sit, errarent. Postquam 
cnim inicr gentes habitant, de apostolatu ejus sunt, 
ciuus et gentes, ut si modo quilibet aiienigenae ve- 
niant in episcopium aliquod » eliamsi natione alicni 
sunt, propter babilationem lamen computabuutur de 
ipso episcopio. Sic iUi Judaei, quia ad gcntes conlu- 
lerant se, in gentibus dcputabantur. Paulus,inqttam, 



oens tti virtute^ id est in eadem divlnitalis potentia ^ talis ct talis, apostolus Dci, scribit ommbus qui suni 

Romw, Ut autem inlidclcs cxciudat, subdil : omnibiis 
dico dilectis Dei^ id est quos Deus diligil, et ut sui 
ficrcui pi';eelegit. llis dico q\ dilectione et gralia 
Dei vocdUs sanciis, id esi ad hoc ut sint sancti , 
*sii vobis (jraiia, id esl lemissio pcccntorum vestro- 
rum ; et pax, id est t:-aiiquillitas animi, ctpcrseve- 
ranlia tn bonis, a Deo qui potest, Patre nostro^ ec 
ideo voluntalcm hal)ei ; cl a Domino Jesu Ckristo^ 
qui similiter et vult et poiest. Paulus multiplici ct 
ast)era tncrepationc correclurus Uomanos, ut beni- 
gne sustineanl as|)era qua^ diclurus cst eis, eosqii« 
sibi reddat benivolos, prxdicit se, gratias agentcni 
Deo pro bonis qua; jam acceperunt, et de his quae 



semper cum Patre. Nec secundum Deitatcm pra^de- 
stinatus, sed secundum sulam humanitatem. Pra^- 
destinare euim de re quae non cst dicilur; Filius 
autem Dei in principio semper fuit. Scd quia in 
Christo duae naturse cojisidcrantur, allera divina, 
dtera humana, propter utriusque substantise indi- 
visam copulam dicitur plerumque de divliia quod 
proprium est humanae : ut hic, ubi dicitur praede- 
slinatus Filius, quod in natura Deitalis esse nc- 
quit ; ea similitudine qua, considerantes in homine 
corpus et animam, plerumquc propier afiuiilatem 
dicuut de auima quod proprium est corpori, et 
econverso : quod genus dicendi in Ghristo exprcs- 



aius convenit, cum ibi homo Deus, et Deus homo p adhuc necessaria sunt iilis omui soUicitu^ne. orare 



dicatur. In homine vero corpus animam, et animam 
corpus dicere non licet. 

Gum autem referimus, sic qui Ghristus, neutram 
uaturam excludimus, Sed cum per partcs exsequi- 
mur, quod divinae convenit divin;^, quod humanae 
attribuamus bumanae. Ghristus, inquam, praedesti^ 
natus est lieri hoiuo : non ex coucupiscentia carnis, 
sed secuudum spiritum, id est de Spiritu sancto coi> 
ceptus est. Spiritum dico sancti/icationis : qui cum 
sanctificavit in utcro matris, immunem factum a 
peccatis. Quia Ghristus Filius Dei sit in virtute, 
apparet ex resurrectione mortuorum, per hoc quod 
resurgena a moriuls, mortuos fccit resurgere secum, 
quod utique inauditum facere non posset, nisi Deus 



Deum. Quasi diceret : £go de instructioac vestri 
multa dicturus sum vobis, sed primumS ante omnia 
dicam quod amplius mihi gralum est, et de quo 
magis sum sollicilus : lioc scilicet, gratias ago Deo. 
Gratias agere Dco, cst totum Dco atU'ibuere, et nihil 
homini. Unde ait : Gratias ago Deo, id cst bona 
qua^. jam in vobis video, gratiae Dei ascrlbo, ei nou 
vobis : Deo meo, qui quodam spiritali [spectaUJ modo 
meus esl. Per Jesum Christum, qucm solum medium 
habeo inier me et Dcuui. Vos aulem per me tnins- 
itis ad Ghristuin, et per Ghrislum ad Deum. Et idco 
gratias dico per Ghristum. Yobis autem gratiae 
agendx sunt per mc Ghristo, et sic Deo. Fortassis 
putarent alteri, vel Judaei soluib, vel gcntilcs, quod 



esset. Morluorum dico non omnium, sed eorum d pro alteris (antum gratias ageret, id cst boiia eoruiu 



tantum qui fucrunt Domini nostri Jesu Christi, Non 
enim infideles sccum resurgere fccit. Unde dicuiitur 
illi potissiraum cousurrexisse Ghristo , qui cum 
Abraham in Ebron sepuUi sunt, Per quem Jesum 
Ghristum accepimus gratiamy id est remissionem, 
Paulus» tttmeliushumiiitatem suadeat, nomen humi- 
litatis praepouit nomini dignitatis. Accepimus etiam 
(ipostolatum in omnibus gentibus» Spiritus enim san- 
ctus Apostolum gentium me constituit, ubi ait : Se- 
. ^egate mihi Barnabam et Paulum ad opus^ ad quod 
assumpsit [Assumpsi] eos (Act. xiu, 2). Accepimus, 
inquam, in genlibus apostolatum , ad obediendum 
fUlei^ id est ad hoc ut pra^dicaremus fidem, et post 
acceptam fidem, obcdicndum cssc his qwx admonct 



soli gratia: Dei ascriberet; ne per hoc alter in alte* 
rum se clTeiat, ait : pro vobis Uomanis, seu sitis Ju« 
dsei, seu gentiles, omnibus ago gratias, et bonas fi- 
dci vestrae ipsi soli ascribo. Detenninat unde gratias 
agat, dicens : Inde gratias Deo rcfero, quia fides 
Dei in vobis est. Et vestra lides vobis solis uon pro- 
ficit, sed annuntiatur in universo mundo. Auilito 
enim quod Uomai sit recepu fides Gbristi, quse es» 
caput orbis, suscipiunt eam caeteri, imitando caput 
suum. Verc bonae vcstrae fidei jam habitum, gratiae 
Dei bonoi ascfibo, quia in oralionibus meis memo- 
riam vestri facio*, id est pro bonis qu?e habiluri 
estis Deum orans ipsi totum ascribo. Si cnim bona 
posi lidcm vcniciUia, Dci graliajroscrituntutf, maM- 
Digitized by VjOOQIC 



«I EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. — IN EPIST. AD HOM. 2^ 

W pro fide agendae sunt grati» Deo, qux horoinem A landi sini, et Paulus de errore eoruni daliierit, ut- 



de solis peccatis trahit ad juslitiam. £t quod me 
moriam vestri facxOy mihi testi» est Deus; quem si ad 
leslificaDdQm quod falsum est advocarem, falsita- 
tis rcum Judicarem. 

Fortassis dieeret aliquis : Quia Dcum non curas, 
ideo leviter eum falsse rei testem advocas. Conlra 
(loc ait : Cui Deo ego servio; servus autem ad testi- 
monium falsitatis, Dominum non vocaret. Servio 
utiqae Deo in spiritu meOy id est ex voluntate, non 
excoactione ; vel in spiritu, id cst non in canialibits, 
sed inspiritualibus ^ervio Deo. Determinat in qua re 
serviat, sdlicct in Ewtngelio^ id est iu aununtiatione 
Filiiejus. Hocautem serviiium magistunc temporis 
gratum erat Deo,prxdicare gloriam €hristi, FiiiiDei. 



que errorem ab eis auferat solliciius sit. Goiisoiari, ' 
inquam, desidero in vobis per fidtm restram atque 
meam : faclam eam, id est talem quae est iuvicem, 
id est quae eamdem vicissitudinem bal)eat, nt sicut 
fides mca totum ascribit grati» Dei, ^ic vestra 
faciat. Vei aliier : Gonsolari cupit per fidem nieam 
factani vestram, ut omne bonum eredalis csse per 
gratiam Dei; fidem vestram dico, faciam cam, id!^ 
i^st talem qwe estinvicem, id est modo suo sub-'; 
servientem,. ut sicut ego (quod magistri est) prxci- •' 
piendo doceo , sic vos (quod discipulonim est) obe- 
diendo discatis. Ego utique desideravi venire ad • 
vos, sed non potui , quia prohibitus sum. Probibi- 
tiones hse quandoque liebant Paulo per Spirituro 



Inde mihi testis est Deus qood tn orationibus meis B sanctum, plerumque per pericula latronum, seu 

lempestatum in mari. Quare autem vonire probibi- 
tus sum, nolo vos ignorare, fratres mei iu fide. 

Si enim causam hujus prohibitionis diligenter iii- 
quiratis, vobis proderit ad correciionem> dum pro 
peccato contentionis vestra» me esse prnhibitum intel- 
ligetis. Hoc inquam nolo vos ignorare quia siepe propo- 
sui venire ad vos, et prohibitus sum venire usque ad- 
huc, Ubi ait adhuc^ ostenditse multoties prohibituni 
esse, quasi diceret : Sicut sspeproposui, sic saepe pro 
hibitus fui. Venirc, inquam , proposui ad vos, idcn 
ut habeam in vobis^ quod et habeo in aliis, aliquem 
frnctum^ id est, vel ut vos me docente correcti, fru- 
clificetis in melius ; vel ut ego fructum mercedis 
recipiaro, quia laboravi in vobis. Habeam, dico, in 



facio memoriam vestri^ id est facio Deum roemo- 
rcm vestri, sinc intormissionc, quia nunquam orans 
intennitto vos. Posset quidem orare semel in mense, 
el sic parum esset eos tunc non intermissos foisse. 
Ideo ait : in oralionibus semper , id est omni die 
contiuaatis, memoriam vestri habeo, non solum 
orans, sed etiam obsecrans^ in quibusdam sacra- 
mentis et conjurationibus Dcum obnixe postulans, 
si exavdiiiis habeam iter veniendi ad vos. Habeam 
dico. Quomodo^ idest subquacunque difiicultate hoc 
fieret, seu latronem, seu tempestatem non curarem. 
Habeam hoc tandem. In hoc ostendit se diu deside- 
rasse, nec potuisse se efiicere. Habeam iter ali- 
quando, id cst in quocunque tempore, se*i hicme, 



seu «state hoc fieret, non curarem. Itrm dico pro ^ vobis, sicut habeo in caiUris geniibus, id est, ut si- 



spiritu in boc, ut quod volo efliccrem, et quia mullae 
res eflleetum habent, qu« Deo displiccnt, addit : In 
votuntatem Dei, Nisi enim Deus hoc vellel, eflbctum 
hajus rei potius noilem quam cuperem. Ideo volui 
venire ad vos, quia desidero videre vos : ad hoc ut 
impertiar vobis aliquid graticB. Vos quidem gratiam 
fidci jam habetis, sed cum, ad custodiam hujus, aliae 
gratiae opportunae essent, ut gratia unitatis, non ta- 
men determinat qitam gratiam; quia ininistraret 
eis omnero illain quam videret neoessariam. Imper- 
tiar dico aiiquid gratiae, non saecularis, ut esset st 
coociliaret ilios cum quibuslibct principibus mundi, 
sed gratiae spiritualis, id est quie graiia iiutriat spi- 



cut alias gentes docui omnia referre graliae Dei » 
sic et vos edocti a me idem faciatis, nec a doctrina 
vestriet aliarum gentium cessare qiieo; egoenim 
debitor «litn, id est ex debilo praedico, sic enim 
mihi est injunctum a Spiritu saucto, Crwcis 7c bar- 
baris. Praeter Graeeos omnes gentes vocal barbaros: 
sed Graeci seinper sapicnliam prae caeteris sectati 
sunt, et etiam in Graecia Pauius primum Ecdesias dc 
gentibus constituit; et in iilis seu Graecis , seu bar- 
baris, debitor sum sapientibus et insipientibus; 
quia apad Graecos suut sapientes et insipientes ; et 
sic apud barbaros. Et sicut aliis gentibus debeo , 
sic debitor sum evangelixare vobis^ Judaeis et genti- 



riium in vitam aeternam. Ne forte ^ratiam fidei, ^ libus couversis, i^ttt Romas estis. Quod scilicet e^an 



quam a discipuUs Pauli acceperant, inutilem opina- 
rentur, quia dixil sedaturum illis gratiam, ait : Non 
dico ut imperliar vobis gratiain adinitiandum vos in 
fide (fidem enim sanam accepislis),sed ad conprman- 
dos vos^ id est ad confirmandaro lidem vestram in 
his quae fidem comitari debenl, scilicet ut uniutem 
habeatis. Nec alter alterum digniorem, seu indignio- 
rem gratia Dei judicctis. Hoc quod dico desidero 
9 eoafirroare vos> id est desidero consolari in vobis 
timul, Ubi ait simul consolari , ostendit se de er- 
rore eorum doluisse; ubi ait stmu/, innuit quod per 
docirinam suam consolandi sunt; et proptcr utrum- 
^ue aequaniroiter debere eos tolcrare quamliLet as- 
Veram increpationcm Pauli, cutn etper hoceonso- 



gelizare promptum est, id est paratum est,* secun- 
dum hoc quod in me est, id est in quantum ad me 
pertinet. Videte ne vos imparatos auditores inve- 
niam. Vere promptum est in me» ego enim non 
erubeseo EvangeUum. Tribus inodis eruj)escit quis 
Evangeliam : vel cum miserias Ghiisli,crucem, mor- 
tem, etc., stulte verecundatur praedicare ; vel cuin 
corrupte vivens». justitiam limet praedicare, ne re- 
prehendatur aliter docere, et aliter vivere ; vei [cum ] 
ad confirmationem pnedicatiouis su» virtus mini- 
ciilonim deficit. 

Sed Paulus nullo horum modo erubesceliat. Pro 
pterea non erubesco Evangelium : nvn in Evangelio 
praesto est mihi virtusDei, qiia et pt^ccala diiuitto. 



Digitized by 



Google 



25 S. BRUNONIS CAHTHUSIANOftUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. ^l 

et miracula operor. Quod Evangelium dico, valens A cogniiionem de Deo, quam naluraliier babent, 

vel habere possunt, eam detinenif id est retrabunt, 
ue quod natura exigeret, ascendat ad aliquid roagis 



omni credenti in babend^m saJulem per fidem qua 
credidit : omni credenti dico, scilicet Judwo primum, 
tcmpore credcnti ; in Judaea enim ccepit Ecclesia 
Christi. Credenti eliam Grosco^ id est gentibus , quia 
Grseci secundum scientiam caput erant gentium, 
ideo per Graecos quoseunque gentiies significat. Vel 
ita EvangeHum salus est credenti Judaeo, et Gr£co 
primum, id est maxime, quia su(iicientem salutem 
dabit utrique. Vere per Evangelium habelur lides, 
et per fidem saius aeterna. Nam in eo Evangelio 
revelaiur et cognitione et babitudine; ex fide, id est 
pcr fidem ex Evangelio acceptam, juttitia, id est 
exseculio bonorum operum, per ^O quam jostitiam 
habetur salus xterna. Quia si per Evangeiium fldes. 



de Deo agnoscendum. Detinent utiqne eam in tV 
justilia^ id est per mala quae operantur. Vere impii 
veritatem Dei sic detinent; quia quod notum e$t Dei, 
id est quod cognosci potestde Deo, illud manife- 
$tum e$t, si non in actu rei, tamen in t7/ts, id est iii 
rationibus eorum, et in potentia intellectus sui. Vere 
quod notum est Dei, manifestuin est in iiUs omoibus 
potentialiter. Nam Jkui manife$tavit in aetu t7H<, id 
est quibusdam illorum, hoc quod uotum est DeL 

Quod si quibusdani revelatum est in aGlu, constac 
quia manifesturo est in potentia. Plalo eoim ec 
quidam philosophi naturaliter cognoverunt esse 



per fidem autem justitia, per justitiam vero salus ^ ^t^^^ Greatorem omnium» non tamen sine adjutrice 

gratia Dei. Probat quod Dens quibusdam actu reve- 
lavit hoc, et modum revelationis subdit, dicens : 
Vere Deus quibusdam revelavit. Nam imfiMilia 
ip$iu$ diviiue essentiae conspicmUur ^ a creatura 
mundi^ nec obscure sed lucide inteilecta, per t7/a 
quas easunt; per invisibilia Patrem Bigniticat, quia 
a nullo ducit principium, sicut Filius et Spiritus 
saucttts a Patre. Ideo autem pluralem nuifterum 
posuit, quia infirmitas humani intellectus non suf* 
ficit considerare in Dee , nisi per interpositiones 
temporum, qiise in eo naturalia elsimnlsunl el una 
ictu (si (ieri polesl) consideranda. Sempitema gK4>que 
virtut ejui^ id esl.ejns divinaeesseiiliae, idest Filius» 



aeterna, igitur per Evangelium salus ; addit quiddam 
arapiius, quod ad rem valet, sic : Revelatur e% fide 
eundo in fidem. Non sic ait ut diversas fides 
intcliigat , sed nt doceat multos gradus esae in 
(ide. Romani sanam quidem fidem habebant de 
Christo, sed in hoc errabant, quia non omnia gra- 
tta^ Dei attribuebant : in quo gradu fidei Paulus eos 
loeare inleudil. Ex lide habetur justitia, el inde sa^ 
iu«. Sicut eeriptum e$t in Habaciic propheta : /u- 
stm autemex fide tmt (Habac, ii, 4). Per prophetam 
confirmat Evangelium ; ait enim propheta : £x 
fide quae per Evangclium habetur, fit homo justus, 
bene operando, et per justitiam vivit in aeterna 



salute. llucusque blanditus est Roroanis, dieendo ^ Qu> virtus et sapienlia Pairis dicitur, semper 



se solliciium de s^ute eorum, ut aequo animo susci- 
pianl eorrectiones Apostoii. Hic autem primo ag- 
gredilur seniiles, quos faciiius posse corrigi intelfi- 
git, ut postea diutius in coufutatione Judaeorum 
immoretur; atUunen autem sic dieens ingreditur : 
Vere ex fide justitia ; et ex justitia salns. Nam per 
eonlrarium tx impietate, id est ex non fide, seu ex 
idololatria sequitur injustitia, id est mala opera ; et 
ex injustilia sequitur tra />et, id est damnatio aeter- 
na , saluti contraria, quod aequipoUenter sic ait : 
Vere ex fide revelatur juslitia ; et sic salus. Nam 
super omnem impietatem : super dicit, ad opposi- 
tionem impietalis; elcum dicit iinpietatem, magis 
est quam si diceret omnes impios. Si enim impios 
Aceret, omnes quidem impios, sed non pro singur 
lis im[Heiatibus opprimendos diceret. Sed cum dicil 
omnem iropietatem, el omnes impios pro singuli^ 
impietatibus puniendos esse insinuat. Super omneniif 
utiqueimpielatem; ex qua infidelitate procedit in-i 
jubtitia, id est perversa a^itatio vel operaUo; el 
super omnem injustitiam revelalury id esl cognosci- 
lur esse ira Dei venturi de coeio in die judicii. 
Tunc euim reveiabitur his qui usque ad diem ilium 
Bon crediderinl Christum esse judicem omnium.i 
Vel ira Dei tevelatur de cctlo, quia ipsum elemen-'^. 
luni in ornatu et factura sua ostendil metuendamj 
essc iram ejus, qui talem creaturam formavit.^ 
Reveiatur, inqiiam, ira $uper injustitiam hominum;^ 
foram hominura dico, ffui verHaiem^ id est verani 



CUUA 

Patre aelemus, et diviniias, id esl bonitas. Uiide e| 
bonos homhies, divinos vocamus. Banitae^ id est 
dilectio ejus divinae essentiae » scilicel Spirilua 
sanctus, qui nihii aliud ealquam bonitas et di- 
lectio Patris el Filii. Haec, inqiiam, virtus et 
11 divtnitas conspiciuutur intellecta, per ea qu» 
faeta sunt. Homo enim inyisibilia intelligere nequil« 
nisi per ea quae videt. Sed cum aspicil aliquem regem 
magni imperii, per eum quodammodo inteliigit, eum 
regem looge majorem qui istum creavit, Cum verQ 
videl virtutem sen sapienliam in aliquo, cogilal 
muUo magis virlulem esse el sapieniiam in eo qui 
dedii illi. Sic de bonilate seu dileetione Dei, per 
bonlutem creaturae polest cognosci. Hanc aulem 
D virtulem el divinitatem in Deo naturaiiter peusaro 
sufltecisset, etsi illa nomina, id esl Fiiius el Spiritus 
sanctus igiiorarenl. Idem enim esl virius el divinilaa 
«eu difectioDei, quod Filiusei Spiritus sancius virlua 
et divinitas Dei per ea quae sancla siuil intelligun* 
lur. Ita ut homines tint mexeuMbUes ex hoe, quia^ 
cum cognovissent Deum^ si non adu, lamen per 
potentiam ejus ioleUei^lus naturalis , non glorifica^ 
terunt Deum, colendo et honorando eum sicut Deum^ 
aut gratias egeruntj id est iMNia cogilalieiiis sua^, 
non gratiae Dei, sed slhi attribHerttul. Deo quidem 
non egerunl gratias, sed in cogitationibus suis sa 
efferentes evanuerunt , a slmiHludine fumi , qui 
quanto plus asccndit, tanlo amplius nibil fit, et 
quia «superbieudo evanuerunt , idco cory id es^ 



Digitized by 



Google 



25 EXP08lTia IN EPISTOLAS PAULl. — IW EPiST. AD ROM. «ft 

intelligeDtia corum priiis sublilis obscurata est pro- A quia scrvierunt creaturae et nou Grcatori, tradidt 



pter superbiam, adco ut flcret insipiens. Evanueruut 
utique. Nam diieruut sapientes csse se, id est a 
seipsis, sine dono Dei, sapientiam suam esse. Et 
vere cor eorum obscuratum est : nam hoc dicentes, 
et ita esse credentes facti sunt stulti^ et sic de 
superbia in ignorautiam, de ignorantia in stul- 
litiam lapsi pnecipitati sunt : adeo quod mutaverunt 
gloriam incorruptibilis^ id est invariabiiis Dei^ pra^ter 
quem omms creatura variabilis, et ideo corruptibilis 
est; gloriam utiqueejus Dei mutaverunt non in verum 
hominem/ sed in imaginem corruptibilis homims. Et 
ut expressum facerent sibi simulacrum, mutaverunt 
hoc in similitudinem imaginis, id est iu similemima- 
ginem, colentes creaturam loeo Greatoris. Prius in 



illos Deus privatos gralia sua in passiones ignominia^ 
id est in ignominiosa peccata [faaa], qus iicet caro 
male concupisceret, tamen ipsa natura violenliam 
patiebatur, dum in sc non naturaljter operaretur. 
Enumerat passiones ignominiae, dicens : Traditi suiit 
utique in ignominias. Nam feminw faorum gentiiium 
immutaveruttt naturalem iisum viri in eum usum 
qui est contra naturam, ut una abuteretur aitera, 
quia naturalem cullum Greatorinegaverant. Similiter 
autem^ ut feniintt, masculi, relicto naturali usu 
feminWt eooarserunt in desideriis suis in invicem ; ut 
alter alterum igne libidinis incensi eoncupierint, et 
sicut animus eorum desideraverat, opere complettte$ 
turpitudinem, mascuH in masculos, Et sic redpiente^ 



6iuiilitudinembominis;dehinciusimiiitudinemoo/tt- Bmerc^ilem erroris ski, id est poenam iilius peccati. 



crum; postea in similitudinem quadrupedum; et post 
hoc in similitudinem &erpentium mutaverunt cuitum 
eireligionemGreatorisgentiles. Sicutdictumcst: Quia 
in iuu*llectu sujierbierunt, ideo inteliectu privati sunt. 
QiiiaiterumGreatorem respueruut, in culturacreatu- 
rae puniti sunt. Iterum quia, ul natura docebat,Dcum 
glorificare noluerunt, sed, ad quod natura repugna- 
lat, crealuras coiuerunt, ideo ad peccata quae contra 
iialuram sunt, devoluti sunt, sicut sequitur : Propter 
quod, id est quia quod contra naturam fuit, creaturas 
coluerunt. Ideo subtrahendo gratiam, tradidit illos 
Deus in desideria cordis eorum, ut animo cuperent. 
Dehiiic in immunditiam, id est in opus dcsideratae 
immunditiae : ad hoc, inquam, sic tradidit illos, ut 



Quia, cum cognovissent Deum , non slcut Deum 
glorificaverunt, recipieutes hanc non in damno pos- 
sessionis, vel filiorum, sed in semetipsis, quia ipsi 
iidero hac poena puniti sunt. Quam utique mercedem 
opor(«t(, id est conveniens fuit eos recipere; ut quia, 
quod natura monebat ne facerent , spreverunt 
Greatorem et adoraverunt creaturam, recte compa* 
ratum est ut, pro hoc non naturali peccato, in non 
naturale peccatum et poenam peccati prsecipi(aren-« 
tur. Et sicut, quia in non naturali cuitu crcaturse 
peccaverunt, per nou naturalia peccata puniti sunt ; 
sic quia mn probaverunt Deum habere in notitia^ 
id est quia non habuerunt Deum in cognitione sua, 
quem merito cognoscendura ipsa natura probabat. 



corpora$uaafficiant/}d est contamineut i;onlttme/»<, ^ id est quia in cognitione Dei sibi naturaliter con 



id est his poiiutionibus, qu» si violenter infcrrentur 
eis, pro magua contumelia haberent ; afilciant dico 
in semetipsis, id est vel alter in alterum, vel in 
semeiipsis. Hoc intellexerunt debere fieri non a 
Deo, qul prius de intellectu se efferebant. 

Quod dixit superius mutuverunl gloriam^ id repetit 
utenumeret modos mutationis, dicens : Qui geniiles 
commutaverunt veritatem , id est cullum quem 
naturalis veritas asserebat exhihendum esse Deo, 
iii mendacium, id est in creaturas quas mendaciter 
fiDgebantessedeos, etp«»stquamfinxerunt, coluerunt, 
id est adoraverunt eos. Dehinc etiam servierunt 
oflerendo, et immolando creaturoe, His tribus modis 



cessa , abutendo ea per superbiam peccaverunt : 
ideo opportune cognitioue priori amissa, tradidii 
iliot Deu9 in reprobum $ensum, quia recto sensu ut^ 
noluerunt. Tradidit, inquam, ad hoc, ttt jaciant ea 
quas non conveniunt, id estquae ipsa natura satis 
aperte intelligeret non convenientia esse. Primum 
quia Goncessa cognitione abusi sunt, pulantes hoc 
bonum naturalis intellectus a se et non a Deo esse, 
privati sunt concesso intellectUy et Greatorem 
derelinquendo contra naturam creaturas coluerunt, 
quare iterum per naturalia puniti sunt. Sed quia 
adhuc non pcenituerunt post non naturalia, in alia 
roala prau^ipitati sunt, sicut sequitur : 



mutaverunt gloriam Dei : Prius mendaciter puta- lUps tradidil Dominus in rcprobum sensum ; 



vcrunt idolum esse Deum ; dehinc adorando ; tertio* 
hostias immolando. Servierunt uiique creaturae, 
judicantes hoc potius esse quam servire Creatori, 
qui Greator in aversione eorum nihil perdit: est 
enim benedictus in omnla scscuia, quidquid adorcnt 
illi : amen, id est profecto ita est. Quod iterum 
supcrius ait : Tradidit iiios Deus in desideria, hic 
repetlt idem, ut poenam peccati comparet ipsi pec- 
cato. Quia sicut, quod natura cxigcLat, Greatori cultum 
12 denegantes, ad non naturalem cultum creatu* 
rarum se contulerunt , sic ipsi in non naturalia pec- 
cata devoluti sunt. 

Enumerat etiam ipsum peccatum quomodo in 
\iUumi|ue sexum s^t difiUsum, dice^^s : Propterea, 



illos dlQO repietospmni iniquitatet quia et omnes 
iniquitates habuerjunt, et sjngulas ad plenum. Gum 
dixit omni iniquitate, comprebendit omnia qu» 
sequuntur ; sed ut niagis ilios deterreat, singula 
genera iniquitatis enumerat, dicens : Ycre omhi 
iniquitaie,quia repietos malitia. Malitiose enim age- 
bant in proximos, auferendo bona eorum, vel*ver** 
beribus eos afliciendo. Repletos etiam fornicatione, 
Fornicationem vocat quidquid fit prxter legilimam 
uxorem , qus^ sicut causa generandse prolis, sic 
causa vitandte fornicationis dicitur. Repletos etiam 
avaritia, illicite retioendo siia, vel concupiscendo 
aliena ; et repktos nequitia. Vcl a nequeo, ncquis, 
vda nominc, quod cst nequam, dicitur ncquitisi; 

Digitized by VjOOQIC 



17 



S. BRUNOiNlS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 



^ 



qtiia iiequeuiU s& continere ab illicilis. Qiii autem sc A 
continere nequit, non est diceudus aliquis. Pienos 
etiam invidia; quia, iicet non sibi cupiant bona 
aliorum, tamen eos non habere Tellent haec bona. 
Plenos etiam hamicidiiSf quae non solum manibus, 
sed tractatioi\e et consensu fiunt. Pienos contentione; 
quia inter se clamoribus et opprobriis liligant. 
Plisnos dolo ; quia aliud agunt et aliud cogitant. 
Pleuos malignitate ; quia coiitraria ])eiiigiiitati sem- 
per in amaritudine animi sunt. Qui etiam suntsusur- 
rones, mala de proximo ai proximuni transferentes 
occulte; detractores etiam,bona quse suntauferentes, 
mala quse non sunt imponentes. Ne hsec duo facilla vi- 
derentur ; quia pro verbis tantum non se credcrent 
damnari, f 3 aggravat haec duo, diceos : Susur- 
rones et detracloreSy cdibHesDeo, Eos eiiam dicoron- 
tumeliosos, id est contumelias turpitudinis inferen- 
tes sibi vicissim ; superbos^ id est se superponenles 
aliis, velsuperponere cupienles ; elatos, qui nec paros 
sibi, nec se majorcs pati possunt ; ut G%sar, qui 
noluit pati majorem Pompeium, nec Pompeius pa- 
rcm sibi Gaesarem , inventores eliam malorum seu 
malarum consuetudinum seu torroenlorum ; non 
etain obedientes camalibus parentibus, quod natura 
admonet etiam in puilis avium ; insipientes , id est 
indiscreti ad bonum et ad raalum ; incompositos et 
vestimentis, et per immodificationem membrorum : 
per h;£c enim quse cxtra videmus, sic de interiori- 
bus pensamus ; sine affectioney id est slne applica- 
tione animi ad aliquod dignum ; absque foedere, id q 
est sine coUigatione animi : quia enim foedera va- 
lent ad nutrimentum fidei , ut semper muitiplica- 
rentur, prohibita sunt conjugia ineadem cognatione, 
quae jam satis viuculo propinquitatis foederata est ; 
qui etlam sunt sine miserieordia : quia si quos vi- 
derint miseros, oon habent ad eos viscera miseri- 
eordiae. In his omnibus gentiles pro praemissis pcc- 
catis puniti sunt. Sed quia necdum per haec po&ui- 
tuerunt , pnecipitati sunt in aliud maium, ut exca^- 
cati proinittereut sibi impunitalem peccatorum. 
Uiide sic ait : Qui ger\tiles excaicati sunt non intel- 
lexerunt : quoniam ilH qui talia agunt, ut praedicta 
sunt, digni sunt morte xterna. Hoc modo non intel- 
lexerunt,cttm prius naiurdWi^r cognovissentjustitiam 
Dei : qua cognitione privati dicti sunt , quia inde D 
superbierunt. IHgni utique sunt morte : non solumqui 
faciuntesi pnedicta, S6£( etiam qui consentiunt facien" 
(ibus. Gonsentire, secuudum Ambrosium, est di qu» 
possit reprehendere taceat, attt haec aiidiens aduie- 
(ur. Si ergo facientes pniedicta mala, et consentien- 
tcs eis, damnatione digni sunt, nemo gentilium mor- 
cem hanc evadet. 

GAPUT 11. 
I Propter quod inexcusabilis es , o homo omnis 
« qui jttdicas. In quo eniin alterum judicas, tcipsum 
c condemnas. Eadem enim agis quae judicas. Sci- 
r mus enim quoniam judicium Dei est secundum 
4 vcritatem in eos qui talia agunt. Existimas autem 
f hoc, faomo, qui judicas eos qui talia agunt, ct 



facis ea, quia tu efTugles judicium Dei? An divi- 
tias bonitatis ejus, el patientiae, et longanimitatis 
contemnis? Ignoras quoniam benignitas Dei ad poe- 
nitentiam te adducil? Secundum autem duritiam 
tuam et impcenilens cor, thesaurizas tibi iiani iu 
die irae, et rcvclationis justi judicii Dei; qui red- 
dct unicuique secundum opera ejiis. His quidcm 
qui secundum patlentiam boni opcris gloriam ct 
honorem et incorruptionem quaerunt, vftam acter- 
nam. His autem qui sunt cx contentione, et qui 
non acquiescunt vcritati, credunt autem iniquitati , 
ira et indignatio. Tribulatio ct angustia In omnem 
animam hominis operantis malum , Judaei primum 
et Graeci ; gloria autem et honor et pax omni ope- 
ranti bonum , Juda^ primum et Graeeo. Non enini 
est acceptio personarum apud Deum. Qoicunqiie 
enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt, et 
quicunque in lege peecaverunt, per legem jiidica- 
buntur. Non eniin auditores legis justi sunt apud 
Deum, sed factorcs legis justificabunlur. Gum enim 
genles quae legem iion habent, naturaliter ea quae 
legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, 
ipsi sibi sunt lex : qui ostendunt opus legis scri- 
ptum in cordibus suis , teslimonium reddente illis 
conscicntia ipsorum, et inter se invicem cogita- 
tionum accusantium, aut etiam dcfcndentiuni, in 
die cum judicabit Deus occulta hominum, secun- 
dum Evaiigelium meum, per Jesum Ghristum. Si 
autein tu Judaeus cognominaris, et requiescis iii 
lege , et gloriaris in Deo , et iiosti voluntateni 
ejus, et probas utiliora , instructus per legem ; 
confidis teipsum esse ducem 14 caecorum, lumcii 
eorum qui in lenebris sunt, eruditorem insipien- 
tium , magislrum infantium ; habentem forman»- 
scicntiae et veritatis in lege. Qui ergo aKum do- 
ces, teipsum non doces ; qui praedicas non furan- 
dum, furaris; qui dicis dob mflMhMid«m, moe- 
charis; qni abominaris idola, sacritegium facis; 
qui in lege gloriaris , per praevaricationem iegis 
Doum inhonoras. Nomen enim Dei per vos bla- 
sphematur inter gentes, skut scriptumest.Gircum- 
cislo quidem prodest, si legem obscrves; si au- 
tera praevaricalor legis sis, circumcisio tua pi-ae- 
putium facta est. Si igitur praeputium justitias 
legis custodiat, nonne prappuiium iilis in circum- 
cisionem repotabitur? et judicabit id quod ex na- 
tura est praeputium, legem consummais, te, qui- 
per litteram ct circumoisionem prxvaricator cs 
iegis. Non enim qui in manifesto, Judaeus est; ne- 
quc quae in raanifesto in carne est circumcisio ; 
sed qui in abscondito^ Juda;us est , et circumcisio 
cordis in spiritu, non littera, cujus laus^ non ex 
hominibus, sed ex Deo est. » 

EXPOSITIO. 

Ilucusque gentiles secundum priorem staAttm saiis 
dehoiiestavit, ostenso qnod de ignorantia excusari 
non possunt : cum naturalitcr cognitionem de Deo 
habuerint, qua propler peccatum privati sunt. Iloc 
aulcm de solis gentilibus dictum transfundit liic iik 



Digitized by 



Google 



ii> • EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD ROM. 50 

ulrosqae« iil cst in Judacos ct genlilcs, dic^us utrum- A dum opera, cadunt in koc malum, quoJ impttuUatein 



que populum uiexcusaLilcm. Quia si Julaeus dicat 
se faisse pecaliarem populum Del de gcnere Abrahx 
naitttm , legem et propbetas habuisse, cumquo sic 
Deo dilectus sit , uon esse credenlum quod Deus 
huuc permiltat perire adeo diloctum, licet errave* 
rit, improperetque gentiii quod salvatione iudignus 
sit, oijus nec aliquando Deus memor fuerit ; si vero 
econverso dicat gentilis Judaeum salute indignum, 
quia cum Deum per legem cognoverit , sicut Dcum 
gloriiicare noluit , seque ideo praeferendum putet 
Judieo, quia, ut primum de Deo audivit, statim cre- 
didit, neque reum esse eorum quae per ignorantiam 
peceavit : contra utrumque agit Apostolus dicens 
^'entilem de ignorantia ineicusabilem, quia iiatura 



sibi pollicentur ; ct iterum per malum impunitatis 
sibi promissae, ruunt in aliud, in hoe, sciiicet quod 
abutuntur bonitate et patienlia Dei, quod ibi supra 
ait, quia tu cffugies judicium Dei, idem supra signi- 
ficavcrat, ubi ait . Son inlellexemnt quoniam qtii ta- 
lia ugunt^ digni sunl morUJ^Rom. i, 52); in utroque 
agens de impunitate, quam sibi promiuunt. Sed ibi 
tantum de gentilibus, hic vcro de utrisqueintelligit, 
et ante putando te effugere judicium Dci, conteninis 
divitiasejus bonitatis; dictum a similitudine potcn- 
tis : qui si porri^eret cibum alicui, iiie vero cui 
porrigeretur indignans eo uti projiceret eum, vide- 
retur sic spemere nou cibum, scd datorem cibi, 
Sic ille qui abutitur bonitate Dei, non utens ea ad 



^ „ , ^ R 

lem habuit coguitionem : Judaeum vero frustra in correctionem, ad quam Deus dat, hic rcus est non 



lege vel genere gloriari , cum semper deterior fuerit, 
onde meliorari debuerit, pra^varicando legeni, lide 
degenerando ab Abraham, et simiiia. Quasi diceret : 
Propterquod^ id est quia qui faciunt et qui conson- 
tiunt, digui sunt morle : ideo tu, homo unanimiter 
vivens et inteliigcns, omnis Judaeus et gentilis, tn- 
fxcusabilis e3, tu, dico , qui judicas, id est damnas 
alium. Si enim tu, Jud^, dicis te praeferendum 
gentiii, quia dilectus Deo fueris , qnem dicis nec 
aliquando memorem fuisse gentiiis ; vel si tu, gcn- 
lilis, praeferas te excusatum per ignorantiam Juda^o, 
qoi Deum per legem sibi coguitum inhonoravit . 
uterque in:xcusabilis es : et gentilis, quia natura- 



untum pneteritorum, sed etiam contemptae majesta- 
tis. Divifias bonitatis ideo dicit, quia Deus et tem- 
poralia abunde dat malis, quibus nec digni essent, 
ut, considerantes lienignitatem Dei, revertantur ad 
cum. Dat ctiam magistros qui doceant, et intelligen- 
tiam qua ad Deum reverti l)onum esse sciant, et 
multa alia. An divitias iMnitatis eju$ contemnis^ et 
divitias patientifB ejus , quia non in uno sed in mille 
peccatis te patitur ; et divitias longanimitatis, quia 
per multa tempora corrcctionem tui sustinet , con- 
tcmnis, inquam, ignorans qnoniam benignilas Dei 
per bonitatem, patientiam et longanimitatem, quan- 
tum in se est, addncit teadpoenitentiam? Benignitas 



lem cognitionem habuil; el Judaeus, quem lex etp Dei,quantum in se est, vocal te ad poenitenliam ; sed 



naloralis intellcctus dc Deo docuit. Vere uterquo 
inexojsabilis es, qnia in eo condemnas teipsum^ in 
quo tu judicas aiterum^ sive Judxus gentilem, sivc 
gentilis Judxum. Si enim lex data damnat Judxum, 
quia Don custoJivit eam : lex naturalis similiter 
pou custodita damnat gentiiem. Vere teipsum con- 
demnas. Nam tu agis eadem qutB judicas, id est 
damnas in alio. Si enim tu, Judaeus, pro praedictis 
gentilem putas damnandum, tibi vero eadem scclera 
jigenti, pro lege et genere putas esse parcendum, 
frustra opinaris, Econtrario, si tu, gentilis, damnas 
Jttdaeum, quia legem habuit et non custodivit eam, 
io eo damnas teipsum praevaricatorem naturalis le- 
gis. Vere in quo judicas alterum^ damnas teipsum. 



secundum duritiam tuam^ id cst secundum actus tuos 
obstinatos in maio, et secundum cor tuum impceni' 
lens ; quia nec a malo opere recedis, nec te male ope- 
rari intelligis. Sunt enim quidam in maiis operibus 
obstinatt, qui tamcn se male agere credunt. Tu, in- 
quam, secundum cor impoRnitens, thesaurizas tibi 
tram, id est cougregas tibi propriam damnationem 
futuram in die ir<e, id est communis damnationis im- 
piorum. Die emmrevelationis justi judicii Dei; quia 
in die illo Ghristus esse judex omnium credetur ab 
impiis, qui scmper hoc negaverunt. Tunc enim vide- 
bit eum omnis card : qui Deus reddct tunc unicui^ 
qucy et Judaeo et gentili , secundum opera ejus, non 
parcens gentili pro ignorantia, nec salvans Judxum 



Nam nos, qui auctoritatis magna sumus, hoc, D P""^ ^^%^y ^*^ genere Abrahae. Quod dixit in toto, per 



q^omam contra eos qui agunt tatia sicut prx- 
dicta sunt , est Judicium Dei , non sccundum 
ignorantiam quam tu, gentilis» frustra prxtendis : 
nec secundum genus Abrahae, in quo tu, Judaee, 
floriaris , sed secundum puram veritatem , id est 
isecundum actus singulorum , Judxi et gentilis, 
}5 nos scimus; tu autem existimas, id est falso opi- 
naris hoc, o homo, seu Juda.M!s, seu gentilis, qul ju* 
dicas eos qui talia agunt quae pnedicta sunt, et ea 
ta ipse facis. Hoc, inquam, -existimast quia ^u effu- 
fiesjudicium Dei^ id est unde ahum damnandum ju- 
dicas, ex eodem te impunitum evadere credis. Pri- 
mam quia putant ficri judicium Dci secundum digni- 
tatcm vel indignitatem personarum, et non sccun- 



partes exsequitur, dicens : Unicuique reddet secun^ 
dum opera, Uis quidem qui sunt boni operis, id est 
qui bene opcrati sunt ucundum patientiamy id est 
non abutentes patientia Dei, sed corrigentes se cum 
sustinerentur a Dco. Vel secundum patientiam, qtiia 
aequanimiter toleraverunt quaecunque adversa pro 
Deo. His utique reddet gtoriamy id est claritatcm 
corporis et illuminationem animae. Et reddet liono- 
tem^ quia iu praesentia Christi inter honorabilcs; 
quia cum angelis Dei reddet etiam incorruptionem^ 
id est permanentem statuin in gloria et honore, qu;v 
per horam babere possent et pcrdore. Ilis cimi bas 
d;'tcrnunationc dico qua:rcnlibus vitam wternam^ id 
csl si bcnc opeyciilur amorc >ila) aetcrna* ; non qua- 

Digitized by VjOOQIC 



51 



S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 



3« 



rentes inde temporalia lufra vel gloriam mundi ; his A dierint, sive eam solummodo operati sint; illi jtc^ii- 



qui sunt boni operis, sic reddet ; his autetn qui sunt 
ex contenlione^ id est qui se contentiose altematim 
praeferunt, hoc vitium maxime reposcit; quia in hoc 
Jaboral)ai!t, et ab hoc eos deterrere nititur. His, in~ 
quam, qui conlendunt et qni non acquiescunt veritatiy 
quando bonum suadetur eis ; ut Romani qui nolebant 
acquiescere discipulis Pauii, sed credebant iniquitatiy 
prxferentes se alter alteri ; his utique erit tra, id est 
xterna damnatio, et talis ira quae sit indignatio. Im- 
^pii enim in ignem positi graviter indignabuntur 
sibi ipsis, quod male egerint, et interim dum iilud 
iudicium morabitur, in omnem animam hominis ope-e 
raniis \% malum. Judaei dico prtmum, id est maxime 
operantis malnm ; quia et naturalis, et dat£ legis 



fieabuntur^ seu fuerint gentiles, seu Judaei : solum- 
modo opus legis compleverunt. Hic versus qui se- 
qnitur, solummodo de gentilibus agit : probans eos 
salvari per legem naturalem, facientes eadem qus 
sunt scriptae legis, et damnari si non fecerint. De 
utroque agit hic versus, et de salute gentilium pro- 
pter opus I^is, et de damnatione eorumdem, si non 
operaii sint legem, ac si opponeretur Paulo : Dicts 
quod quicunque factores legis fuerint, salvabuntur, 
sed gentiles salvari non debent, quia etiamsi opus 
legis faciunt, indifferenter hoc faciunt, non ducU 
rationei[nomine], sed casu [causa], ut illi qui do 
nullis per Scripturas instructi sint. 
Contra hoc Paulus : Vere gentiles si fuerint facto^ 



reus est, et Grwci^ id est gentilis, qui de naturali ^ res legis, juslificabunlur, et econtrario si malum 



iege solum arguitur, in animam operantis malum. 
Judaei indiffrrenter et Grxci erit tribulatio, id est 
damnatio et angustia, Uoc est illud quod dixit indi- 
gnatio, quia determiuat de maio quod Qeret, el post 
judicium et antc. Dc bono vero non anie, sed post 
iudicium dicit, quiJ illi fuluruni sit interim dum ve- 
niatur ad judicium. Operanti malum erit tribulatio. 
Omni vero operanli bonum : Judoio secundum tem- 
pus primum bene opcranti ; in Judaea enim princi- 
pium habuit Ecclesla Christi ; et Grwco, id est gen-* 
lili, poslerius tempore operanti bonum, erit gloria, id 
est illa claritas el honor, quia inter honorabiles eril ; 
elpaXj id est in gloria et honore diuturna tranquii- 
litas. Yere Judxo et gentili indifferenter dabitur glo« 
ria, si solummodo bene operali sint. 

Nam apud Deum non est acceptio personarum, ut 
Juilaeum male agej:tem salvet, quia habuit legem; 
geiuilem bene meritum reprobet, quia non fuit de 
carne Abrahse, cujus fidem melius est imitari, 
quam ab eo lineam generis trahere; cum multi 
d3 Abrahami cp.rne, in gentes transierint, multi 
vero de gentibus, fidem Abrahse imitando, se di- 
gnos promissionibus Abrahae fecerint, et in Judaeos 
reputati sint ut proselyti. Probat Deum non acci- 
pere personam Judaei seu gentilts; quitt utrumque 
judicablt, et modum judicii futuri in utrumque ex- 
ponil, dicens : Yere apud Deum non est acceptio per- 
sonarum; quia judicat omnes, et eos qui sine lege. 



operati sint, ira et indignatione damnabuntur ; ex 
merito debent salvari pro bono, et puniri pro malo. 
Quia ipsi sibi sunt lex, id est naturalem legem in se- 
ipsis habent : ipsi, dico, non habentes legem ejus- 
modi, id est scriptam sicut Judaei, et vere tpsi sibi 
sunl lex : cum hoc sit quod gentes qum legem scriptaro 
non habent, id est gentiles, (aciunt ea quas sunt legis 
scriptae, id esl, quae scripla lex praecipit, naturaliter^ 
\d est naturalem legem sequentes. Nec indifferenter 
ea quae iegis sunt faciunt, quia ^«t ostendunl per 
operalionem scriptum esse in cordibus snis oyus /c- 
^is,Meserendo mala, adhserendo bonis ; hoc enim esl 
opus legis, declinare a malo et facere bonum. Quod 
si pcr legem naturaiem non creditis gcnliles saivari, 
^ nihil hoc saiutem eorum impedit ; quia in die cum 
jtidicabit Deus, apparebit opus legis scripturo fuisso 
in cordibus eorum. Tuncin illo die conscieniia ip- 
sorum,quae tunc omnibus palam fiet (ibienim singu- 
loru u 17 opera omnibus palaro erunt), reddente 
tllis testimonium de bonis seu malis quae fecc runi. 
Multos enim testes tunc habebunt, cum conscientia 
eorum nemini occultabitur, et sicut de operibus, sic 
conscientia eorum reddente illis testimonium cogita- 
tionum, quia sicut opera, sic justificabuntur etiam 
cogitata. Cogitationum dico accusantium eos, si malae 
sint; aut etiam defendentium eos, si honae sint : et 
hoc inter se, quia quae mala fuerint, accusabunt bona 
et invicem ; quia econtrario bona impugnabunt 



et eos qui in lege sunt. Quicunque enim peccaverunt q mala. Haec pugna iiet in illis, quorum bona vel mahi 



sine lege, id est non habentes legem scriptam, ipsi 
peribunt sine legc, id est damuabuntur non de prx- 
varicaiioue scriplae legis, sed lantum naturalis. Hoc 
de gentilibus dictum est, et quicunque peccavervnt in 
(ege, id est habentes legem scriplam, ut Judaei, ipsi 
judicabuntur per legem, id estde praevaricatione datae 
L;gis adjuncta peccatis eorum damnabuntur. Oppo- 
nerct Judaeus, licet transgressus in lege fuerit, se 
tamen^ non dumnari, sed parcendum sili a Deo. 
Contra hoc Paulus : Yere habentes legem de pcccato 
judicabuntur, quoniam apud Deum non sunt jusli ; 
ct si apud homincs revereantur auditores legis, id 
est qui solummodo legem audierunt, nec eam opc- 
rati sunt ul Jutxi. scd faclorcs leqis; siveeam au- 



incerta sunt; sed in quibus bona sine admistione 
malorum certa sunt, ut in sanctis, et iu quibus mala 
sine refrigerio bonorum ccrta sunt, ut in valde ma- 
iis, in his non erit accusationis hujus vel defensio- 
nis colluctatio : sed certa saius, valdebonis; indu- 
bitatadamnatio, valdemalis: hoc autem testimonium 
opcrum et cogitationum reddet illis sua conscientia 
in die illo cum judicabit Deus occulta omnium homi- 
num, id est incerta eorum vel bona vel mala. Judi- 
cabit utique perJesum Christum, qui constitutus est 
judex omnium secundum Evangelium meum, id cst 
sccundum quod ego annuntio, quia Deus per Chrit 
stum judicabit omnia. Probavit gentilem posse sal- 
vari naturaliter, facientem onus scriptae Icuis. Nunc 



Digitized by 



Google 



55 



EXPOSlTiO IN EPISTOLAS PAlJLi. — IN EPIST. AD ROM. 



54 



autcm probare incipit nihil prodesse Judaco, quod A Sacrilegium cnim est creaturam quod naturaliler 



Jad£08 dlctos csl qui legem et circumcisionem ha* 
Imit, nisi opus lcgis et circnmcisionis impleverit, 
dicens : CentiHs legem naturalem liabuit, tu autcm, 
Jodaee, et naturalem et scriplam lcgem liabuisti. 

Considerandum cst quod de Judseo et gcntibus 
sccuuduin priorcm statum agat Apostolus : Tu, in- 
quaro , cognomnaris Judctus, id esl lioc dignitatis 
cognomen habes, quod Judaeus diceris. Aiitc Judam 
Machabseum illi solum de tribu Juda Judsei vocaban- 
tur, Israel autem omnes dicebantur, sed a Juda Ma- 
cfaabaeo, propter probiutem ejus dicti sunt omnes 
Judaei. €oncedo, ait Paulus, te cognominari Ju- 
dxum, ( nia tu refjuiesch m /^^e. Aliae enim gentes 
erroneae sunt, non habentes documenta vitse; sed tu 



Greatori debet negare, cultum scilicet Deo. Tu 
etiam qui gloriaris in lege^ id est qui jactas te sohim 
legem habuisse, quare inhonoras Deum per prana- 
ricationem legis? Praevaricari in legeestr.O!! faccre 
quae facienda praK^ipit, ct facerc quae iieri interdicit. 
Judaei autem descrendo legem, faciendo contrarla 
legi, Deum inbonorabant, quantum ad opin:onem 
hominum, nihil tamen gloriae ejus detrahontes. Ve- 
re Deum, in qitantum vobis es\ Inhoi ora:i), quid 
nomen Dei blaspliematur per vos ihter genles. Cum 
enim gentes videant vos contraria legi facere, justi- 
tiam Dci profauare, cibis gentilium communicare, 
ct similia, dicunt et putant Deum sic vos instituisse, 
necsatis provide tales cultui suo delegisse. HocEzc- 



qiiietcm habes in scientia legis, et gloriaris in Deo, B chiel dixit, licct aliis verbis, de Judaeis inter gentes 



quia in Israel tantum dicilur n^tus Dcus {PsaL lxxv, 
i). Aliae gentes quasi sine Deo sunt, unde te ja- 
ctando gloriaris. iVos/i ^r i»o/ttma/em ejus, scilicet 
Bei, quid (ieci scilicet vclit, qiiid non. Et (u, instru 
ctus per legem, probas utiliora, id est de ufilibus 
I gis uliliora disccmere nosti. Confidis etiam teipsum 
e,se ducem ccecorum gentilium ; quia si qui de gen- 
tilibus in Juclaisroom trausire voluerint, doces eos 
observare Sabbatum et caelera legis, cum adhuc ne- 
scicntes quid haec significant caeci sint. Confldis 
eliam te esse /timen eorum qui intenebris sunt; 
cum enim illi observaverint Sabbatum , ^dlmc igno- 
ranles mysterium Sabbati , illuminas eos docendo 



dispcrsis, transeunlibus ad idololatriam. UndePau- 
lus sic ait : Iloc quod dico Dcum blasphemari per 
vos, inter gentes dico, sicut scriptum est; Scriptura 
enim in hac re testimonium pcrhibet. Et quia praeva- 
ricatus cs in lege, idco circumcisio tua pra^putiunt 
facta est, id est non plus valet te esse circumcisuin, 
quam gentilem praepuliatum. Sicut superius asse- 
ruit nihil prodesse quod Judaeus vocaretur, quod- 
quclegem haberet; ita probat hic nihil valere cir- 
cumcisioneni illi , qui circumcisionis mysterium noii 
impleverit. llla enim abscissio carnis significat car- 
nalera generationem,qu8e in peccatis est, debeieab- 
scindi, et spiritualem generationem exinde esse te- 



quid hsec significent, et ad quid valeant, et sic de Q nendam. 



tenebris ignorantiae educis. Confidis etiam te esse 
eruditorem insipientium Judaeonim; quia si qui in 
lege insipientes sint, doces eos esse sapientes. Con- 
fidis etiam te esse magistrum infantinm; quia si 
quid simplices nec fari de lege noverint, doces eos 
dispiiurede lege; te etiam habentem formam scien- 
tia, quia si quis velit considerare de lege qtianta 
sit , sciat eam tantaro esse , quanta scicntia tna in 
ea est ; habenlem ctiam formam veritatis in lege^ 
quia et sctentia legis,' et quxcumque docet vera 
esse nosti. Possumus enim habere scientiam Ovidii, 
licc tamen vera esse scimus, quae ibi narrata intelli* 
gimus. Ergo, quoniam quidem dux es caecorum, et 
de doctrina legis illnminans eos : T% qui alium 



Diceret Judaeus : Si circumcisio sit pi aeputium^ 
pro nihilo data est, cum non prosit. Contra hoc 
Paulus : Circumcisio quidem prodest ; si observes /e- 
gem circumcisionis, id est si, quomodo circumcisio 
signat, omnia vitia a te circumcidas, prodest qui* 
dero, observata lege; sed, si sis praevaficator legis 
circumcisionis , non abscindendo vitia cordis, cir- 
cumcisio tua sic facta est praeputium, id est non est 
utilior libi quam praeputium gentili. Circurocisio 
dicitur ipsa munditia cartiis. Preeputium, id esi 
caro quae ampulal>atur, dicitur ipsa immunditia; 
quia caro ipsa reclinatorium sit libidinis. Et qiiia 
circumcisio lege circurocisionis non observata fit 
praeputium, igitnr pranputium, si justitias legis cir- 



doces, quare non doces teipsumf Sic cum debes I) cicfncisionis cusiodiat, fiet circumcisio. Sed ne ali- 



perlegem proflcere, rejicieiido opus legis, amplius 
reus csse convinceris. Tti etiam qui prauiicas non 
(urandum, quare furaris ? Furabantur inter se Judaei 
res suas plenimque; qnoJ autem deterius est, fura- 
bantur sanum inteUecium dc legc. Tn etiam, ^f di- 
cit non esse mcechandnm, quare mcecharis? Moecha- 
bantur ad littcram , moechabanlur ctiam adttlleri- 
nvm inleUectum ponentes in lege, postquam sanum 
sensnm legis furati fueral. Tu etiam^^Ki abeminaris 
idola^ id est qui gcntiles, colentes idola , IS nec 
homines vocandos essc judicas, quare sacrilegium 
Ains, id est : tu ipse qnare colis idola?Plcruniqne 
tnm Judaei ad cutturam idolorum lapsi sunt ; facie- 
buit sacribgium , denegantes Christo cultimi suum. 



quis audeat contradicere, ponit sub interrogatione^ 
dicens : Si praputium, id est gcntilis (quera tu ipsani 
immunditiam judicas, te autem circumcision( ni ^ 
id est ipsam munditiam), si, inquam, praeputiuni 
custodiat justitias tegis circumcisionis, quod vit» 
cordis abscindat, eliam carne non amputata , vonite 
preeputium iilius custodicntis legem circumcisioni» 
reputabiturin circumcisionem, id csi : nonne sic prod- 
erit iili quemadmodum circumciso lex custodita 
circumcisionis; et noiine praeputium <7uo</ est con- 
summans^ id cst implcns, legcm circumcisionis, et 
hocex natura, id est per naturalem legem, jwrfiVflW^ 
id est damnabit, le comparatione sui ? te, dico, qui 
es pra*raricator legis smalae per litteram ; quia lil- 



Digitized by 



Google 



i5 b. UUUrsaNlb LAKIIHJblArNOiUJM IMbrnUlOKlS OPP. PARSII. 56 

leralem euslodiani eligis, el spiiilualem rejicis , ^ ^ elcgent gloria Dei , justificali gratis per gratiam 



praevaricator eliam es pcr circumctstonem in carne 
liabilam*, et in corde non observatara. Verc circum- 
cisio fit praeputium. Nam qui in manifesto^ id cst 
solo nomine Judsus est, hic non est crcdendus esse 
Judaeus; neque circumcisioquae est in manifesto, 
et ita quod in carne tantum^ et non in corde, baec 
non cst dicenda circumcisio. ProbatMterum quod 
pra^putium (sicut dictum est) fiel circumcisio , di- 
cens : Judaeus in manifesto, non est Judaeus, ted ille 
qui in absconditOy id est in operum exhibitione Jtc- 
daus est, etsi non voceturboc nomine; et circum- 
cisio cordis facta in spiritu^ id est spiritualiter 
impleta, non in littera, id est non lilteraliter, ut 
carnalis ; haec utique spirilualis est ct vera circum- 
cisio : Laus cujus, id est 19 quae laudabilis circum- ^ 
cisio non est ex hominibtis, sed est ex Deo, Deus enim 
solus justitiam cordis dare potest; homines vero 
amputare carnem , et nihil aliud possunt. 
CAPUT III. 

c Quid ergo amplius Judso est ? aut quae utilitas 
t circumcisionis ? Multum per omnem modum. Pri» 
f mum quidem, quia credita sunt illis eioquia Dei. 
« Quid enim si quidam illorum non credidcrunt? 
I Nunquid incredulilas illorum fidem Dei evacuavit ? 
f Absit! Est aulem Deus verax, omnis autem homo 
t mendax, sicut scriptum (^sl : < Ut justificcrisin ser- 
< monibus tiiis, et vinrascum judicaris {Psal. l,6). > 

Si.aiitcm iniquitas uostrajustitiamDei commendat, 



< ipsius , per redemptionem quae est in Ghristo Jc« 

< su ; quem proposuit Deus propitiatorem per fidem 

< in saiiguine ipsius, ad ostensionem jastiUse suae, 

< propter remissionera praecedentium delictoruin ib 

< sustentatione Dei , ad ostentionem jastiUae ejus in 

< hoc teihpore , ut sit ipse justus et justificans eam 

< qui ex fide est Jesu Christi. Ubi est ergo glorbtio 

< tua ? Exclusa est. Per ^piam legem? Factonim? 
f Non, sed perlegem fidei. Arbitramar enim jasti^ 
f ficari hominem per fidem sine operibus legis. An 

< Judaeorum Deus tantum? Nonne et genUum ? Imo 

< et genUum. Quoniara quidem unus est Deus, qai 

< jusUficat circumcisionemex fide, etpra^Uum per 

< fldem. Legem ergo destruimus per fidem? Absitl 
' < Sed legem statuimus. i 

EXPOSITIO. 

Quia probavit superius praepuUam fieri .circum^ 
cisionem , et econverso circumcisionem fieri pnepO" 
Uum, opponeret per hoc Judaeus, nihiloplus sab 
Veteris Testamenti statu collatum essc sibi , qoam 
gcntili. Ad hoc refellendum ait Paulus inserendo 
objecUoncm Judaei : Quia dixi praepuUum reputari 
in circumcisionem, et econverso, ergo proptcr hoc 
dicturus est mihi : Quid ampUus coUatum esse Jn- 
da*o in vcteri statu , quam gentili ? aut qua]utilita$ 
fuit circumcisionis Judaeo, cum genUli ijem valce: 
praeputium ? Pro nihilo viderctur facta circumcisio, 



quid dicemus ? Nunquid iniquus est Deus qui in icx superflue data , si absque his potuit bonum legis 
fiMt iram ? Sccundum hominem dico. Absit! Alio- et circumcisionis haberi , sicut ostenditur in gentili. 



quin quomodo judicabit Dcus liunc mundum ? Si 
enim veritas Dci in mco mcndacio abundavit in 
gloriam ipsius, quid adhuc ct ego tanquam pcc- 

< cator judicor ? Et non sicut blasphcmamur ct sicut 

< aiunt quidam nos diccre, faciamus mala ul vc- 

< niant bona, quorum damnaUo justa cst. Quid er- 
f go? Prxcellimus eos? Nequaquam. Causati enim 

< sumus Judaeosct Grxcos omncssub peccato esse, s> 
f cut scriptum est : quianon estjustus quisquam, no» 
f est intelligons, non est requirens Deum (Psat.wit, 
f 2). h Omnes declinaverunt, simul iiiuUtes facti sunt : 

< non est quifaciat bouum, non est usquc ad unum 

< ( /^1*6 . , 5) . > Sepulcrum patens cst guttur corum , liu'- 



Habuit utique Judieus iu vetc: i statu multo aniplins 
coUatum sibi (eUam si non observavit), quam gcnU- 
lis ; quod enim circumcisus est ct edoctus de caete- 
ris in lege , prxparationcs bonae fuerunt et qua^lam 
instrucUones , ad intolligendum fldem ChrisU. Scd 
genUIisnuIlam pcnitus20'instrucUonem , pneter na- 
turalem intellectum habuit.Non taraen ampliusdieo 
Jttdceo quod in fide ChrisU dignior habendus sit gen- 
tHi , sed uUque magis pia^paratus est ad fidem. 
Quare si non consensit fidci, magis danmatus quam 
gentilis ; si vero consensit , non tamen gentilcm di- 
gnitate fidei excessit. Quaeris quid amplius coUatom 
sit Judaeo ! Mulitim utique , et per omnem modum , 



f guis suis dolose agebant , venenum aspidum sub ^ et secumlum animain , et secundum corpus, ci in 

unoquoquc, ct in corporc et in anima, raulta bona 
facta sunt Judseo , quorum nihil gentilis habuit. lu 
corporc, quia libcravit eos ab inimicis, et dedit eis 
terram repromissionis, etc. In anima, quia instrnxit 
eos per legem , et habuenint cognitionem Dei , ctc. 
Et multa similia contulit eis , ct in corpore et in 
anima. De quibus ait Paulus : Multa quidem reponere 
possem ad comprobandura amplius essc collatum 
JudaM) quam gcnUli; sed primum^ id cst quia4io€ 
praecipuum, cst ad probandum quod inlcndo ponam 
istud , ideo amplius collatum esse Judxo , quia crc 
dita, id est propoaila suBi ilUa ad..iiifttniet|iiiieiii 
eormit doqma fhi, praocepfa qaae Dcas dcdlt iii legc 
et prophctj;;. CoiUra hoc Judacus itcrum : Por daia 



f labiis eorum (Ibid,), i Quorum os maledictione et 

f amaritudine plenum cst , vcloccs pedes eorum ad cf- 

f fundendum sanguincm(/6t</.). > Contritio etinfeli- 

f citas in viiscorum, ct viam pacis non cognoveruut; 

« non cst tiinor Dei antc oculos eorum (IbidJ). i Scimus 

f autcin quoniam quaicunquelex loquitur, his qui in 

f lcgc sunt loquitur, ut omne osobstrualur, ctsubdi- 

« tus fiat omnis mundus Dco; quia ex opcribuslcgis 

f non jusUficabitur omnis caro coram illo. Per lcgcm 

f cnim cognitio peccati. Nunc autcm jusUUa Dei 

< sine lege manifestata cst, lestificata a lege et pro- 
f phcUs. JusUtia autem Dci pcr fidcm Jcsu Chrisli, 
f in omues ct supcr oinnes qui credunt in euro. 

< Non enim csl distincUo.Omncscnim pccravcrunt, 



Digitized by 



Google 



57 EXPOSITIOIN EPlSTOLAfe^AUM. -IN EPiST. ADROM. S8 

cioquia amplusnou fuit JudaM> quam gentili , quia A pcccata hominum, tanto gloriosior apparcret Deug 



iion credidit doquiis Dei. 

Yere ail Paaius : amplius per credita eloquia fuit 
Judaeo ; quia si quidam illorum Judaeorum non cre- 
dideruni eloquiis Dei, et idco reprobati suiit, quid 
impedit ad lioc ul non sit amplius coUatum Judaeo 
qnam genlili ? Niliil ulique impedit ; quia, quantum 
in Deo fuit, praeparavit eos ad «dem , licet incrcduli 
pcrmansisscnt. Vere si qiiidam illorum non credi- 
denint, niliil impedit; quia Deus, quod promiscrat, 
propter incredulitatem eorum , implere non dimisit. 
Nunquid enim incredulitas eorum quorumdam eva- 
cuavil fidem, id est impletionem promissorum Dei ? 
Nibil utique eorum quae promisit Deus inexpletum 
dimisit, et ideo nihil araplius impcilit habuisse Ju- 



diraittens omnia, quotquot essent, accipientes inde 
occasionero ; quia ubi abundavii delictum^ |«iif>er- 
abundavit ibi gratia, et similia. Quod hic destruere 
ingreditur Paulus, ct satis bene ad rem. Hic cnini 
probabit omnem salutem esse ex gratia Dei, et nihil 
ex merito hominis, dicens : Quia omnis homo men- 
dax rcusinventus est; Deus autem omnem reum 
jusliiicans ex gralia in promissis verax cst. Per hoc 
apparet quod iniquita$ nostra commendat justitiam 
Dei, id cst commendabilem facit Deum, per solam 
gratiam jjustificantem homines a peccatis ; et hoc 
utique verum est, quia quanto gratia cjus copiosior 
est in remissionem pcccatorum, tanto procul dubio 
commendabilior est Deus. Sed iicet quaecunque pec- 



daeum , iicet quidam in increfdulitate damnati sint. « cata sint dimiuat, non tamen inde causam peccandi 



Quxro an propter incredulos evacuata sit fides Dei? 
Sed abiit hoc , ut fides Dei aliquo modo possit vel 
credalurfvacuari! quia, licet quidam illorum non 
crcdiderint, tamen Deus est verax, id est impletor 
omnium qiiae promisit. Deus utique vcrax est, sed 
omnis komo qnicunque sit , seu Judxus scu genlilis, 
mendaxest, id est peccalor. Dcus enim ad salvan- 
duin veniens, omnem horaincm sub peccatoreperit, 
ct secundum merita salute indignum. Unde palam 
est fidem etsalvationcm Dei Judaeis et gentilibus 
?eque provenire ex gratia. Mendacium dicituromne 
peccatum; quia omnis crealura, quae naturaliler ob- 
sequi debet Greatoii suo, cum transgrcditur man- 



dat. Iniquilas nostra commendat Deum, sed si hoc 
cst, quod ex iniquitate nostra commendabilior sit 
Deus, quid aa hcec dicemus? Mirabile quid videtur 
inde consequi. Ideo quid dicemus,quia nunquid Deus 
iniquus est^ qnia infert iratn^ id est ultioiicm,propter 
pcccatum, quod commendabiliorem facit Deum? 
iflquitati videtur hoc esse contrarium. Hoc quod 
dico non satis esse aequum, quia punit peccatum 
quod coromendat eum, quod totum dico secundum 
hominem, id est secundiim carnaliter intelligentem. 
Sed ex me boc dico : absit hoc ut Deus iniquus sit, 
quia peccatum punit! Et hoc probat ab impossibili, 
dicens : Vcre Deus non est iniquus, inferens iram ; 



datum Dei , roendosam facit naturam suam, dese- ^ quia alioquin, id est, si Deus iniquus esset, ^twmo^/o 



rens paritatcm in qua creata est. Quia Deus sit 
vcrai, assero etiam per Scripturae testimonium. Hoc 
enim dico sicut scriptum est dc verilate Dci in psal- 
mo : Deus procul dubio verax cst. Ait enim David : 
Justificeris in scrmonibus tuis (PsaL l , 6) , id est : 
justificando me, verus appareas in promissionibus 
tuis. liludutad conlinualioncni psalmi lcgilur, in 
quo agebat David multorum criminum reus , ut de 
proditionc mililis , de morte proximi , de illicita 
concupiscentia et adulterio agcbat , ut horum om- 
nium conscqucretur veniam , de qiia cerlus erat pcr 
repromissionem sibi de Chrislo fnctam , qua; ad cos 
solum facta est qui per Christum salvandi eranl ; 
iinde confidit se emaculandum ab hoc crirainc, allo- 
qiiin enim indignus esset futura salvaiione. 

Pneterca notandum cst quoJ cum David, nullum 
prxtendens meritum, ex sola gratia confidat se 
salvandum , seque in peccatis confitcatur , quo ne- 
mo sanctior vixil in lege, neminom ex merito posse 
«ilvari , sed per solam gratiam. Justificcris utique 
in scrroonibus tuis , et vincas impios , cum judicaris 
ab illis non esse Filius Dei , cum viiicas eos de 
hoc justificando homincs sicut promisisli. 21 Vcl 
vincas cum judicaris, iJ cct participaris alicui , 
«t mihi. Aiunt enim me non saivandum proptcr 
pcccatum, licet mihi rcpromissus sis. Hic quiddam 
ingrcditur Paulus, quoJ ab inccplo alienum vidctur; 
imponehatur enim ipsi et aliis npostolis, quod docc- 
renl bonum esso pcccnrc, quia qiianto phira csscsil 



judicabit hunc mundum? Non cst credendum ut illc 
qui constitutus cst judcx totius mundi, iniquus sit , 
et hoc irapossibilc. Vere si iiiiquus est Deus, mun- 
diim non jiidicabit, quia nec me solum. Mc autom 
iJco non judicabit de peccalo, quia sic gloriam ejus 
augeo. Si ettim in meo mendacio^ id est propter meum 
peccatum : abundavit veritas Dei, id est abundantiiis 
ostenditur Deus ex verilate promissionis sua; di- 
niisisscpeccata. Abuntlavit dico in gloria ipsius Dei: 
quia quanto piura dimisit, taiito gloriosior de roisc- 
ricordia cognoscitur. Si uCtque peccatum mcuni 
causa est gloriac ejus, quid adhuc, id estquare elia^n 
in hoc mundo et ego (ut alios omittam) judicor, id 
estcontemnor tanquam peccator?Deberem de pcc- 
D cat6hoc argui,in quo augeo gloriam Dei? Cur etiam 
non facimus mala, ut bona misericordia; Dei pcr hoc 
vcniant in augmeiilum, sicut nos blasphemamUr a 
quibusdam credere ? Sicut etiam nos aiunt illi qni- 
dem non solum credere, sed etiam dicere^ etpr:\5- 
dicarc hoc aiiis, faciamus mala, id cst certatim poc- 
ccmus, ut veniant bona, id est ut Deus habcat quo.l 
multiplicitcr rcmittat. Damnatio quorum ita nos 
blasphemantium justa est, id est juste damnandi 
sunlpro. hac biasphemia. Quia si pro pcccato bla- 
sphcmix judico hos deliere damnari, constat quo^i 
non priedito quod pcccare bonum sit. Hi autem qui 
sic scntjtfbant de miscriconrm, in raisoricordia essc 
gratiara Dei praedicabaiU. Quia supcrius ])robatuni 
csl onincm hominom ossc mcndacom, cl Judaeuir 



Digitized by 



Google 



&9 S. BRUNONIS CARTHIJSIANOIIL» INSIH tlOUlS OPP. I>AKS fi. 40 

et genthem, igiliir, o Judaee, dic inihi, quid, id esl A rcntur, lamen timoremDei lunc non liabueninl anic» 
quae causa est quarc praceilere debeamus eos, sci 



licet genliles in salvalionem? Nequaqmm utique 
prcecellimu$ eos. Yere non pmxeWmm.CauiaUenim 
sumuSf id est convenientibus cansis et rationibus 
coroprobavimus Judaot et gentHet omnes (neminem 
excipio) esse non solum in peccato, sed ita sub pec- 
cato depressos, quod nemo per se posset resorgere, 
sine graiia adjutrice. Probat de Judaeis qnod omnes 
sub peccato sint, dicens : In eo quod dico omnes 
22 Judsos sub peccato esse, Scriptura mihi testi- 
monium perhibet. Hoc enim assero sicut scripium est 
in psalmo : quia non ett juttm quisquam. Illud quia 
in ordine psalmi legitur, non est utique quisquam 
justus, id est deserens malum et faciens bonum^ 



sed posl oculos, quia contempserunt. Diceret .for* 
tassis Judseus haec dicta esse de gentili. Gontra 
quod Paulus : Tu, Judaeus, fortassis arbitraris hxc 
non esse dicta de te ; sed ego et quicunque sancti 
$cimus, auctoritati quorum non est obnitendum, 
scimus utique quoniam qucecunque (oquitur lex, id 
est psalmus iste, procui dubio loquitur kis qui sunt 
in lege, id est Judaeis ; hoc nos scire dicimus, ut per 
hoc dictum obstruatur omne o$. Judaeo enim convicto 
non est qui repugnet, cum gentilem sub peccato 
non dubium sit uili. Et sic convictis omnibus subdi- 
ius fiat omnis mundus, tam in Judaeis quam in gen- 
tilibus, Deo; id est coniiteantur omuespersolamgra- 
tiam Dei se salvari. Et justum est ut omnis mundas 



£t hoc ideo, quia non est quisquam inlelligens. Ideo ^ subditus sit Deo, et nemo legi ; quoniam non justif' 



autem non inteliigunt, quia non est quisl)uam requi* 
rens Deum. Quia si Deum requirerent^ utique intel* 
ligerent,etintelligentes sectarentur justitiam. Nemo 
in Judaeis justus est, sed omnes declinaverunt male 
operando in seipsis. Quod nec sufiiciens fuit illis, 
sed etiam facti sunt inutHes^ id est depravationi 
aliorum inteiidentes ; qui adeo declinaverunt, qnod 
tton est inter e::s qui faciat bonum. 

Nec dico ut, pluribus a bono exclusis, aliqui in 
bono remaneant ; sed hon est inter eos faciens bo- 
num, eundo usque ad unum {Psalm, xiii) : quia nec 
unus faciens bonum inter eo^ relinquitur. Vel non 
est faciens boiium, doiiec vehiatur ad unum, id esl 



cabitur aliquis ex operibus tegis coram Deo^ etsi in 
oculis hominum justus videatur. Sed omtis qui est 
in lege permanet ibi caro, id est carnalis. Vere 
nemo justificabiturex operibus legis. Nam per legem 
hal)etur cognitio peccatif et non justificatio a pecca- 
tis. Quia si aliqui, ut Moyses et David, sub lege ju^ 
stificati sunt, non hoc habuerunt ex lege, sed per 
fidem Ghristi, quem Redemptorem credebant et ei- 
spectabant. Sic omnes justi sub veteri lege non per 
legem, sed per Ghristum justificati sunt, quem cre- 
dentes exspectabant venturum. 

Nota : in prima conditione hominis, homo super- 
biendo 23 cecidit; quem Deus diu exspectavit, ut, 



ad Ghristum per fidein. Qui enim fide ad Ghristunta q si posset, per naturalem intellectum resurgeret. Ad 



venerit, hic utique bonuni facit. Non est in eis qui 
honum faciat,sed guttur eorum est paiens sepulcrum; 
quod receptis cadaveribus fetet, et adbuc ad reci- 
pienda cadavera patet. Sic illi et de prioribus pec'' 
catis fctent, et adhuc ad patranda scelera inhiant ; 
et (quod aperte facere non possunt) agebant linguis 
%ui$ dolo$e (Psal, xiii, cxxxix), aliud cogitando, et 
aliud simulando, et sub labiis eorum {Deut. xxxii), 
id est in corde quod est sub labiis, est venenum 
a$pidum insanabile : quia nemo, quandiu consenserit 
illis, poteritsanari. 0$ qtiorum Judaeorum plenum e$t 
maledictione. Maledicebant enim Ghristo, dicentes 
eum filium fabri, et similia. Plenum est etiam os 
eorum amaritudine {P$alm. ix). Amara verba dice- 



quod postquam homo se inefiicacem comperit, dixit 
quia, si legem haberet, per ({uam mala a bonis, el 
e converso bona a malis discerneret, sic tandem re- 
surgere possetk Deus autem» ut hominem ubique per 
se impotentem ostenderet, dedit legem qua bona a 
malis discernerc posset; nec tamen sic liberari po 
tttit. Deus utique sic futurum de homine hene co- 
gnoverat, sed pro voto hominis et naturalem intel^ 
lectum dimisit, et postea legem indulsit, ut, per 
haec concessa non liberatus, crederet se nihil iesse 
per se, et sic ad gratiam Dei coufugeret, quamDeus 
post naturalem intellectum, post legem, quae ad ju* 
stificationem non sufiiciebaut, convenienter indulsit, 
postqiiam jam nec putari poterat aliud genussalvatio- 



bant, inclamantes : Crucifige^ crucifige eum {Marc. d nis.Etquiaperlegemsolacognitiopeccati,igiturnuft(; 



X, et Luc. xxni). Et pede$, id est affectiones eorum 
Juda^orum, sunt veloce$ ad effundendum $anguinem. 
Prius enini voluntate efiliderunt sanguinem Ghristi, 
quam actu. Et quia adeo iniqui sunt, ideo in m$, id 
est operibus, eorum e$t contritio^ id est misera per 
orltem eorum dispersio» facta per Romanos. Est 
etiam in operibus eorum infelicita^^ id est ania.a^ 
rum damnalio, quae sola infelicitas diccnda est. Et 
hoc totum fuit eis ideo, quia cognoscere noluerunt 
viam paci$, id est Ghristum,per quem itur ad veram 
pacem. Et sicut uoii cognoverunt eum dilectione, 
sic nec eliam timore. Non est enim timor Dei ante 
ocvlos eorum : quia etiamsi in natura limorem Dei 
haberenl, ct Dcum timendum esse bene reminisce- 



tandem hoc ostenso, nianifestajustitia est Dei sine lege, 
id est apertum estDeum justificare credentes, per si}- 
lam gratiam sine omni lege. Illud autem illativum esl: 
quai justitia Dei te$tificata est pcrgratiam ficri, a lege 
Moysi etSL ca^terisprop/ietts.Probatoquod justilia Dei 
fiatsinelegc, subjungitperquaefiat: perfidemsciiicet, 
et per elTusionem sanguinis Ghristi , dicens : Justitia 
Dei non fit per legem , sed fit per fidem Jesu Christi 
in omne$ illo$ qui credunt. Quicunqtie enim in Gliri' 
stum credit, justificabitur a peccatis, et etiaro super 
omnes; quia justificatus nunquam tantum mereri 
potest, quin gratia Dei mcrilum ejus relribuendo 
superet. Vcrc omnes justificantur pcr fidem. Nam 
non est distinctio^ ut hic juslificetur per meriluin, 



Digitized by 



Google 



41 



EXPOSITIO m EPISTOLAS PAULL — IN EPISt. AD ftOM. 



4i 



hic per graUam, fnropterea non est distinctiQ, qoia A An enimDeu^ creator est tantum Judaorum? Nonne 



omngtf lam Judaei cpiam gentiles» peccaverunt ^ni su 
fn ostensum est; e( ideo omne$ egent gloria Deu id 
est justificari per Deum : in qua re glonosus apparet 
Deus. 

£gebant utique g^oria Dei, quia jmtificati sunt 
^ttiis sine merito eorum ; per graliam iptius^ id est 
per effttsionem sancti Spiritus, cujus gratia data est 
per praeeedentem redemptionem^ quce e$t in Christo 
Jesu, id est per datum pretium sanguinis Gfaristi : 
piem Jesum Deus Pater proposuit^id est in propatulo 
hominem iactum mundo exposuit propitiatorem, In 
Cbristo enim Deus propitiatus est mundo per fidem^ 
id est his qui sanam fidem de Christo habent. Pro- 
pitiatorem etiam in sanguine iptius Ghristi ; quia nec 



sicMt Judaeorum ita et gentium creator est? Non so- 
lum Judaeorum, imo etiam gentium Deus est. Quia 
si seque gentiles creavit ut Judaeos, constat Deum 
utrosque velle sequaliter salvare. Yere qui Deus esC 
Judaeorum, est Deus gentium ; quoniam quidem unuM 
e$t Deus omnium. Quia si unus tantum est Deus» 
constat eumdem esse Deum gentium quem et Ju- 
daeorum. Quandoquidem unus genlium et Judaeorum 
est Creutor, constat quod hic unus idem est, qui ju- 
stificavit circumcisionem, id est Judseos ex fide^ et 
nou per legem, et qui justificavit prcBputium^ id est 
gentiles similiter per fidem, Hi qui Insidianlur lit- 
terae, dicunt quiddam expressius notari, per hoc 
quod ait ex fide, quam ubi ait per fidem. Vult enim 



fides sine effusione sanguinis, nec sanguis sine fide " designare dicens ex fide, qnod nec etiani aliquod 



ad salutem proficeret. Deus utique sic proposuit 
CbristuM ad osiensionem justititBf id est, ut osteu* 
deret se jiistum et veracem, propter remissionem de- 
lictorum prascedentiumy id est, ut remitteret delicta 
Abrabae et justorum^ praecedentia in sustentatione 
fki. Deus enim delicta eorum cum fierent patienter 
sustinuit, donec in temndre gratiae purgaret illos ab 
eb. Proposuit etiam Deus Cbristum propitiatorem 
ad ostensionem justiticBf id est, justificationis ejus^ 
scilicet, ut in hoc tempore gratiae omnibus satis 
ostensum esset; cum neque naturalis intellectus, 
oeque lex data a vinculo peccati lib^aret, quotl 
solus Deus justificare posset. Hoc, inquam, osten- 



initium justificationis habuerint Judael nisi ex fide. 
De gentibus vcro quia nulia erat dubietas, non sic 
expressit. Sed Augustinus dicit aequipoUere ex fide 
et per fidem, cum alibi dicat Apostolus Judaeos per 
fidem, gentiles ex fide justificari. Et quia dicimus 
per fidem solam justificari siue operibus legfs , ergo^ 
id est an propter hoc destruimus legem per fidem iu'* 
ductam? Absit boc ut fides legem destruatt Nos uti- 
que non destruimus, sed potius statuimus^ id est sta- 
bilem et valentem comprobamus fuisse iegem. Nisi 
enim fides sequeretur quae justificaret, pro certo lex 
vetus irrila esset ; quia neque res, neque figura ae- 
ret. Sed modo valens esse probatur, per hoc quod 



deretur ut sit Deus ipse justus, idest, verax incom-r figuravit gratiam, quae sic jusiificaret per fidem 

«1^.: : -- ..» ^:* • ..-^ir tr..l# a»:»«^ ^o.»^.v»rvK«.»/% wv«— ^<.yv»>»1..i^ AK».%l.o. 



pletione promissorum ; et ut sit justificans omnem 
eum a peocatis qui est ex fide Jesu Christi: Quando- 
qaidem (ut supra probatum est) omnis justitia per 
fidem est, ^t in omnes. Non enim distinguitur Ju- 
d^eus a gentili, cum omnes aeque peccaverint ; ergo, 
Judaee, ubi est tua gtoriatio ? Non tibi relinquitur 
UDde jam glorieris in lege, cum per legem nuUa sit 
justificatiOy sed omnis per fidem. Propterea exclusaf 
id est ablata est tua glorialio, qua per legem te praa- 
ferebas gentili. Sed per quam legem exclusa est glo- 
rificatio tuaelegis? An per similem legem factorum 
ablata est? Lex vetus erat lex factorum ; quia simi- 
liter necesse erat in ea operari immolando, caeteros 
ritas carnales observando, velut in agro aut 24 ^^" 
oea. Quia si Deus huic legi factorum aliam similem D 
lcgem superinduceret, videretur incongruum et in- 
differens, ut per facta facta repelleret. Ideo ait non 
per legem factorum exdusa est gioria tua ; sed per 
Ugem fidci^ id est per fidem justificantem, cujus 
fidei lex est Evangelium. Yere per fidem exciuditur 
gloriatio tua : nsktn fides sola juslificat, sine omui 
opere legis. Et huic loco inserit auctoritatem , di- 
cens : Ego et justi mecuni arbitramur justificari ho- 
minem per solam fidem sine operibus legis^ id est 
licet nulla praecesserint opera legis, sola tamen fides 
sufiicit ad hominis justificationem. 

Diceret Judaeus : Concedo per fidem juslificari , 
sed solos Judaeos. Contra hoc Paulus : Non est cre- 
dendum ouod Deus Juda^os solos per fidera justincet. 
Patrol. CLIII. 



Vult etiam comprobare per exemplum Abrabae 
quod lex justificare non possit, et ad hoc fides sola 
sufiiciat, qui priusquam legem circumcisionid habe-^ 
ret^ per fidem solam justificatus est, dicens. 

CAPUT IV. 

c Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrcni 
nostrum secundum carnem? Si enim Abraham e^c 
operibus legis justificatus est, habet gloriam, sed 
non apud Deum. Quid enim Scriptura dicit? 
Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad 
justitjam (Gen. xv, 6; Gaht. iii, 6; Jac, ii, 25). » 
Ei autem qui operatur merces non imputatur se- 
cundum gratiam, sed secundum debiium. Ei vero 
qui non operatur, credenti autera in eum qui ju- 
stificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam 
secundum propositum gratiae Dei; sicut et David 
dicit beatitudinera hominis, cui Deus accepto fert 
justitiam sine operibus : c Beati quof uii^ remissae 
sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. 
Beatus vir cui non impulavit Dominus peccatum 
. {Psal. XXXI, i). i Beatitudo ergo haec in circum* 
cisione tantum manet^ an etiam in praeputio? Di« 
cimus enim quia reputata est Abrahae fides ad 
justitiam. Quomodo ergo reputata est, in circum- 
cisidne, an in pjraeputio? Non in circumcisione, 
sed iii prseputio. £t signum accepit circumcisionis 
signaculum jus:itiae fidei quse cst in pra^putio, ut 
sit pater omnium credentium per praepotiiim, ut 
rcBytetyr^» illis ad juRl»l':im. ISt siJ [aiias, utj 

Digitized by VjOOQIC 



i5 



S. BEUNONIS GARTllUSlANOnCfl iNS^llOTORlS OPfr. PAUS If 



U 



< pater circumcisionis, uon liis tantum qui sunt ex A Qtiid enim Scriptura dicit? Hoc scilicet, Ahraham 

credidit Deo^ et tnud credere refmtatum est ei ad ju- 
ttitiam^ id est per fldem qua Deo credidit, meniit 
justiiicari. Heputatnm est, ideo dicit, qaia miilto- 
ties et diversis temporibus repromisit hoc ilU 
Dcus, et nuUa vice Abraham haesitavit , sed semper 
credidit. Quia dixit de Abraham, eum sciiicet jasti- 
iir^tum per fidem, ct non per q^ra legis, adapt^tt 
omuibus dicens : Non soli Abrahse hoc fit, nifail sd- 
licet justilicationis invenire ex operibus legifr, sed 
etiam omni ei qui aperaiur^ id est qui legem opemro, 
id esl veterem, et non gratiam -sequitur:fto* non 
computatur mercet secundum gratiam^ id est iste 
quaerit remanerari non per gratiam Dei, sed sectdi- 
dum debitum, id est secundum qiiod meritis operum 



1 circumcisione, sed et his qui scclanlur vestigta 
t iidei, quse est in prseputio patris nostri Abrahse. 
t Non enim per iegcm promissio Abrahae, aut se- 
f ^mirii ejus, ut haercs esset mundi, sed per joslitiam 
€ fidei. Sienimqui ex lege25 haeredes sunt, cxiua- 
c luta est fides,abolilaest promissio. Lex enim iram 
« operatur. Ubi euim non est lex, nec praevaricatio. 
« Ideo ex fide ut secuudum graliam firma sit pro- 
« missio oroni semini : non ei qui ex lege est solufti, 
t sed ei ei qui ex fidc est Abrah;e, qui pater est 
« omnium noslrum : sicut scriptum est : f Quia pa- 
« trcm multarum gentium posui te {Gen, xvii, 5), i 
« ante Deum cui credidisti : qui vivificat morluos,' 
« et vocat ea quae non sunt, tanquam ca quae sunt : 



I Qui contra spem in spem credidit, ul fieret pater B suorum debetur. Et veroqui non operatur, id est qii 

legem operum non sequitur, sed credenti in eum qui 
Justificat impium^ id est qui ex impio, si credidit,' fa- 
c1t justum, fides^ inquam, ejus credentis reputatur 
ilii ad justitiam : quia justificatur sine omiii me- 
rito : per soiam fidem, sicut supra ostensum est in 
Abraham. Yel aliter : Licet dixerim per fidem solam 
sine lege justificari, tamen ei qui operatur^ id est 
qui tempus bal)et operandi, non est vacandum otio, 
sed l)ene operando credenaum est venienti gratiae. 
Noh enim talibos qui aetatem operandi hal>ent impu* 
tatur merces ; sed fit retribatio, non gratia tantum, 
sed secundufn debitum,id est sic debent mereri, 26 
ut per meritum adjuvent gratiam. Ei vero qui non 
operatur^ id est qui non habet tempus operaodi ai 



« muitarum gcniium secundum quod dictum est ei : 
f Sicerit semen tuum, sicut stellae coell, et tanquam 
f arena marls {Gen. jnu^ i^). i Etuon infirmatus 
c est ih fide, nec consideravit corpus suum emor- 
« luum : cum jam fcre centum csset annorum, et 
1 emortuam vulvam Sarae. In repromissione etiam 
c Dei non haesitavit diffideutia, sed confortatus ex 
c fide dans gloriam Deo, plenissime sciens quia 

< quaecur^que promisit Deus, potens est et facere, 
€ ideo et reputatum est iUi ad justitiam. Non est 

< autem scriptum tantum propier ipsum, quia re- 
4 putatum est illi ad justitiaim, sed et propter nos, 
t quibus reputabitur credentibus in eum. Qui sus- 

< citavit Jesum Ghristum Domiuum nostrum a 



mortuis. Qui traditus cst proptcr delicta nostra, et ^ pueri statim morientes, sed credenti in eum qui per 



t resurrexit propter justificiktionem nostram. > 

EXPOSltlO. 

Quoniam quidem ex operibus legis nulla justifica- 
tio, sed per fidem tantum, ergo quid dicemus ? Abra- 
kam patf^m nostrum sic geutium ut Judaeorum se- 
cundum fidc^m invenisse secundum curnem, id est se^ 
cundum cdmalis legis observantiam? Vel ita : Quid 
dicemus iwenisse ex carnis circumcisione Abraham 
parrm nosfrttmf idestJudaeorum, secundum car- 
hem, id eU secundum propaginem carnis; qui om- 
uium credentium pater est secundum iustitutionem 
fidei?Nullam utique justificalM»i6Hi ex operibus le^ 
gis invenit Abraham : quod iu probat, per quoddani 
incodveniens* Yere Abrabam oon est justificatus per 



fldem justificat impium, lili reputatur fidesejus ad 
justittam^ id est sola fides sufficit ad justificationem 
ejus, cui tenera aetas opera negavit. 
' Sicut superius probavit per exemplum Abrahae, 
omnem credentem justificari perfidem, ita hic pro- 
bare incipit per auctoritatem David, omnem justifi- 
cationcm esse ex gratia. Sicut enim fides per gra* 
tiam, ita jusiitia ex sola gratia Dei habetur. Unde 
sic ait : rFides reputatur omni credenti ad jastl- 
liam: i quae justitia est secundum propositum gratics 
Veiy id est omuis justificatiofitper gratiam*Dei : 
qua&gralia proposita et praeparata est omni credenil. 
Justitia ulique fit per gratiam Dei, sieut non ego 
solus, sed et David dicit : hoc, sciHtet ejus homints 



legem. Nnm si justificatus esse credatur ex operibus csse beatitudinem^ idest vitae hujus munditiam, ec 



legiSf kabet ^idern glotiam apud homines, sed non 
apud Deum gloriosus est, quia necin conspectu ejus 
Justificatus est, quod impossiblle est ut quilibet ju- 
stificatus apud Deum sit ingloriosus. Vel ita : si 
Abraham justificatus est ex lege, habet inde refe- 
irendam glorlam meritis suis , sed non apud Deum'^ 
id est non esse hoc referendum gratiae Dei : sed de^ 
rogare gratiae Dei, et derogantem justificarl qui jn- 
justus est> srmul esse non possunt. Probavit per l^ 
gem uon posse justificari, per praemissum inc<Sin^ 
niehs probat per fidem justificari, per sequentein 
aucioritatem, dicens : )u)possibiIe est ex-Opertbus 
legia justificari, ^Snks justificat, t«#e:$criptura. 



in futuro vitam xtemam ; cui Deus aecepto, id est 
acceptabili Deo : vel ctii Deut accepto^ id est graiis 
sine merito fert justitiam, id est qnem Deas ex gratia 
justificat, sine operibus justificationem promerenti- 
bus. Hoc utique ait David ita dicens {Psalm. xxxi, 
i) : Beati sunt illi quorum iniquitates remissw sunt. 
Non determinat per quem, sed sequens versus YunuiC 
a Domino has remitti. nii utique sunt beati : imqui^ 
tates quorumy id est in quibus naturaiis foroes peo- 
cati remissus et debilitatus est, quod iam la acCum 
traiksire non potest, si velint uti libero arkMtrio om- 
fortalo. Sed i|uia remissnm esse fomitem peccatl 
^o:isafBeeret ad salutem. nisi pr»teri;a peccata <U- 



Digitized by 



Google 



4$ EXPOSmO IN EPlStOLAS PAlJLI. - IN EPIST. AD ROIt. M 

niittereiiUi^ ftddli £t beati sant illi, peccala v^uo- A ^ione earnig^ id est Jiidaeisi ic(< etiam omnlbQS ki$ 



rum actualia ucta iknt m baptismo Tecta ideo : 
qaia Deas jam non videt ad puniendom. Beatui 
etiam «irlUectti Dominui n$n imputavit peccatum ori« 
ginale. Hic non multam videtur agere de gratia. 
Sciendum lamen est quod totus psalmus versatur 
i^commettdatioiiem gratiae Dei, et probat nemi- 
psM JMStiAcari nlsi per gratiam. Quoniam qui- 
dem ita legilif m David < Ergo per auctoriCatem 
hanc eonstat quod hiatUMdo^ id est justificatio (sic- 
vt dictum est) fit per gmtiam^. Sed cum sic iiat» vi* 
deamus an haec beatitudo mtmeai m^irumcisione^ id 
est in iudaeis tantum : an sicut in Jiiteis» sic etiam 
Iji pr^tfnttiOj id est in geutilibus, Yiilt ileffwi pro- 
bare per Abraham qui» priusquam circumcldereliu^ 
per iidem justificatus fuit» sic gentiles per gratiaM 
justificari, at Judaeos, dicens : Ideo quaero an tn ctr- 
cmicwloiK soium, an in prceputio maneat baec justi* 
ficatio : quia nos dicimui quod fidee Abrahm reputata 
eeteiad juttitiam^ id est quod Abraham per fidem 
justificatus sit : et cum per fidem justificatus sit» 
ergo dicendum restat quomodo^ id est in quo statu 
repuiatu eet ei fidee adjuetitiam^ an in circumeisione^ 
aa priusquam circumcideretur» dum adhuc esset in 
pnepatio^ id est in gentilitate? Quaero in quo statu, 
sedpalam est quia in circumcisionis tempore non 
estjustificatusperfidem, sed dum adhuc maneret 
in prsBputio. Quia si Abraham incircumcisus adhuc 
per fidem justificatus eat, quare similiter gentiles 



qui tectantur tettigia fidei Abrah»» exemplo iliios 
beiie operando per fidem» qu« fides est habita in 
lempore prseputii, patris uostri Abrab». Yere Abra* 
ham pater eril omnium credenliuroy moji per iegem 
sed per fidem» Nani hujas rei premtMto , scilicet, ut 
esset haeres mundl, quod idem est quod esse patrem 
omniuni geutium : haec, inquam, promissio non est 
facta per legem^ Id est merito legis, sed merito fidei : 
quod si non est promissum per legem, nec implcrl 
deliet per legem; quodsic ait:Promisit quideni 
jDeiM Abrahm aut eemini ejue^ id est Christo, if( eitel 
haree mundi; ubi dictom est : Dabo genies haeredi* 
tatem tuam (Gen. xvii), etc^ Hoc» inquam , non pro- 
misit per legem, $ed perjustttiam fidei^ id est quae 
Bjustitia ex fide sequitnr, quamfidem etjustitiam 
fidel oportet habere omnesv qui se volunt annumo- 
rari In haereditatem Ghristi : Abraham aulem fidem 
In se habuitt et justitiam quamoportet imitari fillos 
cjus. Yere per legem non fit promissio : quia ti 11 
tantum ^t sunt ex Uge^ id est Judaei, 9unt hmredee 
promis8ionisAbrahae,ergo/i<(et Christi ett exinu" 
nitay Id est inanis est, et fnistfk recepistls eam, o 
Judaei, si lex sufikiebat vobis^ ut ba^redes essetis : 
quod maximum inconveniens judleatls vosipsif ut 
fides Chrisii frustra sit. Nec hoc solum est, sed 
etiam si Judsei solum hiBrede« %mt, sic abolita^ id 
est deleta, ett promittio et falsa : quod dictum est : 
In semiue tiio benedicentor omnesgentes (Geii. xvii)» 



incircamcisi non justificentur si fidem babeant? Op- q com in sollsJudaeis haec beuedictiofiat. Yere qui ex 



poneret iterum Judaeus : Si circumdsio nihil ad jii 
stificationem Abrahae profuit, quare postquam Justi* 
ficatus est se drcumcidit? Opportune, inquam, ut 
veriuiem rei quam habebat occultam in anima, 
figuraret in came : intendens magls docere cir- 
cumcisiottem cordis quam camis, quod aequipoUen- 
ter ait Et lieet Abraham in praeputio justificatus sit* 
tamen postea accepit in carne tignum drcumcitionit 
et jasUacationis habitae, non ut per circamdsionem 
iustificaretor, sed ut sic ostenderetar justus. Signum 
dico non apertum omnibus, sed tignaculumf quod 
quiddam occuUum oontineret : a similitadine ceras 
coiimprimitursigillum, quae m se continel quod 
extra non apparet. Sic drcumcisio carais signam 



lege sunt untiim) nou merenlur haerediuiem. Nam 
lex operatur et meretur solummodo iram : quia sl 
qul Sttb legc beiie operati sunt, per fldem hoc fuit» 
et non per legeui. Yere lex operatar iram ; nam 
pnevaricationem, et veie pra^varicationem : nam sl 
ubi non ett lex, non ett prmaricatio^ et ubicunque 
est praevaricatio, ibi lex est. Propter supradicu qui 
ex lege sant, baeredcs non eront : sed ideo qui ex 
fide sunt, haeredes emnl, ut promitsia facu et im- 
plenda tecundum gratiam firma tit omni teminiy id 
est, omni imiUnti Abraham per fidem : non ei to^ 
lum qui ex lege ett, id est Jndeeo, ted etiam omni ei 
qui ett ex fide Abrahm^ id est, qui per fidem sequitur 
Abraham : ^t Abraham ea( pater omnium nbttrum^ 



quidem eral interioris Justitiae, quod vix aliqui Ju- D tam gentiUum quam Judeeorum, secundum formam 



daei sane attendebant. Signaculum dico juttitiot 
/idei, id est jnstificationis habitae 27 P^ fidem, quae 
fides ei ^uee justitia ett in prmputio, id esl conside^ 
ntur ia Abraham tempore prsepulii, el convenien- 
ler iB ee sUta Abraham Juslificalus esl, ut iu tit 
pater^ id est institutor secandum formam fidei, non 
sdiim Jadaeorum, sed et omnittnt credenftttm; sit, 
inqaam, palerfidei omnium per pracpuiium, id est 
per fidem in lempore pnepaiii habium. Et quemad*^ 
modam lUi, sic iilit omnibas credentibas reputetur 
erederesaameM<j»sftitam. Etsicul Abraham pater 
esl fldei, iu tit pater^ id est inslitator, ctrcttmcieiV 
mt^ idest jasllficationis, qiue ex fide conseqoitar. 
Sit paler dico iioii hit tantum qui tunt ex cireumci» 



fidei et justiliae. Pater utique omnium est, sicut 
scriptum est in Cenesi. lUud quia ad ordinem Utte* 
ne de qua sumptum est, respicit : hoc, inquam» 
scriptum est : Ego disposul te, Abraham, futuram 
patrem secundum instilutionem fidei mulUram 
gentinm : te dico per Juslitiam facium ante Deam, 
id esl, in benepladlo Dei coi credidisli. 

Hinc seqauntar verba Pauli : Qtti Deus mortuos 
peccato vivere fodt, Justificalos per fidem : nec lan- 
turo vtvificat, sed eUam per gratiam vocat ea qum 
non tunt, id esl gentUes, qul propler non babiUm 
legem nihU esse vldentur : tanquamea qum tunt^ M 
esl, quemadmodum vocat Judaeos qoi se sdos esse 
per legem gloriantur. Probavit superiu9per Abfa- 

Digitized by VjOOQIC 



»7 



S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTOBIS OPP. PARS II. 



:^8 



•ham omncm jusUficationem esse ex flde : ul aulem A serat, quae de eo dixit adaptat sua intenlioni, di- 



in plenitudine fidei perfecte imitemur Abraham, de- 
terminat qualitatcm fidei Abraha : ut sicut qusecun- 
-que secundum visum hominum inipossibilia credidit 
sibi pcF Deum knpleri, %\c el nos de potenlia Dei 
•non haesltemus, opponentes ei legem naturae. Unde 
sicait : Abrah» ^g dictum est^ Posuit te patretn 
• multarum gentinm : qui Abraham eredidit^ contra 
$pem in ^pem, posset dicere contra opinionem. 
Spes Domini certa exspectatio rei futurae dicitur; 
sed congrue dixit confra ipemy quia secundum le^ 
gcm natur% visa annositate sua et sterilitate uxo- 
Tis, certissime sperabat non jam se habiturum se- 
men : sed contra spfem, qnam sibi lex naturse porri^ 
gebat, credidit in spem, quam, fracto jure naturae, 



cens .: Quia sic credidit Abraliam, ideo justificatus 
est. Hoc tamen de Abraham non hic scriptum /an- 
tummodo propter ipsum Abraham, de tanta fide lau- 
idandum. lloo^ scilicet, quia reputatum est illi ad 
jmtitiam : sed etiam scriptum propter nos^ in fide 
Abrahse conformandos , quibus credentibus credere 
nostrum (sicut in illo vidcmus) nobis ad justiliam 
repuiabitur,. Credentibus dico in eum qui suscitavit 
Christum Jesum Dominum nostrum a mortuis^ id est 
sicut Abraham, quod contra naturam erat, a Deo se 
accepturum credidit; sic neque nos haesitemus crc- 
dere et confiteri, licetcontra jus naturae sit Ghri^ 
stum surrexisse a moi tuis. Qui enim auctor est na- 
turse, sicut placuit potuit eam Invertere. Hsec duo 



omnipotentia Dei suggerebat. Credidit utique hoc " quse sequuntur : traditus ea ad mortem, et resur^ 



■ut fterst pater mnitarum 'gentium : de quo secun- 
dum hominem satis ambigere posset, cum videret 
se unius tantum filii procreatorem. Credidit, in- 
quara, illud totum quod dictum est et^ id est credi- 
ditsepatrem luturum multomm, non solum se- 
€undum propaginem carnis, sed secundum imitatara 
formam fidei. Hoc, inquam, dictum est ei : Sie erit 
cemen tuum^ Abraham» < sicut steU» co&li, et slcut 
arena maris(Gen. xv,5). >Per stellas ceeli, spiritua- 
les fiUos Abrahae, luce virtulum conspicuos, signifl- 
cat. Per arenam maris, infructuosos camales fiHos. 
Sic promissum est Abrahse, et accepla hac promts- 
;»iOHe quandiu differebatur, propterea non est infir^ 
matui in fide : ut minus crederct firma; promissioni 
sibi factse ; utque firmus In fidc promissa} rei perdu- 
jeareif non consideravit corpus suvm emortuum, id 
esi nOD pensavit natuxakm defectum generandi posse 
immutare voluntatem Dei, cum esset fere cenium 
finnorufn^ et tempus generandi jam in eo praeteriis- 
set. Et non^consideravit vulvum Sara: emortuam, id 
est geuitalia uxoris defecisse, et vitio steriiitatia 
it annorum antiquitate. Non est infirmatus in fide 
jjrimse promissionis : ia repromissione etiam Dei» 
quia Dous multoties idem ipsi repromisit. /« repro^ 
missione utique illa, qua Deus, priusquam finirctur 
annus, se daturum filium promittebat, iu hac utique 
iion hoisitavit di/fidentia. Hacsitavit quidem admi-» 
; rando et revolvendo secum mysterinm rei, sed non 
^aesitavit per diffidentiam, ut difilderet non implen- d tatis. 
diHU sibi lotum quod Deus promiscrat, scd confor- 
Intus est fide, Cnm euim possel objicere rem toties 
promissam, diu sustinendo : Dubium rae mora fa- 
A:it, fortior in credulitate rei proroissae surrexit : 
dan$ iude gloriam Deo : nihil nioritis suis de bono 
hujus promissiouis ascribens ; sed in omnibus glo- 
riUcans Deum, sciens hoc ptenissime, sine omni baer- 
silationc : quia qu<ecunque promisit Deus^ potenS est 
ctinm facere, juxla omnem modum quem promisit. 
£t ideo q-uia sciens promissis Dei pleoissimei fidem 
adiwbuit, no.n solum completum cst ei promissum, 
i[U)a sic crcvlidlt, sed etiam reputatum est Hii ad 
j^isiitiam, id est merito tantae fidei merult jufiUfi- 
cari. Qula modq salis moduiq fidei Abrahae c^Lfdes- 



rexit propter justificationem, ad probationem prae- 
missorum necessaria non erant, sed ad instructio- 
nem Romanorum vidit ea opportuna, et Ideo sub- 
junxit : Qui traditus est : non deternu'uat ad quid, 
6ed satis patet quia ad mortem. Et hoc propier ae« 
(icta nostra^ id est, nt nos mundaret a delictis no- 
stris, qui etiam resurrexit propter justificationem no^ 
stram^ id est, ut nos mundatos a delictis noslris, 
per positionem virtutum justos efiiceret. 29 ^^^ 
ideo, ait, mortnos est propter dclicta nostra, resur- 
rexit propter^jnstiflcationcm, quin mors ejus causa 
sitnostrsejustitiae, etresurrectio eausa remissionis 
peccatorum. Sed ideo ait resurrcxit, propter justifi-> 
cationem, ut oslenderet rcsurrectionem ejus sic esse 
causam nostrae justificationis, ut esset signum rei 
futurae in nobis : duplicis scilicet resurrectionis. 
Prima est, qua in baptismo a morte peccati resur- 
gimus, ad vivendum in juslitia. Haec autem resur- 
rectio animae, quae prius mortiia in peccatis, nunc 
autem confortato libero arbltrio potest obniti omni 
malae suggesiioni, Deumqne cognoscit. Secunda re- 
surrectio est futura secundum corpus : quando, im- 
passibilitate et immortalitate resumpta , conregnabi- 
mus Christo, si prima resurrectio integre fuerit cu- 
stodita, quae resurreciio Chrlsti et Pentecostcs, quae 
de eadem resurrectione pendet, ideo variis tempori- 
bus celebrantur, quia adhuc ventura praesignant, 
nec sohim de praeterili^ agunt, ut festum Natlvi- 



CAPUT V. 

c Justiticati igitur ex fide, pacem habeamus ad 

Deum per Dominum nostrum Jesum Christum : 

perquem habemus accessum per fidem in gra- 

tiam istam in qua stamus, et gloriamur in spe 

gioriae fltiorum Dei. Non solum autem, scd etiam 

gloriamur in tribulationibus : scientes quod tribu- 

iatio patientiam operatur, patientia autem probd'- 

tionem, probatio vero spem. Spes autem nou 

eottfundit : quia charitas Dei difiusa est in cordt- 

c bus nostris, pef Spiritum sanctum qui datus est 

c hobis. Utquid enuii Chrisuis, cnm adhuc infirmi 

f essemus, secundum tempus pro impiis moriuus 

t est? Tix enim pro justo quis morltur. Nam pro 



Digitized by 



Google 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. - L\ EPIST. Al) ROM. g/^ 

I bcno forsllan quis audeat mori ? Commendat au- A Paulus : Per quem, Chiislum, ctiam acce$sum, id 

^u-....^. 11.... .- __..._ . eslprimum gradum veniendi adhanc graliam, //<!- 

bemus : quam graliam cousequiraur per fidem^ sicul ,. 
juslification^ra, . quia et fides jusliflcal ; et fiddf J 
gratiam hanc dat in qua gralia nos stamus, id est '* 
perseveramus. Adai quidem muila gratia tiollala . 
est, sed in ea non slclit. Et .slando in bacgratia -f 
gloriamur in spe gloricB fiLiorum, idesi ci eo quia* 
^rtissime speramus nos habituros gloriam quam 
habentfilii Del; nonsolum autem, spe hujus gloriae, 
sed etiam gloriamur in tribulationibus, Hsec est 
maxima virtus, in hoc gaudere quod naturale est 
formidare : ideo in tribul^tionibus gloriamur, quia 
scientes sumus quod tribulatio palientiam operatur^ 
id est quia usus et consuetudo tribulationum nutrit 
" patientiam. Patientia autem operatur probationcm, 
id est purgationem ; quia sicut aurum purgatur per 
ignem, sic quod in istis purgandum est igne tribu- 
lalionis excoquitur : uude eos qui in iribulalione 
Ttfam fiuiunt, sanctos sine aliqua haesitatione con- 
fidimus, quia quidquid prius pcccaverunt, ignis 
tribulationis totum excoxit. Eos vero qui in pace 
Yitam finiunt, quantumcunque laudaluliter vixerint 
(nemo enim sine sorde est) sine certa miraculorum 
ostensione, in catalogo sanctorum non annumera- 
mus. Probatio vero operatur spcm; certissime enim 
sperare potest, qui sufficienter purgatus est. Spcs 
autem sic post purgationem habita non canfundit, id 
est, non facit erubesccre eos qui speranl, qucs 
faccret confusibiles si iuexpleta esset. Ycre spcs 
non confundit, sed implebitur, quod certum habe- 
mus per Spiritum sanctum qui dalus est nobis. 
Spiritus enim sanctus, jam nos ex parte deiflcans, 
certitudinem dat : quia nos plenarie deificabiumr 
iD futuro, iUuminati secundum animam majori co- 
gnitione Dei, et secundum corpus incorruptibilos 
futuri. Quia Spiritus sauctus datus sit nobis apparet 
ex eo, quia charitas Dei diffusa est in cordibus no- • 
stris, id est quia dilectio Dei amplificata cst in 
cordibus nostris, quia parati sumus pro eo et patt 
et mori. Vel alilcr : vere non confundit, sed imple- 
bitur : quod patet ex eo, quia charilas Dei dijfusa 
esty id est, quia Deus abunde diligit nos, ct quia 
charilas Dei adeo ferveat erga nos. Hoc sentiraus 
igilur justificati ex fide, habeamus pacem , id est D in cordibus nostris illuminatis per Spiritum sanctum 



i tem chaiilatem suam Deus in nobis, quoniam, 
c si cum adliuc pecCatores essemus secundum tem- 
c pus, Christus pro nobis mortuus est, multo igitur 
c raagis/nunc justific^ti in sanguine ipsius, sahi 
c erimus ab ira per ipsum. Si lenim cum inimici 
c essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii 
c ejus, multo magis recouciliati salvi erimus in 
c vita ipsius. Non solum autem, sed et gloriamur 
c in Deo per Dominum nostrum Jesum Christum, 
c per quem nuncreconciliationem accepimus. Pro- 
c pterea sicut per unum hominem peccatum io 
c huoc mundum intravit, et per pcccatum mors ; et 
c ita in omues homines mors pertransiit , in quo 
f omnes pcccaverunt. Usque ad legem cnim pecca- 
c tuih erat in mundo. Peccatum autem non impu- 
c tabatur, cum lex non esset : sed regnavit mors 
c ab Adanii usque ad Moysen, etiam in eos qui non 
c peccaveruut in similitudinem prsevaricationis Adae, 
c quiest forma futuri. Sed non sicut delictum, ita 
c ct donum. Si enim illius delicto multi mortui 
c sunt, muito magis gratia Dei el donum in gratia 
i Imius homiuis Jesu Cbristi in plures [homines] 
c abundavit : et non sicut per unum pcccatum ^rfe- 
c iictum] : ita ct donum. Nam judicium ex uno in 
c condeninationcm, gratla autem ex multis delictis 
c in justificationcm. Si enim iu unius delicto mors 
c regnavit per unum , mullo magis abundantiam 
c gratiae et donationis et justiliae accipientes, in vita 
c regnabunt per unum Jesum Christum.lgitur sicut 
c per unias delictum in omnes homines in condem- 
c nationem, sic et per unius justitiam in omnes 
c bomines in justificationem vitx. Sicut enim per 
c inobedientiam unius hominis, peccatores constL- 
c tuti sunt niulti, ita et per unius [hominis] obe- 
c dientiam justi constitucntur multi. Lex autem 
c subintravit, ut abundaret delictum ; ubi autem 
c abundavit delictum, superabundavit et gratia, ut 
c sicut regnavit peccatum in mortem, ita et gratia 
c regnet per justitiam in vitam seternam,per Jesum 
c Christum Dominum nostrum. » 

EXPOSITIO. 

Quandoquidem sufficienter ex superioribus pro- 
balum est omnem justificationem esse ex fide; 



concordiam inter nos : ut neque Juda^us gentili, 
nec gentilis Judseo in hac nova gratia se praeferat. 
i't auiem magis eos et a discordia deterreat, et ad 
concordiam inducat, ait . Habeamus pacem ad 
Deum. Si enim inter nos discbrdes fuerimus, ad 
Beum otique pacem non habemus. Habeamus dico 
pacem per Dominum 30 nostrum Jesum Christum, 
cui iu omuibus obedire debemus : qui tradi vohiit 
ad mortem propter delieta nostra, etc. Per quem 
Christum tton solum dehcta dimissa sunt, vita et 
justilia data, sed etiam habemus gratiam istam, id 
esi tam excellentem, ut depellere morbos facereque 
miracula. Sed ne Judiei opinarentnr per meritum 
leg»s aliquem gradum hahere in hanc gratlam, ait 



qui datus est nobis, Probat quod spes (sicut dictun^ 
est) impleatur, diversis de causis : lum quia si non 
impleretur, frustra Deus homo esset factus, mortem 
gustasset, nisi spem consummando quod coe])erat 
pie perficeret. Tum etiam ideo, si cum impii essc- 
mus et damnationis meritum essct in nobis tan- 
tum, quid facere voluit ut pro nobis, impiis, 
difflcultatem mortis subiret , non est ambigendum 
quin nos, jam justificalos et jam meritum salva- 
tionis prajtendenlcs, salvos faciat : quod facilc est 
ei, quia non oportet eum amplius mori. I!nde 8ic 
ait : Vere spcs non confundit, sed implebitur, quia 
nisi sicut spcramus consummaretnr : Vt qutd 
Christus mortuus cit jnstus pro hrtpHs? Vel vice 






Digitized by 



Google 



«1 S. BRONONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS n,", 52 

impiorum^ qula imptimori deberent pro peceato A mtiiu/ttm Aicnc, idest, adeo miserum per peccatom 



830 , vel causa impiorum redimendorum. Di- 
eeret aliquis quia mortuus est, ideo non potesC. 
llortuus dlco seeundum Umpus ; die enim ter^ 
lia surrexit. Itenim adversarius : impii quidem 
fueratis, sed jam tempore mortis ejus justificati : 
Impt» dico ita eum adkue tempore mortis su» 
infirmt essemus^ id est, in impietate perdurare- 
mus. Frustra Justus mortuus e$t pro impii$f si 
justiiicatos salvare deserit. Non e$t credendum 
quod inexpletum dimittat, pro quQ tantam difficuUa- 
tem subiit. Diceret aliquis ; Fuitne adeo inagnum 
31 mori prp impiis? Ita inqnam. Vtj enim quis^ 
id est aliquis, vel morte dignus, vel cito moriturus, 



factum, et consequenter per peecaium uniiis homi- 
nis intravit morSy et corporalis et spiritualis in eun« 
dem hominem : et ita ab eo pertransiit mors tn om- 
nes homines. Et merito ab eo in omnes, quia hic 
fuit in quo peccavemnt omnes. In lumbi^ enim Ads 
tota illa massa humani generis peccato jMnevarica* 
tionis corrupta est. Quidam protendunt huiic ver- 
sum, usque ad illud ionge inferius : igitur sicutper 
unius, etc. Sed sicut exposuimus, satis abbreviari 
potest. Yere omnes peccaverunt in Adam, elsi ante 
legem fere ab omnibus hoc ignoraretur. Peccatum 
enim erat in mundo ab Adam usque ad legem. Sed 
licet ita esset, tamen hoc peceatum non imputabatur, 



moritur pro fusto^ id est, vel vice vel causa justi. id est, neroo reus pro originali judicabatur anta 



Unde magnum quid esse coiistat Ghristum, qui re 
spectu Justitiae su« non moriturus erat, mori pro 
impiis ? Ideo dico vix aliquem moti pro justo : nam 
forsitan atiquis attdeat mori pro bono. Quia si du- 
bietas est utrun^ quis moriatur pro bono, magnum 
fuit mori Ghristum pium pro impio, Yix aliquis au- 
deat mori pro jvsto ; sed Ghristus pro nobis mor- 
tuus cfi^ et per hoc commendabilem facit Deus itiat^ 
charitatem in. nobis ; quoniam si eum adhue esunnus 
peeeatoreSf mortuus est Christus, quod tam diffidle et 
indebitum fuit, justus pro nobis peccatoribus ; igp- 
f«r, id est propterea, multo maqis credendum est 
quod n(i» justific^ii tittm;, qui prius peccatores era- 
mua, p^ sanguine ipsius^ id est per eilusionem sax 



Moysen, <;tttn lex non esset^ quae, postquam venit, pec^ 
catum hoc patefecit, vel dicamus in toto. Peccatum 
hoc quidem erat in mundo ante legem, sed ideo 
nesciebatur, quia nullum peccatum imputabatur, 
cum lex non esset. £t licet peccatum originale ante 
legem non imputaretur, tamen per hoc satis digno- 
sci potest quia mors corporalis, qu» pcena fuitpro 
originali, illa regnavit prsemitlendo ante se omnes 
iniserias suas, sitim, famem, febres, et caetera. Ae- 
gnavit^ inquam, ab Adam usque ad Moysen, non SQ« 
lum in eos qui originali peccate sua peccata adjun^ 
xerunt, sed etiam in eos qui non peceaverunt, In ti- 
mititudinem pr(Bvaricationis Adce^ id est, qui ex 
parte sua nou similiter praevaricati sunt, 32 ^^ 



guinis eju9, «a/vt ^rimtcs, liberati ab ira per ipsum^ (^ Adam, Hi sunt parvuli qui non habuere tempus pec- 



quem ampliu^ oon opqrtet a sta(u suo niqtari, uti 
quaado pro pecciitoribus mortem subiit. Et qui^ 
possemus justificari, nec tamen pacem perditam re- 
cuperare cum. Deo, ait ; Vere justificati salvi erimua, 
dum jam justificationis meritum praetendimus, qui^ 
^ttm fnjmtct essemus^ et meritqm damnationis h;d)e- 
remus, sumus reconciliati Deo per rem tam gravem., 
Ut mortem FUii ejus, Etsi prius inimici» modo morte 
Filii ejus suinus reconciliati, viulto magis creden- 
dum est quqd nos recondiiatif et jam quodammodo 
salutem promeriti, salvi erimus^ £t s^tis leviter sal^ 
vabit nos : quia in vita ipsius. Non enim ji|m oportet 
eum n^ori, sicut prius. Gousiderandum est quomod^ 
«ingula singulis opponal. Peccatores Justificati, inir 



candi, sed solummodo de originali sunt puniti. Qui 
Adam est formfl f^turi Adae, id est Ghristi. Adam 
forma Ghrisli fuit, quia, sicut ille pater est omnium 
secundum carnem, sic Christus pater fidelium secun- 
4um fidem. Et sicut ex latere Adae dormientis for* 
mata est Eva, sic ex latere Christi soporati somno 
mortis in cruce fabricata est Ecclesia. £t ideo Adam 
forma Christi, quia Deus decrevit pcr unum Chn- 
stum emendare, quod per unum Adam peccattim 
est. Vel sic legamus secundum Ambrosium : Yere 
omnes peceaverunt in Ad^m ; nam originale pecca-* 
tom erat in mundo usque ad legem^ Sed Ucet in 
muudo esset, tamen non imputabatur illud pecca- 
tum; quia lex non esset quae peccatum hoc insinua- 



mici recoucilia^ti, per mortem in vits(, non soium sa- D i^t ; sed tioet nesciretur hoc peccatum, tamen pro 



tutem Ailu am exspectamus, sed etiam spe et gau- 
dio illius floriamur in Det/un^ etiam dqm hic sumus ; 
gloriamur^inquity per Dominum nostrum Jesum CAft- 
#(»m, per quem n^nc paulo ante a^epim^s inimici 
reeancHiadionem ad D^um, 

Opponeret aliquis : Christua quidem satis justu^ 
fttit, aed noQ videtur justitia ejus sqfficiens ad sal- 
vationem omnium. Uuod Apostolus probat, dicens : 
Cum per unius inobedienti^^m omuis homo lapsus 
sitp dignum et aeque comparatum vide^ur, ut per 
vnius obedieutiam iapsus humimi generis reparetur, 
p^r Jesum solum. Propterea reconciii^ri potuunus 
Hd salvationem» sicut per unum hominem intruvitj non 
immissiim a D(N), sed quadam violentin peecatim in 



poena hujus peccati regnavit mors ab Adam usque 
ad Moysen, pop soluna in eos qui de aclualibus rc- 
bus peccaverunt, se^ etiam in eos qui peccaverunt 
in similitudinem praevaricationis Adae, id est qui 
pro sola similitudine : quia fuerunt filii praevarica*- 
toris Adae d^^mnati sqnt. Qstepdit superiua Christum 
unum sufficieotem ess^ ad salv^tionem omniuiQ» 
quia soius Adam suffici^ns fqit ad pierditionein om- 
niqm. £t sicqt persoqam Ghri^ti personae Adse 
contulit, sic caus^^m GhrisU , id est obedientiam» 
opponit causae Adae, qu^ est inobedientia : et ef|e- 
Ctum causa^ Ghristi, id est justificatioQem. in pne- 
senti . et vitam «temam in futuro, opponit effectui 
illiuR, id est raorti temporali, et aetem» damrationi. 

Digitized by V:iOOQIC 



85 EXPOSmO IN EPISTOLAS 

Prokrt etiam graliam Christi k>nge amplius abundare 

peocato Adae. Curo enim ab Adam originale tantuiDi 

contraximus, gralia Ghristi uon solum originale, 

sed cum eo quaecunque aaualia dimisit in baptismo. 

Litteni sic jnngitur : Adam vetus forma fuit futuri 

Adae; sed iicet una persona uni esset opposita, ta- 

men causae snnt dissimiies. Non enim sieut fuit d^ 

tietum Adae, ita est ctiam donum Dei quae est gratia. 

Vere non sjic fuit donum Christi, tit delictum Adae.: 

nam donum Cbristi multo magis abundavit super 

delictum Adae, quia ddictum unum fuit quod voca- 

mos originale ; Ghristus autan et originale et quae- 

cunqae actualia dimisit. Et probat : Yere solus Ghri- 

stus snfBdens fuit ad Justificationem omnium. Nam 

$i ddicto^ id est per delictum, unius Adae, et per 

VDum (quod in sequentibus plenius determinabit)» 

id est per ino])edicntiam : si per hoc» inquit, unum 

ddictani (quod originale vocamus) multi peccato 

mortui sant, contrabentes illud originale a primp 

patre (multi non ideo dicit, quin omnes hoc peccato 

pressi slnt, sed non omnes in eo perdurantes delenti 

sQot, deponentes illud originale per acceptam fidem 

Christi) : si, inquit, per unum delictum unius, multi 

mortui suiil, multo magii secnndum dignitatem per- 

sonae Cbristi et causae, abundavit graiia Dei^ id est 

remisslo pecealorum. Abundavit etiam donum^ id 

est corroboratio per Spiritum sanctum. Postquam 

enim remissa sunt peccata, necessaria sunt arma 

Spiritus sancti, quibus resistamus diabolo male 

suadenti. Gratia, inquit, et donum abundavit in 

gratia^ id est per gratiam tcnttts hominii. Gongnie 

ait per gratiam : quia quemadmodum contractio 

origioalis fuit per necessitatem, sic salvatio facta est 

per ffratiam, id estper voluntatem. Nemo euim nisi 

ex voiuiilate salvatur. Sicnt, inqnit, deiictum unius 

dilTusvni est in multos, sic 9eque comparatum est, 

quod gralia uniiu bominis abundatfft in plures. Non 

dicit in plures gratiam abundasse, quam delictum, 

sed in p^ures^ id est in multos. Non enim orones 

sal¥ati snnt, quia noluerunt. Unius bominis dico, 

qui nihil minus potuit quam voluit : nam Jesu Chri- 

iit^ id est salvatoris et regis. Sicut causas Ghristi eC 

Adae diTersificavit, sic effectus causarum opponendo 

dislinguit dieens : Sicut donum Ghristi tale non 

foit, qnale delicium Adae; sic etiam non skut fi^t per 

tnum peceaium Adae, ita fit per donum Ghrisli, id 

est efllectus peccali Ada et gratiae Ghristi divcrsl 

sunt : quia pcccatum 33 simplex, donum vero 

multiplex. Et hoc proliat dicens : Vere effectus pec- 

cati Adae, et effectus graliae 0ei tLw sunt simiies. 

Namjudieiftm^ id ^t jusla sententia. Dei fit tn con- 

demnati^nem^ id est condemnat filios Adae ex uno 

deiicto, id est solummodo propter origiaale; sed 

gratia Christi fit i» justificationem, id est jusiifical 

filios SI108 exnmdtit delictis^ id est sic de aotualibus 

ut de originali. 

Notandum e$t quod illud primum peccalum de- 
Vililavit quidem naturam nostram, ct proniorem fe- 
cU in csu^um, sed taroen nou fujt causa actualium 



PAULK — IN EPIST. AD UOM. ^ 

Apeccatorum, quibus naturali raiione (licet mult» 
parte debilitaU) possemus resistere. Videndam- 
etiam quod, licet in peccato Adae multa consideren- . 
.tur, ut superbia, guia, tamen unum solum dicltur r 
quia inobedientia probat, quod gratia jnstificaverit 
ex multis deiictit, dicens : Vere per gratiam Ghristi 
Justificantur homines ex multis delictis. Nam ac- 
cepta justitia (qnod majus est) regnabunt cum 
Ghristo in vita aeterna, quod aequipolienter ait. Ho- 
mines accipientes abundantiam gratiae ejus, id est, 
abundantem remissionem, quia non soium origina- 
lis, sed etiam omnium actuaUum; et accipietUes 
abundantiam donaiioms^ id est, dona Spiritus sancti 
ad confortationcm In bono abundantem ; et acci^ 

^ pientes abundantiam jusiitics^ id est, justae opera* 
tionis : quia postquam dimissa sunt peccata et. 
Spiritus sanctus corroborat, sic demum licet beno 
operari : haec, inqiiam, accipientes conregnabuni 
Deo positi in vita aeteroa, quae omnia, et gratiam, ct 
donationem, et regnum, accipiant per unum Jesum 
Christum.Ex vere per bunc unum : quiasi in de- 
licto unius Adae qnod caflsa fuit perditionis, regna^ 
vit mors, et temporalis et aeteraa per unum ddi-^ 
ctum, id est, per inobedientiam, multo magls 8e-% 
cundum dlgnitatem pcrsonae, causae et effectus, bi' 
qui sunt accipientes abundanUam gratiae, donaiio- 
nis et justitiae, regnabunt in vita per unum Jesum 
Ghristum. Quoniam quidem et similitudo e$( ibl, 
quia, Adam unus, Gbristus unus i et. majoritas scr 

C cnndum dignitatem, quae dicta est : igitur a simili/. 
et a majori inferre possum,.quod sicut per delicium 
unius A</a! (delictum dicto translens in omnes ho-^^ 
mines) ventum est in condemnalionem , sic et per 
justitiam uniusChristi transeuntem tit omnes hominesi 
secundum potentiam (Ghristus enim sufficiens pre- 
tium pro omnibus dedlt), per unius, inqnit, justi- 
tiam ventum est in justi/icatiottem vitee. Ostendi^ 
satis superius quod Ghristus potens essct, et resfau-» 
rare sufiiceretquidqiiid iapsumfueral per Adam, seJ» 
non determinaverat quid in hac reparatione ageret, 
seu per potentiam, seu per meritum, quod bic detcc* 
minatfdicens : Quia quemadmodum Adam ihale me^ 
fendoperinobedientiamomoes praecipitavit, sic Gtvri- 
stusliene merendo perobedientiamomnes redemit. 

D Littera sic jungitur : Vere per delictum unius oronc» 
fx>ndemnantur. Namp^ tiio6ei/te»ttametsicutperin-« 
obedientiam unius honUnis Qfinstituti sunt multi ptc^- 
calore<,quia nonomnesremjanserunt in peccato, tto* 
et per obedientiam unius Ghristi hoc promeventem, 
eonstUuentur mulii justi. M ulti ideo, qma n<Mi omneS' 
justificari voluerunt. Gum modo dicat Gbristuin justi-^ 
ficare horoiiies a peccatis, dicit qitod ctiam trausgrcs- 
sores legls a praevaricalione acceptae legis justiflcal. 
Et faoc ideo addiidt ut comprobet Judaeos magis ob-- 
noxioB esse gratiae Dei, quam ciiam gentiles, qui- 
basse praeferebant in bac nova gratia : quia gen-. 
tjles de naturali solum rei erant, Judasi vero et de> 
naturalis et scriptae legis praevaricatione rei erant^. 
Litlerasic jungitur : Obedieniia Cbrisii multos j.u-'. 



Digitized by 



Google 



U S. BRUKMUS €ARTHl]SiANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. 56 

«tiftcavit : Ycx attiem ddicium abundare fecit : lei, A « tuus est semel; quod autem >i>it, vivit Deo. lla et 



litiquit, subiuiravit, quia peccatum prius intraverat. 
/ttiravfl iex ad hoc iii atundaret deHctumy non quia 
lex mala esbel, aed quta siiblUa crant quos reos fa- 
ccret, 34 j^bendo, non a^Quvando. Lex tribus mo- 
dis habebatur in tempore suo. Quibusdam enim 
4!rat solummodo in signuro, ut Abrahae : qui cir- 
cumcisus est, non ut per boc juslificaretur, sed in 
clgnum justilicationia jam acceptae per fidem. AUis 
\eX erat paedagogus : ut quemadmodum pnerum ne 
irisolescat vagando paebagogi coercet custodia ; sic 
lex minando poenam coercebat quosdam ab actu 
peceati. Aliis auiem erat lex causa praevaricationis. 
lu his autcm duobus quibus lex in signum justitiae 
vel paedagogus erat nihil operabatur : quia qui 



t vos existimate vos mortuos quidem esse peccato, 
{ viventes autem Deo in Ghristo Jesu. Non ergo re- 
t gnet peccatum in vestro mortali corpore, ut (ribe- 
t diatis concupiscentiis ejus. Sed ueque exhibeatis 
t membra vestra arma iniquitatis peccato : sed exhi- 
t bete vos Deo, lanquam ex mortuis viventes, ei 
t membra vestra arma justitiae Deo. Peccatnm enim 
t vobisnon dominabitur. Non enim sub legeesiis, 
t sed sub gratia. Quid ergo? Peccabimus, quoniayi 
t non sumus sub lege, sed sub gratia? Absit ! An ne* 
t scitis quoniam cui exhii)etis vos servos ad obe- 
t diendum, servi estis ejus cui obedistis, sive pec- 
t cati ad mortem, sive obeditionis ad justitiam? 
t Gratias autem Deo, quod fuistis servi peccati, olie- 



justi erant ut Abraham, per iidem hoc erant non '^ t distis aulem ex corde in eam formam doctrinae. 



per legem ; qui vero se timore coercebant a malo, 
tion hoc per legem, sed per donum Spiritus sancti, 
id est per spiritum timoris facicbant. Aliis vero lex 
causa erat deiicti, quia praevaricationis. Per legem 
deliclum abutodavit, sed per gratiam evacuatum est. 
Vbicunque enim abundavU deliciumj vel sub lege 
vel extra legem, ibi gratia abundavil stcperdelictum: 
quia non solum remisit peccata, sed et juste cpe- 
rari concessit, Quia iterum aliqui crrabant ex eo 
quod dictum est graliam superabundasse ubi fuit 
delictum, dicentes se impune opportune etiam pec- 
care , quia gratia Dei omnia dimilteret, et quanto 
plura, tanto gloriosior esset, determinat quidem 



t in qua traditi estis. Liberati autem a peccato, servi 
f facti cstis justitiae. Humanum dico, propter infir- 
4 mitatem carnis vestrse. Sicut enim 35 exhibu»- 
t stis membra vestra scrvire immunditise et iniqui- 
t tati ad iniquitatem , ita nunc exhibete mem- 
i bra vestra servire justitiae in sanctificationem. €um 
t enimservi essetis pcccati, liberi fuistis jusliti^ 
t Quem ergo fructum habuistis tunc in iilis, in qoi- 
t bus nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est. 
t Nunc vcro libcrati a peccalo, servi autem facti 
t Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, 
t finem vero vitam aeternam. Stipendia enim pec- 
t cati, mors. Gratia autem Dei, vita aeterna,in Gbristo 



Paulus gratiam Dei,quotquot peccata sint, in ba- q t Jesu Dumino nostro. x 



ptismo omnia dimitterc, sed postquam justificati 
sunt, si iterum peccant, non sicut prius cx grati«% 
sed merito poeniientiae dimittentur pcccala. Undo 
8ic ait : Gratia utique Dei abundavit hac lege : Vl 
sicut peccalum ante justificationem regnabat duccndo 
in mortem^ ita et gratia, postquam rcmisit peccala, 
regnet per acceplam justitiam bene conservatam , 
eundo in vilam ceternam : non jam amplius rcspi- 
ciendo ad iniquitatem. Regnet dico, per Dominum 
nostrum Jesum Christum, qui, postquani justificavit 
per gratiam, dat vitam xternam. 
CAPUT VI, 
t Quid ergo diccmus? Manebimus in peccato, ut 
t gratia abundct? Absit 1 Qui enim mortui sumus pec- 



EXPOSITIO. 

Quaiidoquidem gratia regnare ddiet per juslitiam 
conservatafli semper, donec veniat in vitam aeter- 
nam, ergo guid dicemusl Permanebimus iterum in 
peccatoiustificatil^m pergratiam, ut abundet gratia^ 
Uerum remiilendo gratis quae iterum deliquimus ? 
Absit boc, ut tam perversa intentione revertamur 
in peccatum ! llic incipit Inqui de dupiici resurre-» 
ciione, Prima qua secundum animam juslificamur 
in baptismate, quod baptisma consecravit nobia 
Ghristus in raorte sua, fundendo aquam remissionis 
de lalere suo ; insinuans nos debere commori sibl 
io baptismo : ut queShadmodum ilie semel mortuus 



f cato, quomodo adhuc vivemus in illo? An ignbra- d ^ ^^"* veteris hominis non cst reversus, sic et 



f tis , fratres, quia quicunque baptizati sumus in 
f Ghristo Jesu,inmorte ipstus baptizati sumus. Gon- 
c scpultienimsumuscum illo perbaptismum in mor- 
t tem, ut quomodo Gbristus surrexit a mortuis per 
t gloriam Patris, ita et nos in novitate vit» aiiobu- 
f lemus. Si enim complantati facti sumus similitu^ 
t dini mortis ejus, simui et resurrectionis erimus« 
f Hoc scientes, quia vetus homo noster simul cruci- 
f fixus est, ut destruatur corpus peccati, et uitra 
f non serviamus peccato. Qui enim moruius est, 
f justificatus est a peccato. Si autem mortui sumus 
f cum Ghristo, credimus quia simui etiam vivemus 
f eum GhrisCO : soientes quod Ghristusresurgcnsex 
f mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non do- 
f ipinabilur. Quod cnim uiortuus est peccalo, mor- 



nos semel justificati in baptismo, omnem vetusta- 
fem peccati ibidem interficientes , resurrectionem 
animae (ibi enim justificata rcsurgit) custodiamus : 
ambuUndo in novitate vitae, quia, si resurrectionem 
animae in justitia conservaverimus, futuram resur- 
rectionem corporum cum Ghristo, in incorruptione 
profedo habebimus. Reverlamur ad iitteram, ubi 
probat non debere reverti ad peccatum, dicens : 
Vere semel justificatis non est ulterius permanen- 
dum in peccato. Nam nos qui in baplismo martui 
sumus peccalo, id est ad hoc ne ultra operemur 
peccatum : mortui dico secundum depositam vetu- 
staiem peccati , quomodo , id est qua rationc nos 
qui sic commortui sumus Ghristo , adhuc wvemus^ 
id esl pcrsevcrabimus tw fM<rpfciLatjt?JEt verc noii 
Digitized by ' 



S7 



EXPQSITIO IN EPISTOLAS PADLl. — IN EPIST. AD ROM. 



S8 



aiDplius vhrere debetift in peecato «/b, qaia an igno- A possumus non servire peccato. Nam ine ^ni martuu$ 



ratU vos qnicunqne bapiixati sumus in Chmto Jesu, 
id est per institutiouem Christi , vel per Christum 
cousecrantem nobis baptisma. Nos utique baptizaii^ 
id est abluti a peccatis $umuf in mortem ipsius, Id 
est in simiiitudinem mortis ejus, ut sicut ille semel 
mortuus est et semper vivit, ita etnossemelin 
haptismo peccatis moriamur, et in justificatioiie 
semper vivamus. Sicut probavit quod semel justifi- 
cati iterum peceare non debemus, sic etiam probat 
quod a peccato nos bene continere possumus , di- 
cens : Yere justificati potestatem babemus, si volu- 
mns, non peccandi. Nam lios consepuUi sumut, non 
soinm mortui cum Christo ^ iu mortem per bapti- 
smum , quod quemadmodum Christus in sepulcro 



est in baptismo, a peccato liberatus est. Nec hoc so- 
lum, sed etiam justificatus a peccato, 

Postquam de prima resurrectione, quae est animae^ 
sufBcienter edocuit , quomodo esset observanda, 
subjungit de secunda, dicens : Nos eam habituros 
merito primae bene custoditae. Utque magis capia- 
niur amore ejus , ponit commendationem ipsius, 
aperiens quam digna sit et quam utilis, dicens : 
Non solum mortui peccato juslificamur, quae justifl- 
catio est prima resurreclio, scd etiiam si mortui su- 
mus peccato, hoc est cum Christo, ut, queraadmo- 
dum Christus semel roortuus, nunquam ad deposi- 
tam vetustatem rediit, sic et nos semel per bapti* 
smum in peccato mortui, non revertamur ad pecca- 



positus potestatem non habuit secundum carnem Bium, credimus utique et nos etiam vivemus in se- 

cunda resurrectione stmti/, id est facti impassibiles 
et immortales ; neque boc alibi nisi cum Christo, id 
est in oculis ejus vivemus positi incorruptibiles. Si 
iiiortui sumus cum Christo, profecto credimus quod 
viremus cum Christo , shientes hoc quod Christus 
surgens a mortuis jam non moritur, id est jam non 
ulterius mortem gustabit; quia semel mortuus ad 
justificationem omnium sufficiens fuit. Nec solum 
non moritur, scd etiam mors non illt uitra dominor- 
bitur, Dominia mortis sunt : Fames, esuries, febres 
et quaecunque miseriae. Caput etiam et completio 
omnium miseriarum, mors. Sed nec mors, nec mi- 
seriae quae sunt praenuntiae mortis, dominabuntur 



manum vel pedem extendere ad actus veteris homi- 
nis, sic et nobis, si volumus, in baptismo potesta- 
tem dedit jam amplius non revertendi ad vetusta- 
tem peccati. Ad hoc utique consepulti sumus, ut 
quonwdo Ckristns surrexit a mortuis, non amplius 
resumpturns aetum mortalitatis (surrexit dico, per 
gloriam Patris^ id est per Verbum sibi unitum, vel 
propter magnificandam gloriam Patris), ita not po- 
siti in netfitate mttg, id est in resurrectione animte 
per baptismum justiflcatae , ambulemus proflciendo 
in accepla oovitate. Yere b novitate vitae possumus 
ambulare. Nam nos sumus similes resurrectionis 
ejus» quia, quemadmodum Christus resurgens no- 



vus faomo fuit, ita et nos per baptismum vetustate ^ amplius Christo semel mortuo. Yere Christus jam 

non moritur. Nam hoc ^uod tnor/utts es( p^ccafo, id 
est ad destructionem peccati, mortuiis est semei^ id 
est semel mori suflbcit. 

Et ideo semei commori illi in baptismo sufficial' 
nobis, perseverando in accepta justificatione. Probat 
etiam quod mors ultra non dominabitur Christo. 
Nam hoc quod vivit vivit Deo, id est vlla Dei; quia 
si quemadmodum Deus vivit xtemaliter et sine cor- 
ruptione, profecto nullmn dominium in eo mortis 
erit. Quod diiit in toto debere commori Christo, ut 
ei convivamus, adaptat modo Romanis, quorum hic 
intendebat instructioni, dicens : Quandoquidem ne- 
•esse est commori Christo, si volumus vivere cum 
eo; it(r, id est hac ratione edocti vos, ftomani, 



peccati deposita, in novitate bonorum operum novi 
homines simus. Et vere similes resurrectionis eri- 
mns, si complantati sumus ; nec per nos hoc potest 
fieri» aed per gratiam Dei faeti complantati simititU' 
dini mortis ejusy id est si commortui fuerimus Chri- 
sto, ea 36 similitudine , ut sicut ilie semel depo- 
sitis miseriis veteris hominis, ad illas ultra non red- 
iit, sic et nos, in baptismo semel deposita vetustate 
peccati, ad illud ultra non regrediamur. Si enim 
sic tsomplantati sumus slmilitudini mortis ejus, st- 
m»/ etiam merito unitate mortis erimtis complantati 
sunilitndini resurreciionis ejus, in novitate operum 
proficieiites. Complantati ab illa similitndine dictum 
est, qua ramus bonae arborTs, trunco malae arboris 



inseritolr, fructusque novos ibidem facit ; sic et no- p existimate vos quidem esse mortuos peccato, id est 



\itas justificationis inserta trunco nostrae vetustatls, 

exstificto sapore veteri, fructus faciat insertae novi- 

tatis. Similes utique mortis Christi debemus fieri : 

Scientes hoc quia vettts homo noster simul cum Chri- 

sto agixus est eruci : ad hoc, ut destruatur in uobis 

corpus peccati ; ita destruatur corpus nostrum in eo 

quod peccabat, ut ultra non serviamtis peccato, sed 

imperium babeamus super peccatura. Dominus Je- 

stts aliud genus mortis si vellet eligere posset, sed 

uon sine mysterio crud affigi magis voluit, signifi- 

cans nobis, ut quemadmodom manus et pedes, sen- 

• sus scilieet humauos affixos habuit, sic et nos non 

solnm opera, sed etiam sensus affixos habeamus, ne 

cogitemus vel operemur inala. Et benc dcbcmus et 



c^edite vos mortuos esse in baptismo, ne uUra ma- 
numporrigatis ad actum peccati; quod si ita mortui 
estis , existimate etiam vos vivenUs Deo , id esl 
in accepta justificatione animae viventes et hoc me- 
rito in corruptione corporum victuros : et hoc totum 
ifi Ckristo Jesu, id est per Christum Jesum, qui et in 
praesenti Justificat , et in justificatione permanen- 
tibus vitam «teniam praeparat. Quod diYeral snpe- 
rius , nos mortuos esse peccato , et vivendum esse 
37 Deo, videns hominemnullo modo posse in hac 
vila se cohibere a veniallbuSf determinal in qnibus 
peccatis mori debeamus et posslmns : sciens fomi- 
tem peccati naturaUter inesse cniqiie. Sed jam con- 
fo¥tato libero arbitrio, posstimus cbercere lomitcm 



Digitized by 



Google 



M «• BRUN0NI8 CARTHOSIANORUM 

peccati, ne prorumpal hi actum. Et hoc detcrmi- A 
naiis, ait : Quando quidem viventes estis Deo, ergo 
peccatum^ id est, naturaiis fomes peccati, non re- 
^t in vobis. Regnare peccati est, consentiendo, 
ageiido, et in opere peccati consuescendo. Peccatum 
utique non regnet in corpore ve$trOf id est, quod 
jam vestrum est, et per confortationem lil)eri arbi- . 
trii subjectum dominio rationis. Gorpore dico licet 
justificato, tamen adhuc mortali^ et (nisi ratione re- 
gatur) prono in opus peccati. Quare videnduro est 
ne consentientes mortalitati vestrae non vivatis I>eo« 
Non itaque regnet peccatum ut obediatis concupt- 
scenttis ejus^ scilicet peccati, id est ut quod male 
suadet infirmitas carnis vestrae, opere perficiatis 
nec solum non ol)ediatis opere, ted neque exhibeatis 
ita ut parata et opportuna per cousensum fadatis 
membra vestra peccato. Quia sicut nec operari, slc 
nec malo consentire debetis. Membra vestra dico 
tunc (acta arma iniquitatis^ si foerint exhibita peo- 
cato. Si enim pecc^to consenseritis, tunc iniquitas 
armatur membris vestris, ut per haec arma perficiat 
quod male cupit. Nolite vos ezhibere delicto, sed ex- 
hibete vos Iko, id est, praeparate vos bene operando 
idoneos Deo. Et justum est, vos dico factos viventes 
in justitia tanquam ex mortuis; mortui enlm eratis 
!n peccato. Nec solum actu exhibete vos Ueo, sed 
etiam membra vestra in consensu et exbortatione 
bonorum praeparate Dea, Membra vestra dico facta 
lunc arma justitim, His enim armis perficiel jnstitia, 
quod bene suadet et cupit. Debetis utique et po- Q 
lestis exil)ere vos Deo. Nam peccatum^ etsi natura- 
liter sit in vobis, non tamen dominabitur in vobis^ ^i 
confortato libero arbitrio, veiitis uti, sed potius vqs 
dominabimini ipsi pecoato^ nfe^Jm bc at actum. Yere 
peccatum non dominabitur in vobis : non jam enim 
estis sub tege, quae reos faciebat jubendo, non adju- 
Tando ; sed estis sub gratia^ quae dimittit peccata et 
adjuvat operari bona. 

Quia iterum errare ex eo quosdam scntit, quod 
dixerat per gratiam omnia dimitti, et hac fiducia se 
peccare, quia gratia parata erat, el sufficiensre- 
laxare omnia, conlra sic male operantes dicit hac 
intentione non esse peccandum, quia gratia omnia 
quidem dimittit, sed si aliquis peccando- se suh- , 
duxerit gralix, factus servus peccati, quomodo scit D 
si ad gratiam reverti poterit, cum jam subjugo 
peccati ligatus sit? Quaiidoquidem sub gratia sumus 
quae sufficienter purgat omnia : ergo quid dicemu^? 
Au ideo licite peccabimuSf qnoniam non sumus sub . 
Uge^ quae jubendo gravat et non adjuvat, sed sumus 
sub gratia, qoee et peccata remitlit, ei bene operari 
adjuvat? Absit! Hoc, inquit, abesse debel, ul pecce- 
mus fiducia gratiae ; quia an nescitis quod urvi ejus 
estis cui exkibuistis vos ad obedUndumf Servi dico 
(acti cui obedistis^ id est, in ea hora qua ciio obedi- 
stis. Ejus servi dico; sive peccati cui obedistis, du- 
centis ad mortem^ id estad damnationem; sive servi 
cstis obeditionis^ id est justitiae ducenlis vos ad ma- 
jorcm justitiam; quia obediCDdopeccaio, servi pec-^ 



INSTITUTORIS OPP. PARS H. 60 

cati efficiemini, nec faujus servitutis viiicula rum- 
pere potestis libertate perdita. Ideo bonum est ut 
servi facti justitias, a gratia non declinetis, quia 
aervi facti peccali non potestis veslro jure reverti ad 
gratiam. Ideo in Justitia perdurate, nec propler hoc 
solum, sed etiam ideo quia cum olim jugo peccati 
deposito, facti estis servi Justitiae, si iterum ad 
vomitum veteris servitutis relabimini , rei estis 
instabilitatis et justae perdilionis; quod sic ait : 
Non solnm pro eo quod praemissum est perdurare 
debetis in Jusiitia, sed eiiam pro eo quod sequitur : 
Unde gratias ago Deo meo, qui vos gratis sine merilo 
vestro a jugo peccati liberavit. 

38 Inde utique gratias ago; quia vos aiiquando 
fuistis servi peccati^ sed Jam obedistis, neccoacti, sed 
ex corde^ id est propria volunlate eundo in formam 
doctrina^ id est, in doctrinam quae vos fecit Deo con- 
formes. Imago enim Dei deformata et excaecala 
fuerat in vobis; sed per inslruclionem meam ima- 
ginem Dei in vobis reforinavi. Formam dieo illam, 
id est, tam excelientem sicut reformationem ima- 
ginis Dei ; tn quam fermam traditiestis per miseri- 
cordiam Dei ei doclrkiam noslram. Per vos eniiu 
insuflicientes eratis reformari. Olim fbistis servi 
peccati, sed n«nc liberati a peceato^ faeti esti$ servi 
justitim ; el ideo nolite ulterius redtgi in servHutem 
peccati. Et vobis factis Jam servis justiliae dico ku" 
manum, id est, praecipio vobis quiddam satis leve, 
ad quod humanitas vestra satis potest sufficere. El 
hoc, quiaspiritualeestarduum, non praecipio vobis : 
facio propter infirmitatem camis vestrm^ id est, quia 
«cio vos adhuc camalitate premi, nec satis firmiM 
in spiritualibus, humanum utique dico, Nam faoc 
humanum est, sicut exhibuistis membra vestra s&r- 
vire immunditias, id est luxuriae, gulae, libidini, ser- 
vire etiam iniquitati^ id csl, omni contrario aequitali 
ad consumm^Mndam iniquitatem^ sallem ita nunc 
fideles facti exhibete membra vestra urvire justiiim 
eundo in sanetificationem, id est in pienitudiueni 
Justitiae. Hoc utique satis humanum esl» ulquanlum 
servistis diabolo, tantum serviatis Deo, cui mulco 
magis estis obnoxii. Vere qula servi fadi estis Dei, 
servire debetis Juslitiae. Nam cum prins essetis servi 
peccali^ liberi tuuc fuistii justitim^ id est, expertes 
ab omni justilia, fideliter servientes pecc^to. Sed 
nuiic facti servi Justitiae, longe fidelius servire de- 
betis Deo. Quandoquidem amore peccatifeeistis vos 
experles totius justitiae : ergo quem fructum^ \d esl, 
quid utilitatis habuistis tunc ante co«iversionem de 
iitis inquibus nunc posl conver8iooem«ni^es£tl»^ 
Ideo sic inierrogando invehilur in eos, ut a servi- 
lute peccali m^is deierreal. De temporali frudu 
peccati ideo soium reqiiiro : nam de fine eorum 
satis constat finis illorum est more^ id esl^ in fii^ 
vitae al)sorb€t istos aeterna danuiatio« Servi facti 
peccati nullum fructum habuistis, sed n«ju: per 
gratiam liberati a peccato^ servi autem facti, Deo^ 
habetis fructum vestrum^ id esl, fide susoepta di- 
gnum : frucium dico tendenlem in sanctificatiotterfK 



Digitized by 



Google 



•1 EIPOSITIO IN EPISTGLAS PAULl. — IN EPIST. AD ROM. M 

id esi, in pienitudiiiem justitiae. Impii mortem ka- A < mahim boe ago. Si autem quod notir tHud fado, 

c jam non ego operor illud, sed quod babitai in me 



bent, aed vos bal^etis finein vttani (Btemam, Vere 
inors est flnis iitorum : nam mon est ttipendium 
ffeceati^ id est, peccatum ministrat banc stipem, id 
est morCem. Stipendium dicitur, boc quod tribunns, 
▼el pretor, pensata mercede militis, ministrat ei in 
exercitu. Mors babetnr ex peccato, sed vita mterna 
babetur per graiiam Dei. Licet enim aliquod meri- 
tam sit ibi, prima tamen justiflcatio fuit ex sola 
gratia. El direetio Vit» quae sequitur, et eadem 
gratia longe amplius quam meruerit remunerat; 
gratia dat Titam atenlam ; et boc in Christo Jetu^ 
id est per Jesum Gbristum Dominum nostrum. 

CAPUT VII. 
c An ignoratis, fratres (scientibus enim legem 
c loqnor) quia lex in bomine dominatur, quanto 
c terapore vivit? Nain quse sub viro est mulier, vi- 
c vente viro alligata est legi, si autem mortuus 
I fuerit vir ejus, soluta est a iege viri. Igitnr vi- 
I Teme viro [marito] vocabitur adultera, si fuerit 

< com alio viro; si autem mortuus fuerit vir ejus^ 
I liberau est a lege viri, ut non sit adultera, si 
c cum alio fuerit viro. Itaque, fratres mel, et vos 
c mortificati estis le^ per corpus Cliristi : ut sitis 

< vos alterius qui ex mortnis resurrexit, ut fructi- 

< ficetis Deo. Cum enim essemus in carne, passiones 

< peccatomm quae per legem erant operabantur 

< in membris nosiris ut fructificarent mortl. 

< 39^un€ autemsolutisumus a iege mortis, in qua 



c peccatum. Invenio igitur legem volenti mihi facere 
c bonum, quonlam mihi maium ad|acet. Condele- 
f ctor enim iegi Dei secundum interiorem hominem. 
c Video autem aliam legem in membris meis, re- 
c pupantem legi mentis meae, et captivantem me 
c [captivuni me ducentem] in iege peccati qaae est 
c in membris meis. Infelix ego bomo, quis me Hbe* 
c rabitde corpore mortisbujus? Gratia Dei, per 
c Jesum Cbristum Dominum nostrnm. Igitur ego 
c ipse mente servio legi Dei, carne autem legi pec- 
c cati. > 

EXPOSITIO. 

Quia superius satis probaverat debere eos subjiei 
gratiaer, et serviendum esse Deo, ne modo fn legaU- 
bus putarent se debere servire Deo (peccatum enim 
esse credebant, si etiam in tempore gratiae iegatla 
praeterroitterent) probat Paulus non uiterius ser- 
viendum esse in legalibus, quae si deserunt, non esl 
peccatum; si faciunt, rei sunt.. Non enim tenenda 
est umbra, postquam venit verltas, et cum camalem 
legem expellat, spirituali legi alligal eos. Littera sic 
jungitur : Per Cbristum Jesum est viu «tema tan- 
tum. Nam per legem non ; quia an ignaratis fratre$, 
ut magis excitet ad intellectum bujus rel, et fratres 
vocat, et interrogat. Nec ignorare del^etis {$cientibns 
enim tegem loquor) qaik, si bene consuhis, ideminve- 
nietis. An ignoratis dico quia lex qusecunque posita 



< detioebamur, ita ut serviamus in novitate spiri- q sit, dominatur in homine^ non semper, sed quanto 

tempore vivit lex in eo bomine, vel bomo sub ea 
lege ? Velut ai in qualibet urbe praeceptio aliqua po- 
neretur, usque ad determinatos annos, qui intra bos 
annos praeceptum positum non attenderet, reus essel 
transgressionis positae legis. Qui vero finitis deter- 
minatis annis faceret contra posium legem, reus 
inde non esset, juia tempus cjusdem le^s jam prae- 
terisset. Sic de lege Jodaeorum, qui tempore Moysi 
usque ad tempus Cbristi eam non observarel reos 
esset. Sed postquam venit gratia, jam tempus ejns 
legis praeteriit, et sic reus non est qui eam deserH. 
Vere lex posita dominatur, quandiu bomo vivit suh 
lege, vel lex in bomine. Nam lex conjugalis ista est : 
Mulier qucs e$t $ub vtro, maritali modo foederata. 



< Uis, el non in vetustate lilterae. Quid ergo dicemus ? 

< Lex peccatom est ? Absit ! Sed peccatum non co- 

< gnovi, nisi per legem, Nam concupiscentiam ne- 
c scielMim, nisi lex diceret : c Non concupisces 
c {Exod. K, 17; Deut, v, 19). > Occasione autem 
c accepta, peccatum per mandatum operatum est 
c in me omnem concupiscentiam. Sine lege enim 

< peccatam mortuum erat. Ego autem vivebam sine 

< iege aliquando. Sed cum venisset mandatum, pec- 
c catum revixit. Ego autem mortuus sum, et inven- 
c tum esl mibi mandatum quod erat ad vitam, boc 
c esse ad mortem. Nam peccatum occasione accepta 

< per mandatum seduxit me, et per iltud occidit. 
c Ilaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum. 



» et justum, et bonum (/ Tim. i, 8). Quod ergo D illa aliigata e$t iegi viri, vivenle viro ; $ed $i mor- 



« bonum est, miiii factum estmors? Absit! Sed pec- 

< catum, ut appareatpeccatum,perbonum operatum 

< est mihi mortem ; ut flat supra mo<Jum peccans 
« peccatum per mandatum. Scimus enim quia lex 

< spiritalis est. Ego autem camalis sum, venunda- 

< tos snbpeccato. Quod enim operor non intelllgo. 
c Non enim quod volo {bonum] boc ago, sed quod 

< odi [malam] illudikcio. Si autem quod nolo illud 

< facio, consentio legi quoniam bona est. Nunc ao- 

< tem jam non ego operor illud, sed quod babitat in 

< me peccalum. Scio enim quia non babitat in me, 
*< hoc esl m caroe mea bonum. Nam velle adjacet 
* mihi, perficere autem bonum non inyenio. Non 

< «uiai quod volo bonum, boc facio ; sed quod nolo 



tuu$ fuerit vir eju$j $oiuta e$t mulier a tege titi. 
Quandoquidem mulier vivente viro alligata est ei» 
Jgitur si vivenU viro suo, habuerit rem cum oRq 
vtro, vocatntur aduitera. Sed $i vir eju$ mortuu$ fuB" 
' rit, liberata e$t a iege w'n, ita ut $i fueritjuncta ctHk 
aiio viroj jam non judicetur adultera. £l fla, id esl 
simili ratione fratre$ 40 ^ ^^* ^^^ mottifcM 
veteri iegi^ quae data fuil solommodo nsque ad 
adventum Christl. MoTlificati dico per corpu$ Chrieti^ 
Id est per Christum advenientem, qui corpus, id 
est vcritas ipsius legis fuit, et cujus corporis lex 
umbra fuit. Nec mortificatf ut vidui remaneatis, sed 
«f amodo $iti$ aiUriu$, eju$ eeiiicei qui murrexit t» 
morttm, per quod satis commendabilis est vdxs. 



Digitized by 



Google 



63 



S. BRUNONIS CARTflUSlANORUM INSTITUTORIS OPP. PAR8 U 



U 



Resarrexit ad boc ui per eum fructificaremus Deo, A ne malnm habui, licet non culpa legis, quod aequi- 



id est per graliam ad honorem DeL £t modo tandcm 
fructum facere llcet sub gralio, quia cum essemus in 
carnef id est detenti iu carnalitate, tunc passiones 
peccatorum, id est mala desideria, quce licet sensua' 
lis homo affectaret, rationalis tamen passiones esse 
judicabat, quse passiones erant not» per legem et 
augmentat£ per delictum prxvaricationis, opera- 
bantur in membris nostris, ut (rvuctificarent morti, 
id est ut facerent fructum damnationis. Sed nunc 
postquam venit gratia, sumus soluti a lege \eteri, 
quae erat nobis lex. mortis , in qua morte peccati 
detinebamury nec adjutorio legis surgere poteramus. 
Soluti, inquit, sumus a lege carnali : ita, id est pro- 
pter hoc, ut amodo serviamus in novitate spiritus^ 



poUenlerait: Licet lex bonasit, tamen peccatum, 
id est corrupta natura, vel diabolus instimulaBs, 
operatum est in me concupiscentiam omnemy id cst 
\oluntate, actu, consuetudine peccandi- Hoc,inquitf 
operatum esipeccatum accepta occasione permands' 
tum, id est per4egem mandatam homiaibus. Acce- 
pta, ait, occasione, id est opportunitale ex lege; 
tum quia fragilitas humana magis teudebat in Teti- 
tum, tum quia diaboius ferventius, accepta lege, in- 
sultabat homini, videns legem datam fore quemdan 
gradum homini redeundi 41 ^^ rSalvation^m, quem 
prhis quieto jure possidens inquietare negligelut 
Noundum etiam quod peccatum coiruptam vocat 
naturam. Sunt enim in unoquoque et sensualis 



agendo : juxta illud : i Renovamini spiritu roentis 
vestrse {Ephes. i\\ 25), > et non amplius serviamus 
invetustatelittera!, adhaerentes lilterali intellectui, 
ut vetustas consuevit. 

Quia dixerat superius Judaeos mortificatos esse 
veteri legi, nec esse revertendum ad eam, quia pas- 
sioues peccatorum erant per legem, et per eam fru- 
ctificabant morti, appellaverat etiam eam legem 
raortis, ne male opinarentur Judsei Paulum hoc in- 
telligere, ut lex esset causa peccati efliciens, et ad 
peccandum compellens, probat legem, quantum iu 
ea est, esse bonam. Quia vero Judaei amplius sub 
lege peccarent, hoc corrupta natura faciebat, non 



animae, cum corpore quae sensificat corpus, et ita 
premitur mole carnis, ut per singulos sensus 
congaudeat voluptati, diligens suavia gustu, caoort 
auditu, delectabilia visu , jucunda tactu , bene 
fragrantia odoratu. lila vero pars animae quae non 
ita premitur carne, et hic dicitur r:4tionalitas,coDtra- 
dicit sensualitati, et naturaliter appetit quod bonom 
est. Yere peccatum operatum esl in ine malum, per 
mandatum. Nam dum eram sine lege^ mortuum erat 
peccatum^ id est corrupla natura secundum qood 
minus impugnabatur a diabolo, minus cupiebat 
peccatum, quia noneratprohibitum. Peccatumtunc 
mortuum erat, ego autem vivebam, id est vivere milii 



lex. Littera sic jungitur : Quandoquidem per legem r* videbar cum essem aliguando sine lege ; quia 



fructificabamus morti, ergo quid dicemus ? Dicemus 
quod lex esi peceatum^ id est caasa peccati efiicieus, 
et compellens ad peccandum ? Absit hoc ut legem 
dicamus esse peccatum, quod si diceremus, et le- 
gem esse injustam probaremus, et Deum datorem 
legis de injustitia argueremus, qui legem dedisset 
compellentem ad peccatum. Per legem ulique non 
est peccatum, sed bonum : cognitio enim peccati. 
Non enim cognovi peccatumnist per iegem, Ante le- 
gem utique fuit cognitio pcccati, cum piucerna et 



minus cognoscebam, nec ita concupiscebam pec- 
catum, nec diabolus adeo inardescebat. Ante lcgem 
mortuum eratpeccatum; sed cumvenisset mandatnm^ 
quod mortuum erat revixit peccatum, id est cor- 
rupta natura vires resumpsit, magis stimulante 
diabolo, et ut est vitium humanae fragilitatis magis 
concupiscendo interdicta. Revixit ideo; quia in 
principio vixerat, et cognitum fuerat originale, cum 
adhuc recens erat. Yeniente mandato revixit pec- 
catum ; ego autem sum mortuus , non solum de 



pistor Pharaonis causa peccati in carcerem missi ^ prioribus, sed etiam de prsevaricatione datae legis 

sunt. Sed per legem dicit coguitum esse peccatum, reus factus. Et quandoquidem per legem revixit 

quia originale fere ab oomibus ante legem ignora- peccatum, et ego mortuus sum, igitur mandatum 

batur» et actualia multa nesciebantur esse peccatum quod erat mihi datum ad vitam secundum intentionem 
ut concupiscentia d^ qua subdit ; poena etiam infer- D datoris , hoc mandatum, non jam ad vitaro, sed 

iialis, quae sequitur de peccatis, uon ita sciebatur, inversum inventum est mihi esse ad mortem, Non quia 

nec meritum futurum non peccantibus. Putabant me compelleret ad peccaturo, sed quia causa fu*t 

enim omnes in inferuo psrmansuros, licet sub dis- sine qoa nec reus essem praevaricationis, et causa 



simiiitudine pcenarum. Sed per legem cognitum est 
originale, cogniu sunt etiam. multa actualia, prius 
incogni^. Nec etiam ea quse cognita erant, tanta 
esse credebantur. Cognita est etiam futura danmatio 
pro peccatis, et ideo ait : Per legem cognovi pecca- 
tum, et originale, et aauaAa quanta erant, pcenam- 
que pro iis futuram. Yere per Iegem*cognovi pecca- 
Uim. Nam hoc, scilicet concupiscentiam^ quam esse 
peecatum nesciebam^ nisi (ex ita diceret : Non con- 
cwpisces* Lex quidem bonaest, quia dat cogniticn 'm 
peceati; sed tamen per legero nibil bonum, soii om- 



pro qua diaboius magis insurgeret contra quod 
lex non adjuvabat, sed praecipiendo impedieliai. 
Gongrue dicit inventum est ad mortem ; non enim 
positum erat mandatum ad mortem. Probat man- 
datum esse sibi ad mortem, non lamen culpa legis, 
sed vitio corruptae naturae compelleniis, diccns: 
Yere mandatum invenlum est mihi ad morlem, nm 
peccatumy id est corrupta sensualitas seu diabolus 
accepta occasione, scu quia suasio delectationis ad 
peccandpm vehementior esl, cum- adest prohibitso, 
seuqnia \*bolus ardentius incumbebal. ^it utiqoe 



id est spiritualiter renovantes nos quotidie bene^ homo et spiritualis. Sensualis dicitur pars illa I 



Digitized by 



Google 



05 



EXPOSITIO IN EP1ST0LA& PAtU; — IN EPIST. AD ROMs 



6» 



•aGcepta ^pporUiDitate per iiuuutaium, seduxii me, A l^ge, inde apparet quod lcx et ratio simul sentianr^ 



ut.consentirem peecato ; et per iUud seduoere accidit 
me, pnecipitando in actum peccati. (1( quandoquidem 
mandatum erat ad yitam, ex culpa peccati inversum 
esiadmortem. Igiiur lex eancta est, id est praecepta 
legig sancta sunt, et mandatum^ id est opusprsecepto- 
rum, utjejunare, dare eleepaosynam , lioc, inquit, 
maadatum $anctum, id est sancitum et ftirmatum in 
;1)OQO est. Est etiam jn^/ttm sequitatem servansadpro- 
ximum. Est etiam bonum^ id est utile implenli illud. 
Uodo sufiicienter probavit legem esse bonam in se. 

Sed diceret Judseus : Non curo an lex bona sit, 
ciuasit mihi causa damnationis. Quo contra Paulus 
probat per iegem neminem damiiari,. sed potius 
enutriri in bono. Gorrupta vero natura baec, causa 



licet camalitas prsevaleat. Ago, inquit, illud quod 
odi,. id est iUud quod nolo. Si aulem rationalis noh 
iUttdquod carnalis facio, ecce jam consentio legif id 
est, idem volens testis sum legi de hoc quod bona 
est. Quandoquidem ego rationalis nolo illud quod 
camalis facio (Illud nunc illativum est), Ergo ego 
rationalis jam non operor illud quod me nolente 
operatur caro, sed peccalum^ id est, fomes peccaii^ 
quod peccatum habilaty idest, assidue remoratur 
in me caruali. Et vere peccatum babitat in me^ 
quia bonum non habitat in me.,: Quod sic 
a^t: Scio quidem quia bonum non hdbitat in me, 
hoc quod dico in me est, id est tn came mea^ 
id est in me carnali. £t boc probat : Yere bonum 



est compellens ad peccatum. Unde sic ait : Quando " non habltat in canie mea, namnequepervoiuntatem. 



quidcm mandatum sanctum est, ergo iliud quod m 
se bowum e$t credi debet quod mUii factum est mors, 
idest causa compeliens me ad niortem ?. Absit hoc, 
Qt illud quod bonum est sit qausa qna^ maium 
eflSdall Mandatum utique quod bonum es(, non cst 
mihi factum mors; sed peccatum^ id est corrupta 
nalora : ve) diabolus instimulans peccatum : ita 
dico ut appareuiy id est, ut cogncscatur esse pec- 
catum ; iilud operatum est mihi mortem per bonum, 
id est accepta occasione a lege quae I>ona est, coegit 
me magis peccare, prxvaricari etiam quod prius 
non erat. Operatum est, dicit, ita per l)onum ut pec- 
catum fiat ; peccans nunc in lege supra, priorem . 



neque per actum. Per voluntatem quidem non 
babitat. Nam velle bonum adjacet mihi carnali, id j 
est quodammodo aj^roximat carni : nemo enim tam 
impius quin aliquando saltem bonum velit. Quod 
si adjacet, ergo nen habitat in me, velle bonum acya-! 
cet. Sed perficere bonum illud nullo modo invenio in 
carne mea. Yere perficere bonum non est in me car- 
nali. Nam ego carnalis non facio hoc bonum quod voh 
rationalis. Sed ago carnalis hoc malum, quod nolo 
rationalis. Vel aliter : Yere perfioere bouum ex toto 
non invenio in me. Nam etiam boc bonum non facio 
quod bonum esse cognosco, et ideo facere voio. Non 
enim omniabona mibi nota sunt.^eeoquod dixit 



modum^ id est priusquam lex daretur per mandatumf ^ superius ad aliud probandum : noii quod volo hocago 



id est per 42 praevaricationem mandati magis pec 
cans. Vere iex non est operata mortem, sed peccatum. 
Nam nos scimus ab aucloritate vim hal)ente. Scimus 
utiqae quia lex est apiritualiSy id est, vel data per . 
Spiritum sanctum, vel nutriens spirimm hon^nis, > 
quorum alteruia si sit, constat qpia non est causa . 
mortis. Lex utique est spiriluaiis, sed egosum eaf- 
mlis, id est adbaorens carnaiiu^ti ; vemndatust quem . 
pwfflus parens pro gustu pomi ven^ndedit : nec ita ut . 
si|D solum in peccato, sed etiam sub peccato ; quia et < 
si Tolo, et ditt laboro, per me tamen surgere nequeo. > 
Hic incipit ostendere quod lex et ratiopaUs homo 
in voluntate boni consentiant ; s^ tamen ab iUo 
terlio, idesta corrupta natura superantur. Etboc 
de rationalitate quod bona sit et bonum velit eon- >D 
v«uienter probat. Sicut enim si lex maU esset, dator > 
l^is inde viluperaretur, sic etiam si naturalisrati*. 
^versaretur bono, juste qui rationem dederat de 
malo rationis caiumniaretur. Vere sub peoeato siim. 
ffam qued ego operor^ sive dimittendo bonum quod. 
utique est operari malum, sive faciendo malum,. 
quod, inquam, operpr ego sensualis, intelligo ego 
Taiionaiis non esse operandum. Vere operor dimit- 
tendobonum, quod inteiiigonon esse operandum.. 
^on enim ago hoc bonum quod ego rattonalis volo ; . 
et vere operor faciendo maium quod intelligo non , 
^ operandum. Nam ego carnalis facio illud quod 
^o rationaiis odi. £t nunc quia lex spiritualis et 
bona est, rationalitas vcro mea bonum vult cum 



iterura boc per aliudprobato, infertdicens : Quando- 
quidem ego rationalis nolo matumquodagooi^niXiBy 
ergo e(|fo rationalis non op^ror a7/tt4 malum, sed pec^ 
caium^ id est corruptio naturse : quod peccatum iWt/al 
in me camali, operatur illud malum. Repetit locum 
upde inferat, si-quod nolo illud facio, Quandoquidem 
ego raiionaiis noio mal^m, lex autem (sieuti^Fobatum 
est) malumsuniliter nob vult^i^iHf^ego-rationalifi in-' 
venio legem esse bonam, id est utilem mihi rationali 
volenti faeere bonum. Lex bonum docens, et ratio 
l)onitmvoieBS,consentiendo in bono se invicm inve- 
niunt. Volmti facere bonum et non facienti,beuedico, 
quoniam malum carnalitatis u^jucet mihi rationali % 
et propterea bonum quod volo perlicere nequeo. 

Nota quoniam Pauius figurative sub persona sua de 
omnibus loquitur, assumens sibi personam, uuneant& 
43 legem nunc in lege^ Vere bonum invenio .in 
me. Nam ego condekctor legi Dei : quia et iUa bo-' 
mun vult et ego cum ea. Gondeleetor dico secunduns 
interiorem hominem , quia interior homo rationalis 
vojt .qoidem l)onnm : etsi nequeat operari. Cun> 
modo dixerit quod iex et rationaliias bonum velint^ 
osiendit utrumque superari a lertio , id est a cama' 
litate, quodtertium ostendit snperandum esse pcr 
gratiam, et hoc satis idoneefacit^ Cum emm lege:» 
o^tendat dcprimi per carnalkatem, nee eos qui sub^ 
lege fuerpnt quidquam booi fecisse , nisi per gra- 
tiam, per hocplaoeJud;£Os insinuat deberesubjifi 
penitus graiise Dei, et non amplius legi. Perhoc 



Digitized by 



Google 



67 



& BRti^MlS CARTHUSIANORUM INSTlTUtOftlS 0?P. PARS lU 68 

rOMp-iLtiafiHCLlJttiscsLsic jungitur : Quandoquidem gratki 



caMsse tameu carnalitali dicU , gentiles, ue se de 
libero arbiirio efferant , deprimit, et sic omnes gra^ 
tiie Dei subjicit. Licet secuodum interiorem conde- 
iector legi Dei , tamen video aliam leqem in membrii 
mei$y id est in carnalitate mea. Legem ideo dicit, 
quia quemadmodum ratio dictat agere quod bonum 
est , sie sensuaiitas quod malum est : legem mem- 
brorum dico repitgnantem legi mentis mem^ id est 
bonts quae ratlo suadet. Nec solum repugnantem, 
sed etiam eaptivum ducentem me in legem peccatx : 
ut operer ea quas corrupta sensualitas dictat ; quw 
lex peccati est in membrii meis , id est in singulis 
senslbus diffusa. Et quaudoquidem lex membrorum 
captivum me ducit in peccatum, ergo rationalis 
sum infetix : quia sum homo, id est quia camalitate 
deprimor ; et me infelicem quis tiberabit de corpore 
mortis hujus ? id est de morte peccatorum , quae sunt 
in corpore meo : tcI de corpore mortis , id est de 
tota hae massa peccatorum qus ducunt ad mortem. 
Lex non potest liberare me Judaeum ; non ratio na- 
turalis me gentilem ; cum haec il utroque deiiciant, 
scio liberationem meam , gratiam Dei datam per Je^ 
sum Christum Dominum nostrum. Ula profecto libe- 
rabit me , et ideo tos Judaei gratiae eflicaci , non 
legi impotenti , tos iterum gentiles gratiae Dei non 
faiioni debilitatae, subjicimini. Gonsiderandum est 
quod duplex Telle bonum sit in homine. Alterum 
secundum natoralem rationem, quae corruptione 
peccati depressa ,%onum quod Tult operari non suf- 
ficit. Alterum velle secundum inspirationem Spirltus 
sancti per quem fomes peccati deprimitur, ut bo- 
num operari possimus. Velie autem naturalis raticH 
nisboc erat, de quo superius dicebat : Non quod 
volo bonum hoc ago. 

Dixerat superius Interiorem hominem et legem 
Gondelectari in bono sola Toluntate, non actu, quta 
contra baec duo InTalescebat fomes peccati , legem 
et rationem expugnans : sed postquam Deus osten* 
dit utriimque bonum legis et rationis in homine de- 
ilcere, dedit ad ullimum gratiam suam, quae libe- ' 
rum arhitrium confortaTit; utjam si Telit homo 
bonum possit operari, et bene ooercere fomitem pee- 
cati. Quia autem hominem redemptum per gratian, 
Deus non penitos a fomite peccati 4iTisit, cau- j^ 
sa htec fait, quia reUquit meritum hminl. Si enim 
bomo sola necessitate qnia non posset, non pecca- 
ret, non esset meritum quo salTari deberet. Ut au- 
tem locus esset merendi , fomitem peccati reiuctan- 
tem dimisit , debiliUlum tamen et ( si Tclit homo ) 
subditum rationi. Quia iterum hominem a peccato 
redemptum, non in tanta dignitate restltuit, In 
quanu fuerat Adam cum cecidit , faccum est ne ile- 
rum homo de subita et tanta felicitate superbiendo, 
Irreparabiilter caderel. Quare ad memoriam peceati, 
el ad custodiam humiHtalis opportune relicta est 
poena peecatl ; ut etiam perhoc ostendatur tIs sancU 
Spiritus, adjtttorio cujus rationalis homo subiglt 
all»i eamalem : eut lul^tus fuit, quandlu sine gra- 



G 



Bei dMn fBt Umm CWtfUft mt lilier&Tit, iqiluf 
ego tpw qui ante gratiam sidiMliis eaammmmHl^^ 
jam quod l>onum Tolebam potens operari, mk m»- 
lum Tolo, sed etiam servio mmte^ id est poCestatem 
habeo secundum quodratio admonet bene 44 ^P^* 
rando serTire le^ Dei. Nec ita tamen ut fomes peccati 
penitusln me destmctus sit, f«<i potestatem habeo 
serTire* carm , id esi secundum earnalltatem legi 
peceati, In boc eUam maximum notat miraculum , 
quod fomes peccali , contra quem nihil prius pole* 
rat ratio, nunc subjaceat rationi, si Telit homo. 
CAPUT VUI. 
f Nibii ecgo nunc damnationis est his qui sunt 
in Christo Jesu , qui non secundum camem am- 
bulant. Lex enlm spiritus Titae in Ghristo Jesu li- 
bejaTit me a lege peccati et mortis. Nam quoid im* 
possibile erat legi, In quo infirmabatiirper carnem* 
Deus Filium snum mittens in similitudinem carnis 
peccati , et de peccato damnaTit peccatum in car* 
ne> ut justificatio legis impleretur in nobis, qul 
non secundum carnem ambulamus, sed secnndum 
spirltum. Qui enim secundum caraem sunt, quae 
carnis sunt sapiunt : qui Tero secundum spiri- 
tum sunt, quas sunt spiritus sentinnt. Nam pra- 
dentia carnis mors est: pradentia autein spiritus» 
Tita et pax. Quoniam sapientia cafnis inimlca est 
Deo. Legi enim Dei non est subjecla, nec enim 
potest. Qui autem in eame sunt, Deo placere non 
possunt. Vos autemincarne nonestis, sed in 
spiritu , si tamen spiritus Dei habitat in Tobis. Si 
autem quis spiritum Gliristl non habet , hic non 
est ejus. Si autem Ghristus InTobis est, corpus 
quidem mortuum est prapter peccatum , splritus 
Tero TiTlt propter justiflcationem. Quia sl Splritus 
ejus qui susqltaTlt Jesum a mortuis habital In to- 
bis, qui suscitaTll Jesum Gbristum a mortuls, Ti- 
Tificabit, et mortalla corpora Tcstra, propter in- 
habltanlem Spiritum ^us in Tobls. Eqso Aratrea 
debitores sumus, non carnl ul secundum carnem 
TlTamus. Si enim secundum carnem Tixeritis, 
morieminl. Si autem spirilu facta carais morlifi- 
caTeritis, TlTetis. Quicunque enim Spirltu Dei 
aguntur, hl filii sunt Del. Non enim accepislis 
spiritum serrltutis Iteram in llmore, sed aeoepi- 
slts splrilnm adoptionls filloram Del, in quo cla- 
mamus : AbtNi (paler). Ipse enlm Sptritus tesllmo- 
nium reddit splrltui nostro, quod sumus fllii DeL 
Si autem fllii, et han^es : haeredes quldem Der , 
cofaaeredes autem Ghristi : si tamen compalimur , 
ut et gioriflcemur. Eiistimo enim quod non sunl 
condignae passiones hujus temporis ad futuram 
gloriam, quae reTelabitur in nobls. Nam exspec- 
la^ ereaturaereTclationemfilloram Del eispeelal. 
Vanitali enlm omnis creatura subjecta esl, ikhi 
Tolens, sed prapter eum qui subjecit eam in spe: 
quia et ipsa creatura liberabltur a serTilute cor- 
raptionls in Ubertatemgloriae filioramDei. Seimus 
enlm quod omnis ereatura ingemiscit el parlurit 



Digitized by 



Google 



> EXPOSITIO IN tJPlStOLAS PAULI. ~ iN EMST. AD ftOil. 70' 

usque adbuc. Non 8olum autem illa, sed et nos- A J^^f id est per Gbristum Jesum » iiberatil me a 



ipsi primitias spirttus kabentes ; et ipsi intra nos 
gemimus, adoptionem iiliorum Dei exspectantes , 
redemptiodem corporis noslri. Spe enim salvi 
faai sumns. Spes autem quae videtur , non est 
spes. Nam qnod videt quis /quid sperat.? Si auf» 
tSmquod non videmus, speramus : ]|«r|Mien- 
tiam exspectamus. Simillter aflMr et spiritus 
adjuvat inflrmitatem noslram. Nam quid oremus 
slcut oportet, nescimus ; sed ipse Spiritus postu- 
lat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Qui au- 
tem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, 
quia secundum Deum postulat pro sanctis. Sci- 
mus autem quoniam diligenlibus Deum omnia 
cooperanlur in l>onum , his qui secundum propo- 



Uge peccatij id est a fomile peccati, ei a lege 
mortis. id est ab actu fomitis peecati^ Mrqpflfc 
fomes male suadet, QftMMfc HagMwFiiwrsum a 
lege peoctfK^TM» per nirum Dei. Deus enim: mint 
JMmr suum : non quod Filius abessel aUcobii sed 
quia ipse nalora invisibilis per unilam sibi camem 
facUis esl visibilis, missus dicitm^ secuodum eogni- 
lionem nostram. Misit uti<iiie Deus Filium suum, 
non in camem peccati, sed tn similitudinem eamis 
peecati, id est in caroem similem carni peccalrici. 
Cfartstus enim omnem carais materiam praeter pee- 
calum sustinuit; et per missum Filium damnavii 
peeeaium, id esl fomitem peccali, quod eral ttt 
carne noslra. De peecatOy id est per Filium qui 



siiom vocati sunl sancti. Nam quos praescivit el ^ fuil hoslia pro peccalis omnium obiau. Unde el 

praBdeslinavil conformes fleri imaginis Filii sui, 

ul sil ipse primogenilus in multis fralribus. Quos 

aulem pnedestinavit , hos et vocavit ; el qnos vo- 

cavit , hos el justificavit : quos autem justiflcavit, 

illos et magnificavit. Quid ergo dicemus ad haec ? 

Si Deus pro nobis, quis contra nos ? Qui etiam 

proprio Fiiio suo non pepercil, sed pro nobis om- 

nibus Iradidit illum. Quoniodo nou etiam cum 

illo omnia nobis donavit ? Quis a^^cusabit adver- 

sus eieclos Dei ? Deus qui justiflcat. Quis est qui 

Gondemnet? Gbristus Jesus qui mortuus est, imo qiii 

45 eiresurrexil, qui esl ad dexteram Dei, qu^etian 

interpeiiat pro nobis. Quis ergo nos separabit a 



Gbristus diclus esl peccatum. floslia enim pro 
peccato obIata,peccatum dicebatur, vel pro peccato. 
Yel ita: Damnavit peccatum, id esl Satanam de 
peccato : quod diabolus fecit in carne Chrisli. Dia- 
boius enim jus habebal in omnem hominem propter 
originale peccatum : de quo quia Ghrislus reus non 
fuit' (non eoim in concupiscenlia carais natos est), 
in eum diabolos iudebitum jus usurpavit ; ideo jus 
quod concessum ipsi eral in omnes, perdidil^et sie 
quia incoucessa capUvit, juste coneessa perdidil. 
Damnavil ulique peccatum : ad hoc. ut impfereiur 
in nobis justificaiio legis, idesl quam iex pnetigna» 
bat, et implere non poteral in nobis de termino : 



charitate Christi ? Tribulatio ? An anguslia ? An v^ ^t non ambulamus secundum cafnem, id esl se« 



persecolio ? An fames ? An nudilas ? An pericu 
lam ? An gladios ? Sicol scriptum esl : < Quia 
propler le mortificamur tota die, ttslimali suiios 
sicol oves occisionis (Psai xlhi, 25). i Sed ia 
his omnibos soperamos propter eom .qoi dilexit 
nos. Cerlus som enim quia neque mors, neqoe 
vita, neqoeangeli, neqoeprincipatus, neque vir- 
totes , neque instanlia , neque futura , neque for-» 
titudo , neque ailitudo, neque profundum , neque 
creatora alia [aliqua] poterit nos separare a cha- 
ritate Dei, quae esl in Christo Jeso Domino uostro. 

EXPOSITIO. 

Quandoiioidem menie servire possom lege Dei, 
Ergo nune in tempore gratiae nihil damnaiiotUs re- 



qoendo desideria .carnis; sed ambulamns sectiiw/tiiii 
spiritum^ id esl secnndum quod diclal Spirilua 
sanaus vei ratio. Damnavit, dico, peccatum, quod 
scilicet damnare peccatum impossibile eral legi^ 
Lex enim impotenseral liberare ab originali, in qoo, 
id esl in implenda JQSIificatione , iex infirm^lot 
per carnem, id esl quia caraalitatem «ectabaiur. 
Vere jusliftcalio non impletur, iis qui ambulant secun- 
dum caraem ; nam ii ^tit sectanlur camalitaiemy sa-* 
pimU^ id est saporem bonum capiunl, in YAsqum eamis 
suni. Amodoin sequenlibuslongecomraendabit legem 
spimualem per opposilum, depriraendo earnalem. 

Quid inde dicerel aiiquis sl saplunl ea que carnis 
8unl?Malura uliqoe multum esl hoc. Nampruden-- 



iictum esl Ati ^t suni in Chrisio Jesu^ id est qui D tia carnis esi mors^ id esl vaeare iis quae caro sua- 



io flde Chrisli renati sunl. Non quod mOdo boni 
sinf, modo male agendo non sinl, sed quia ila sonl 
io Ghristo leso, quod non ambulani secundum ear-' 
um^ id esl non delectantor in malis, seclando car- 
nalitalem. Ambulare congrae removet. Impossibile 
Cttun esl non invicem facere quae camis sonl. 
Propterea non dixil, qui sunl secundom carnem, 
led qoi ambulanl, id est qui de malo non pcBDitem, 
sed consoescendo delectanlor in eo. Yere nihil 
iamnaii0ids est kis qui sunt tn Chfisto Jeeu. Nam 
(ex iptHftii, id esl vd ^uara Spirilus sanctos di« 
ciat, vel ipsa ratidnaliUs, spiritus dico datoris vitm^ 
id fst qni dal hic vivere in virlulibos onde eliatt 
pruvemt vita aeteraa : \it:)e dieo habitae in Christo 



del, mors animae esl. His qoi sequonlur spirilum 
implebitur juslificaiio legis. Nam qui sunlsecundura 
Spirilum, sentiunl, id esl sapiunl el sectanlur ea 
qoae sont Spiritos. 46 ^^ ^}**^ ^^^ dioerel' ali« 
quis? Mullum equidem. Nam prudentia esi spiritua 
tiia^ id eslvivere hic in virtutibus, et eslpax^ id 
esl tranqoiUitas animi, et quies a lentatioaubus. 
Non euim omnes qui vivunt in virluiibus, pacem 
hanc habenl, sed adraodum pauci; ideo prudentia 
carois esl mors, fuoniam sapientia camis esi immica 
Jko^ quandio tmmlcatov Deo, vivere neqoit. Sed 
qoi bonom caraaliuiis suae Deo praeponil, regnum 
Dei (qoanlnm in se esl) dlminoit, sobjiciens se re- 
gno carnis. Vere sa^entia carais esi iniraica Deo. 



Digitized by 



Google 



'7r S. BRUNONIS CARTH13SIAN0RUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 11 

Ifamfme$t Bubjecta tegi Deu sed imperio carnis. A I>ei agimini , et vere welis , quia fiiii Dei erilis. 



1*^11 eat 0ul\iecUi, quia nec e$»e potest subjecia, 
x|iuindiu earoalitati adhaeret. Quid enim enumerare 
quasro singula dloens, prudentia carnis est roors et 
inimieaDeo? utpauciscomprehendam : quicunque 
tmu in came,M est in carnalitate, quandiu ibi de- 
tinentttr, tko plaeere non posiunt, Quia modo dixe- 
ral, qui intcarne sunt Deo placere nequeunt, ne per 
hoc deterreret Romanos , qui prius justificaitione 
accepta, ad aliqua peccata relapsi fuerant, demulcet 
eos bhmdiendo, tamen qu» facienda sint eis aperte 
insinuans. Qui in carne sunt Deo placere uou pos- 
sunt. Sed va«, o Romani, nonjameslis in came^ nec 
Tos in earne esse iuteliigo, sed estis in spifitu. Hac 
cimditione tamen vos esse in spiritu pronuntio , si 



Quod sic ait : Vere si mortificaveritis camem, per 
spiritum vivetis. Nam quicunque aguntur Spiritu 
Dei (quod est mortificare facta carnis) , hi sunt /l/tt 
D^t, et haec est vita aeterna. 

Postquam satis commendavit legem spiritus^ 
ostendit quanta utilitas sit^ nobis per Spiritum 
sanctum, quod jam partim supra ostendit. *Veie 
filii estis. Non enim jam estis servi , quod sic 
ait : Yos quidem accepistis spiritum , sed non 
spiritum servituiis : ut amplius servi sitis, et ser- 
viatis iterum in timore, Dum enim' sub lege era- 
tis, 47 timore poenarum quas iex minabatur ser- 
viebatis : qui autem timore poenae servit, poenam 
Qvadit, gloriam non meretur. Spiritum servitutis 



SpintmDei quem in baptismo accepistis Ao6i(a^ ^ utique non accepistis,wrf acceptstw «piriii<m ^^ 



id est perseverat invobis, Si quis autetn (non dico 
de vobis, sed quicunque iile sit) qui non kabet Spi' 
ritum Christij fdc non est ejus , scilicet Dei , id est 
non habet partem cum Deo. Hic plane ostendit Apo- 
stolus Spiritum sic a Filio, ut a Patre procedere» 
iriM aii Spiritum Dei, et Spiritum Ghristi , et quOd 
idem sit Spiritus Dei, et Spiritus Ghristi. Si autim 
ChristuSt id est Spiritus Ghristi, est in vobiSj corpus 
guidem vestrum mortuum est , id est mortalitati 
adhuc sub>XGet prapter peccatum^ id est vei propter 
poenam peccati ,*vei propter custodiam, ne iterum 
oadatis per dationem ; corpus quidem adhuc est 
mortuum : $ed $piritu$ vester jam vivit propter justi-* 
ficatiotkem , id ell per opera justitiae quae exercet 
justificatus a peccatis , ubi ait : Si Ghristus est in 
vobis, innuit Ghristum et Spiritum sanctum idem 
esse in substantia Deitatis.- Nec soium per spiritum 
habitantem in vobis, vilam spiritus habebitis, sed 
etiam si Spiritus ejus qui suscitamt Je$um a mortui$f 
pro hac causa qdia Spiritus sanctus in eo habitavit. 
Si, inquit, idem Spiritus habitat in voHs, vivificabit 
etiam mortatia corpora ve$tra^ facta inunortalia pro* 
pter eamdem causam, scilicet propter inhabitanUm 
Spiritum eju$ in vobis., £t quia sic de vobis facere 
possit, et facturus sit praesignavit, in eo quod jam 
suscitamt Je$um Christum a mortui$, 
t Quia si quaeritur quare Ghristus ante omnes in- 
oorrupttbilis suscitatus sit? respondetur ideo quia 



ni$ fiiiorum^ id est per quem adoptamini in filios 
Dei. In quo spiritu docente, nos ctamamu$ : Abba 
(pater). Abhk Hebraeum est, significansidquod pater, 
vei pater Graecum. Ideo hebraeam vocem posuit, et 
vocem gentium, seu graecam, seu latinam, ut osten- 
dat utrumque populum , Judaeum et gentilem in 
novitate spiritus debere sei-vire Deo , non jam in 
vetustate litterae. Yere in spiritu clamamu$ : Abba 
(pater). Nam ^piritus sauctus redditte$timonium $pi' 
ritui no$tro^ id est docet rationem nostram hoc 
quod $umus filii Dei. Nisi enim Spiritus hoc insi* 
nuaret, nesciremus nos esse filios Dei. Si autem 
sumus filiiy erimus etiam hwredes, Ecce quot utili- 
tates sunt nobis per Spiritum. Prius adopiamur in 
fiiios. Dehinc clamamus. Haeredes etiam constitui- 
mur, nec viiis haereditatis, sed hmredee /^i, qnia 
Deus distribuet nobis haereditatem suam, id est 
lotius lM)ni sufficientiam. Si quaerimus quomodo 
sumus haeredes Dei, cum usus habeathseredem esse 
morte decessoris? respondetur quia Deu^ , quo* 
dammodo nobis morietur in futura beatitudine, 
secundum hoc quod nunc videmus eum per specu* 
lum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem 
sumus visuri. Haeredeserimus Dei, cohmrede$ auUm 
Chri$ti^ quia eamdem haereditatem quam Ghristus, 
id est incorruptionem secundum camem modo nostro 
accipiemus. Ha:rede$ dicit JDei, velat ejus eujus est 
haereditas, eamque distiibuit. Cohteredes Chri$ti^ 



de Spiritu sanctoconceptus sit; quia peccatum non jy velut ejus qui nobiscum partem capiet haereditatis. 

fecit, etquia iper ^im incorruptionem omnes habi* 

turi suut, dignum fuit ut omnes in hoc, et tempore 

praeveniret, et pius omnibus acciperet. Quandoqui- 

dem Deus et jam animam vivificavit, et corpus vivi- 

ficabit, ergo fratre$ jam non sumu$ debitore$ carni, id 

est jam nihil debemus carnalitati, sed spiritui ; quia 

per spiritnm vivimus, et adhuc vivificabimur. Debe-» 

mus quidem cami quae necessaria sunt ei, ut victum 

et iegttmentum ; sed non ita vivamus sequentes car* 

teiitaiem. Si enim $ecundum carnem vixeritis^ non 

Tivificablmini, sed moriemini, Si autem facta carms 

mortua (eeeritis , perspiritum vivetis, ei hic secun* 

dum animam, et in futuro secundum corporis in» 

comiptioneiift. ^ 6t mortificane debetis ; nam Spiritu 



Gohaeredes erimusGhristi, hac tamen conditione 
dico : si compatimur Ghristo non intentione laudis 
vei iiicrl temporalis, sed ut glorificemur^ desiderio 
tantum aeternae gloriae. Gompati utique debemus, ut 
glorificemur. Nam ego existimo (etverum est) quod 
vmne$ passiones hujus lemporisy id est quae tempo- 
raies sunt, et hujus, id est tam brevis* temporis, 
non sunt condignee ad promerendam futuram gto* 
riaiit, qw revelabitur in nobi$, quia nec nos ipsi qui 
eam habituri sumus, quam digna et magna sit in- 
teiligimus. Yere gioria liaec revelabitur in nobis. 
Nam exspectatio creaturcBy id est V)tius £cclesiae 
exspectat revelationem filiorum Deu, ut .et ipsi inter 
fllios Dei . reveleutujT. Quia si, omnis £cclesia hoc 



Digitized by 



Google 



» 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. — IN EPIST. AD ROM. 



74 



ex&pectat, rredcndiim est f^tarum esse quod ex- A corpus nostrum modo fragile, nulla corrumpietur 



spectat. Exspectatio exspectat, frequentinm notat. 
Creaturam vocai Ecclesiam, nani haec speclaliter 
crettura Dei est, quam etiam justificando novam 
crealuram fecit : et quia causa ejus bona omnia 
creata sunt, ideo creatura, id est Ecdesia exspectat 
hanc revelationem, quia subjecta est vaniiati^ id est 
miseriis camis, quse vanae sunt. Si enim modo co- 
medit, post modicum iterum esuriet; si bibit, 
ilerum sitiet, et sic in cacteris. Et quia bxc 
omnia videt vana, ideo exspectat hoc ubi nuUa sit 
varietas. 

Subjecta quidem est vanitati, sed non volens^ quia 
nollet pati hsec vana, et licet nou voiens, tamen 
propler eum sastinet ^«t Bubjeeit eam his miseriis, f) 
ne iterum superbiendo periret. Subjecit dico in ^pe 
positam, utspem haberet evadendi hanc vanitatcm; 
io ipe dico hac, ^icta, id est quod ut Ghristus» sic 
eiiam ipsa ereatura Uberabitur a servitute eorru- 
ptionig^ id est variabilitatts, transfereDda a serritttte 
in libertaUm^ a corruptione tit ghriam filiorum Dei^ 
Bene dioo non voUns subjecta e$t : nwn nos scimue 
quod omms ereatura^ id est Ecclesia, ingemi$cit 
animo et parturit^ id est maximo conatu laborat v 
operando quemadmodum partufiens fruetum de 
labore exspectaiiB. Parturit dico wque adhuCy quia a 
primo justo semper in labore fuit Ecolesia usque 
ad hoc tempoa. Greatura utique ingemiscit, »011 
tolmn auUm iUa creatura, ted etiam nosipsi^ qui 
tanbe dignitalis sumus quod eCiam dii esse reputa- C 
mur : nos dico hubentes primitias spiritus^ quia in 
primitiva Ecdesia prius omnibus et abundantius 
Spiritum sauctum accepimus, abundantius etiam 
propbetis qui pnBc^senint : non enim semper per 
Spiritum sanctam loifuebaiitur , quia' aliquando. 
recedebatSpiritttssanctusab eis, et quae faisa erant 
pradicebaot : 46 u^ Nathan quandoque et quidam 
aiii : sed apostoli nunqaam privati sunt semel ac- 
cepto Spiritu sancto. Nosipsi habentes primitias 
spiritus, qui adeo digni sumns, etiam ipsi iidem a 
Deo fragiies sumus, quod gemirous quemadmodum 
creatura, £t ne putarentur gemere compassione 
subditonuD, et non pro se, determinat : Gemimus 



mutabiruatc. Per hoc quod dicit eiispectantes^ innuit 
se de futura adoptione loqui, non de jam habila. 
Rem cnim jam habitam non exspectamus. Greden- 
dum est etiam Ghristum assumpsisse ideo corpus 
cum anima, ut utrumque lib«}raret a corruptione. 
Vere exspectamus, quia spem habemus. Spes au*^ 
tem ista magnura habet merituro, nam salvos nos 
facit. Quod sic ait, spe, id est merito spei, quia 
rem invisibilem et etiam incogitabilem constanler 
speramus, hoc merilo salvi sumus^ et in hac spe 
facii sumus ab aiio, non a nobis. Non enim fragi- 
litas nostra nisi Spiritu sancto confortata speraret, 
quia nesciret, et sic nec meritum salutis haberet ; 
spe salvi facti sumus, tantum meritum habet vera 
spes ; sed iila spes, id est res sperata qua videtur^ 
jam non est spes^ nec spei meritum babet. Spes 
enim est de re quae uon videtur : ut si speramus 
aiiqucm nobis daturum pecuniam, illud quod spera* 
mus, nondum videmus, scilicet nos habere pecuniam, 
etsi pecuniam ipsara vidcamus. Rei autem quae jam 
babeturnoncst spes, sed jara usus habetur. Yere rei 
qux \idclur non est spes, nam quod videt quis , illud 
quomodo vel quare sperat? Non est amplius speran- 
dum, sed eo ulcndum. Rei quae videtur non est 
dicenda spes, sed si illud qnod non videmus spera- 
mus, meritum hujus spei habemus. Nam exspe- 
etamus rem speratam per patientiam^ id est in 
exspcclando patienter omnia toleramus, desidcrio 
rei quam speramus. Et hac spes, quae tanti est 
ncriii, per Spiritum sanctum habetur. Nec hoc 
golum dat nobis Spiritus sanctus, sed etiam «imt- 
liur, id est sicut spem, et pcr spem patientiam : sic 
idem spiritus adjuvat noslram infirmitatem, Sicut 
enim inflrmi sine Spiritu sancto cssemus in spc, 
sic etiam inftrmaremur in oralionc , uisi doceret 
nos Spiritus. Vere Spiritus adjuvat nos infirmos. 
Nam nos scimus quid oremus, sicut scire oportet el 
orare, scimns quidem quomodo non oportet. Nos 
litique nescimus, sed ipse Spiritus postutat, id est 
postulare nos facit et insinuat. Postuiat dico pro 
nobis, id est vel vicc nostri, vcl oausa nostrae utili- 
taiis : gemilibus in6narrabitibus, Gcmilus ideo in- 
enarrabiles dicit, quia ipsi coniemplalores nesdrent 



dico intra m>s, id esi pressi tentationibus quae nos explicare, nec posscnt, quot et quantis desideriis 
conturbant interius. Prius ipfti, noU est dignitatis : ^ jestuant. Ex eo qood dictum est, Spiritus postulat. 



aiierumipsi, fragiliutis. Per hoc Apostolus multum 
coDsolatur Eedesiam, et invitat ad patientiam, quod 
dicit apostolos es|dem frs^ilitate premi qua premon- 
iQr subditi. SulMiit etiam magnam consolationem 
qoam habent, dicens : Gemimus dico , esspectantes 
edoptioum fiUorum Dei , id est ut adoptemur in 
filios Dei. 

IHiplex adoptatio est : prima qua Dens peccata 
dtroittitet justiflcat; secunda qua in seterna beali- 
todine sanctos cohaeredes faciens Ghristi, eos rc- 
vAunerat. De hac autem secunda innuit se Paulus 
InteUigere, cum ait: Adoptionem dico, id est re- 
^tmpUsnem corporis nostri, id est in qua adoptionc 
Patiiol. CLIl!. 



qi^idam in crrores lapsi sunt , diccnles Spirituni 
minorem Patre et Filio, qiwa qui postulat minor 
intelligitur eo a quo poslulai; curialitatem Pauli, 
vertentes in hjeresim. Sicut enim qui modo do- 
coissct aliqucm quo genere loquendi, et quibus 
verbis loqucretur cum principe, ille per illum 
instructum diceretur loqoi eidem princlpi : sic 
Spiritus sanctus, quid et quomodo postulemns nos 
instruit, et per nos iustructos dicitur postulare, 
non aliter. 

Quod supra dixit : nescimus orare sicnt oportet^ 
hoc in ipso apcrtum est^qui contra sahiu^m spiritum 
49 Salana» oravit auferri a se datum wW ob custo 



3 



Digitized by 



Google 



'W S. BRUNONIS CARTHUSIANORLM 

(iiam humiliutis; ne qiiia raptus erat ad tertlum A 
coelum, et audierat quae non licebat liomiui loqui, 
superbiret : sed per impellentem fragilitatemy pu- 
sillaniroitatem carnis reminisceretur. Spiritus san- 
clus sperare nos facit, orare nos docet, el exaudiri 
lios facit. Quod sic^it : Spiritus postulat : iiie autem 
ijui Bcrutatut corda, id est Deus» tcity id est com- 
plet et apptobat guod desiderat^ id est desiderare 
rtos facil Spiritui sanctus. Scit ideo quia Spiritus 
poituiat secundum Deum^ id est docet nos Spiritus 
postulare quod Deo bonum est concedere. Postulat 
iico pro sanciis^ id est vel vice vel causa sancto- 
Aim. Scrutatur^h ea similitudiue dictum est, quia 
(uemadmodum iile, qui multo scrutinio rem iuvcsti- 
{(at, melius rem ipsam cognoscit ; sic Deus non quod 
^^utando laboret, sed quasi scrutalor et longc me- 
Uu& occuita cordium novit. Non solum Spiritus spem 
dat, orare insiiuiat,exaudiri facit, sed et qusecunque 
prospera vel adversa contingant sauctis, omnia fa- 
cit ille esse ad bonum. Littera sic jungitur : Orare 
ticttt oportet per nos nesdmuSf hoc autem per Spiri- 
tnm sanctum scimus^ quoniam idem Spiritus coope- 
ratur omnta, seu prospera seu adversa; in bonum, id 
est ad utilitatem sanctorum. Yel omnia cooperantur 
a Spiritu sancto in bonum^ ut passive dicamus; vel 
iu activo sensu omnia cooperantur in bonum, et ite* 
rum per Spirilum sanctum. Sententia non mutatur, 
cooperantur dico dili^entibus Deum^ nec qai mododili- ^ 
gant, modo peccando odiant, sedhis^ id est hujusmodi 
diligentibus qui a Deo voca.i sunt; ad hoc ut sint ^i 
sancti : et quia non < mnes vocati electi, adjungit: 

Vocati dico secundum propositum pnescienliasDei, 
quae nuUo modo potest immutari. Vere secundum 
propositum vocati sunt, et omnia cooperantur illis 
in bonum. Nam Deus praescivit eos ab aeterno sibi 
idoneos et electione dignos. Et quia pnsscivit ab 
aeterno, prcedesiinavit etiam eos, id est praiparavit 
in lempore congruo. Haec praeparatio fuit oblatio 
grati», et interna aspiratio. PriBscivil, inquit, et 
praidestinavit fieri conformes^ id est imitatoies ima* 
ginis, id esl puritatis filii ejus : quia in hoc mundo 
per puritatem solam imitari licet Filium Dei, quem 
in futuro per majorem puritatem et invariabilitatem 
imitabuntur sancti. Hoc autem de divina essentia 
Fiiii dicimus^quia si per bocFilium aPatrevidemur D 
diversiGcare, quia dicimus imaginem Filii, respon- 
demus quod iu subsiantia quiilem per omnia idem 
suut, sed in personis est varietas. Et in eo quod 
Pater sine principio, non ab alio : Filius autem a 
Patre principium habet, licet semper fuerit cum Pa- 
tre, et sic ab alio. Si autem secundum humanitatem 
de Christo hic agimus, congrue sequenlia coosen- 
tiunt, quae secundum carnem deChristo solummodo 
aguni, et dicemus : Simus conformes imaginis filii 
ejus, ut quomodo in novitate spiritus ambulavit, 
sic et nos ambuiemus. Ita tamen conformes secun- 
dum utramque sententiam : ut ipse Fiiius sit pH- 
mogenitus in muUis fratribus^ ut queroadmodum 
priroogenitus Filius Dominus est paternae haeredi- 



INSTITIJTORIS OPP. PARS ll. 7« 

tatis, et quod inde habent alii filii ab eo habent; stc 
et Christus Dominus est in hac haereditate, et qui 
cunque aliquid inde habentt ab eo et per eum totum 
habent. Dicitur etiam primogenitus mortuorura, 
quia primus resurrexit a mortuis, etiam sicut cum 
eo incorruptibiles resurrexisse credantur qnidam 
sancti. Si qui autem per Christum suscitati sunlv 
non surrexerunt a mortuis, quia iterum morituri. 
Nec solum praescivit, sed quos prcedestinavit^ hos 
etiam vocavit : quia, postquam inspiravit eos, voca'- 
tores adhibuit interius praeparatis> quorum vocatio 
frustra esset, nisi spiritus operaretur interius. Et 
quos vocavit^ hos etiam justificavit, remittendo pec- 
cata, infundendo gratiam. Quos antem justificaiitf 
iilos etiam magmficabil in futuro, quando conregna- 
bunt secum. Vel magniftcavit secundum certitudi- 
nem futurae rei dicit,et secundum quosdam, 50 <I"^ 
jam ciim Deo regnant, quantum ad animas. Quahdo-^ 
quidcm Deus electps suos praescivit, praeparavit, 
justifieaTit, et ad ultimum magnificabit, ergo quid 
dicanus ad heec? Estne aliqnld quod contraire pos- 
sit huic divinae dispositioni? Contra hoc utique nihil 
potest dici, quia Deus est pro nobis, et si Deus pro 
nobisj quis potest esse contra nos? Qois potest ever-^ 
tere, ne perficiatnr quod Deus de nobis praeordina- 
vit. Vere Deus est pro nobis. Nam ipse est qui non 
pcpercit etiam Filio suo^ sed tradidit, id est dispo* 
suit illum tradendum ad mortem pro omnibus eiectis 
suis. Et cnm rem tam difficilem fecerit, sicut est 
Filium prae omnibus filiis charum tradere morti pro 
nobis, quomodo, id est qna ratione*non etiam dona- 
bit nobis omnia quae restant, cum illoFilio qucni 
longe ehariorem omiii re bdbnit, quem nobis in 
articulo mortis dedlt? Non est credendum, ut qui 
Filium dedit, qu» minora sunt Filionobis ncgaturus 
sit. Et quandoquidem Deus nos adeo dilexit, ut Fi- 
lium traderet pro nobis, quis jam accusabit ndversus 
nos electos Dei? Accusare est adversus electum* 
qubmodo subvertalur disponere , quemadmodiim 
Satau videns Job iii terrenis abundarei quia in his 
putavit Job mente detiueri, pertnictal>at quod res 
cjus demoliendo justitiam ejus per impatientiam de 
damno rerom venientem de8trueret:sed quia electus 
erat Job, Satan non potuit. A principio enun ex quo 
dixit : Ponam sedem meam ad aqttilODem(/sa. xiv, 
13), semper laboravit destruere regnum Christi, in 
quo adhuc male perseverat. Diabolus vult accusarCi 
sed non potest, Deus autem potest, sed non vult : 
Deus enim est qui justificat, Quis est etiam qui con^ 
demnet electos Dei? Satan quidem condemnare vult, 
sed non potest; Christus quidem posset^ sed non 
vult : quod ex eo palam est, quod Christus Jesus 
est, qui mortuus est pro nobis. Nec hoc soium, imo 
qui etiam resurrexit, ut et nos resurgere faciat ; q^i 
etiam est ad dexteram Dei^ ubi et nos secum collo- 
cabit : qui etiam interpellat pro nobis^ ubi est in 
dextera Patris, qui liaec omnia pro nobis fecit et 
facit : credendum est qiiod nos condemnet? Intcrpel- 
lare dicitur Christus, non quod voce clamet» sed 



Digitized by 



Google 



" EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUll. — IN EPIST. AD ROM. -g 

assumpta hnmanitas, qu» in ocuUsDei esl, semper A • auiem quod exciderU [exciditl verbnm Dei tiL 
l..„n. „..i«, «t m<.m««.™ fo.5. „. ,....«.:„. :..... .„ . ^„.,^ „„„„ ^,,. ^^ ,^^^^, [.;ircumcisione] SUlit 



l^eum palsat, et memorem facit, iit perficial illud ppo 
quoFllinm carncm assumerevoluit: qnemadmodum 
legatus, per solam repraeseiitationem personae lega- 
tionis snae, memorem faceret ad quem missus esset 
in eo, quod se illi repraesentaret. 

Quandoquidem Deus pnescivit, justiflcavit, eic, 
ergo quu n6$ ieparare poterit a charitate Ckristi, ut 
sicperverut consiliumDei? Separabit nos tribuialio, 
id est quselibet afflictio carnis? An angustia ? id est 
anxietas anirai. An persecutio de loco ad locum? An 
faines? quia saepe esuriit, ut etiam taederet eum 
vivere. An nuditasfAn periculumf id est commina- 
lio mortis? Angladiusfkn ipsa occisio? Nihil ulique 
horum nos separabit, sicut scriptum est in libro 
Psalmonim : iilud quia jungitur in posterum : Pro- 
pter te mortificamur tota die, mtimati sumus ut ovet 
cccisionis (Psat. xliii, 24) : non quae reservantur ad 
fetus, sed quae sunt oecigionis, id est quae steriles 
snnt occidnntur; et si propter te occidimur, constat 
quod a le non separabimur. Sed quae cura si moiti- 
ficamur? fn his enim omnibus, tribulatione, angu- 
sUa, et caeteris superamus, propter eum ferventes 
iraore ejus, qui dilexit nos, Vere superabimus, quia 
neque mors^ id est comininatio mortis; neque vita^ 
id cst promissio vitae, vei gioriae mundi; nequean- 
geli, qui legalione Dei funguntur; neque principatus, 
id est neque ordo ille qui etiam sui^er angelos prin- 
cipatum habet; neque virtutes, id est neque ordo ille 



€ hi sunt Israelitae, neque qui semcn sunt Ab- 
€ rah», omnes Oiii sunt Abrahae ; c sed in Isaac vo- 
€ cabitur tibi semen {Gen. xxi, 14), » id est, non 
i qui fliii carnis hi fliii Dei, i sed qui fltii sunt pro- 
€ missionis (GaL iv, «8),» aestimantur in seminc. 
€ Promissionisenimverbumhocesi: tSecundumhoc 
f lempus veniam,et erit Sarae filius (Ccn. xviii,iO).i 
« Non solum auiera illa, i sed el Rebecca ex uno con- 
t cubitu habens, Isaacpatris nostri (Gen. xxv, «4).i 
< Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid boni 
i cgissent, aut mali (ut secundum electioneni propo- 
1 situm Dei maueret), non ex operibus, sed ex vo- 
g I cante diclum est ei : i Quia major serviet minori 
f (Gen, XXV, 25),» sicut scriplum est : f Jacob di- 
f lexi ; Esau autem odio habui (Malach, i, 2). > 
f Quidergodicemus?Nunquid iniquitas apud Deum? 
I Absit ! Moysi enim dicit : iMiserebor cui inisercor 
f [cui misertus sum], et misericordiam praestabo 
f cui miserebor (Exod. xxxiii, 19).» Igitur non vo- 
f leniis neque currentis, sed miserentis esl Dei. Di- 
f cit enim Scriptura Pharaoni : iQuia in hoc ipsum 
€ excitavi Iservavi] te, ut ostendam in te virtutem 
f meam, et ut annuntient nomen meum in universa 
f terra (Exod. ix, 16).» Ergo cui vult miseretur, et 
f quem vult indurat. Dicis itaque mihi : Quid adliuc 
f quaeiitur? Voluntati enim ejus quis resistit^O ho- 
< nio, tu quises qui respondeas Deo? iNunquid di- 



cujus officium est opcrari miracula. Vel ista, si vo- C * ^*i flgmenrumei qui sefinxil: Quid mefecisti sic? 

himus, de malis angelis intelligimus, inler quos 

eiiam sunt discreliones ofllcioruni, De singulis eniin 

ordinibus aliqui lapsi sunt, ut dicnmus: Neque an- 

geli mali, quorum oflicium est explcre legationes; 

neque principatus, qui in genere malorum subdiiis 

angelis principantui ; 51 neque virlutes, mali eiiim 

spiritus mifacula faciunt. Neque instaniia, id est pne- 

sentia seu prospera sint seu adversa ; neque futura 

hajus muudi Iwna vel mala. Neque fortitudo, id est 

violentia cujuslibet fortissimi. Neque altitudo, id est 

ppomissio honoris. Vel allitudo ut illa quando dia- 

bolospurpuratum se etdiademate renilentem osten- 

Al. Neque profundum, id est etsi aperto inferno mi- 

nareiur mihi in ipsum prxcipitium. Neque creatura 



f (Sap. XV, 7; Isa. xlv, 9; Jer. xviii, 6.) An non 
I babet polestatem figulus luti, ex eadem massa fa- 
f cere aiiud quidem vas in honorem, aliud vero in 
f conlumeliam? Quia [quid] si Deus volens osten- 
f dere iram,et notam facere potentiam suam, susli- 
f nuit in multa patientia vasa irae apta in interitum, 
f ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa miseri- 
f cordiae, qna; praeparavit in gloriam. Quos et voca- 
f vit non solum ex Judaeis, sed etiamex gentibus, 
f sicutin Oseedicit : fVocabo non plebera meam, 
f plebem meam; et non dilectam, dilecUm ; et non 
f miserlcordlam consecuUm, misericordiam conse- 
f cutam (Ose. ii, 23; IPetr. ii, 10). • Et erit, in loco 
« ubi dictum est eis non plebs mea vos, ibi vocabun- 



y " •p«»""« fia;uipjuuiii. i\eque creaiura ^" f*^*"' "«=« *"»» "h vucanun- 

«fifl, id est si novam ct non visam creaiuram face* ^ * ^^^ ^*" ^^^ ^*^'- ^**'^» ^^^^ clamat pro Israel : 

rpnt itf:i.:i u^ • « q: em%Aw,i* ,^,.^^ ^ ai: * . . 



rent. Nihil horum omnium poterit nos separarea 

charitau Dei, qua: est in CkristoJesu Domino nostro. 

CAPUT IX. 

«Veritatem dico in Christo Jcsu, non menlior. 

« Testimonium mihi perhibente conscientia mea in 

• Spiriiusancto : quoniam trisiitia mihi est magna, 
« ei coniinuus dolor cordi meo. Optabam cuiinego 

• ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, 

• qui sunt cognati mei secundum camero, qui sunt 
« Uraelitae, quorum adoptio est filiorum, et gloria, 
« eiiestamentum,et legislatio, et obsequinm, et pro- 

• missa : quorum patres, ex quibus est Christus se- 

• «indum camem : qui est super omnia iDeus bene- 

• dicttts in soM^uIa (// Cor. xi, 31).» Amen. Non 



f Si fuerit numerus filiomm Israel tanquam arcna 
f maris, reliquiae salvae fient (Isa. x, 22). » Ver • 
f bum enimconsummans, etabbrevians in aequitate : 
f quia verbum abbreviatum faciet Dominus super 
* terram.Etsicutpraedixitlsaias: fNisiDominusSa- 
I baoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti 
f essemus, et slcut Gomorrha similes fuissemut 
f (/«a; i, 9).» Quid ergo dicemus? Quia gentes quse 
f non sectabantur juslitiam apprehendemnt jusli- 
I tiam, justitiam autem quae ex Qde est. ferael vero 
f sectando legem justitiae | juslitiam], in legem ^ju- 
f stitiae non pervenit. Quare?Quia non exfide, sed 
f quasi ex operibus. Ofl^nderant enim in lapidem 
f offensionis, sicut scriptum est : f Ecce^no in t 

Digitized by VjOOQIC 



7t) S. BRl](iONlS GARTUUSIANORUM INSTlTUfORIS OPlP. PARS A. U 

Sion lapidem oflensioiHS ei petram scandali ; et \ transierunt ad cultaram idolorum, et repulati sunt 

inter gentes, mulloties etiam fecerunt. Mulli etiam 
de gentibus in ritus Judaeorum trausierunt, et inter 
ludaeos reputati sunt. Nou omnes qui ex Israel 
suRt secundum camem, dicendi sunt Israelitae. Ne-^ 



t omnis <iui eredil in eum, non confundelur (I$a. 
« xxviii, 26; / Petr. ii, 7).> 

EXPO&ITiO. 

52 ^^^ amplius nou separabor a chariute 
Christi, sed olim separatus fui ; et inde multum 
doleOy et de hoc quod doleo, veritatem dico positus 
in Chri$to, in cujus corpqre mentiri non licet. Nec 
in uno verus, ut in alio mentiar. Sed non in aliqua 
parte mentior; nec solum Ghristo, sed etiam conr 
4cientia mea mihi perhibente te$timonium quod uon 
mentior : cons<;ientia dico, fundata in Spiriiu <a/t- 
€to, cuip quo non perbiberet faisum. De hoc, inquit, 
dico veritatem : quoniam tri$titia magna e$t mihi 
secundum afflictionem corporis, et continuu$ dolor 



que omnes vocandi ^nt /l/ity id est haeredes Abra* 
hw, ideo quia secundum carnem $ttnt $emen Abra- 
hm; Ismael enim de seminc camis Abrahae fuit, nec 
tainen haeres. 

Uude scriptum est : lEjiee anciilam et filium ejus» 
nonenim iiaeres erit (Gen, xxi, 12), > etc. ; sicetlam 
iiec filios Abraiue tliciuius degeneiantes a iide ejusi 
Consueludo enim patrum est, euin vocare fiiium 
suum, qui iuiitatur patrem. Eum vero qui contrarius 
est factis patris, dicii pater non esse iilium suuni, 



cordi meo interius : dolor, inquit, est mihi, et me- B licet vere sciat de cariic sua generatum. Non om- 

rito. Ego enim ipse, qui modo separari nequeo, op- 

tabam e$$e non solum separatus; sed etiam ana-- 

Mema, id est separatioaiioruin a Christo pro/ra{rt6ui 

mei$; quia lios qui modo fratres sunt in Christo 

separare volebam a Deo : qui etiam $unt cognati 

mei$ecundum carnem; quia, licet omnibus in dile* 

ctione obnoxii simus, domesticis tamen generis no* 

stii hanc debemus impensius»: qui etiam $unt veri 

l$raelitw videntes Deum, quorum etiam adoptio /f-* 

liorum, id est quiadoptati suntinfilios Dei. Quorum 

etiam gloria miraculorum ; quorum etiam est te^ta" 

mentym ; Evangelium repromissum ; quibus etiam 

est tatio legi$^ id est spiritualis intelligenlia quam 

fert iex; quibus eiiaiu est ad ob$equiumy id est 

cultus Dei ; quibus etiam facta sunt promis$a salva- ^ 

tionis; quibus etiam patre$ fuere illi ex quibu$ 

Chri$tu$ natus est $ecundum camem : qui secundum 

Deitatem Deus est ab iuitio, mamens $uper omniay 

Deu$ dico benedictu$ aeternaliter in $€Bcula, Amen, 

Ideo Paulus plures et majores aliis apostolis susti- 

nuit persecutiones ; quia persecutus fuerat Eccle-. 

siam Christi : quod idem perhibet dicens : < Quia 

pius omnibus laboravi (/ Cor. xv, 10). > qua^ u- 

men aiigmentatio persecutipnis fuit ipsi ad custo- 

diam justitiae, et incrcmentum glorise. Probavit suf- 

ficienter superius quod electos Dei nulla res posset 

a Deo separai-e. In scquentibus autem probare vuit 

hanc eleciionem filiorum non secundum propagi- 



nes qui secundum carnem sunt de semine Abrahse 
sunt ; sed qui in similitudiue Isaac per repromissio- 
nem Dci uati suni,hi vocantur fiiii Abrahae. Sicenim 
testatur Scriplura, dicens : Jn haac^ id est in si- 
militudine Isaac ertt tibi semen. Nec hoc secundum 
carnem» sed vocabitury id est per vocationem e( 
repromissionem Dei, erunt tibi filii, non tantum se* 
cundum iineam camis, quantum per imitationem 
lidei. Isaac enim natus non lege carnis, quia de ve- 
tulo patre, etmatre sterili, cujus genitalia jam mar- 
cida senio fuerant, significavit non vocandos fiiios 
Ahrahse propter lineam carnis, sed exemplo IsaaCf 
secundum promissionem 53 ^^i- Exponit Aposto- 
lus quid sit hoc. In Isaac vccabitur tibi scmen di- 
ceas : Id quod dico $emen vocabitur tibi in Isaac^ sic 
est intelligendum. Non qui filii cami$ Abrabse sunt» 
hi propterea sunt filii Dei : $ed hi qui $unt /i/ii pro- 
mi$$ioni$y id est per repromissionem electi, hi ee^ti- 
mantur in $emine Abi-ah;e, imitatores fidei ejus, 
quemadraoduiu Isaac per repromissionem iiatus est. 
£t vere per repromissionem. Nam hoc e$t verbum 
promi$$ioni$y factae de Isaac, quod verbum locutiisest 
angelus ad Abraham delerininans conceptionem filii 
diuantepromissi,dicens: tE^o veniam $ecundum hoo 
tempu$^ id est post revoiutuin annuni hac eaJem di«*» 
£f postquam advenero, erit Sarw filiu$(Gen.\\iny 10). > 
Secundura Ambrosium (1), pra^missa littera longe 
supra aliter jungitur, ita: Ego optabamesse separa- 



nera carnis, sed ex vocatione Dei fieri. Liltera sic ijo boiiorum a Christo^ quod faciebam pro fratribus 



jungitur : Ego olim optabam esse separatio filiorum 
bei a Christo ; sed tainen non excidit verbuin Dei, 
id est licet mullum saevirem in servos Dei, aliqui 
subverterentur ; tamen propterea nonexcidit verbum^ 
id est non inexpleta periit promissio Del, qua se 
promiserat redempturum Israel; quia licet multise- 
cundum carnem de Israel a salvatione alienati sint ; 
omnes tamen veri Israelitae eiecti sunt, et sie impleta 
est promissio. Yere etsi aliqui separati sunt a Deo, 
propterea iion excidit verbum Dei; quouiam non 
omne$ hi qui $unt exhrael securtc/umcarnem, vocandi 
$unt l$raelii<B. TemporeenimJerobpam multi Judaei 



meis, idestamorefratrum meorumJudseoruin et zelo 
legis, quam quia Cliristianos putabam iiivertere, 
dolebam : nec miriim si pro fralribus meiSy quia 
sunt cognati mei secundum carnein, et qui esse de- 
buissent veri Israciilie, et quorum esl adoptio filio- 
rum Dei, id est qui debebant ad ptari in iilios Dei, 
nisi hoc malitia eorum averteret; et quibus erat 
gloria eloquiorum Dei creditorum, et qiiibiis debe- 
batur testamentum, id est Evangeiiuin, cl quoruin 
erat legislatio et obsequium, id cst cultus Dci. Et 
promissa debebantur eis. Patres quoruin fuevuut 
illi, ex quibus secundum carnem nalus est Christus* 



(1) Commentaria in omnes Pauli Epistolas noii putaniur esse Ambrosii : 
Apparatuin. 



de quo consuie Poaseviul 



Digitized by 



Google 



» EXPOSMTIO m ea>I8T0LAS PAUU. - IN EPIST. A» HOM. 8t 

Se4 licel hsec |>roiiiiS8a iUis, iniqaitate siia impe- A cludcrel; luetde sequcriti lcstimoniiim posuU, ut 

ostendat scquens roeritum Jacob insufficions fuisse» 



diente non adepii siut, non tamen ideo dico quod 
proplerea exciderll ▼crlram, id est impletio promls- 
lioais Uei ; quoniam si non omnes qni secundum 
carnemlttdaeif lanien quicnnque veri Israelilae foe- 
rant, promissionem Dei accepcrunt. Scquens Uttcra 
aoD mntator. Non solum aotem banc Sara promis- 
fionem faabuit, sed etiam Rebecca. ConTenienlcr de 
Rebecca inducit, in cujus fiiils apertum est, ex ele- 
ciiooe lantum Dei, bonnm aliquem lierL Si enim ci 
genere non est causa qoare Jacob magis eligatur 
quam Esau » In quorum electione tcI rcprobatione 
Bulta parentum, nulla fiiiorum nierita prsecesserunt, 
et iiieo per Rebeceam apertius probat» secundum 
promissioBem filios AbrabsB fleri, qnam per Saram, 



et pcnitus per se indignom fuisse gratia Dei ; et ideo 
constare quod per mlsericordiam electus sit, vH 
etiam ostenderet quod Esau juste negata sit gratia^ 
qnia non essetcooperaturos gratiae. Quaeritur cur Ja-v 
cob elcctus sit, et Esau reprobatus : cum in neutro 
mcritum boni vel mali praecesserit, qvOb causa fuerit 
e^ectionis unius, et reprobatlonis aUerius? Ad boc 
respondetur, Jacob electum esse per miserieordiam ; 
Esau reprobatum secundum jnstitlam. Deus enim, 
cum primum creavit hominem, multiplici eum ia- 
signivit gratia : quam qnia peccando a se repulit» 
indignum se fecit gratia Dei, et eiinde Deus nibil 
homini debuit, sicque non est relictum homini undo 



qu« soiam eiectum babuit : aecepit utique repro- ^ justc posset conqoeri, si destituitur gratia Dei. 



mlssiooem Rebecca , haben$ fllios ex uno eodemquo- 
«•a«a6tf« haac patris Mstri. Ut sciatur inerita pa- 
reolam non profuisse Jacob, nec nocuisse Esau , 
drt^rminat eos esse generatos de eodera concubitu : 
■e si (nt quidam physici volunt) diversis tcmporr- 
btt$ generati essent, putareniur parentes esse grati 
Deo, cumgenuerunt Jacob; ingrati, quando gcnue- 
niot Esau. Sicut parentum, sic ctiam merita fllio- 
rum ddttdit, dicens : Rebecca utique habuit pro- 
mlssionem. Nom dictum e$tei:Majar $erviet minori, 
Sed anlequam dicat promissionem, convcnicBlor 
nerita fiiiorum com meritis parentum eidudit, ut 
eonstet onuiem eleetionem esse primom et princi- 
paliier es gratia Dei, dicens : Rebecca babuit filios, 
qoi cum nondum nati esseut» per hoc eiclpdit me- ^ 
rita filiorum. Sed tamen quia io ventre matris lu- 
ctati esse dicuiitur, ne idco putarentur ibi potuisse 
mereri, hoc dctermijMOS ait : Aut cum nondum egi$^ 
uM aliqnid boni vel^^mali, pro quo hie deberet eligi, 
hic reprobari. Ideo priusquam agerent bonMmr vcl 
nalum» dictum e$t ut pfopofiliim, id cst praedesti • 
na&io Dei qna hunc cHgebat, altenim rcprobabat,. 
manerei, id est permancre comprobaretur, ^ecundum 
tieciionem Dei, quae dectio non erat facla ex operi- 
ht, id est quia bene egisset Jocob, $ed solummodo 
ei90caiti€,idestexgraUaet bencpiacitovocantis Dei. 
Hoc utique dictum est quia, id est qMia major 
tiTtiet min»ri, Non ideo dicitur servire, quod Esau 



Quia si iterum quseritur, cum uterque ei justitia 
propter originale posset reprabari, nihilque meriti' 
in amliobus rcperfaim sit, pro quo buic sic data sil 
gratia, huic negafa; quare magis Jacob electns sil 
q4iam Esau? Ad hoc respondeiur quia Deus Jacob 
idoneum et cooperaiurum gratiae prsescivit; Esau 
vero non idoncum,qttia non coopcratunun :ideouiil 
misericorditer tribuit, quod ab alicro juste propler 
originale alieiiavit, quodsatis apertein Judaconsido- 
ratur, quem' licet Deus pro ccrto periturum cogno- 
sceret, permisit tamen iUi gratiam miracuiornm, ut 
aHis apostolis, cum jam fur esset, et loculos babe^ 
ret. Non tanien ideo quin sciret iilum irrevocabilem 
a malo, sed ut comprobaret nobis per hunc, juste se 
quibusdam omnem negare gratiam, ut pueris statim 
siiie baptismo morlenlibus : quibus ideo omnenv 
gratiam denegal, quia si tempus kaberent operandi» 
et gratia eis concessa essct, abutercntur ea, et sic 
pro gratia ionge gravius punirentur ; cui si coope- 
rarentur, salvarentur. Ut autem hoc Deus nolum 
faceret, dedit quibusdam gratiam, de quibus non 
haesitabat quin abuterenlur ea, sed ut etiam paiam 
ocuiis hal)eremus, juste qiiibusdam omiiem se deno- 
gare graiiam. herum aliud : Cum Deus omnia crea- 
vit, quaedam necessaria, ut ortum solis et bujusmo- 
di; qu?edam voluniaria ut bomincm et angelum 
conslitnit. Deus autcm sic untim per misericordiam 
cligit, sicuti altcrum per justitiam reprobat : ut ta- 



aliquando servient Jacob, sed plerumque dominatus «> men voluntariam facuitatem in eis non destmat : 
'* * " " quia etsi multos in hoc saeculo sanctos multiplici 

munivit gratia, non tamen coegit eosut ei necessi^ 
tatc bonum agcrcnt, nec ad malum si vellent decli* 
nare possent, scd adjuvit per gratiam, qnia vi4il 
eos grati:fc cooperaturos. Econtrario non ita Judae 
subtraiit gratiam, ut, gratia subtracta, impellcret 
eum, vellet noUet, operari iniquiutem, sed ut ap« 
parerelquid perse possetlniquitas. Si enim gratia 
data vel negata compellens cssct ac neccssaria, jam 
non esset reiictum homini meritum salvationis vel 
damnationis. Quandoquidem Jacob nuUo meritoprae* 
oedente eligitur, Esau simiUter sine nierito reprob»> 
tur, ergo quid dieemu$? Nunquid imquita$ e$t apud 
Deum ? qui Jacob eUgens sine merito, Esau reprobat 



ntei, otqui fortior erat in terra. Et ideo sic intel- 
ligendam est : Major semVl, id cst utiliseril minori, 
Qnaaioenim Esau magis persequdiator Jacob, tanto 
magis merilum 54 patientiae accrescebat paticnti : 
ei ita dictum est in Genesi : Major $erviet minori 
{Gen, iiv, ^). Hoc autem dictum est Rebcccae, an- 
tequam pueri nascerentur, quod dictum est sicut 
scriptum esl per Malacbiam de eisdem iongc posl 
eorum decessum, Hoc utique scriptiim est i Ego 
diM Jacob {Malac, i, 2), et pro hoc praecipue elegi 
ettm. Esau autem quia odio kabui, reprobavi. Odium 
enim Dei nibil aUud est, quam ei aequitaie graliam 
uhtrahere. Convenienter sicut de praecedenti testi- 
muttiuui poftuit, ut prascessisse merita corum ei- 



Digitized by 



Google 



SS S. BRONONIS CAftTHUSIANORUM 

timiliter sin^ merito? Abiii hoc ut propterea Deus A 
dicatiir esse iniquus ! V^re in dectione Jacob et re- 
probatione Esau non est iniquus Deus, quia hunc 
eiigendo misericors est, hunc reprobando justus est. 
Dejustitia sequitur inferius, ubi de Pbaraone sub- 
dit, probat de mlsericordia dicens : Vere quia 
elegit Jacob non esl iniquus, est enim misericors. 
55 Ifos^t enim dixH Deus {Exod. xxxiii, 19) : 
Ejus cujui mi$ereor in praescienlia, mtMrebor in ju- 
stificatione. Et cujus miserebor in juslificatione, illi 
prmtabo miserieordiam in salvatione. Hic satis osten- 
dit omiAa esse ex misericordia, quia praescientia, 
justificatio, saWatio, omnia fluunt a fonte misericor- 
dise. Quandoquidem omnia (sicut ostensum est) 
llunt per misericordiam Dei. Igitur velle bonum non 
est votentis, ut ascribatur ei. Neque currere est cur- 
rentisy id est operari non est operantis, sed miteren- 
tis est Dei. Neque vellc neque facere bonum potest 
homo, nisi misericordia Dei per Spiritum sanctum 
operetur iu eo. Vere miserentis Dei est velle et pcrfi- 
cere , quia non misereutis est neque velle neque per- 
ficere (hoc est reprol)are) quod apcrte in Pbaraone 
ostendilur. Dicil enim Scriptura Pharaoni in Ge- 
nesi. Convenieuter dc Pharaone inducit, cui Deus 
hanc gratiam proposuit : ut si vellet per doctrinam 
Moysi bene agere posset (Exod. ix, 16). Certum qui- 
dem Deus habebat Pharaonem nunquam pceniturum, 
sed Qt in eo cui gratiam doctriu» concessit, eaque 
abusus est plane, nobis ostenderet gratlam juste ne* 
gatamEsaupriusquammereretur, etomuibus quibus q 
ita negatur : quia si Deus daret gratiam, abuteren- 
tur ea, et inde gravlus punirentur : ideo etlam Deus 
Pkiaraoni doctores adbibuit, ut mala quae prius in 
illo latebant, modo aperta fierent; dum Deo in tot et 
tantis resisteret , ct prophetis et miraculis non acqui- 
esceret. Hoc, inquam, Scriptura dicit Pharaoni : 
quia in hoc ipsum ; hocquod in Genesi continuatur : 
in hoc ipsum tn quo tu eras, id est, tu eras in malo, 
sed occultus, et in hoc malo excitavi ie, subtrahendo 
gratlam ut appareres malus sicut eras. Ideo utique 
ut ostendam in te virtutem meam, id est signa mira- 
culomm, quae non ostenderem si acquiescercs. Idco 
etiam ostendam, nt nomen meum annuntietur in nni- 
versa terra, propter miracula facta in ^gypto. Ubi- 
cunque entm audicbantur signa iGgyptl, dlcebatur : ^ 
Magnus est Deus Ecbrseorum. Quandoquidem Deus 
ex voluntate elegit Jacob, et ex voluntate rcprobat 
Esau. Ergo palam est quod Deus miseretur cujus 
vult K quia videt eum cooperaturum grallae, et indu- 
rat (fuem vutt : quia videt eum non idoneum gratiie. 
Indurare D^, est gratlam non accommodare. Quia 
dixi Deum misereri huic, et indurare hunc ex volun- 
tate, Itaque dicis, et objicis mihi : Quid adhuc quw- 
ritur a nobis ut bene agamus : qui reprobati bene 
agere non possumus? Vel ita. Quid adhuc qticeritur^ 
id est conquaeritur Deus de nobis, si offendlmus cuni 
indurati non offendere non possumus? Non est unde 
quaeratur. Vel quid a nobis requlrat : quia quis potest 
r^istere voluntati ejus? Vbi nos indurat, vidclur non 



INSTITUTORIS OPP. PARS U. 84 

velle nos bene agere, cujus volnntatem impossibile 
est mutari. Paulus haec omnia ideo dicit, quia vide- 
bat Romanos in sapientia mundinimiom ^oriari, et 
ad hujusmodi quaesCiones supra modom insistere : 
ideo ut magis reprimat eos, sic totum attribuit gratue 
Dei, ut nihil videatur reiinquere libertati arbitrii. 
Quod tamen satis commode intelllgitur, qula nee ip- 
sum initium bonum volendi ex nobis solum esse pe- 
test, si non inspirct gratia Dei. Unde sic ait : Tu 
dicis mihiquid adhuc queeritur a nobis, sed o tu, homo 
adhaerens humanitati : tu quis es qui lespondeas Deo^ 
id est qui si Deus mysterium hujus rei tibi enarni- 
verit, intelligas illud? Vel tu quis es qui respondeas^ 
id est qui litiges et disputes cvm Deo de mysterio 
hujus rei? Non habes super hoc respondere Deo, sic- 
ut nec opus figuli habet de factura sui contradiccro 
figulo, et est apta similitado; qula quemadmodum 
figulus de Juto, sic Deus hominem lulom, et omni 
poUutione infectum inxcnit. Non hal)es utique, quod 
respondeas Deo. 

Nunquid euim figmentum dicit ei qui se finxit : 
Quid me sic fecisd breve vel longum, informe vcl 
formatum? An non habet figuluspotestatem luti, cujus 
est tuti materia? Sic Deus vos omnes in luto sordi- 
datos orlginali reperit. An non utique potest ex ea- 
dem massa, quae tota in se immunda est, facere aliud 
56 q^idem vas in honorem^ quo bibatur : aliud vero 
in contumeliam, in quo sordida famiiiae reponantur? 
Et sicut flgulus potestatem habet in luto hoc vas fa- 
cere, sicut placet honorabiie. Hoc aliod, sicut mate- 
riavasiserat immunda, immundltiae destinare : sio 
Deus omnem massam hominis eorruptam propter 
01 iglnaie inveniens, si partem hujus massae mundi- 
tlse destinat, misericordia; est : quod vero aliam par- 
tem in immunditia sordescere deserit, aequltatis est : 
et contra aequitatem reclaraare injnstum cst, sicut 
ostensum est. Si illud quod peccato suo sordidatum 
est, Deus sequendo justitiam m immunditla dcserat, 
non habet homo super hoc quod coiitradicat Deo. 
Quld eliam dicetur de hoc, si Deus quibus non de- 
l)et ex miserlcordia dat gratiam, et illi accepta gra- 
tia abutuntur, nonne qul hujusmodi sunt merito re- 
pvobanSiir? Quod aequipollenter ait. Si, inquam» 
Deus volens ostendere tram, id est damnationem im- 
piorum apertam facere hominibus, sibi quidem no- 
tum erat nunquam eos gratiae datae cooperatoros : 
volens etiam notam facere potentiam suam^ id est 
quunta potentia patientiae faceret suos persecutiones 
impiorum tolerare, per quod nec in imjAis reproba- 
tis Deus operatur sine misericbrdia, cum patientiae 
merituni accrescat suis per indurationem malorum. 
Voiens utique Deus ostendere iram in impiis, poten- 
tiam in electis , sustinuit in patientia muita, et se^ 
cundum tempus, et secundum numerum impieta- 
tum. Sustinuit dico vasa iree, id est eos in qiiibus 
juste infundcnda est ira, id est damnatio. Voxa dico 
apta in interitum, id est in perditionem propter so- 
lum originale, si niuquam daretur gratia qua abute- 
rentur. Sustinuit ideo, ut osienderet divitias gioriw 



Digitized by 



Google 



K EXPOSniO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD^r6m 8S 

«MB, id eai divitein gloriam suam in vasa misericor- A secundum sacrificia el prsecepea. Nec supcr Judaeofr 

solum, sed etiam super terram, id cst super geutes. Vel 
ria : Sati^a fient r^/i^ttt^.Nampervecbumilluddequa 



iffff, id est in> eos i»quos infundcnda erat misericor- 
dia; ^iue vasa prwparavit, id est praedeslinavit Deus 
ad babendam fuluram §leriam. 99ec solum praedesti- 
aavit : sed ^o<, id est vasa misericordiae etiam 
missis praedicatoribus vocavit. Illud quos ad sentcn- 
tiam respicit, non ad littcrani. VoraH/ dieo nos, sci^ 
licet ei quos nos? id.est mn solrtm ex JudaHs, sed 
etiam ex gentibus : qnia quemadmodiiin Jud^s vo^ 
cavit, sic el geples. Probat quo.i vocalio gentium ex 
Deo sit dicens : Vere Deus vocavil genles, sicut dicit 
non«Osee, sed Dominus in Osee. Hoc ittique dlcit : 
Yoeabo plebem meam nartpltbem meam^ rd estgen- 
tiiiiatem, quae modo non piebs mea dicitur. Vocabo 
ftr graliam, et faciam piebem meam (0$e. n^ 25), 



dictumest: *InprincipioeratYerbum(/oa«. i,1},i etc^ 
Quod verbum, id est Gbristus, erit consnmmans el 
abbrevians legem in sequUate, sicut dictum est *. 
Quia Dominus faciet hoe verbum breviatumy id 
est secundum assumptam camem mortalitatis et 
passibilitatis ab angeli$ minoratum. Juxta illud. 
[Psal, viti) : I Minorasti eum paulominus ab apge- 
Ife. • Et hoc verbum faciet super terram, id est quod 
in natura deitatis erat invisibile, per assumptan>. 
carnem hominibus in terra exbibcbil visibile» Vere 
per vert)um breviatttm salvae flent reliquiae. Nam^ 
nisi Dominus reliquisset nobis hoc semen^ perdere-^ 



<l non diieetam ge tlitatem. Vocabo per gratiani, et.^ ^^^ y ^^ ^^ <)i<^o noii sulum ex me, sed etiam sicut 



6ciam diteetam, josliflcando a peccatis : et eamdem 
geDtilitalem non consecutam misericordiam : faciam 
conseeutam miserieordiam in salvatione. In signum 
avtem salvandae gentiKtatis hicOsee prsedicaturu;^ 
salutem genttum, jussus est a Deo docere uxorem 
fomicatiouis, etc. Vocabo utique gentiKtatem, et hoc 
m<, m loco ubi dictum est^ Nonplebs mea vos, id est 
in toto mundo ubi Judaei solum plebs Deivocabnn- 
(ttr, gentiles vero non ibidem vocabuntur amodo 
g€nles, sed vora6tifirttr filii Dei vtvt, qui vitam aeter- 
nam quaro babet datunis est eis quos ex electione 
vocavit. Velita : in LocOj id est in Judsea, ubi dictum 
etl, Non ptebs mea vos : ibi vocabuntur filii Dei; quia 



praedixit Isaias vatieinafis de eodem : Nisi Dominus^ 
Sabaoth (Isa. i, 9), id est exercituum tam coele- 
slium quaro terreiiorum reiiquisset nobis semen, id 
est Christum : quem ante tempora sic constituit, et 
in tempore dedit ; vel semen, id est verbum prxdi-^ 
cationis, per quod fructifieaRt credentes ; vel nisi 
Dominus ascendens reliquisset nobis semen, id est 
apostolos, qui' in nobis verbum-fidei seminarent, nos 
utique/aclt essemus siButSodoma ei sicu t6omorrAa, 
id est penitus periciitaremur, et meritOrquia similes 
fuissemus spemendapraecepta Dei. 

Quod superius disit de vocatione gentium per - 
Osee (cap. n, 23), ne Judaei negarent hoc dictum - 



ki de Judaeis electi sunt apostoli, per quos gentes ^ ^^ <*« gontibus, sed de se, qui muitoties a Oeo 



conversae sunf; et in Judaea originem primam ha- 
buit Ecciesla. 

Postquam vocationem gentium auctoritate Osee 
confirmavlt, probat per Isaiaro salvationem Judaeo- 
rum, et convenienter hoc probat. Genttles enim im- 
properabant Judaeis, quod semel culpa sua repulsi 
etreprobati, uiterius indigui essent saivatione Dd. 
Osee sic dicit de gentibus : Isaias autem clamat et 
aSirmat hoc pro Isfaet{Isa. x, ^), id est pro ho- 
liorando Judaico populo, cui multoties roala sua 
iiDproperavil. floo utique claroat. Si^ id est licet, 
fuerit numerus fUiorum Israel innumeralrilis, tan- 
quam arena nMris, tamen reiiquiiB Israel, id est, vi- 
les et abjecli, qui nihil in carnalitate legis confident^ 



rccedendo non plebs Dei facti sunt: exponit Paulu&. 
quomodo de gentibns' haec verba tantum agant^ 
Qaandoquidem superiusdiotum est, non plel>em 
meam vocabo plel)emmeam, ergo quid djcemus?^ 
Et quomodo hanc auctoritatem accipiemus 1 Hoc 
uttque in verbis Osee exponemus, quod gentes qui^ 
non seciabaniur justitiam , id est quae neo legem 
habeban.t, nec bono- rationis suae uiebatnur , appre-' 
iienderunt non ex merito, sed ex gratia ingerente 
ejos justitiam :■ nee camalem justificationem, sed 
jttsltrtatn qute est ex fide. Partem iterum auctori- 
tatis quam Isaias pro Israel protulit : baiic scilicei 
quod non numerositas filiorum Israd salvaretur^. 
exsequitur Apostolus ponendo caiisam quare repro- 



hajusmodi reliquioe satvai fient. Vel reKqui», id est B betur, dicens : Gentes apprehenderunt justitiam ;. 



quos Deus sibi reliquit, et idoneos salvationi reser- 
▼tvit, hi salvabuntur. Determinat modum salva- 
tionis, ne per legem putarent 57 se salvari* 
Vere salvae flent reliquiae : nam per verbum , id 
est per doctrinam fld^iv quod verbum erat consum^ 
^itamj id est perfecte justificans, quod lex facere 
Boii potuil. Erit etiam abbrevians et preeeepta legis, 
qine omnia ad dilectionem Dei et proximi reducet, el 
sacrificia ; quae omnia ad mum sacrifidum corporis 
Cbristi redigel'. Etnequia legem abbreviaret, in- 
jastam judicaretur^ hoc.verbiHn, ideo addil, in 
«quitau : quia etsi abbroviat legem, aequum lamen 
erit ei jnslom. Quod palam est ex eo quod Dotntittts 
{«ctei boc verbum abbrevialum| sicut dictum est 



sed Israel^ id est* Judaicus populus seetando iegem 
carnalis justitim^^ non pervenit in iegem spiritualis 
justitice. Sed quare non pervenit? Ideo ^ta iton ex^ 
/idecredidit sejustificari, seefpraesumpsit ^uost ex 
operibus posset justificari. Et quia non ex fide cre- 
diderunt se posse jusUficari, ideo offenderunt^ id 
estoffensionem sibi fecerunt in iapidem, id esl in 
Ghristum, qui lapis fuit, qui et inimicos contererel, 
el iu quo fundamenta justorum consislent Lapidem 
dieo o/feiMtont<, id est qui tapis per hvmilitatem 
quamliabuit apius fuit in qua offenderent superbi,, 
sicut scriptum est in Isata : Ecceponoin 5tott, id esc 
in iudaico populo, lapidem ofensionis, id est Ghri- 
stumt etpetram scandaii (Isa. viiii. Hi IPetr. 1^.1}^ 



Digitized by 



Google 



87 



S. BRUNONIS CARTJIUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS41. 



88 



iDter lapldem et petram nuUa dlstantia est, sed A tur Apostolus Judseos ideo dioere reprobatos, nec 



ofTensionem vocat peccata facta in Cbristum. Scan- 
dahim vocat damnationem ex culpa peccatorum 
provenientem. Lice^ dicam quod Gbrislus lapis 
ofibnsionis fuerit Jud^is, tamen non omnes offen- 
derunt iu eo : sed omnis de Sion qui credit in eum 
lapidem, non erubescet se credidisse. 

5g GAPUT X. 

c Fratres» voluntas quidem cordis mei et obsecra- 
tio ad Deum fit pro illis in salutem. Testimonium 
enim perhibeo iilis» quod semulationem quidem 
Dei habent, sed non secundum scientiam. Igno- 
rantes enim justitiam Dei, et suam quserentes 
statuere , justitise Dei non sunt subjccti. Finis 



ulterius posse salvari. Dicit se orare pro illis, pro 
quibus utique non oraret, si apud Deum reprobatos 
cognosceret. Unde gic ait : Licet Judsei offenderint 
in Ghristum, tamen fratreB, voluntas cordis mei fit 
pro t//t<, id est bonam voluntatem habeo ad illos, 
quos si pceniteant confido salvandos. Nec solum 
voluntas, sed etiam obsecratio fit ad Deum pro t7/ts, 
ad habendam illis salutem. Ideo utique obsecro 
Deum pro illis, quia testimonium illis perhibeo, quod 
pro certo habent wmuiationemf id est dilectionem 
Dei ; vei semuUitionem, id est indignatioaera ad- 
versus sanctos, zelo Dei et su» legis. Existimantes 
enim sic tuendam esse legem suam, perseqaontur 



enim h^gis Ghristus ad justiliam omni credenti. |. sauctos. Habent utique emulationem D^t, sed non 



Moyses enim scripsit [dixit] : quoniam jusCitiam 
quae ex lege est qui fecerit homo, vivet in ea 
(Levit, XVII, 5). Qu« autem ex fide est justitia, 
sic diciti, Ne dixeris in corde tuo quis asccndet 
in coehim {Deut. xix, 11) : id est Ghrislum dedo-- 
cere ; aut quis descendet in abyssum, hoc est 
Ghristnm a mortuis revocare ? Sed quid dicit 
Scriptura? Prope est verhum in orc tuo et in 
corde tuo (Deut. xxx, 14). Hoc est verbum 
fidei quod pranlicamtts, qoia si confitearis in 
ore tiio Donilniim Jesu»» et in corde tuo cre- 
dideris quod Deus illum excitavit [suscitavit] 
a mortnis, salvus eris. Gorde enim [autem] 
creditur ad justttiam, ore auieip confessio fit ad 



secundum scientiam. Non enim scienter sic dilignnt 
legem, vel sic indignantur pro lege. Inde ait beatos 
Petrus : < Scio , fratres, quia per ignorantiam feci- 
stis(Ac/. iii,17),ietc. Yerenonsecundum scientiam, 
nam ipsi ignoranles justitiam Dei, id est omnem 
justificationem ex solo Deo esse, et quofrentes sta- 
iuere^ id est confirmare suam justitiam quod per 
carnalia opera legis justificarentur : quaeutiquejusti- 
tia non Dei, sed eorum esset. Hoc utique qoaerentes 
non sunt subjecti justitice Z)et,id est Deo justificanti : 
sed potius derogando Deo, justitiam quae Dei est 
ascribebant sibi. Yere justitiae Dei non sunt subjecti. 
Nam Ghristo noluerunt sul^^ici; qui Christus est ad 
justitiam omni credenti^ id estqui omnem crcdeiftera 



salutem. Dicit enim Scriptura : Omnis qui credit C justificat.Ghristusdico,quicstfiiiisiegis,et8ecuiidum 



in illtun, non confundetur. Non euim est distinctio 
Judsei et Graeci. Nam idem Dominus omnium, 
dives 10 omnea qui iuvocant illum. Omnis enim 
quicoDque invocaverit nomen Domini, salvus erit 
(JoeL ii^ 32). Quomodo ergo invocabunt, in quem 
n(m crediderunt? Aut quomodo credent ei» quem 
non aiwdierunt? Quomodo autem audient sine 
praedicante? Quomodo vero prsedicabunl, nisi 
mittautur^ Sieut scriplum est: Quam speciosi 
pedes evangelizantium pacem> evangelizantium 
bona!(/«a.Lii,7; iVatfm.i,15.)Seduonomn€sobe- 
diuut Evangelio. Isaias enim dicat : Doroine, quis 
credidit auditui noslro? {Isa, liii» 1.) Ergo fides 
ex auditu : auditus autem per verbum Ghristi 



impletionem ejus, etsecundum hoc quod veniento 
59Ghristo finita estiex illa, et jam per Ghristum lo« 
cum habet gratia. Yere Ghristus est ad justitian, 
nam lex non est ad justiliam. Moyses enim sic scri^ 
psit^ quoniam , id est quod homo qui fecerit justi- 
tiam^ q)i0 est ex legCj id est caroales observantias 
quas praecipit lex, ipse vivet in ea {Levit. xviii, 5) 
lege, id est hoc solum habebit ex impletione carnalis 
legis, quod non morietur judicio iegis. Qoi euim 
legcm facit, poenam solummodo evadit, sedpeream 
non justificatur. De justitia legis sic ait. Sed de 
justitia quw est ex fide^ sic dicit idem Moyses : Ne 
dixeris in corde tuo, id est, nec corde credas nec ora 
loquaLTishociQvisascendit in coeium? {Deut. xxx, 12) 



[Dei}. Sod dico : Nunquid non audierunt? £t ^ id est ne dubites etiam quosdam ascendisse in c<b- 



quidom in omnem terram exivit sonus eorum, et 
in fines orbis terrae verba eorum {PsaL xviii, 5). 
Sed dko : Nunquid Israel non cognovit? Primus 
Moyaes dicil {Dfiut. xxxii, 1) : Ego ad aemula- 
tionem vos addueiaim in non gentem, in gentem 
insipienlem, in iram vos mittam. Isaias autem 
audet^ et dicit : Inventus sum a non quaerentibus 
me, palam apparui his qui me non iuterrogabant 
{Isa. Lxv, 1). Ad Israel autem dicit : f Tota die 
expandi manus meas ad populum non creden- 
tem, sed contradio^ntem mihi {Ibid. v, 2). > 

EXPOSITIO. 

Ne quia modo dixerat : Israel non pevvenit ia 
legemjastitiae, sed offendenint in Gbnstum, putare* 



lum, et adhuc quoscuiique justos ascensuros esse. 
Id enim dicere, Quis ascendit in eosium, est deducere 
Christum de coelo, id est negare quod Ghristus in 
coelum ascendcrit. Aut ne dixeris in corde tuo quis 
descendii in abyssum, id est in 4hfernum ? quia hoe 
dicere est revocare Chrisium ex mortuis, quod nec 
Ghristus mortuus ad iufernum deseenderit, nec inde 
Abraham sauctosque siios abstraxerit, quod utrumr 
que contra fidem est. Hoc ne credideris, sed boc 
quod sequitur crede. Quid enim dieit Scriptura per 
eumdem Moysen? jProp^ est verbum in ore tuo , id 
est, paratum est verbiim dodrinaeu Vel verbum Dei 
Ghristus tn ore (tto, ut oonfitearis, el ratioBabiiiier 
tuearis iliud. Et hoc.idein verbum, prope esteliam 



Digitized by 



Google 



89 EXPOSITK) IN EC^ISmA^ PADU. -- IN mwt. A0 RO)l. M 

incorde Uo (Detii, xxx, 4^}, ui credas iUudL Et fwc A • Quam spedMi suAt pedes, id csl fl:lrcBttt» exmn- 



mbum quod prope esse dico, est verbum fideij id 
est, doctriua 1iai>iljs ad oredendum. Vel Glurislas ia 
quem conveiiienter credi oportet, qnod v^irbum nosv 
pTmdUamiu. Boc, scilicet, inde praBdicamus, quia^ 
id est, (piod <t cmfitearis Damuium Je$um ia 4^e fno,. 
et cretUderi» in corde («o, quod Deu$ exciitnnl Ulum 
a nMrlicti, et quascunque imposdibilia de eq eredas, 
nec legem naturae pototsse ipsi obsistere : si boc,. 
inquii, oonCtearis, et credas, noii solum vives vita 
praesenti, ut per legem, sed etiom ealtu* erie »ter- 
naliter. ¥ere si eorde credideris, salvaberis. Nam 
cordecrediinr ad habendam ;trslittam , id estjuslift- 
catien^ a peccatis. Qui autem justiftcatus est, de 
salratiaBe sfca 



gelizantium, id est bene annuntianiium |)acem intei 
Deumet hominem , et evangelizantiuni bona (/sa. v), 
id est humUitatem, castiiGitem, et hiBaimiya. Quia 
supra dixerat eo quod audiemiH credidermit : ne 
putaremusquodsohimaudire soffleereC ad habendam 
ftdem non operante Spiritu saneto interiiis, ait : 
Licei dixerim quia audietU credent : lamcn non 
oiMiee qui audiunt obediunt Evangelio. Nec solus 
lioc dico : sed haiae inecum sentiens dicit hoc : 
DominB^ quis credidit audiiui noelro ? id est vel bia 
qiiae audieniiit a nobis, vel his quae nos audivimus 
a te et nunliavimus illis? Per boc quod.alt Quis cre-- 
didii , iimuil multos audisse . et si non omncs, all- 



us est. Ei vcre si conftlearis oro, ^ quos taroen credidisse. £t qHandoquidem aliqui cre- 



salvaberis. Nam eenressio fit ore ad consequendam 
aetemaHi eaiuien^. Idco salutem (quia majus videtur) 
posait ad confeasionein- oris. Uoc enira confileri, 
scilicet Deum, magnum* et pnecipiiiim erat in tem- 
pore Apostoli saeviente persccotione : qoo tempore 
miiKi sane credentes non audebant paiam loqui) nec 
coufiieri. Pi-obat quod credulitas cordis jusliffret, 
ab aiictoritate Scriptune : nec tamcn determinat 
cujussit httc.sci-iptura : sed in psalmis mulioties 
aeqoe valens invenitur. 

Yere corde creditur ad juitiiiam. Nam Scriptora 
dicit : Ommt^ sive Judaeus, sive gcntilia, ^tit credit 
iniUum quem Deus exciUvit a raortuts, noti confun- 
deiw, id est non erubescet quasi malc crediderit, 



diderunt : ergo fides * babettn* ex auditu , id est 
credont aliqui, qoia audiont. Non tamen ex omnl 
audltu habctur saiia fldes : sed ex audiiu qui fit ^ 
verbum^ id est secundura doGtrinam Chrieti, fldcs 
cst salubris. Lioet paud credcrent auditui nostro : 
tamen dico^ Nunquid non audierunt ? quast diceret : 
De hoc qitod non crediderunt inexcusabiles sunt : 
quta vd^biim ftdei audienint. Equidem in omneiii 
f^rfYim exivit conas, id est fama, ^ortmi pr»dicatok 
riwi. Nec solum fama : sed ctam verba eorum, id 
C9l eadem qn» ipsi pnedicabant, audiu sunl in 
finee terras : et ita dico terrse quod orbis^ id esl 
orbiculatae terra^ In oroni enim parte terrae aodita 
sunt verba aposlolorum. Audierant ntique, sicutpro* 



Benedieoomn». Namnon est distinctio apud Deum: ^ batiim est. Nec solum ens audisse dico : $ed dieo 



Jadau et Graeci, id est Deus in salvatione sua indif 
fersBter aecipit Jodteom ut gentilero, et gcntilem ut 
Juda»im. Vere apiid Deum miUa est distinctio Jud»i 
el gentilis : nam idevii est i>ofnitttM omntttnt. Qui 
enim creavit uniim , creavit et allernni. Unde ap- 
paretquodaBquara voluntatem haiieat ad ntrumqiie, 
e( sicttt voluntatem, sic etiam liabet polentiam. Nain 
ipsc est dives : et abiindanter retribuens in omnes 
qw ineocani ilinm. Probat qood confessio fii ad 
talttem. Respondel tamen littera ad proximum. 
Yere Deus cst dives in omnes qui in»ocani illum. 
Nam omnis quicunque sit ille, sive Judaeus, sive 
gentilis, ^t imfocaverit nomen Domini^ salvus erii. 
Quandoquidem oportet eos invocare ut salveiitnr . 
erKo oportet eos primum credere, ut postea invo- 
ceat. QttoiMMfoenim invoeabunt illum tn quem non 
credideruntf qnasi d ceret : Qnia credenl invocabont. 
Aui quomodo credent ei quem non audierunt f id est, 
qoia audienl credent. Quomodo auiem audieni sine 
fTKdieanUt id est qoia prsedieabllur illls audieni. 
Qwmodo vero pregdicabunt nisi mitiantur ? id est 
qub Deus mittet illos, QOPi^i^^^unt. Ex omnibus 
bii interrogationibus intendil totum venire ex gra- 
lia Dei, a principio vocationia usque ad salvationem 
conim. Gum enim dicit praedicatores a Deo roissos 
qnos audienmt : el poslaaditum credunt : et deinde 
invocant, et sic ad ultimam salvantnr : totura in- 
nnitreferendum esse gratiae Dei. Vere praedicatores 
Qlittttntin» a Deo, sicnt scriptom esl in Isaia : 



quod ctiam cognoverunt , qood inlerrogattve ponit 
utmagis eos excilet, dieens : Nunquid Israet^ id est 
Judaicus popiilus, «ton co§neivitf Dno sont genera 
cognitionis. Unum quo siciili rem bonam esse co- 
gnosciraus, bomm bii}us rei diligimus et approba-- 
miis : et haec est bona cognitio. Alterum qiio rem, 
sicutl dicitnr, ita esse videmos, nec contradicere 
possnmus : et tamen rem illam non dillgimus, sed 
(quod solum possuinus) iniqnum velle ad illam ha- 
bemus. Hsec est mala eognitio qnnm Judsei in Chri- 
stiim babuenint. Probat atictorrtnte Moysi Judaeos 
co^ovisse Christum, dicens : Vere Israel cognovit. 
Nam Moyses primns tempore serundum scripta: 
ncmo cnim ante eum scripsit prophetiam. Per hoc 
Dautcm quod ait ppim«s, imiaitojnsd^^m rei multos 
tcsles esse, licet non reponat cos. Vel prirous, id 
cst praecipuus secundnm dignitatcm. Mo^es, inqiiit, 
prtmus dicit hoc r Ego addHcam vos, o Jndael, ad 
cemulationem, id est ad invidlam ct indignationem 
animi, in Jion gentem, id esl confra gentilitatem qua) 
prius gens meanpn^dicebatur: quos vosipsi canes 
vocabatis. Vef in non gentem, id est contra gentili> 
tatem quam faciam non gentem, id est non sicul 
genita est dimittam eam, sed faciam novam crra- 
turam : regeneratam aqua et Spirhn sancto. Nco 
solum adducam vos nt videatis : sed etiam mt^tom 
vos in iramy ut persequaraini eos. Mittam dico in 
iram , id est contra gentilltatem insipientem, id es| 
qu I» prius crat iusipiens, qnia, licct multi phiiosopht 



Digitized by 



Google 



B 



II S. BRUNOraS GARTHUSIANORVM 

gentium scienusrm habereDt de mundams , tamen A 
insipientes erant cnm yeritatem divini cuHu^ igno- 
rarcnt. 

Per hoc autem quod Juda» vident prophetiam 
lloysi completam esse, in eo quia invident gentiti- 
bus factis Ghristianis, idololatriam deserentibus, et 
aovam legem aequentibus, cognoseunt adTenisse tem- 
pus illudde quo hoc praedicebat Moyses, sed amaritudo 
corum non vuH acquiescere verae cognitioni. Moyses 
hoc dicit de iudaeis. I»aia$ autem audety et dml 
hoc de salvalione gentium et reprobatione Jhidaeo- 
rum. Audet uiique. Hic enim Isaias quia manife- 
stius 01 caeleris salvationcm gentium propbetavit, 
multa pertulit a Judaeis, et ad ultimum interfectus 
esi ab eis. Ideo sic ait : Audet, id est non reformi- 
dans, sed cum audacia dicif hoc : Imentu» »wm a 
non quwremihus me {Isa. lxv, i). Ubi ait se inven* 
tum et Don quffisituni, quae repugnare videntur, 
ostendit ex soia misericordia Oei gentes invenisse 
saiutem. Invenlus sum, inquam, a genlibus non 
quaerentibus me, naiurali ralione, quam eis ad in- 
telligendum me dederaro, et apparui hi$ palam^ id 
est in manifesto omnium positus. His dico qui non 
interrogabant me^ id est cognitionem mei ab aliquo 
intelligente. Si enim me sua ratione quaererent, nec 
cognosoere sufficerent, opportunuro esset ut interro- 
garent ab iotelligente, quod ipsi minus. inteUigerent. 
Sic ait Isaias de gentibus. Ad hrael autem^ id est ad 
Judaicum populora, dicit boc. Tota die^ id est toto^ 
tempore per praedicatorcs ; vei tota illa die qua pe-^ p 
pendi in cruce, expandi manu$ mea$j id est affectio- 
ues et opera mea, ad popuium Judaicura, non cre- 
deatem. Nec soluni non credenlem^ $ed eliam cot^ 
tradicentem mibi. Espansio manuuro Gliristi in 
cruce signi/icavit dilectionem, qua semper ampiexari 
voluit iudaeos,, qua etiam in cruoe, si pcenilerent,^ 
paratus eral omoia diinittere. £cco ilernm in Isaia 
ostendit JudaM» cognovisse, cum videant hoc quod 
dixit irapletum esse. Ostendit etiam salvationem 
geiUtum et refffobationem Judaeorum. 
GAPUT XI. 
€ Dico ergo : Nunquid repuiit Beus populnm 
€ suum ? Absit! Nam etego Israelita sum ex semine 
c Abraham, de tribu fienjamin. Non repuiit Deus. 
c plobem suam» quam pnesdvit. An nescitis quid D 
c dicit Scriptura in Elia : quemadmodum interpel-r 
f lat beum adversum ^pro] Israei ? c Domine, pro- 
« plietas tuos occiderunt, ailaria tua sufibderunt, 
c et ego reiictus sum soius, et quaerunt animam 
« meam {IJI Ref^. m, 10). i Sed quid dicitilii di- 
c vinum responsum ? « Reiiqui raihi septem miiiia 
« viromm, qui non curyaverunt genua ante Baai 
c (/// Reg. XIX, 48J. » Sic ergo in hoc terapore re- 
c liquiae secundum electionem grattae Dei salvae lient 
« [factae sunt]. Si autem gratia jam non ex operi- 
c bus. Alioquin gratia jam non est gratia. Quid 

< ergo ? Quod quaerebat Israei, hoc non est conse- 

< culus; electioautem consecuta est; caetori vero 
• cxcaccati sunt» sicut scriptum est : « Dedit iiU& 



INSTITUTORIS OPP. PARS 11. W 

« Deus spiritum compunctionis, oculos ut non vi- 
c deant, et aures uf non audiant, usque in hodier- 
c num dtem {I$a. yi, 9; Matih. xiii, 14; Joan. xii, 
c 40; Adt. xxviH, 26). > Et David dicit : « Fiafr 
c mensa eonim coram ipsis in laqneum, et in ca* 
c ptionem, etin scandalum, et in retribntionem 
« illis. Oliscurentur oculi eoram ne videant, et 
« dorsum eorumsemperincurra {P$aL lxviii, 23). » 
« Dico ergo : Nunquid sic offenderunt, ut caderent T 
« Absit ! Sed ilhNrum delicto salus est gentibus, ot 
« iilos aemulentur. Quia si delictum iilorum divi- 
« tiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gen- 
« tium : quanto magis plenitudo eorum?^ \obis 
c enim dico gentibus. Quandiu quidem ego sum 

< gentium Apostolus, mintsterium meum honorifi^- 

< calN) ? si quomodo ad aeraulandum provocem car- 

< nem meam, et salvos faciam aliqttos ex ilUs. Si 

< cuim amissioeorura reconciliatio est mundi, quae 

< assumptio nisi vita ex mortuis? Quia si deiibatio 
« sancta est, etmassa; et si radixsancu, etrami.. 
« Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cnm 

< oleaster esses, insertus es in illis, el socius radi- 
4 cis et pinguedinis oiivae factoses, noii gloriari ad- 
« versus raraos. Quod si gioriaris, non tn radicem 
« portas, sed radix te. Dicis ergo : Fracti sunt rami,. 
c ut egoinserar. fiene. Propter incredulitatem fra- 
« eti sunt. Tu autem fldc stas. Noli altum sapere, 
« sed time. Si enim Deus naturahbus ramis non pe- 
« percit, ne forte nec tibi parcat. \1de ergo bo- 
« nitalem et severitatem Dei. In eos quidem qui ce- 
« ciderunt severirtatem, in te autem bonitatem Dei, 
« si permanseris in bonitate. Aiioquin et tu excidc- 
« ris. Sed et iili si non permanserinl ni incredoli- 

< tate, inserentur. Potens est enim Deus iterum in- 
c serere illos. 02 ^^^ ^^ ^ ^^ naturali excisns es 
« oleastro, et eonlra naturam insertus es in bonam 

< olivam, quaiito magis lii qui secundum natoram. 

< inserentur suae oHvae ? Nolo cnim vos ignorare, 
c fratres, myslerium hoc, utnon sitis voblsipsis sa- 

< pieutes, quia caeeitas ex parte contigit in Israel, 
« donec plenituda gentium intraret : et sic omnis 
« krael salvus fleret, sicut scriptum est : « Veniet 
c ex Sion, qui eripiat et avertat impietatem ab Ja- 
« cob (/sa. Lix, 20). » Et hoc illis a me testamen- 
c tura, cum abstulero peccata eorum. Secundum 
( Evangdium quidem inimici propter vos, secun-. 
« dum eiectiooem aulem charissimi propter patres. 
« Sine pojnitenlia enim sunt dona^ et vocatio Dei. 
« Sicutenim aKquanda et vos non oredidistis Deo, 
« nunc autem misericordiam consecuti estis, pro- 
c pter ineredulitatem iilorum ; ita et isti nunc non 
« ci-ediderunl in vestram misericordiam, ut et ipsi 
c misericordiam consequantur. Gonclusit enim Dens 
c onmia in incredulitate, ut omnium midereatar. 
c altitudo divitiarum sapientiiae et scientiae Dei, 
c quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et 
c investigabiles viae ejus. Quis enim cognovit sen- 
c sura Domini, aut quis consiiiarius ejns fuit ? {Sap, 
« n, io; /»flf. XL, 43; I Cor. ii, 16.) Aul quis 



Digitized by 



Google 



93 



GLPOSIf K) & £]P1ST0LAS PAUU. — l!f EPIST. AP mt. 



94 



1 prior dedit ilU, et retribuetar ei ? Quouiam ex ipso, A qaaai, in tempgre graUm tahm facim tnnt rdUfuim^ 



f ei per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi honor 
f et (^oria iii saecula saecnloram. Amen. > 

EXP0SIT10. 

Quia dieo populum Judseorum uon credentem, 
sed contradicentem ; ergo dico^ id est nunquid pro- 
plerea dicere existimor quod Deus repulit papulum 
iKtffn Judaicum quem prius eiegerat? Absit boc ut 
Dl>us atiquando repellat populum simm ! Vere non 
repulif. Nam ego hraelita «m», et mullialii qui lion 
samus repuisi. Nec ita Israeiita, ut aliunde natus 
in Judaismum transierim, sed sum exsemine Abrakm* 
Nec iterum de Ismaele, vel de filiis Ceturae, sed de 
tribu Benjamin. Haec tribus aliis [>rselata fuit; quia 
qui de bac tribu fuerunt, non tam saepe ut alii ad 



id est illi quos Deas sibi reliquit idoneosque salva- 
tloui praescivit. Reiiquim salvai factm sunt, et boo 
secundum electionem Dei, ab aetemo iHraevisam : quae 
electio non fuit propter merita, sed fuil gratiw : qnia 
et per graliam elegit, et per gr^tiam salvavil. Si 
autem baec electio est per gratiam^ jam comtat quod 
non est ex operibus^ pro merentibus illam : alioquin, 
si propter opera eiigerentur, jam iliud quod vocatur 
gratia, non esset pura gratiUf sed meritum. Hoc au- 
tem conveuieuter de gratia inducit, ut nec ilii quos 
Deus sibi reliquit putent se electos ex merito ; 
sicut malos quia male meruerunt reprobatos; el 
basc dic^ns l)ene servit intentioni. 
Summam auctoritatum supra positanim bic bre* 



idololatriam delapsi sunt. Et quia ego dc semine B viter colUgit, ut aperiat quod per illas auctoritate& 



Ahrahae non suni repulsus, apparet per hoc quod 
Dtus non repulit plebem suam, Illam utique voco 
plc])em Dei quam prmscivit^ id est praedestinavit ad 
salvalionem. Non utique modo vepulit, quemadmo- 
dum olim existimante Elia omnes praeter se reces- 
sisse a cultu Dei ; multi tamen, quos ipse ignoraiiat, 
reservati sunl a Deo, Sic modo multos Deus clectos 
h bet, quos ignoramus. Pro cerio Deus non repulit 
plebem suam ; quia an nescitis quid Scriptura dicat 
in Elia, id est ubi loquilur de Elia : quetnadmodum 
ille Elias interpeUat Deum adversus [pro] Israel, id 
est ad damnaiionem Judaeoruni, dicens hoc in tertio 
libro Regum : Domine, Acbab et Jezabel occide- 
nnt prophetas tuos; su/foderunt etiam altaria tua . 
{III lieg, XIX, 20). . Fideles enim de Isracl quia 
non audebaiit ad adoranduni convenire in Hierusa- 
lem, latenl^r ideo in speluncls et silvis construxe- 
rant aras, ibiquo immolahant ; quas aras eliam a 
f pdamentis eve:tcrant idololatrae Israelitne, quos- 
qoe imroolantes inveniebant, occidebant. Alios (in- 
quit) propbetas occiderunt; et ego solus relictus 
ium m cultu Dei, et adhuc qnmrunt animam meam, 
nt me cum aliis interficiant. Sic ait Elias : Sed quid 
dicit illi divinum responsum ? Hoc utique : Ego re/t- 
fvi, id est reservavi mUii scptem miUia virorum^ qui 
non curvaverunt genua ante Baal, id est qui non 
adoraverunt idola. Non ideo dicit septem millia ui 
hic numerus determiuatus esset in iilis, quod nequo 



intendebat, dicens : Quia superius dixi, secundum 
Isaiam Judxos non credentes, sed contradicentes. 
Dixi iterum secundum eumdem reiiquias Ju^aeorum 
Cbse salvatas. Ergo quid ex his dictis quae sibi ob*- 
viare videntuV coliigemus? Hoc utiqaedicemus quia 
quod qumrebat Israel, id est Judaicus popoius sla- 
tuere, scilicet justiliam suam, et in ea saivari, boc 
nott est consecutus. Israel in toto non est conseeutus^ 
sed electio consecuta est, id est hi quos Deus elegit 
de Israel consecuti sunl salvationem. Cmteri vero 
qui uon sunt eiecti, non solum non conseeuti sunt, 
sed etiam sunt excmeati. El boc dico sicut scriptum 
est in Isaia ; licet aliis verbis, eodem lamen sensu. 
Dedit iUis Judaeis Deus spiritum compunctionis^ sci- 
licei spiritum malignum qui pungeret eos, et coge- 
rel male agere. Yel spiritum^ id est voiuntatem com' 
punctionis : qua pungerentur invidendo, el irasoendo 
fidelibus. Dedit etiam iliis oculos, id esl uaturaiem 
rationem : sed ita ut noa videant, id esl ut bono ra- 
tionis privenlur. Dedit etiam aures, id esl eamdem 
rationem quasi quod per se uon possenl inieUtgere ; 
debuerant audire et addiscere. Non audiant dico, 
usque in hodiernum diem. Hic dies hodieruus fuil 
propbetae : hodiernus etiam usque ad finem mundi : 
sicut illud in balneis : i Hodie cum pretio, cras sine 
pretio. I Dicit etiam David de excaecatione Jndaeo- 
rum boc : Fiat mensa eorum^ id est Scriptura qua 
debuerantanimadvertere bonum, fiat iilis iniaqueum^ 



plas neque minus ibi esset ; sed quia per septem |) id est illaqueentur in iila quotidie deterias inleUi- 



universitas^esignatur : ideo etiam certus numerus 
in inceru re ponitur, ul ostendatur bic nu.merus 
electorum Deo esse cognitus, etsi ab boniinibus 
ignoretur. Quod de Elia praemisit, adaptat modo 
d.ciis suis ita : Quandoquidem in tempore Elia 
muiti fideles reservati fuerant, quos lamen ipse 
igiiorabal; ergOy id est propterea per simUe creden- 
dum est quod sic^ id cst per misericordiam Dei 
sicuti tunc. Vei sic : Quia quemadmodum tunc 
ignorabatar, sic et modo electos Dei discernere non 
sufijcimus. 03 ^^^t inquit, nuncut olim etiam hoc 
in tempore gratim^ qua causa magis credendum est 
Deum misericorditer sibi reservasse electos magis 
4uam olim, cum non crat tempus grati». Uoc^ in-« 



gendo : fial etiam iUis in captionemj quia capli sont 
a Romanis : et fiat ilHs in scandaiumMiseristm eo- 
rum dispersorum per mundum vocal scandaium : 
fiat etiamt//M in retributionem {Psai. lxviii, 23). 
Cum captionem el scandaium retributionem posset vo* 
care, aeternum tamen interitum, quia permanens 
crit, retributionem inteUigit. Yel ita mensa eorum^ 
id est boc quod se feUitos et acidos intuleranl Deo, 
qui de conversione eorum refici volel>at, fiat illts in 
laqueum, id est iilaqueentur ideo obsidione Roma- 
nonim. Gaetera non mutantur. Et ocuii^ id est ratio 
eorum, obscurentur ne videant^ei inteliigant bonuni. 
Et dorsum eorum , id esl eamdem ratiouem qua se ad. 
cQgnitionem Dei eiigere dd[>uerant, iUud incurca in- 



Digitized by 



Google 



n 



S. BRVNONIS CARTIfUSIANORUM 



terreniB, seinperinagis etmagispra*cipitando in poc- A 
aift. Qoia dixi Jodaeos excaecatos. Ergo nunquid pro- 
plerea dico quod $ic offenderunt^ ut caderent inutili- 
lorelimcuperabiliter, quod solummodoin eis casus 
sit? flic intendit reprimere gentiies, he se prseferant 
ludaeis, licet eos dlTit excaecatos : qnia casus eorum 
est xecoperaUiis, et salvationi gentium plurtmum 
tflilis, dicens : Absit Iioc ut licet ofTenderint irrecu- 
perabiliter, ideo cadant, et inutiliter! Vere non in- 
utiliter, $ed delicto^id est per delictum eorumy scilicet 
Judaeorum est facta $alu$ gentium. Nisi enim Judaei 
respuerenl verbum Dei, apostoli non transirent ad 
gentes. Salus utique facta est gentibus, ut gentes 
cemulentur, id est imitenttir illos Judaeos, qui fideles 
fuerunt, et quorum lex firmamenlum est Novi Testa- 
roenti. Vel ila. Perdelictum Judaeorum est facta sa- ^ 
]u3 gentibus, ita ut Judsei aemuientur 04 illos, id 
imitentur gentei» in fide Christi. Et secundum lioc 
probat, qjuod casus Judaeorum sit recuperabilis. Quia 
si delictum eoTum^ pro quo Judxi repulsi sunt, divi^ 
Jite suncmundiy id est causa fbit quare gentilitas di- 
taretur gratla Dei; quanto magi$ phnftudo eorum, 
id est Jndaei plenarie saivati , erunt diviliw gentiumf 
Per hoc casus Judaeonim recuperal)iHs probatur. Sl 
enim Deus malum Judaeorum utile fecit gentibus, 
inul:i> magid eredendum est qiiod bonum eorum 
loilge utilios faciet gentibus. Delictum eorum sunt 
dimHm muHdi^ et diminulio itlorum^ id est apostoli 
|ui de Judaeis electi se^indum se partem Jndseorum 
liminiierunt. Haec, inquam, diminutio $ttnt divitics 
fentium : apostoli enim diiavernnt gentes verbo Dei 
Non ideo dicit plenitudo^ quod omnes salvaudi sint : 
*icut nec universa gentilitas electa est, sed qula 
multi galvabuntur. Vere plenitudo Judseorum salva- 
bitur. Nam etiaro in tempore excaecationis eorum 
nalvabuntur aliqui ex illis. 

Et boc dko vobi$ gentibu$ : quia s6mper quandiu 
quidem ego $um apo$totu$ gentium, ad quas solum- 
modo roissus sum, hcnonfieabo tamen meum mini- 
sterium : quia cum officium meum hoc solum exigat 
pnedicare gentlbus, honoriOcuiti faciam illad supra 
hoc quod debeo : Ia))orando in Judaeis. Honoripcabo 
dico $r quo modo (quidquid enim paterer non cura- 
rem) pravocem carnem meam^ id est Judaeos sccun- 
dum carnem mihi propihquos ad (emnlandum, id cst D 
ai tmitandnm me in tide, et ut sic provocando sa/- 
ro% faeiam^ id est Deus perme salvet aliqiio$ ex iHi$. 
Causam reddil qiiare debeat laborare in eis : et idem 
videtur soperius posoisse, sed ibi cum determinatione 
temporis, ubi ai^ : Hettitudo quam in finem mnndi 
constat fore. Hic autem ad aliud poiiit, et sine deter^ 
minatioBe temporis, dicens : Ideoiaborabo $alvo$ fa- 
cere atiquo$ ex illi$, Nam $i amissio eorum est re- 
conciliatio mundi^ id est si excaecatio eorum causa 
fuit ut genUlltas reconciliaretur Deo : quce^ id est 
qnalis dicenda cst a$$umptio Judaeorum in quocun- 
que tempore ni$i vita ex mortui$ ? Quia si Deus per 
maluffl eonim reconclliavit sibi mundum muito ma- 
i;ls credetidttm estquod per assuroptionemeorum fa- 



TC 



INSTITUTORrS OPP, PARS H. M: 

ciet Deus vivere multos in peccatomortuos : qui exem^ 
plo illorum provocati vivent in fide Christl. Proba 
quod genus eorum nbn impedfat assumptionem eo« 
rum, sed sola incredulitas, dicens : Bene dico, as- 
$umptio. Nam bene possunt assumptionem mererl. 
Si emm deUbatio $aneta esf , id est si apostoli^ et alii 
qui de generc eorum elccti sunt, sancti sunt, con- 
stat quod etiam massa , id est illa plenitudo Juda^o- 
rum salva esse potest. Si enim Apostolus nihil obfuit 
genusnecaUisobessedchet. Ddibationein dicit abea 
similitudine : quemadmodum parum quid gustatur 
de cibo, p^r quod tota massa bene an male condita 
sit prol>atur : sic apostoli detibatio dicebantur lotius 
massae Judaeorum, in quibus planum erat Judseis ge- 
nus nihil obesse. Probat iterum idem per aliud. Ideo 
etiam constat eos bene posse assumi. Nam radix 
eorum, id est Abraham» Isaac et Jacob, quod si radu^ 
eorum sancta est, rami etiam $ancti esse possunt. 
Dice$ iterum roihi quod rami illi fracti $unt : quod 
si aliqul ex ramis per incrndelitatem a radice fracti 
$unt ^ tu autem in$erttt$ e$ in t7/ts„ id est loco illo- 
rum cum es$e$ otea$ter , id est sterilis, et a sanctab 
radice alienus : factu$ es etiam $6cin$ radici$, id est 
prophetarum , in quibus radicata est fides. Ki fa- 
ctu$ e$ $ociu$ pinguedini$y id est apostolorum : quf 
plnguedinem fidei, et abundantiam sancti Spiritus 
habuerunt. Radici$ et pinguedinis dico o/t«<r, id est 
Judaici populi , quia prophetae et apostoli Judaeis 
iiati sunt. Et si tu alienus a radice in$erttt$ es, noli 
gloriari adversus stantes ramos^ neque te praeferre 
illis, quasi tn propter meritnm sis eltgendus, illi pro- 
pter genus abjieiendK Qttia st^tuimportuiie gtoriaris^ 
diccturtibi : Frater, tu nonporta$radicem, eedradis 
portat re:quiaintcnullum exemplum boiii ; in radiee 
vero (ut in Abraham) exemphim totius fldei. Quia 
modo abstuU tibi gloriari adversus stantes ramos : ergo^ 
id est propterea dice$ mihi: quia adversus fraictos 
Q5 gloriaberis tta. Naturales rami per incredulita- 
tem ftacti sunt, ut ego inserar loco corum. Hoc bene, 
est, ct sic concedo,, ait Paulus, sed ilH non propter 
genus, sedpropter incredulitoitem fracti sunt, Tu au- 
tem stas ioco illonim pro sola fide. Et ideo ttoli a/- 
tum sapcrcy id est soperbire contra fractos, sed time 
nc similitcr frangaris : timcndnm utiqnc est, quia^ 
si Deus non pepercit naturatibus rami$, id est Judans, 
tie forte nec parcat tibi, cui minus debcve videtur 
non nalurali, quia tu non natu:a1is per graliam iu- 
sertus es; ille naiuralis propter culpam repulsus e^ 
Ergo vide bonitktem et $everitatetn Dei, In eo$,quidem 
cui cecidemtit, id e&t in Judaeos, yideseveritatem. In 
te atttem qui per misericordiam inscrfus es, vide 60- 
tutatetn Dei. Bonitatem ea lege dico, $i tu permau'^ 
$eri$ in ea bonitate^ cooperando acceptae gratiae. 
Alioquin si non permanseris, sicut Judacus excisus 
est, ita tu etiam excideri$ : et illi Judaei si non per- 
manserict, In increduUtate iterum inserentur. El 
bene dico in$erentur : Nam Deu$ poten$ e$t iterum 
ituerere Hlo$y sicutl olim eosdero inseruit. Et vert 
Dcus potens est, nam actnm hujus potentiae aliquos 



Digitized by 



Google 



n 



£XPO^TIO IN EPIStOLAS PAULI. ^ IN EPIST. AD ROM. 



lieei paueos inscrendo hoc tempore paulatim exefr A cationis, qui eliam quadam facilitaie avertat qaoil 



^t : quod aequipollenter ait. Deus utique potest eos 
inserere : mm si iu genlilis excUus es ex oleastroy 
idestex infructifera radice, oleastrodico naturali tibi 
3er longam consuetudinem ; et si iruertus es per 
fratiam in bonam a/tvam, et hoc contra naturam, id 
«st contra consuetudinem, qwe diuturnitate tempo- 
hs in natnram transierat : quanto magis hi Judsei 
inserentur suae olivae, quw eorum est secundum na- 
turam ? Si tu non naluralis insertus es propter fidem, 
non esl causa quare naturales rami non debeant in- 
seri propter eamdem causam. 

Probavit superius quod Deus potentiam haberet 
inserendi iilos per actum suae potentiae, quia revera 
«nserentur, dicens : Yere iudsei iterum inserentur. 



erit in fine mundi, quando Judtei nllro properabuni 
ad salvationem. Eripiat dico et avertat impieiatem 
a Jacob, id est a Judaico populo. IntpieUttem non 
dicit bic consuetam idololatriam, sed denegare cot- 
tum Filio Dei, quod Juda^i faciebant, hoc vocat im- 
pietatem. Riius enim eorum, postquam tempas gra- 
tiae venit, vere idololatria fuit. 

Dclerminavit per quem salus iieret Juda^is. De-* 
terminat eliam tenipus, quando hoc futurum sit, dn 
cens : Et hec iestamenium, id est hsec tesiata pro- 
missio, complebilur i7/fs a me : tunc cum abstulero 
peccata eorum, eosque justificavero : quod nunc 
paulatim fit, et in uUimis diebus plenarie. Nunc 
quidcm eripiuntur ab impietate, et tiuni dliecti. Alii 



Nam ei nunc tempore excaecationis eorum secun- B vero qut nolunt eripi, suut inimici : et hoc secundum 



dum partem iuseruntur, et ad ultimum omnis Israel 
salvus fiet. Quia nunc aliqui inseruntur concipimus 
iibi alt : cGxcitas ex parte contigit inlsrael.i Sienim 
in parte non iu toto, quare non dicimus nunc ctiam 
partemeorum reinseri? Et, o fratres, noio vos igtW' 
rare hoc contigisse, scilicet caecitatem in Israel, ut 
intrarent gentes : quod utique mysterium est, quia 
$i ordo rei consideratur, causa tamen excaecatiouis 
Juda^orum, et illuminationis gentium non intelligi- 
tur. Quam caecitatem et illuminationem , ideo nolo 
V05 ignorare esse mystorium, ut non sitis vobismet- 
ipsis sapientes, id est ut non imputare possitis hoc 
sapientiae vestrae, quae sacramentum hujus rei intci- 



Evangeliumy id est propterea quia Evangelio Invident 
et delrahunt, per quod gentes eonvertuntur. Inimi- 
ci utiquc sunt. Et hoc propter vos, id esl ad uiilila* 
tem veslram. Nisi enim Judaei verbum Dei respoe* 
rent, apostoli ulique non transireni ad genies. AIU 
sunt inimici. Alii autem, id est praedestinaii sunt 
charissimi secundum electionem, id esi non prepler 
meritum, sed quia Deus elegit eos per gratlam. 
Charissimi ctiani propter patres^ non tamen propter 
meritum patrum, scd ut impleantur promissiones 
faclac patribus eonim. Vere secundum electionem, 
~ et propler palrcs. Nam vocatio Dei, id esi eleciio 
eorum, et dona, id est impietiones promissionum 



ligere non suCficit. Si enim haec causa non sub my- ^ sunt sine poenitemia, Id est sine immutatioue, qnia 

a*AMA 4^A^»Ml«nwA*.i«» oaA w/\ki0 a>vab>*a liAMAt TVWMCII— r...AmkAfl»«A<liiinrft Vki»Am%i0&» A> AlAflrlff oit* AA*nnlAlll4 ■ 



sterio occultaretur, sed vobis aperta fieret, prxsu- 
mendo imputareiis hoc sapientiae vestrae, quae quia 
iD cognitlone hujus mysterii deiicii, imbecillitatem 
suam inteliigit, et miratur altitudinem divlni con- 
siiii. Hoc, inquam, nolo vos ignorare quia^ id esi 
quod ctecitas contigit in Israel, Et hoc ex parte : 
nonenim omnes excaecatl sunt. Contigisse dicit, 
quantum ad ignorantiam homlnum, quae causas 
hojus mysterll nescit : cum tameu nihll contingen- 
ilae, nihii fortultum In providentia Dei sit : qui sicut 
omnia, sic ei causas omnium novit. Caecitas utique 
contigit in Israel, donec intraret pUnitudo gentium. 
lUnd donec, ct temporale est et causale. Quasi dice- 
rel : Ideo Jud«i excaecati sunt, ut intraret, ct tan- 



quemadmodum promisit et eiefit, slc compiebii; 
vel ita : Yere charissimi secundum etectionem. Nam 
dona Dei; id est rcmissio peccatorum, et vocatio 
Dei, Id est instructio fidelium, quos, postquam in 
baptismo jusiificavit, per doct6res instruii: haec 
utique dona et vocatio Dei sunt sine aiiquo merito. 
Nam sine poenitentia corporaiis afflictionis, quae me- 
ritum poenitentiae praecelieret apiid Deum, si dona 
et vocaiio ejus fierent secundum meritum, Judasl 
utique eiigunlur. Nam sicut vos Gentiles et quidam 
Jud^l ante Icgem vos aliquando noncredidistis Deo : 
nunc autem in tenipore gratiae consecuti estis miteri^ 
cordiam, Id est ex misericordia salvationem, et hoc 
propter incredulitatem Judxorum. Qula enlm verbum 



din, donec Intrarei plenitudo gentium. Nec sic ple- D Dei non receperunt, hoc ad gentcs transmislt apo- 



niludo ut slnguii de gentibus salvarentur, sed eo 
respectu quovix aiiquide gcntibus prius saLvabantur. 
Didtur iu tempore gratiae fuisse plenaria salvatio 
geotium. Et sic, postquam iniroisset plenitudo gen- 
lium, salms fieret omnis hrael : non tamen omoes 
HdMrael, sed quicunque essent Israei videntes Dcum. 
Sententia tamen quorumdam cst omnes Judaeos In 
ine miuidi saivandos. Probat quod Judaei nunc par- 
lim saiventur, et in fine pienarie per a^uctoritatem 
Isaiae, dieens : Quia dico Israel salvum fierl, hoc non 
ei me, sed sicul scriptum est, assero. Hoc utique 
scriptQm est (Isa. lix, iO) : Veniet ex Sion, id esi 
ei OQ Judaico pppuld, qui eripiat quadam violen- 
i», ^t mii4to labore, ut modo fit in tempore exc%- 



stolus. Sicut, inquit, vos olimnon credentcs, modo 
conseciiti estis misericordlam ; ita et isti Judaei, nune 
non crediderunt, euntes in vestram misericordiam^ 
Id est nolentcs salvari, sicut vos per misericordiani 
Dei, ideo non crediderunt : ut queqoadmodum vos, 
sic etiam ipsi consequantur misericordiam. Yobls in- 
creduils mlsertus est Deus, ut hoc soiummodo im- 
puiaretur gratiae suae, sic et Judaeis disposuii in in- 
credulitate dimersls misereri, ut uterque Judaeus et 
gentilis aeque totum referret gratiae Dei, suamque 
imbeciliitatem cognoscens, non superbiret. Deus 
enim videns diabolum ci hominem utrumque ceci- 
disse per superbiam, multum exinde studuit praeca* 
vere homini a sujierbia, quarc utruroque Jiid^um ei 



Digitized by 



Google 



S. BRDNOiNlS CAUTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. 



100 



gentilem lahelacUri permisH m mciedulitatem, ut A smula , id est aetenialiter ; Amen / Sd ^st Ti<leie ut 



quanto magis inArmitatem suam cognoscereiU, tanlo 
amplius misericordi» Det sese subjicerent. Yere in- 
creduiitas Judaeorum causa cst ut miscricordiam 
consequantur. 

Natn Deus conelwit omnia^ nunc gentiles, nunc 
ludaeos in increduliiate, ui omnibus factis incredulis, 
opportunemt^realttr omnium. Si enim alii vel utrique 
m iide perstitissenl, profecto quod misericordiae Dei 
erat, merito iidei su» ascriberent. Et causas borum 
•iuare nuuc isti concludantur, nunc ilii, noli investi- 
gare,sedadmirareconsilium Dei mecum, dicens : 
altiiudo judiciorumDeij quibus nunc Judaiirepellun- 
lur, nuncgeutiies inseruntur. Hsec utiquc judicia sic 
ilta sunt, quemaduiodum sapientia et scienlia Dei. 
Qnod ita ait : Oallitudo, id est profunditas divitiarum B 
iupientiaij id est divitiis sapienti»i et sclentise Dei. 
67 Sapientia et scientia Dci dives dicitur secundum 
mulUm copiam. AIU dicitur, secundum inscruUbi- 
iem profundiutem. Sapientia Dei dicitur qua se 
quantus est cognoscit. Scicntia qua quaecunque sunt 
creaturarum novit. allitudo sapientiae et scientiae 
Dei , quam incomprehensibilia $unt judicia ejm, id 
est nemo suHicit comprehendere profundiutem 
judiciorum, quse perlracUt apud se. 

Diceret aliquis : Quaudiu apud Deum pertractan- 
lur judicia , verum est quod non intelliguntur ; sed 
in actum deducta, satis comprebenduntur. Contra 
hocPaulus : judicia Dei, dum apud Deum pertracun* 
tur, sicut comprehendi nequeunt; itaetiam viasejm, ^ 
id est operationes ipsorum judiciorum sunt investi- 
gabiiet. Probat per Isaiam, quod praemisit dicens : 
Verc sapienlia et scientia Dei sunt investigabiles. 
Nam quis cognovit sensum Domini? Nemo utique 
quod Deas seusit, cognoscere potuil. Et vere judi- 
cia el opera judiciorum sunt invesiigabilia. Nam 
quis fuit consiliarius ejus {Isa. xl, i3), cujus con- 
silio ordiuaret sua? Yei quem in consiiio dispositio- 
nis suae admilteret? Nemo utique. Et sicut nemini 
aperuit sensum suum, iU quaeque bona ex miseri- 
cordia tribuit. Quis enim dedit illi? potuit quidem 
aliquis post accepUm gratiam in aiiquo mereri. Sed 
quis dedii illi prior antequam Deus daret gratiam ; 
et ei sic danti non gratis dabitur a Deo, scd retri- 
buetur quia promeruit? Haec suntlsaiae; quae au- n 
tem sequuntur verba sunt Pauli. Vere nemo prior 
dedit illi, quoniam ex ipso , et per tpsiim, ei in 
ipso suni omnia. Per diversas praepositiones, ex ipso, 
per ipsum , in ipso , noUt distinctionem persona- 
rum Triniutis. Pef idem pronomen ter repositum, 
nout identitatem substantiae, dicens : Ex ipso , id 
est ex Patre quod principium non est ab alio; et 
per ipsum , id cst per Filium , qui a Patre princi- 
pium habet, et per quem Pater fecit omnia ; et in 
ipso, id cst in Spiritu sancto , qui a Patre proccdit 
ct Filio , qui bonitas Dei dicitur, per quam boni- 
Utem subsistunt creaU. Ex ipso , inquam , et per 
ipsum, et in ipso sunt omnia : ipsi ilaque de omni- 
bus debetur gloria et gratiarum actio, pro oranibus 
Ifonis quae dat misericorditer. El liaec gloria sit in 



iU fiat. Poterat hic finisse Epistolam , suflicienter 
enim utrumque populum, ne inter se vicissim su- 
perbirent represserat, muIUsque rationes inde pr»- 
miserat. Sed quia eis jam non intra se contentiose 
superbientibus necessaria erat alternau dilectio. 
Admonet ideo eos jam a contentione sedatos sub- 
servire sibi invicem, uuumque supporure alterum,' 
ut per hujusmodi subservire, coalescat in eis et 
convalescat vinculum dilectionis. 
CAPUT XU. 
( Obsecro itaquevos, fratres, per misericordiam 
Dei , ut exhibeatis corpora vestra liostiam viven- 
tem , sancUm , Dco placentem , rationabile obse- 
quium vcstruni. Et nolite confcrmari huic saeculo, 
sed reformamini in noviute sensus vestri , ut 
probetis quae sit volunus Dei bona, et benepla- 
cens et perfecU. Dico enim per gratiam quae 
data cst mihi , omoibus qui sunt inter vos, non 
plus saperc quam oportet sapere, sed sapere ad 
sobrieUtem , ct unicuique sicut Deus divisit roen- 
suram fidei. Siciiteniminuno corpore multa meni- 
bra habemus, omnia autem membra dod euro- 
dcm actum habent; ita multi* unum corpus su- 
mus in Christo , singuli autem alter allerius 
membra. Habentes autem donationes secundum 
gratiam , quae data est nobis , differentes : sive 
prophetiam , secundum rationcm fidei ; sive mi- 
nisterium in ministrando;'sive qui docet in do- 
ctrina, qui exhorUtur, in exhorundo, qui tri- 
buit, in simpliciute, qui praeest, iu sollicitudine, 
qui miserctur, in hilariute. Dilectio, sine simula- 
tione. c Odientes malum , adhaerentes bono {Amos 
V, i5).i (ChariUtem fratemiutis invicem diligeii- 
tes,]ionore invicem praevenientes (/ Peir. ii, 47).» 
Sqllicitudine non pigri, spiritu ferventes, Do- 
mino servicntes ; spe gaudentes , in tribulatione 
patientes, orationi instantes; necessiutibus san- 
ctorum 68 communicantes ; c hospiuliutem 
secUntcs {Hebr. xiii, ^). > Benedicite persequen- 
tibus vos; benedicite, el nclite maledicere. Gau- 
derte cum gaudontibus, flete cum flentibus; id- 
ipsum invicem senticntes; non alu sapientes, 
sed humilibus consentientes. ^olite esse pruden- 
tes apud vosmetipsos. NuUi malum pro malo red- 
dentes; < Providentes bona non untum coram 
Deo, sed etiam coram omnibus hominibus (/' 
Cor. VIII, 21). I c Si fieri potest quod ex vobis 
est, cum omnibus hominibus pacem habentes 
{Hebr. xii, 14). > Non vosmetipsos defendentes 
charissimi, sed date locum irae. Scriptum est 
enim : c Mihi vindicUm et ego retribuam , dicit 
Dominus {Deut. xxxii, 35 ; Bebr. x, 50). » c Sed 
si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, po- 
tum,da illi {Prov. xxv, 21).» iHoc enim facicns, 
carbones igiiis congeres super caput ejus. » Noli 
vinci a malo, sed vince in bono malum. > 

ExrosiTio. 
Littera sic jungitur : Quandoquidem ex Deo , et 
per Deum, et iu Deo sunt omnia, Itaque^ (ratresy o6- 



Digitized by 



Google 



H\ DXFOSITIO IN EMSTOLAS PAIILI. — IN EPIST. AD ROM. IM 

^cro, id est per omnia sacra mooeo vos. Obsecro A sequo modo sapialls, et ideo umcukfHe sufieiat sd- 



uliquc per mi$erieordiam Dei^ id est per aposlolalum 
mibi, non quia meruerira» sed per misericordiam 
traditum. Vel obsecro per misericordiam Dci , cx 
qua omnia bona esse superius probavi , ut exhibea- 
lii, 'id est praeparata laciatis, non solum animas> 
sed etiam corpora vestra. Exhibeatis dico hostiamf 
id est mortificatam secundum depositionem sor- 
dium , et viventem secundum positionem virtutum. 
Nec ad tempus viventem) sed sanctamy id esl in viia 
virlutum sanctam et perdurantem, ct in hac vita et 
sancUtate non lucrum vcl laudem mundi quaeren- 
tem, sed Deo per omnia placentem. 

Et ne quia modo dixerat , cxhibcte corpora ve- 
stra hostiam, putaret aliquis affligendum esse cor- 



pere, sicut Deus divisim dedit singtdis mensuram 
69 fidei^ id est dona sua mensurata , secundum 
modum et opportuBitatem iidei vestrae. Ideo Roma- 
nos a nimietate sapientise reprimit, quia tpsi si^nra 
modum investigabant causas mysteriorum Dei. Hoc 
autem quod Deus nemini totum sapere dedit, sed prr 
partes singulis divisitj muitum valet ad hoc, ut sibi 
subserviant, et ut alier altcri vicissim sese contem- 
perent. Gum enim unus ignorat, quod alter sapit, et 
econverso : in diversitate acceptarum gratiantm 
subservit alter aiteri, dc quo congruam similitudi- 
nem supposuit : quia quemadmodum diversa mem^ 
bra in uno corpore diversos sensus [actus] habentia : 
pes manui subsei-vit , dum portat manum ad tangen- 



pus sine aliqua temperantia, ideo addit Apostolus : B ^um quod cupit ; manus pcdi , dum pcdem vestit. 



Iladico hostiam, ut obsequium vestrum sit ratio^ 
nabile , . id est ut cum discretione jcjuuetis, vigile- 
tis, etc. 

Modo dicerct aliquis : Paratus sum exhibere 
meDeo, quandiu non couturbat me mundus, sed 
durum est resistcre mundo cogenti me. Contra hoc 
Panlus : Yos utique talcs exhibete , et nolite con' 
[ormariy id est coufornies ficri huic sasculOy ut in 
aliqiio obtempcreiis mundo, blaudienti seu detcr- 
reiui vos. Nolite conformari sseculo, sed refor- 
# mimim per baplismum , qui prius deformati estis 
per culpam Adse , vei reformauiini , id est quotidie 
innovamini, qui novafki formam justificati accepi- 
stis. Reformamini dico, proficicndo assiduc in no- 
tiiaie sensus vestri , id est scmper magis ac ma- 
gis bene operando innovamini , ut sic probetis , id 
est prol>abilitcr cognoscalis , quo! sit voluntas Dei\ 
Toluntas dico bona^ id est utilis facientibus eam , et 
heneplacensy his qui actu cxpcriuntur eam, nec ita 
in uno benc placens, ut in alio displiceat , scd in 
omnibus perfecta, Corpora vestra hostiam exhibere 
Deo illud admoneo, sine aliqua districtione ob^ien- 
ti«. Hoc autem quod sequitor dico per gratiamy- id 
estprsecipio auctoritate nostri apostolatus. Conside- 
raAdum est quare praedicta solura moneat; quse 
autem sequuntur omni aiictoritate interdicat : ea 
enim quae offeusionem gencrant, licet prselalvn 
subditis vi obedientide intcrdicere, sed postquam le- 



Sic et nos diversa membra sumus^ unum corpus Eccle- 
siie efficientia. Sicut enim ab eadem anima diversa 
membra in eodem corpore sensificantur : ita nos in 
corpore Ecclesiae per eumdem spiritum omnes vivi^ 
ficamur. Littera sic jungitur : Deus utique dona soa 
divisim dedit. Nam sicut in uno eorpore habemus 
quidem multa »iem6ra, sed non omma membra ha- 
bent eumdem actum : ita nos multi unum corpus «u- 
mus in capite Christo : scd singuli sumus membra : 
itaquod alter atteriuSt id est, ut hic oculus subser- 
viat illi pedi, et sic in caeteris, quae contemperantia 
subservitioois plurimum est idonea ad custodiam 
homilitatis et unionis. Singuti sumus alter alterius 
^ membra : igitur, id est propterea quia voluit nos 
Deus ita vicissim subservire, sumus hahentes dona^ 
tione9^ differentes : ut hic prophetiam^ hic doetrinam, 
etc. Si enim singuli omiies donationes haberent, 
non esset unde alter aiteri subserviret, vel necessa- 
rius esset, et sic alter in allerum snperbiret, non 
relicto unde unus alteri se contemperaret. Mabentes 
dico differentes donationes: et hoc secundum gratiam^ 
id est per Spiritum sanctum , qute gratia data est 
no6t«pergratiam non recompensataper meritum. Do 
nationes dico,ut $ive babeamusprop^lmm, idestcer- 
tam de futuris cognitionem, vel quorumlibet secre- 
torum revelationem, habcntes dico prophetiam et 
hoc secundum rationem fidei. Non determinat cujus 
fidei, vel nostrae vel auditorum, et ad utrumque re- 



gem non violant, non ita cogendi sunt ad meliora, j^ ferri pptest ita. Seciint/itm rationem fidei nosircp, quia 



solummodo bene faciant , sed ex dilectione mo- 
nendi. Si cnim districtione obedientise ad perfectio- 
ra cogerentur, magis in hoc damnaret eos praelatus, 
quam adjuvaret, cum si praeceptum non facercnt, 
damnarentur propter inobedientiam ; et ideo potius 
admonitione trahendi sunt ad meliora, quam co- 
actione, quare sic ait : jPer gratiam apostolatus qua 
data est mihi , dico et pnecipio omnibus^ et iia cm- 
Bibus quod singulis, qui sunt inter vos : hoc scilicet 
dico, non pltis laboretis sapere quam oportet saperCf 
id est quam fides sana exigit ; nec vobis penitus in • 
terdico sapere, sed volo vos sapere ad sobrietatem. 
Nec iterum vos omnes ad eumdem terminum volo de 
sapieutia laborare, ut non satis sit vobis. nisi omnes 



Deus secundum quod videt conveniens esse, et mo- 
dum fidei nostrae, vel revelat secreta, vel praenuntiat 
futura : vel secundum ratiotiem fidei auditorum, 
quia quemadmodum Deus videt fidem et capacita- 
tem audientium, tantum dat praed|ca(oribus, ut re*- 
velent eis vel annuntient. Nos utique habentes pro- 
phetiam secundum rationem fiJei : 3rel nostrae, vel 
auditomm simus alter alterius membra, Sive babe- 
mus ministerium administrandi fratribus tempora- 
lia, debemus alter alterius esse menibra tn mtnt- 
strandOj sicut nobis creditum esl. Sive ille ^tit docet, 
docere dicit, quod et scientiam docendi et gratiam 
sermonis habeat, qui, inquam, docet, sit memlirum 
alterius tn doctrina. Ille vero aui exhortatur, sit 



Digitized by 



Google 



1«S S. BRUNOMS GVRTUllSLVNOffOM 

meaibiwm ftlicrius tti exhofiando. Docere est saplentl A 
ininiisBcieDiein» sed exbortari potesl et aniniare ad 
bonum, minus sciens 1 inge se prudentiorem, ut 
«Ittilibet rusticus posset ([ttidem eiboruri ad betium 
fortem.militem, cujus tamen bcUi peritiam ruslicus 
ignoraret. Qui autem tribuitf tribuat insimplicitaie^ 
id est non spe reeipiendi, non amore terrenae laudis* 
iod pro sola dilectione proximi. lUe vero tfui prwest, 
i>rsesit in soUiciiudine^ id est omni vigilantia curam 
«ubditorum gerat. Qui babet quod eroget, simplici- 
ter trilmat. Qui vero non babet quod tribuat, mise- 
i^eatur lamen animo : ct ille r/ttt niMeretur^ faciat hoe 
inhHaritate, k\ est non coactus praecepto lcgis, sed 
fervens spiritu dilecilouis* 

£t qnia ut hoc moiio sibi invicem subscrvieiidOy 
aHer alteri se conu^perareut, vidit uecessariam B 
esse dilectionem : subjungii de iila dicens, ut his 
Hiodis alter alterius membrum fiat, sit in vobis <ft* 
Uctio : et hoc sine simulaiionef ut et furis se osten* 
dat, etintus ardeat diiectio. Nec ita diligatis, ut malo 
proximi adhaerealis, sed odientes malum 70 ^i^s, 
hono .vero proximi sitjs adluerentesj id esi cooperan-» 
tes. Nec snfllciat in voliisipsis haliere dilectionem : 
sed etiam diligentes c&ariiatem fratenntalis, id est 
tK>nae dilectionis esse in fratribus veslris : cbarit^ 
tem dieo inmoem liabitam, quod aiter in alterum 
operetur cbaritalem : vei ita. Sicui vos proximos 
diligere voio : ita voio vos esse diligentes cbarltaten 
fralemttatis, recompensalam invicem : qnod si pro» 
«mi aliqua opera cbaritatis recompensant vobis, li- ^ 
benter suscipite. £rant enim quidam qui bene faeie-' 
bant proximis : sed ne rerouneratronem hujus nie^ 
rili poxlerent, noiebant recipere aliquid invicem a 
proximis : et ut dilectio vestra incrementum semper 
habeat, sltis honore prmenientes invicem, id est alter 
alterum,utqui citius potest assurgat alii : ample^ 
ctatur proximum omni genere dilectionis : utque 
bonum fraternitatis accrescat in vobis, cstote non 
pigri soliicitudine, ut omni vigilantia sollicitus sit 
alter alterius levare necessitalem. Hanc soliicitudl- 
nem superius praecepit pnelatis, quam hic fratribus 
ex quadam parttate commendat. Quia sl non hal>ent 
quod sollicite tribuant, sint tamen ferventes spiritu^ 
id est charitas ardeat in aniino eorum, licet non ha- 
beant possibilitatem operandt. Et ne conlemplatores fy 
malum putarent a culmioe contemplationis conde<- 
scendere necessitatibus proximi, ait Paulus : 1n his 
omnibos sciatis nos esse servienles Domino, Deus 
enim hoc genus servitutis muUum diligit. Gumque 
sic dUigentes in cura proxinii studueiitis, ne exspe- 
ctetis prsesentem mercedem, sed esioto gaudentes spe 
fulurae remunerationis. 

Ostenso quomodo se debeant exhibere bonis, de- 
terminat quomodo se habeant contra malos, diccns : 
Ne aulem spe futura frustremini : estote patientes 
in tribulationey id est patienter sustinete quaecunque 
piPo Cbristo vos pati oportuerit. Ut autem in patien- 
iia perseveretis, estote instantes orationi : quia si in 
omnibus orati^ commoda esl, muUo magis ad prae« 



iNSTlTUTOmS OPP. PAR8 II. 104 

ferenduin passiones, quae adeo cami repugnant, est 
necessaria. Si vero non adeo ingraanl vobls tribula* 
tiones, estote saltem communicantes necessitatibvs 
sanctorumy ut indigenUis horum qui patiuntur, vos 
et vestra coinmunia faciatis* Nec solum communi' 
cantes, sed etiam secianUs hospilalitaUm^ ut sanclos 
quos impii persequuniur, vos Intiroidi bospitio re- 
cipientes, curam eonim habeatis. Patimini quidem 
iribulantes vos, nec boc soluin, sed etiam beneditite 
persequentibus vos : nec semel, sed assidue benedi- 
cite : nec ut respectu patientiae vestrae benedicatis, 
et consideratione crudiiitatis eorum maledicatis, scd 
niiit^ttam velitis maledicere. Ut autem dllectio inte- 
gra slt, dcbetis congaudere gaudentibus^ et hoc de 
spiritualibus bonis haud dubium est, et de tempo- 
ralibus quantum ratio adinittit. Debetis etiam flere 
cum flentibus, si poenitentia ductus affligitur : si 
etiam nimis vehemenii dolore carnis angustiator, in 
quo tamcn doloie roodus est haliendus. Ut auteni 
vcr^ I:igcatis cuin lugcntibus, estote sentientes idip^ 
sum^ ut iion tautuin vultu, sed corde interius aflli- 
gamiiii, et hoc invicem hic iUi, iUc isli, ut autem id- 
ipsum scntiatis ; estote non alla sapientes^ id est 
non superbientes, sed consentientes humilibus , id est 
idem seotite cum abjectls, et ut noveritis conscii- 
tire humilibus ; nolite esse prudentes^ id est proviso- 
res eorum quae expediunt solummodo apii^ vosmet' ^ 
ipsos : sed etiam providete aliis, vos dico iion red* 
dentes alicui malum pre malo. Prudentes, inquit, 
ostote, non tantum providentes qum bona sunt coram 
Deo, sed etiam coram hominibus omnibus^ tam fide- 
libus quam infidelibus. Non enim sufficit testimo* 
nium conscientiae nostrae solum, nisi et extraneo- 
mm teslimonia conveniant. Quare quae laudis suut, 
et apud Deum et apud homines, ea utique gerenda 
sunt. Ut autem bona vestra omnibus placcant, sitis 
habentes pacem cum omnibus hominibus^ si fieri po^ 
testj utet ipsi velint babere pacem vobiscum, quod 
si nolunt, ftat pax illa : qnad, id cst quantum ex 71 
vobis est. Yel ita habctc pacem cuin oinnihus si (ieri 
potest, ut caro vestra diligat affligentes se , quod la- 
men ex vobis est, quia si vullis ex ratione potestis 
•mnes diligere. Quam pacem ut Integram servetis :• 
no)i sitis defendentes vosmetipsos, si mala Infcruiit 
vobis, vos dico si hoc feceritis, tunc charissimi. Ne, 
inquam, defendatis vos, sed sequanimiter susiinen- 
do, dale locum irw pcrsequentium , ut liceat saevire 
quoniodo volunt; velita :Patiendo malos daie /0- 
cum ira Der, Deus enim sic proposuit ulcisci de im- 
piis, utad libitum eorum exerceant iniquitatem 
suam, ut nulla miseria damnationi eoruin« deesse 
queat. Debetis dara locum irae : vel hoc, vei illo 
moilo. Nam scriptum est In Salomone dicente Do- 
roino : Mihi reservate vindictamt et ego retribuam 
impiis {Deut. xxxii, 55). Sic autem facieiidum est, 
quia bxc dicit Dominus. Nec solum non defendatis 
vos ab impiis, sed etiam diUgite illos et benefacite 
iUis. Quod sic ait (Prot;. xxv, 91) : Si inimicus iuns 
esurieritf cibn ilium. Si sititf da iili potum. Nam 



Digitized by 



Google 



105 



EXPOSItlO IN jEPISTOLAS PAUU. — tS EMST. AD UOM. 



m 



lioc facieiUj congere$ super caput, id est siiper men- A quiddam maju&, scilicet, sabjedionem dcbcnt prin- 



tem ejns carbones t^t«, id est vd fervorem dilectio 
lus : quia admirando patientiam tuam, diligat et 
imitetur bonum tnum. Vel carbones ignis^ id est 
ignitam poenitentiam: quia videns constantiam Uam., 
ardeuter pceHiiebit at tibi assimtlari mereatur ; ut^ 
que super mentem inimici hujusmodi carbones in- 
geras, noli per impatientiam tuam vinci a malo il- 
lias, »ed vince tnalum inimici 8U|icrando iliud 4» 
bono indeflcienUs patientiae, 

CAPCT xn. 

c Omnisanima potestatibus .sublimioribvs sub^ 
diu sit. Non est enim potestas nisi a Deo {Sap, 
VI, 4). Quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt. Ita* 
que qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit, 



cipibus : et ideo omnii anima subdita tit potestati- 
bus sublimioribus^ id est secundum voluntatem Dei 
sublimatis* Idco pcr animank, quae pars cst hominis, 
totum hominem assignavit, ut ostendal non solum 
corpore, sed et etiam voluntate scrviendnm esse 
principibus. 72 ^^^^ omnis homo debet subdi po- 
testalibus. Nam nan est aliqua potestas^ bona seu 
mala, nisi a Deo^ nec sic a Deo, ut hoc nolens per- 
mittat ^ quia qtttecunque sunt^ a Deo ordinata sunt^ 
jd est ordinabiliter disposila, nonfortuito casu ruen- 
tia. Quandoquidem et potestas el omnia a Deo sunt 
ordinata, fla^tte qai resistit potestati, resistU ordina^ 
Honi Deiy id est Deo potestatem banc ordinanti. Ncc 
sic resistere leve putetis, quia qui sic resistunt, p( r 



Quiautem resistunt, ipsi sibi damnationem ac- ^ hujnsmodi resistere acqmrunt ipsisibidamnationem, 



quinint. Namprindpes nen sunt timori boni ope- 
ris, sed mali. Vis autem non timere potesiatem? 
Bonum fac, ethabebis hudem ex illa. Dei enim 
minisier est tibt in bonum. Si autem malum 
[maie] feceris , time. Non enim sine causa gla- 
dium portat. Dei enim minister est, vindex in 
iram ei qni male agit. Ideoque necessitate subditi 
estote, non solum propter iram, sed eliam pro- 
pter conscientiam. Ideo enim et tributa praestatis. 
MiBislri euim Dei sunt, in hoc ipsum seivicnles. 
Redditeergo omnibus debita. Cui tributum tribu- 
tum, cui vectigal vectigal^ cui timorem timo- 
rem, cui hooorem honorem (Matth, xxii, 2i.} 



td est haec sola causa sufficit ad damnationem eo- 
rum. Non est utique resistendum principi. Nam 
principes non sunt timori boni operis^ id est qui bene 
operatur non est qoare timeat principem : quia 
etiamsi pro l)ono opere infestus est ei,eumquc pcr* 
sequitur, anget virtutem ejus et meritum. Quaro 
bene operanti non est timori, sed est timori mati 
operis, id est qui male operatur, ille utique tiinero 
potest principem. Nunc ex prsemissis consilium coK 
ligens ait : Princeps non est timendus bonis : quod 
si tu similiter vis non tin/iere petestatem^ fac bonum^ 
et bonum faciens habebis laudemex illa quaecunquc 
sit, bona vel mala : quia si bona est, de bono lauda- 



NemiiM quidquam debeatis , nisi ut invicem ^ bitte, siveromala, persequeturte bene opcranteni. 



diligatis. Qui enim diligit proximum , legem 
implevit. Nam non adulterabis. Non occides. Non 
furaberis. Non falsum testimonium dices. Non 
concupisces (Deut. v^ 18), et si quod est aliud 
roandatum in hoc verbe instauratur : Diliges pro- 
ximum tuam sicut teipsum (LeviL xix, 18). Di- 
leaio proximi maium uon eperatur (Matth, xxii, 
39). Plenitudo ergo legis et dilectio. Et hoc scien- 
les tempus, quia hora est jam nos de somno sur- 
gere. Nunc enim propior est nostra salus, quam 
cum credidimus. Nox praecessit, dies autem ap- 
propiuquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, 
tt induamur arma lucis, sic ut indie honeste am- 
bulemus. Non in comessationibus et ebrietati- 
bus , non in cubilibus et impudicitiis , non in con- 
tentioDC etaemulalioiie(Lttc. xxi, 54); sed indui- 
mini [induite] Dominum Jesum Gliristuni. Et 
carnis curam nefeccritis in desideriis (Go/. v, 46; 
/ Pe^r, II, 41). » 

EXPOSITIO. 

Postquam docuit quomodo vicissim interse agen- 
dam est subdttis, docet illos quiddam majus debere 
praelatis : etiam infidelibus, salva tamen integritate 
fidei. Erant enim qni crederent se fidelibus dominis 
Kiihil jam debere, quia fratres eorum erant in fide. 
Infiddibus autem dominis penitus omnem servttu- 
tem negabant; absurdum judicautes ut qui fidelis 
esset infldeli subjiceretur. Littera sic jungitur : Ilcec 
qui! pra^irla sunt, vicissim sibi debent subditi. Sed 

PlTROL. CLIIl. 



et ex virtute patientiae laudaberis. Vere laudem lia- 
bebis ex ea. Nam hic idem princeps minister Dei es^t 
tibi in bonum^ id est ad ufilitatem si bene feceris ; 
sed si male feceris, time eum. Timendus* utique cst 
male facienti, nam hic judex non sine causa portat 
gladiunu Verc non sine causa ; nam hic ministcr 
Dei est : vindex ei, id est ad damnum ejus qui ma- 
lum agit : vindex dic in iram, id est in vindiclani 
Dei faciendam : vel vindex in iram, id est in signurn 
futurae ultionis, quam anunadverlunt per tempora- 
lem uitionem quam vident. Quandoqui^m hic priu- 
^ps minister Dei est, ideoesiote subditi animo, huic 
neeessitatif id est principi, cui velitis nolitis subjicie* 
mini, ut illud cupias quodcunque necesse cst. Sub- 
D diti, inquam, estote, non solum propter iram princi- 
pis vitandam, sed etiampropter conscientiam vestram 
in puritate conservandam, quia nisi animo subjice- 
remini principi, poUuta esset conscientia vestra, ol;- 
vians divinae ordinationi. Debelis utique subditi esse 
principi ; nam ideo^ id est in signum hujus subje- 
ctionis, proBsiatis vos tributa^ et caetera debita. Vos 
dico in hoc ipsum quod tributa prcBstatis, potestati- 
bus servientes Deo : nam ipsi principes minislri 
sunt Dei^ id est ministrant Deo per accepta tribnta» 
quse dant eis vires et potestatem operandi quod Deus 
disponit. Vel ita, vos praestatis tributa et bene facI-< 
tis. Nam hi principes sunt ministri Dei servientesy id 
est quos Deus constiUiit servirc sibi in hoc ipsum^ 
in iributis qtise a vobis accipiunt. Cum enini Dcus 



Digitized by 



,yGo0gIe 



m 



S. BRUNONIS CARTHBSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. 



m 



ftrimum regem constituit Saulein, dixiteum noii uI-.A rto«(ra «fl/a«,idcstdiesnostr3esalvalionis,quamesse* 
teriu»delabore suoviclurum, sedde iaboribussub' '' ' """" /^--^Ji -- 

ditorum. El quia vel vos in hoc ipsum quod tributa 
ftolvitis, Deo servitis, vel principes in hoc ipsum Deo 
serviuot, ergo omnibns principibus reddiie debita. 
Cttt principi debetis tributum, reddite tribulum. 
€ui debetis vectigal^ reddite vectigai. Tributum dici- 
tur, ufobsonia illa qua domi solvebautur, vectigal^ 
quod semper ad domos dominorum vehebatur, ut 
cst liodie census, Cui debetis konorem solum, im- 
pcndite honorem, Cui timorem^ exhibete timorem et 
omnem reverentiam. Ut breviter omnia coUigam» 
universaliter prsBcipio : nemini quidquam debeatis^ 
neque tributum, neque vectigal, neque aliud, nisi ut 
diligatis invicem^ quia volo vos semper debitores 



olim cum primum credidimus. Quotidie enim magis 
ae magis foturo judicio propinquamus » in qua 
remuuerabimur. Yere nunc prope esl nostra salus : 
nam nox^ id est ignorantia in infidelitate Iiabita 
prtece$$itf et ideo cavendum est ne in hanc nocteiQ 
recidamus. Nox^ inquit, pnjecetsit^ sed dies salvatio- 
niff nostr» per premissos radios , ut per fideoi, 
spem , dilectionem , et caetera , appropinquavit^ id 
est prope esse intelligitur. Yirtutes enim quae ha- 
bentur in praesenti, radii sunt futurae jucunditaiis* 
£t quando quidem nox esse desiit, et die$ appropiw- 
quavitf ergo abjiciamus opera tenebrarum, id est qux 
operati sumus dum in ignorantia essemus. Vel opera 
tenebrarum^ id est digna teuebris, et digua nou vi- 



dUcctioiiis : ita quod nunquam a dilectione ces- ^ deri, sed semper occultari. Abjiciamus^ inquit, haee 



esse 

setis, ideo vos volo semper diligere invicem : quia 
qui diligit proximum , legem implevit {Exod. xx, 44). 
£t vere legem implevit : nam non aduUerabis : non 
occides : non furaberi$ : non faUum te$timonium 
dice$ : non concupi$ce$ {Deut, v, 18} : et$i quod e$t 
alittd mandatum in lege, in$tauratur^ id est impletur 
hoc verbo : Dilige$ proximum tuum sieut te ip$um 
{Lev. XIX, 48). Vere in dilectione proximi impletur 
omne mandatum legis. Nam dilectio proximi, malum 
Hon operatur (lfatt/i.xxu,39).Qui enim diligitproxi- 
num, 73 non adulterabit cum uxore cujiis. Non 
occidet eum. Non furabitur res ejus, etc. Et quan- 
doquidem dilectio proximi maium non operatur ; 



opera^ et induamus nos opera /ucu, id est.vera 
coguitionis, vel opera digna luce et manifestatiooe, 
quae opera sunt arma quibus et fidem nostram tue- 
mur et insurgentia vitia superamus, ut indoU ar* 
mis lucis^ hone$te ambulemu$y id est de bono in 
melius proficiamus^ $icut qui positi sont in ditt id 
est in cognitione veritatis. Positos enim in die decet 
opera noctis abjicere, et arma lucis assumere. Nos 
dico sic ambulemus in die non reroanentes m 
comei$ationibu$ ^ id est in publicorum convivio-. 
rum conventiculis, et non mauenles in ebrietatibus 
ut nimiae potationi incumbamus. Non etiam ui cubUi' 
bu$^ ad quae cubilia de nimietate saturitatis et pou- 



ergo dilectio e$t plenitudo iegi$ : qui enim roalum tionis itur» ibique supcrfiua quies habetur. Et i 



non operatur, legem implevit {Caiat, v, 41:; Jacob. 
»9 8). Scimus utique quia dilectio malum non opera- 
tur : nec hoc solum scimus de ea, sed hoc etiam 
$ciente$ sumus de dilectione^ quod facit no$ de 
somno $urgere bonumque operari. Vis tamen con- 
tinuationis et summa sententiae pendet ad illud quod 
sequitur : Abjiciamu$ ergo opera tenebrarum, Sed 
praemittit quasdam rationes, unde opportunius in- 
ferat dicens : Dilectionem non operari malum sci- 
mus : etiam hoc de dilectione scientes, quia^ id est 
quod hora est^ quasi diceret, tempus est ; sed ideo 
per horam significavit iilud tempus» ut pstendat 
breve esse et cito transiens, et nisi in eo pcenite- 
mus irrecuperabile. Scimus uiique quia hora est 



manentes in inkpudicHiiSy id est in delectatione libi- 
dinis; qui enim ebrius ad cubile descendit, conse- 
quenter urgetur facibus libidiais. Et non manentcs 
in contentione ; intemperantia enim potus et libidi- 
nis frequenter jurgia concitaU Et ne sitis in temulo' 
tione^ id est in invidia : quidam qui non audet con- 
tendere» quod potest , invidet proximo. l^ his ita- 
que nou remaneatis : $ed induimini Dominum Jesum 
Chriotumy id est vestite nuditatem vestram fide 
Christi et virtutibus, quae super hanc fidem aedifi- 
cantur. Homo enim propter peccatum de paradiso 
nudus ejectus est {Gen. v^ 46); sed nuditas ista ve- 
lari debet omamento fidei caeterarumque virtutum. 
£t vos induti Domiuum Jesum Christum, ne feceri- 



jam, id est aroodoex quo per fldem justificati su- 0|m, id est non facietis curam camis. Nec curam 



mus surgere no$ de $omno, id est de calamitate cor- 
poris, quae ad bene operandum pigros nos facit. 
Surgere dicit quasi bonis operibus omni studio in- 
vigilare. Sunt enim quidam qui postquam justificati 
sunt, cum fervere deberent in labore bonae opera- 
tionis, torpent et negligunt, quasi securi ex justifi- 
caiione , et quia continent se a criminalibus. Vere 
de $omno surgere debemus : nam credidimm^ id est 
fidem accepimus, quae fides propinquos nos fecit sal- 
valioni ; sed nunc per meritum eorum quae post 
acceptam fidem operati sumus, propior e$t no$tra 
$alu$ quain olim esset cum solum credidimus^ id 
est cum gratia sola esset in nobis, et adhuc nullum 
meritum. Vel ita : Nunc estpropn^secundum tempus 



quam 74 necessitas postulat prohibeo ; sed ne fe- 
ceritis curam carnis in de^ideriis^ ut desideria car- 
nis sectemini» 

CAPUT XIV. 
( Infirmum autem in fide assumite, non in disce- 
I ptationibus cogitationum. Alius enim credit se 
t manducare omnia. Quiautem infirmusest, olus 
( manducet. Is qui manducat, non manducaQtem 
( non spernat, et qui non manducat, manducantem 
( non judicet. Deus enim illum assumpsit Tu qui$ 
( e$, qui judica$ {Jac, iv, 42) alienum servum? Do- 
( mino suo stat aut cadit. Stabit auten^. Potens est 
( enim Deus statuere illum. Nam alius judicat diem 
€ inter diem, alius autem judicat omnem diem- 



Digitized by 



Google 



m EXPOSiTlO IN mSTOLAS PAULl. — IN EPIST. AD UOa. m 

Uuusquifique in suo seiisu abuiideU Qui sapit A dibuc idolis adhaereret. Liltera sic jungitur :Guram 



diein, ]>omijio sapii : ei qui manducat, Doroino' 
mandncat. Gratias enim agit Deo. Et qui non 
manducat, Domino non manducat, et gratias agit 
Deo. ^emo enim nostrum sifoi vivit, et nemo sibi 
moritur. Sive enim vivimus, Domino vivimus: 
sive morimur, Domino morimur. Siveergo vivi- 
mus, sive morimur» Domini sumus. In hoc eniin 
CbristQS mortous est et resurrexit : ut et vivo- 
rum ei mortiionuii dominelur. 7» autem quid 
jndieag fratrem tuum? {Jac, iv) aut lu qnai^e 
spernis. fratrera tuum? Omnes enim stabimus 
ante tribunal Christi [Dei]. Scriptum est enim : 
Yito egOj dicii Dominus : quouiam nUhi flectetur 
onme ^enu^ et omfiis lingua coiifitebetur Deo (hai. 



carnis ne feceritis , sed boc facite : Infirmum in fide, 
id est eum qui iion habet firmam fidem, credeiido 
qoasdam crealuras Dei immundas (et bic erat Ju^ 
daeus), iliam nolite scandalizare vos qui firmi estis in 
fide, sed a$iumite eum. Assumere est condescendere 
inflrmitati ejus : abstinere a quibus abstinet, et sic 
alliciendo eum pauiatim de integritate fidei doceat» 
donec ad perfectionem veuiat. Hic scandalum remo- 
vit. 75 Assumite infirmum non remanentes in di$* 
eeptationibus cogitationum ejus, scilicet infirmi, id 
est ne disceptetis judicautes aliquem de consciei.iia 
cordis, quse soli Deo cognita est et non vobis. Vere 
infirmus debet assumi. Nam aliu$ est perfectus qui 
assumere et docere eum potest. Alius auiem cst m- 



XLV, K; PkiL II, 10). Itaque unusquisque no- B firmus qui assumptione indiget. Quod sicait . Alius 



strum pro' se rationem reddet Deo. Nou ergo 
amplius invieem judicemus : sed hocjudicate 
magis, ne ponatis offendiculura fratri vel scaiida- 
lum. Scio et confido in Domino Jesu , quia iiihil 
commane per ipsum, nisi ei qui existimat quid 
commuBe sit esse, iUi commune est. Si eniiu 
propier cibum frater tuus contristatar, jam non 
sccundum chaiitatem ambulas. Noli cibo tuo 
iilum perdere, pro quo Christus mortuus est. Non 
ergo blasphemetur bonum nostrum. Non est enim 
regnuin Dei esca et potus : sed justitia et pax, et 
gaudium, in Spiritu saneto. Qui enim in hoc ser- 
vitChristo, placet Deo, et probatus est hominibus. 
luque quae pacis sunt sectemur : et quae aedifi* 



$e credit po$$e manducare omRta, sciens- omnia esse 
munda, et liic est fidc firmus. Aiius autem est infir- 
mus, putans se non posse omnia manducare. llic au- 
lem ^tft infirmu$ e$t^ nolcns uti caruibus geniilium» 
manducet, id est permiltatur manducare olu$, id est 
si velit abstinere : utique bonum est, nec inquie- 
telur. 

Hic incipit compescere Romanos , ne judiC4?nt do 
conscientiis. Qui non vult manducare , pennittatur 
abstinere. 1$ autem qui manducat^ sciens omnes ci- 
bos esse mundos , non $pernat non manducantem , id 
estgenliiiseomedens non contemnat Judieum al>sti« 
iientem , arguens eum de imperfectione fidei. Et iltc 
^t tton manducat, id est Juda^us, non judicety id esl 



cationis sunt, in invicem custodiamus. Noli pro* ^ non damnet manducantem gentilem. Non del)ot 



pter escam destruere opus Dei. Omnia qui- 
dem sunl munda, sed malum esl homini qui per 
offendiculum manducat. Bonum esl non mandu- 
care camem, ei non bibere vinum, neque in quo 
Craler luus offenditor, aut scandalizatur, aut in- 
firmalur. Tu fidem quam habes penes temei 
ipsum, habe eoram Deo. Beatus qui non judical 
semeiipsum in eo quod probat. Qui autem dtscer- 
nit, si mandttcaveril, damnatusest,quianonex fide. 
Omne aotem quod non est ex fide, peccatuni est. > 

BXPOSITIO. 

Quia Romani gravi inter se discordia disccpta- 
baDi, dieentes : Hi qui de Judaismo cooversi eraiit, 
quosdam cibos esse immundos, nec eis uti debere. , 
calumniabantur etiam Judaei gentilibus, quia come- 
derent idololhyta, dieentes eos adhue inhjerere riti- 
bus gentililatis; e eonlrario genliles scientes omnes 
cibos iBQiidos, Qtebantur illis, accusantes Judaeos 
quod Don haberent integramfidem; quia iuhuiicmo- 
dum coolligebant. Apostolus, volens eos revocare 
ad paeem, iiistruit eos non facere scandalum fratri- 
bus inier se nec de conscientiis alter allerum judi- 
care. Scandalam fadebat ille, qui propier incilan- 
dam iram proximi comedebat quod proximum offen- 
debat : vel eum sub ineredulilate comedere faciebat 
quod immundum putabat. Judicare de conscientiis 
erat cam Judarus, ccedens quaedam immunda, dam- 
narei gentilem, dlcens cum idco uti idolothytis, quia 



alter allerum spemere seu judicare : nam Deu$ a$* 
^mp$it illum, id est utrumque et manducantem , el 
nou manducantem. A$$ump$it dico per fidem qaam 
jam habent ut servos. Et quandoquidem a Deo as- 
sumpti sunt facti servi ejus, tuqui$ e$ gui judice$ 
urtum aiienum ? Nec leges mundi boc patiuntur, ul 
servus ab aiio' quam a domino suo. judicetur. Non 
utique judicare debes alienum servum : quia servus 
ille sfoi bene operando reservatus domino, id estju- 
diciodomini sui, aut pecQSindo cadit a domino suo 
judicaudus. Si etiam plane noveris eum cecidisse, re 
tamen judices euir : quia cras potest poenitcndo esse 
melior te, el de omnibus bona seroper suspicio tenen- 
da est. Quia, si eiiam cecidit, stabit autem fortassis 
cras, idest fortis apparebit inbono. Vcre quod stabit 
Sttspicandum est de eo : nam Deu$^ cui servusest, po- 
ten$ e$i iterum $tatuere eum. Quia Domini solum est 
jttdicare servum, lu non debes judicare eum , pra- 
terea ideo ne damnes eum. Nam quod facit, ex ja- 
dicio et sana intentione animi facit. Quod sie ait : 
Aliui seu Judaeus s u gentilis judicat dietn inter 
diem^ id est uno di3 abstinendum, alio non. Alius 
autem judicat omnen diem in abstinentia observan* 
dum , et quicunque J dicat abstinendum saue sentit, 
et inde laudanduse> non damnandus. Qui judicat 
abstinendum,sivehic. sive ille, sane sentit : et vo- 
lo ut unu$qui$gue abundet in $uo $en$u, id est in co 
quod sa pienter sentit ct operator, ut si modo bene 



Digitized by 



Google 



irr s. BnuNONis carthusianokum 

dLbliiiet, pjsliuo Jum uiclius abstineat , cl cxtera A 
bona secletur. Nolandum est quod si abstinere eos 
malum esset, nolbt eos Aposlolus abundare in boc 
•ensu : ideo utique opto, ut in hoe sensu abundent ; 
quiaqui sapitdiem, id est qui in abstinentia obser- 
val diem , sapit hoc Domino , id est ad honorem Do- 
mini : et qui manducat, manducat similiter Domino. 
Nam manducans agit gratias Deo : et pro sano in- 
tellcctu habito de creaturis Dci, et qaia sustcnlatur 
his beneOciis» Et ille qui non manducat , non man- 
ducat Domino , id est jejwiat ad lionorem Dci , el 
gratias iterum agit Domino pro r»bstincntia sibi col- 
lata : et per hoe satis ostenditur utrumqne sane iA- 
tclligcre, neutrumque pro hocdebere damnari. Vel 
Ulud superius aliter legitur : Ne judices alicnmn ser- 
vum ; nam alius , id est homo, judicat diem inter 
dieniy id est de praesenti solum. Alius , id est Deus, 
judicat omnem diem, sic dc futuro ut de pnesenti. 
£t cum homo sane judicet de praescnti , \olo ut 
unusquisque hominum abundet in suo sensu bono : 
extera non mutantur. Uterquc manducans et absli- 
nens griktias aglt Deo, et juste. Nam nemo nostrum 
vivit sibi^ iJ est ncmo debet quaerere glorinm suani, 
dum vivit, et nemo justorum moritur similtter sibi. 
Vere ncc vivimus nec morimur nobis,. nam Domi- 
no : sive enim vivimuSy Domino , id est ad honorem 
Domini vivimus ; sive moriinuTf Domino morimur, 
Et quia vivimus et morimur Domino ^ ergo sumus 
JQ^^Domini, sive vivimus , sive morimur. Quare tu, 
quicunquo, ne judices aiienum sen^um.Yere Domini r 
sumus : namin hocmortuusest Christus et resurrexit^ 
ut per merilum mortis et potentiam resurreetionis 
dominetur mortuorum et vivorum. Et cum Deus 
omnium domiueiur, tu autem abstinens quidy id est 
quare jndicas fratrem tuum manducantem , aut tu 
roanducans quare spernis fratrem tuum jejunantem? 
Nolite vos alterutrum judicare : nam omnes stabi- 
mus ante tribunal Dei ^ judicandl a Deo.. Stabimus 
dicit a similitudine exspectantium seutentiam JBdi- 
cti. Tribunal dicit quasi Deus sessurus sit, ad mo- 
dum cujuslibet potentis pro tribunali. Vere omnes 
stabimus : nam ita scriptum esl : haec dicit Dominus 
per Isaiam : Ego vivo {Jsa. xlv,%>). Ecce sacra- 
mentum , ut quod sequilur certissime credatur. 
Cum tamen Isaias dicebat Vivo, intettigebat de D 
Cbristo , qui guslaret aii^iando mertem , quem re- 
surgentem Pater constitueret omnium judtcem : 
quod iufideles falsum putaverunt, cum viderent 
eum mortuum. Et in voce Cbristi sic ait : Ego vere 
vivo : quod palam eiU ex eo, quoniam mihi (leCMur 
omne genu , id est omnis creatura mihi in jadicio 
subjicietur; et tunc omms lingua^ id est omnis 
conscientia confitebitur Domino. Et quandoquidem 
ita Scriptura ait omnes , scilicet , a Deo judican- 
dos, itaque coustat quod unusquisque nostrum red- 
dat rationem Deo pro se, et non pro proximo. £t 
quandoquidem pro nobis, rcddituri sumus rationem, 
trgo non amplius judiumus nos invicem , id est sub- 
diius subdltum. Per boc,. invicemy innuit se non 



INSTITUTORTS 0». PARS n. H? 

probibere judicium praelatorum in subdilos, deqai- 
bus judicare debent, sed soios subditoscompeseitne 
se altenUrum praesumant jndtcare. Postqiiam satis 
ostenditnondebere se invicem judicare de coDScic»- 
tiis r prohibet eos a scandalis fratrum , dicens :■ Ne 
judicetis invicem, sed hoc magis judicate, ne pona- 
tis offendicuium fratri , vel scandalum. Olfendiculwn 
vocat, ut si faceret fratrem peccare oomedentem 
in incredulitate , vel si eo animo comcdmt, ut fra- 
ter boc abominans rixaretur et spemeret comeden- 
tem. Scandaium vocat cODtristatioDem fratris habi- 
tam ex eo quod videt eum comedere quod immundam 
putat. Objiceret Paulo ille* qui omnibus utenduro 
esse ir.telUgit : Tu fertasse cum Judaeo inflrmaris , 
qui dicis me ofTendcre cum utor creaturis Dei. Absit 
hoc , aii Paulus, ut cgo accusem le, quin sane cre- 
das. Scio enim et hoc conpdo inDomino Jesu^ id 
est per Jesum tibi testor, quod nihH e$t cammutUf 
id est immundam : et hoc per ipsum^ id est per 
Christum qui nos solvit a lege, sub qua multa judi- 
cabantur immuiida ; sed quia evacuata hac legc li- 
bertas reddita est » jam commune dieendum es(. 
Scio utique nihil esse commune nisi el qui exist»- 
mat aliquid commune esse : iili pro certo coui- 
mune est, non propter ipsam creaturam, sed propter 
(idei suae infirraitatem. Ne ponas scandalum Cratri. 
Nam si frater tuus contristatur prtfpter cibwn qum 
sumisy jam non ambulas seeuudum chUritalem, quia 
non geris curam proximi. Ut ab offendieulu fratris 
caveas , noli cibo tuo (qui vile quid esl) perdere it- 
/ttm : ut vel Cacias eum comedere tecum io iniideli- 
tate, vel rixeriscum illo. Noli, inquam, pro tam 
vill re negligere eum , pro quo Christus mortuus est, 
id cst quem Chrlstus adeo diiexity ut pro ej moii 
voluerit. Quandoquidem cibus vile quid est, perdere 
autem proximum grave est , ergo ne cibo nostro per- 
dalur proximus. 

Bonum nosirum , id est sanus intenectas faem de^ 
creaturis habemus , hoc utique boiium non blasphe- 
metur, id est non iiat blasphemabiie , ut per boc i)o- 
num fratrem simpUcem offi&ndamus. Deierminai ia 
quibusnon sito£GendeDdu»pBaximu8-: in his scilcet 
quae salvationem impcdiunt , et in quibus non sit se- 
quendus; in his scilicet quae salutem animaeauferunt 
dicens :€ibo non debe»proximuDi perdere ; nam esca. 
77 ^^ P^i^^ ^t>n eM regnum Dei, id est utt bae csca 
et hoc potu, non dat regnum Dei : nec tollit, si absti- 
neas ab his. Haee non daot regnum Dei. Sed justitia^ 
id cftt sequitas servata ad proximom ut in nuUo cum 
offeudamus ; et pox, id estconcordia ex servata sequi- 
tate veniens. Et ^aiu^tiMi, qaed aker m 4U^o:)e 
congaudere alteri; qpod gaudium in pace nutritiun 
est in Spiritu $anct0r id est, seeundum qood di( taft j 
Spiritus sanctus. Haec, inquam, sant regnum Dei : 
nam in his servitur Christo. Qui autem in A», iJ cs^ 
pace, justitia, et gaudio, servii ChristOj hic piacet | 
Deo, et ^robalus est hominibus^ iJ est haec servitui 
probabilis judicatur ab omnibus ; nec cst sicut lua 
comestio, in qua offenditur proximus. Ideo priui 



Digitized by 



Google 



113 



EXPOSITIO IN EP1ST0LA6 PAULI. ^ IN EPIST. AD ROH, 



m 



ait, servit Ghiisto, debinc placet I>eo; quia Gfaristus A 
legem pacis et justitise dedit bomiDibus, qui nisi per 
Ghristum plaeere non possunt Deo. Quandoquidem 
serritus pacis i^oet Deo et ab hominibus approba* 
tur, iiMfue uctemur ea qwB pam<«it(» non liiigemus 
cum proximo, sed etiam sectemiir ea quae sunt iedi- 
fKationu^ et hoc titdcem, ut tu aedifices ilium in 
(uo bono, et ille te in suo. Quod hic ait aediiicatio- 
nis, idem est quod ait superius, infirmum assumite. 
Sectemur ea qme sunt aedificationis, non ea quae 
suBt destmctionis, quod sic ait : Noii propter escam 
tuam qua proximus offenditur destruere iii eo opm 
Dei^ id est fidem qoam jam operatus est in eo Deus. 
Si eoira nimia districiione cogas eum, hoc tantilium 
boni quod habet deseret. Quare magis estnutrienda 
infirihitas ejas, quam nhnia asperitate cogenda : ^ 
quoJ Petnis idonee satis observahal, ciu» Juda&os 
quos ad fidemGhristi ceuvertcrat, adhuc circumcidi 
el in qnibnsdam legalibus permiUebat : de quibus 
si iotemperanter cogeret eos, citius ^uod ^b «eo 4IG- 
ecperant dimitterent, qnam Ita repentine ad perfe- 
ctlonem ascenderent. Sctebat «nim eos paulatim 
posse et debere ad perfectionem adduci, .sicut fa- 
ctam est. Noli propter escam destruere fidem pro- 
limi, noB quod ^sca haamunda sit : omnia quidem 
mnda $unt ; $ed tamen mcAum e$t homini^ qui maH-' 
dueat per offendiculum^ intendens ofiendere proxi- 
owfli. Nec sohira nt caTcas ab offensione proximi 
debes abstinere ab his, sed etiam ab omni came et 
ab omni potu in quo frater ofienditur. Quod ita ait : 
Bonum esl It^t noit manducare carnem^ nec bibere C 
utMm, neque aliquid in quo frater tuu$ offsnditur se 
peecando, vel oifenditur a te et $candalizatur con- 
tristando, aut infirmatur in fide aliquantulum haesi- 
tando. Ne oflcndas proximum, debes abstinere ab 
his. Tu quidem habe$ fidem sanam pene$ temetiptum; 
habe iUam eoram Deo^ id est sufficit tibi ut Deus in- 
telligat fidem tuam : non oportet ut coram absti- 
nente qui offenditur facias opus ejus fidei ; ideo pe- 
nes temetipsum fidem hanc habeas, non coram abs- 
tinente. Nam beatu$ est iile qui nonjudicat^ id est 
<iui non damnat ^emetip^um^ in eo quod probat^ id 
ttt quod probabiliter verum esse cr^it. Sed si tu 
uteris cibis quibus licet uti, ad ofiensionem proximi, 
in eo quod probas judicas te reum offeosionis factse 
io fratrem* Ille qui in eo quod probat se non dam* 
luit, beatus est; $ed ille qui di$cemit cibos a cibis, di- 
ceas hos mundos, illos immundos, hic, $i in hac du- 
bietate manducaverit^damnatue e$t; non quia cibus 
immundtts sit, sed ^ttta non comedit ex fide ut cre- 
deret esse munda. Yere, quia non ex fide, damnatus 
^ : nam omne quod non e$t ex fide^ peccatum e$t, 
GAPUT XV. 
( Oebemus autem nos firmiores imbecillitates in- 

< firmomm sustinere, et non nobis placere. Uuus- 

< qaisque vestrum proxinio suo placeat in bonum, 

< ad aedificationem. Etenim Ghristus non sibi pla- 
• cuit, sed sicut scriptum est : « Improperia impro- 
« perantium tibi cccidqrunl supcr mc {P$al, lxviii^ 



iO). I Quaicuoque enim scripta sunt, ad T^ no- 
stram doctrinam scripta sunt * ul per patientiam 
el consolationem Scripturarum, spem habeamus, 
Deus autem patientiae et solatii det vobis idipsum 
sapere in alterutrum secundnm Jesum Christum, 
ut unanimes nno ore honorificetis Deum, et Pa- 
trem Domini nostri Jesu Gbristi.Propterquod sus- 
cipiie invicem, sicut et Ghristus suscepit vos in 
honorem Dei. Dico enim Ghristum Jesum mini- 
strum fulsse circumcisionis, proplcr veritatem 
Dd, ad confirmandas promissiones patrura : gentes 
autem super misericordia honorarc Deum, sicut 
scriptum est : t Propterea contitebor tibi in gen- 
tibus, Domine, et nomini tuo cantabo (// Reg, 22, 
50). I £t iterum cUcit : « Lsetaminl, gentes, cum 
plebe ejos (P$a4. xvii, ^ ). > £t iteruin : « Laii- 
date,.omnes gentes Dominum, et magiiincate eum^ 
omnes populi {P$at, cxvi, 1.) Etrur^us Isaias ait : 
Erit ladix Jesse, et qui exsurget legcre gentes, in 
eum gentes sperabunt {I$ai, xi, 10). > Dcus autem 
spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo^ 
ut abundetis in spe et vlrtute Spiritus sancti. Ger- 
tus sum autem, fratres mei, et ego ipse de vobis, 
quoniam et ipsi pleni estis dilectione, repleti omnl 
scientia, ita ut possitis alterutrum monere. Auda- 
cius autem scripsi vobis, fratres, ex parte, tanquam 
in memoriam vos reducens, propter gratiam quas 
data est mihi a Deo, ut sim minister Ghristi Jesu 
in gentibus, sanctificans Evangelium Dei, ut fiat 
oblatio gentium accepta et sanctificata in Spiritu 
sancto. Habeo igitur gloriam in Ghristo Jesu ad 
Deum. Non enim audeo aliquid loqui eorum, qn» 
per me non efficit Ghristus in obedientiam gentiunf, 
verbo et factis, in virtute signorum et prodi- 
giorum, in virtute Spiritus sancti : ita ut ab Jeru- 
salem percircuitum usque ad Illyricum repleverim 
EvangeUum Ghristi. Sic autem hoc praedicavi 
Evangelium, non ubi nominatus est Ghristus, ne 
super alienum fundamentum aedificarem, sed sicut 
scriptum est : « Quoniam quibus nOn est aimun- 
tiaium de eo, videbunt {I$ai. lii, i5); > et qui 
non audierunt, de eo [a/., non babet de eo] intel- 
ligent. Propter quod et impediebar plurimum ve- 
nire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc. Nunc 
vcro ulterius locum noii babens in his regionibus, 
cupiditatem autem habens veniendi ad vos, ex 
multis jam praecedentibus annis. Sed cum in Hi- 
spaniam proficisci ceepero, spero quod prseteriens 
videam vos : et a vobis deducar illuc, si vobis pri- 
mum ex parte fruitus fuero. Nunc igilur profici- 
scar in Jerusalem ministrare sanctis. Probaverunt 
enim Macedonia et Acbaia coUationem [al., colle- 
ctionem] aUquam facere in pauperes sanctorum 
qui sunt in Jemsalem. Placuit eirim ets, et del)i- 
lores sunt eoruin. Nam si spirituaUum eorum par- 
ticipes facti sunt gentiles, debent et in carnaUbus 
ministrare eis. Hoc igilur cum cons'.immavero, et 
assignavero eis fructum bunc, per vos proficiscar 
in Hispaniain. Scio [a/., sciens] autem quouiai» 

Digitized by V:iOOQIC 



m S. BRUINONIS CARTUUSIANORCM IlNbTITUTORIS OPP. PARS R. f|« 

« Teniens ad vos» in abundantta benedictionis Ghri- ^ ^^ni* Bonorem dico Det, id est a solo Deo daium. 

Deus enim per graiiam dal, et dabit hunc hoDorem, 



ff sti Veniam. Obsecro ergo vo^, fratres, per Domi- 
f hiim nostrum lesum Christum, et per charitatem 
€ Spiritus sancti, ut adjuvetis me in oralionibus ve- 
€ stris ad Deuro, ut liberer ab infidelibus qui sunt 
1 in Xudaea, et obsequii mei obhtio accepta fiat in 
• Jerusalem [a/., HierosoTymis] sanctis, ut veniam 
«. ad vos in gaudio pcr votuntatem Dei, et refrige- 
< rer voljiscum. Deus autem pacis sit cum omnibus 
t vobis. Amen. > 

£XP0SITI0. 

Ad hoc diceret ilte qui sanae fidei esset : Si ego,^ 
quod utique tu fateris, sanae fidei sum, omnia munda 
eredeiis, hic autem infirmatur in fide, justior causa 
videtur, ut infirmus firmum sequeretur, quam ego 



ad quem honorandum deficiunt merita postra. Pro- 
bat quod ait : Suictfnt vo$ Romanos : nam Jodaiog 
et gentiles, et primnm de Judaeis ait : Tere Christus 
susoepit Yos y o Judaei. Nam ego dieo (cui credi 
oportet) Christmn Je$um mimstrum fHtiie etrcmnei' 
sfonu, id est Judaeorum. Christus enimminister 
fuit, et quasi apostolus Judaeorum, quibus in pro- 
pria persona praedicavit. Hoc autem fuit non ex me- 
rito Judaeorum , sed pr&pter verHatem Bei , id est 
propter promissa Dei. Ideo propter promissa ai 
confirmandas^ id est ut per ipsum actum confirma^ 
rentur promissione$ patmm^ id est factae patribus eo- 
rum. Tel ita : Christus minister fuit propter veri- 



lirmus sequerer intirmitalem illins. Non sic est, ait ^ tatem Dei, id est propter completionem promisso- 



Paulus. Sed, iicet tu sanae fidei sis, hie aulem in- 

firmae, tamen nos firmiores debemus sustinere^ et 

quadam parlicipatioae imbeciUitates infirmorum ad 

nielius enutrire, et non debemus nobis placere in om- 

nibus. Nobis uon utique placeanms, sei unusquisque 

placeat proximo suo; et hoc m bono; quia ad aedifi- 

calionem proximi, qui secundum charitatem aedifi- 

candus cst. Nobis non utique placeamus : etenim 

Christus (quem pci omnia sequi debemus) non pta^ 

cuit sibiy id est nou consensit infirmae carni, sed sicut 

7Sl scriptum est in psalmo ( lxviii, 10 ) ait Chri- 

stus ad Patrem : Improperia improperantium tibi 

quadam moie ceciderunt super me, et in morte de- 

presseruut me. Quasi diceret : Quia ejeci de templo 

vendentes et ementea^ in quo tibi improperabant, ^ confiteri nomini tuo 

ideo adjudicaverunt me inorti.^ Quid inde, diceret aii- 

quis, si im scriptum esl? Multum uUque, quia quce- 

cunque scripta sunt de Christo^ ad nostram doctrinam 

scripta sunt, ut per doctrinam habcamus patienttamy 

et in patientiahabeamus consolationem Scripturarum, 

quae plurimum ulili& estpalieiUibus, et ut per patien- 

tiam et banc consolationem habeamus spem futune 

retributionis. Et quia merita vestra et doctrinam 

meam insufficientia.video ad haec obtihenda, opto ut 

Deus^ dator patienti<B et solatii^ det vobis sapere id- 

ipsum, ut omnes veram cognitionem babeatis, et hoc 

in alterutrum^ ut quod sane sentit iste, sentiat et 

ille e converso. Sapere dico secundum, id est per /e- 



mm Dei : et ad confirmandas per veritatem focci 
promissiones patrum, id est quas fecerant patres, 
id est prophetae, patres Judsorum. Deus enim et pet 
seipsum promiserat, nt Abrahae el frequentias per 
prophetas. Probavil Deum suscepisse Judasos, ad 
quod probandmn nuUam induxil auctoritatem, qaia 
quasi omnibus patens erat. Probal idem de gentibos 
per auctoriutes, quia dublelas qutbusdam inde mty 
dicens : De Judaeis hoe dteo. Dieo eliam qood gentes 
debent honorare Deum^ euper, id esl de misericon^ 
sibl facta. Et hoc dico sicut seripium est in psalm» 
{Psat. xvn, 50). lUud propterea In ordine psalmi 
vim habet; vox Filii ad Patrem : O Domine Pater,. 
ego eonfitebor tibi in gentibus , id est gentes faciam 
Nec solum confitebor , sed 
etiam cantabo et exsultabo nomini tuo, Et i enini 
dicit Scriptura per Isaiam : vos gentes latamw 
cum ptebe ejns {Isa. xi, iO) , td esl cum Judaeis, qoi 
dicebantur peculiaris popullis Dei', qoas geoies 
fhistra Isdias invitaret-ad laeUtiam, nisi consideraret 
earum susceptionem.. Et iterum^ Davtd de geoiibvs. 
Omnes gentes , id est singuli de gentibos landatt 
Dominum {Psal, cxvi, t) : nec solum laudate, ud 
eiiam magnum ostendite eum operibuabonis, owut 
populij qui in singulis gentibus estis. Ei rurtus de 
eodem ait Isaias .-/«ne, paterDavid, erit radix ejos 
•riginis, de qua nascetur Christus ^t essurget rv- 
gere gentes : et in eo rege sperabunt gentes ( It^- 



sum Christum : ut vos ttnantmes uro ore et una vo- ^ xi, iO). Exsurrexit Christus, quia solus immums a 
luntate, et eadem confessione honorificetis Deum et peccato inter omnes. Surrexit altius 80 ^^^^ ^^^ 

resumpta iiicorruptione, cum Deus Pater deditomne 
judicium huic filio regi. Moneo ul vos susctpiatis 
invicem, sed quia nec viribus vestris, nec docirina 



Patrem Domini nostri Jesu Christi. Non quod Deus 
eiPaterdiversos significent, sed ineodem diversas 
causas assignat : dicens eum honorificandum tum 
quia Deuft est, tam quia Pater est Domini Jesu Chri- 
sij, per quem omneboniim provenit nobis. 

Propter quod, id est ut idipsum sapiatis , et eo- 
c!e:n animo unaque confessione Deum honorificetis ; 
suscipite vos tnvicem, ut alter alterum omni beni- 
gnitate suscipiat : ad instruendum supportantes vos 
in aiterutrum. Suscipite dico , sicut et Christus in 
uiagua alliludine suscepit vos. Suscepit utique in 
honorem, Honor maximus fuil rcmitlere peccata . 
^:inu houorem augmcntabis, reddcnilo incorruplio- 



mea, hoc perficere potestis , precor ut Deus spet m 
quem spero, et vo& sperare debetis, repleat vos omnt 
gaudio^ id est perfectione dileclionis : quod gaudi«n| 
ut digni sitis habere, repleat vos pace^ ii esl oomi 
concordla. Pace dico reformata iH eredendoy id esi 
in una eademque integritate fidei, ut eadem fides 
faciat pacem in vobis. Pax vero nutriat gaudium * 
replcat dico fide, pace, et gandio, ut abundetis in sfA 
l\ esl ul quanlo iiiclius agclis, firmius el abandan- 
lit=s spp:eJis : et nc spes vcslranerUiilclur, abunilti^* 

Digitized by V:iOOQIC 



117 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. — IN EPIST. AD ROM. 



118 



in virtHte Spiritu$ tancti, id est Spiritus sanctus A Hierusaiem usque ad IUyricum mare : uec rccla via« 



copiosas Yiresministret vobis perseverandi in bono. 
Paulus incipit hic convenire quosdam Romanos, 
laadans eos de integritate fidel, de plenitudine dile- 
ctionis et omnis sclentis. Sed tamen jiliquantulum 
tangit eos ; gaia non £orrexerant impei^ectionem 
errantium Iratrum, eum bene possent, quia sapien- 
tcs; eam deberent, quia eos dillgerent; cum etiam 
necesse hoc esset, quia Pauius, intentus aliis, non 
sufficienter vacare posset correctioni Romanorum ; 
qoasi diceret : Conscientia vestra certa est de inte- 
gritate fidei eorum : similiter etiam ego ipse certu$ 
<Bm, fratrei mei^ de vobiSy quoniam ips% pleni estis 
fide et diUctione. Nec litigatis cum fratribus vestris : 
repleti omm scientia; ita ut possitU numete alter- 



sed per circuitum^ id est singula loca circumeundou 
%\ Sic autem pr4gdica»i Evangelium, non in Judaea 
ubi Christus nominatus est, ne tBdificarem super alie- 
num fundamentum^ id est super fidcm quam alU 
apostoli praedicaverant. 

Nec tamen haec causa fuit quare ibi non pracdica^ 
verit, sed quia Deus ad geutes eum direxit. Ne cedifi^ 
carem dico sic ; sed sicut scriptum est in Isaia : Gen- 
tes quibus non est annuntiatum de eo, videbunt 
(/•ai . Lii, 15) Deum, et qui nec etiam audierunt, tn- 
teiUgetU. Propter quod quia rudibus et qua&i lapi- 
deis praedicabam^ plurimum impediebar venire ai 
vos^ Romani, quare necesse esset ut vos qui sani 
eratis, infirmos sedificaretis. Olim impediebar; sed 



tunpit, id est instruere infirmam fidem aliorum. Ec B nune ulterius non kabens locum in his regionibus. 



licet pleni sitis dilectione ot scientia, tamen auda- 
cimt, id ^t cum aliquantula audada scripsi vobis 
fratres ex parU, id est secnndom eam partem, qua 
aliquanUilum imperfecte agendo, litigia fratrum non 
eompescuistis. Scripsi quidem non vos docens, quos 
sapientes sdo, sed tanquam reducens vos in menuh' 
riam eorum quae credo vos scire, sed non satis eo- 
ram reminiscimini. Dicerent illi : Quia perfectos nos 
ialeris» quare nos redarguis? Audacter ait Paulus 
propur graliam^ id est propter diguitalem apostola- 
tus, qu4B data est miki a Deo, et hoc magisterium 
meum cogit me ut vos dc admoneam. Data e&t mibi 
gratia ideo, »1 sim minister Jesu Ckristi in gentibus^ 
id est jper miaistedum menm gentes subjiciam Ghri- 



quia omnes conversi sunt : habens autem cupidita- 
tem veniendi ad vos, ex multis jam prcecedentibus 
anniSj in quo notare potestis quanlara diligentiam 
babeam ad vos. Cum ego proficisci coepero in Hi- 
spanianK, spero quod videam «^<, praeteriens per vos» 
non enim causa est quare remorer vobiscum qui 11- 
deles estis. Videam vos dico, et deducar illuc a vo- 
bis, si tamen fhdtus prius fuera vBbis ex parte^ id 
est aliquando remorando vobiscam ; quia bic uHe- 
ritts locum uon habeo ot ad vos transire cupio. Igi- 
tur -quod prius faciendum est operabor, scilicet ibo 
Hierusalem ministrare sanctis. Quando Petnis ejt 
qui cum eo erant Pauio et Baroabae dextras dedere 
societatis (Galat. ii, 9), iiyttnxerunt eis, ut in Ec- 



sto, sanctifieans Evangelium Dei : quod sanctiflco C desiis gentium collectioaes faoecent, unde mini- 



dum-idem operor quod pnedico. Sanetificans ideo, 
ut fial aecepta Deo oblatio gentium^ id est ego oife- 
rens geates acceptos sun Deo, vd ot geotesjoblatae 
acceptae sint Deo.Oblatio dieo accepta, et sanctificata 
in Spiritu tonefo, quia per ii^positionem manus do 
Spiritam sanctum, quod pseudodoctores facere ne- 
queuol. Et quia sanctifico Evangeiium, igitur habeo 
§loTian% id est glorior multiim in apostolatu meo. 
Cioriam dico referendam non ad me» sed ad Deum^ 
£t hoc in Christo Jean, jd e&t per Ghristvm, qui me 
eonsecravit apoatolum : jdeo habee gloriam , quia 
mn audeo loqui atiquid ^orum quw Christus nan 
fifieit per me ministrum, ut faciunt pseudo, qui di- 
cont se fecisse quae nuoquam fecerunt. Ea non lo- 
4iuor qiUB per me non eflldt Deus^ sed loquor ea 
quae per me^hristus effidt, in obedientiam gehtium^ 
id est ut vd ego obediam ip&i in gentibus« vd gen- 
Jtes per me obediant ei. Effieit dico per me verboy 
Christos cnim loquilur in me. Efficit etiam factis^ 
id est in operibus meis » quia quod bene loquor 
<»peror. Effidt djc» in virtute signorum £t prodigio- 
nciit, ad quae facieuda dat mihi victutem. Signa vo- 
cat, ut depulsiones morborum, prodigia, susdtare 
inortuos. Prodigiorum dico factorum in virtute Spi- 
fitus sancti. Yel efficit Cbristas per me in virtute 
Spiriius sancti, quem per mauus meas distribuit. 
Stc, ioquam, efficit, ut ego repleverim^ id est plenarie 
prae<licaverim Evangelium Chrisli, incipiendo ab 



strarent sanctis in Hierusalem, quibus infidele$ 
omnia abstulerant. Vadam ministraxe sanctis, quid 
Maeedonia et AchaiOy id est Ecclesiae eorum probum 
judicaverant facere aliquam coUectionem inpauperes 
sanctorum deferendam, id est, inpauperes sanctos^ 
qui sunt Jerusalem. Probaverunt quidem hoc non a 
nobis coacU, scd, qnia ita ptacuit eis ; et si iiop 
placeret, debitores tamen sunt eorum et ex debiio 
faoere oporteret. Tere debilores sunt eorum. Nnvi^ 
si gentites facti sunt participes spiritualium bonoi um 
eorum sanctorum, quia sancti illi spiritualia genti- 
bus ministraverunt, debent etiam gentes ministrdre 
sanctis in earna/ifrus. Quandoquidem hocjnilii prius 
facittidum restat , igilur cum hoc consmnntavero, c 
cum assignavero^ id est, ,sub sigillo eis .reddidcro 
fruetum hunc, proficiscar in Hispaniam transiens per 
voi» Scio autem quoniam veniens longo desidcrio 
aotus, veniam ad vos in 4ibundantia benedictionis 
Christi, id est, benedictionemCliristi faciam abun- 
dare in vobis, Jmpertieus illud gratiae Dei quod 
deesl. Et quia uunc iturus sum Jerusalem, igiiur, 
obsecro vos ftatres, per Dominum nostrum Jesum 
Christum, ut .adjuvetis me in orationibus fusis pro 
me ad Deum, ut hoc adjulorio /t6erer ab infidelibus 
qui sunt in Judosa, et ut ita oblalio obsequii mei, id 
est in qua obsequor, fiat accepta sanctis in Jersoso- 
Igma, sine dimiiiutione iilis praesentata; ut lioc 
prospere completo, veniam ad vos in gaudio per vo»^ 

Digitized by V:iOOQIC 



m S. BRDNOMS CARTHCSlANORCBr INSTiTljTORlS OPP. PARS IL KO 

luntatem Dei, idest, sicut DeusUisposuerit; et refri- A < tacUi,(quod nunc patefactum est per Bcripturas 

c prophetarum secundum praeceptum aetcmi Dei, ad 
« obeditionem fidei) in cunctis gentibus cogniti, 
c soli sapienti Deo per Jesum Gliristum, eui bonor 



gere vobiscum perOciens in Yobis quod imperfectum 
invenero. Sedquia ad boc ncque per \os,neque per 
me sufficitis : Deu* paci$ fit faciens pacem cum om-' 
mibus vobi», Amen. 

CAPUT XVL 
« Commendo autem vobis PhoRbcn sororem n<^ 
c stramy,qua& est in ministerio Ecclesiae quae est io 

• Cenchris : ut eam suscipiatis in Domino digne san- 

• ctis [a/., satis], et assistatisei in quocunque nego- 

• tio vestri indiguerit. Etenim ipsa quoque astitit 
c multis, et mihi ipsi. Salutate Priscam et Aquilam, 
c adjntores roeos in Christo Jesu ( qui pro anima 
« mca suas cervices supposuerunt : quibus non so- 
« lum ego gi*atias ago, sed et cunctae Ecclesiae gen 



c et gloria in saecula sacculoriim. Amen. »> 

EXPOSITIO. 

Finita Epistola, inserit salutationes suas, diceDs^ 
Cum his quae superius commendavi commendo etiam 
vobis Phceben sororem nostram, quoe est in minUu- 
rioEcclesug, idest qnae ministrat necessaria cuidain 
Ecclesiae,. quam constituit Cenchrit. Hoc inquam de 
ea commendo, ut tuscipiatis eam in Domino digne 
$anctis,ld est vel quomodo vos sanctosdecet eam sus- 
cipere ; vel quomodo ea sancta suscipienda est : el 
ei snsceptae assistatis in quocunque negotiotndiguerH 



c tium) ct domesticam Ecclesiam eorum. SaluUte ^ vestri, Per hanc Phoeben euntem Romam, dicltor 



« Epsenetum dilectum mihi^ qui est primitivus Ec- 

< clesiae Asiae in Christo Jesu. Salutate Mariam,quae 

< multum laboravit in vobis. Sahitatc 82 Androni- 
( cum et Juniam, cognatos et concaptivos meos,. qui 

< sunt nobiles in apostolis, qui et ante me fuerunt in 
c Christo Jesu. Salutate Ampliatum dilectissimum 

< mihi in Domino. Salutate Urbanum adjulorem no- 
« strum in Christa Jesu,.et Slachyn dilectum meum. 
« Salutate Appellen probum in Christo. Salutate eos 
c qni sunt ex Aristoboli domo. Salutate Herodia- 
« num cognatum meum. Salutate eos qui sunt ex 
« Narcissi doma, qui sunt in Domino. Salutate Try- 
« ph^nam et Tryphosam, quae hborant in Domino. 
« Salutate Persidem charissimam, quae multum la- 



Apostolus misisse suam Epistolaro, quam ideocom- 
roendat,ut Homani,audita auctoritate ejus, acquie- 
scant ei in omnibus, quae bene suadebii. Assisteo- 
dum est ei' : etenim ipsa astitit multi$ sanctis^ et 
mihi ipsi ministrando. Salutate etiam Priscam et 
Aquilam^ adjutores meos in Christo Jesu. Yel salutaUt 
in Christo, qui uterqae supposuerunt suas cemces 
pro anima mea, Hi Paulo in multis periculis el car- 
ceribus subvenerunt. Qnibus non ego sotus graiias 
ago ; sed etiam cunctce Ecclesias gentium, qui modo 
non haberent apostolum suum, nisi per adjutorium 
istorum. Saiutate et domesticam Eeclesiam, \d est 
familiam eorum. Salutate Epcenetum dilectummibi, 
qui est primilivus Asias in C/iris<o. Hic primus dc 



« l>oravit in Domino. Salutate Rufum electum in C Asia Gdem accepit a Paulo. Salutate et Mariam^que 



cDomino, etmatrem ejus, et meam. Salutate AsyR- 
« crytum et Philegontem, Herman, Patrobam, Her- 
« men,.et qui cum eis sunt, fratres. Salutate Philo- 
« logum et Juliam, et Nereum et sororem ejus, et 

< Olympiadem, et omnes qui cum eis sunt sanctos. 

< Salutate invicem in osculo sancto. Salutant vos 
« omnes Ecclesiae Christi. Rogo autem vos, fratres, 
«^ ut observetis eos qui dissensiones et offendicula 

< praeter doctrinam quam vos-didicistis faciunt, et 
« dedinate ab illis. Uujusmodi enim Christo Do- 
c mino nostro non serviunt, sed suo ventri, et pcr 
« dulees sermones et benedictioncs seducunt corda 
« innocentium. Vestra enim obedientia in omniloco 

< divulgata est. Caudeo igitur in vobis; sed volo vos 



multum laboravil in vobis, ab errore revocando vos. 
Haec Hfaria dtcitur nuntiasse Apostolo disseiisionem 
Romanorum : qua occasione scripsit eis hanc Epi- 
stolam. Ethaec Romam redierat, et ideodicit eam 
laborasse. Salutate Andronicum et Jutiamj cegna- 
tos meosj in genere Judaeorum : et concaptim 
meos ; qui saepe mecum capti fuerunt, qui sunt 
nobiles in apostolis. Hi de septuaginta duobus 
fuisse creduntur : qui et ante me fuerunt in Chri- 
sto, qui prius Paulo ad fidem conversi sunl. 
Saiutate Apetten probum in Christo, Satutate eot 
qui sunt ex domo Aristoboti , id est familiam 
quia fldelis est Dominum nequaquam, quia 83 
infidelitatis est reus. Satutate eos qui sunt ex domt^ 



< sapienlesesseinbono, et simplicesinmalo. Deus xtormst, nec omnes, sed eos qui sunt in fidei» 



« autem pacis conterat Satanam [al.^ Satan] sub 

< pedibus vestris velociter. Gratia Domini nostri 

< Jesu Christi vobiscum. Salutal vos Timotheus ad- 

< jutor [a/., habet frater] meus,et Lucas[a/., Lu- 

< cius] et Jason>. et Sosipater cognati mei. Saluto 

< Vos ego Tertius»qui scripsi Epistolam hanc, in Do- 

< mino. Salutat vos Gaius, hospes meus, et unt- 
« versa Ecclesia. Salutat vos Erastus arcarius ci- 
« vitatis, et Quartus, frater. Gratia Domini nostri 
« Jesu Christi cum omnibus vobis, Amen. Ei au- 
« tem qui potens est vos confirmare, juxta Evange- 

< Ilum meum, et praedicationem Jesu Christi secun- 
tdum rcvelalioncm myslerii temporibus tTlrrnis 



Domino, Aliqui enim ex ejus familia adhacrcm 
domino suo in infidelitote. Satutate Rufum etectum 
in Domino, et matrem ejusy ac meam, Ejus secundum 
camem, meam secundum bcneficium. Et, ut fincm 
faciam, satutate vos invicem ex parte mea in oscuh 
sancto, id esl alter alteri dicat; aut ex parte Pauli, 
osculantes se in osculo pacis in loco ejus. Sicut cgo, 
sic omnes Ecctesias Christi satutant vos, Ideo Pauhis 
ex nomine proliatas sahitavit personas, ne, cum 
modo suadel Romanis a pseudo declinare , fortc 
possent de aliquo horum dubitare quos salutavil. 
Vos autem fratres saUitatos rogo ut obtervetis, id est 
ut callidc custodialis vos ab cis qni faciunt disten' 



Digitized by 



Google 



m EXPOSITH) IN EFISTOLAS PAULf. — i:>i £PIST. 1 AD COff. i» 

5tott«f««<eUainoJf(mdiciila,praedphandoiDpeGcatuxD. Aid estfamU^^ Salutat vo$ Erastus^ arcariusr 



Docenies quod pitBter doctruiam est, ^ttom vos a me 
iidiei^tU ; et, ut vos obsemtis, declinando penitus, 
fleparamini ab iUis, quia qu% ejutmodi iunt non 
terrrium Chri»to Domino noitro^ $ed s«o ventri. 
Quaerunt enim quae sunt, non qus Jesu Ghristi. 
Et ht taks $edueuni corda inuocentium^ id est sim- 
plicium per dulcee urmonesy id est seductorios, et 
per simti/alas benedietione$. Debetis declinare ab 
ois : nam obedientia ve$tra et bonum ejus divulgata 
M in omnem locum, et propterea gaudeo in vobit^ 
Sed tamen volo vo$ $apiente$ et astutos e$$e in bonOy 
stinmalo $mpRce$, ut malitia pueri sitis. Licet 
Jiserim yos sapientes, tamen quia sapientia vestra 
panim ei se sola potest, precor nt Ihu$ paci$ 



id est thesauraritts civitatis, et Quarlus frater^ 
Omnes isti sic dicentes: Gralia Domini Jetu Chri$ti 
cum omnibu$ vobi$, De omnibus autem bonis vestris 
sit Deo honor et gloria. JE^t dico ^t potent e$t con^ 
frmare vo$^ juxta Evangetiufn meum^ id est sicut 
ego praedico vobis, et juxta prtedicationem Jetu 
Chrhti^ cujus pncdicatio eadem est cum meo Evaii- 
gelio* Evangelii dicoet praedicationis habili $ecundum 
revelationem my$terii. Mysterium vocat salvationem 
homtnum : quae occulta fuit semper anle adventum 
Christi, sed per eum revelata. My$terii dico tdciti 
temporibu$ wtemi$ ante Christum : quod mysteriuro? 
nunc in tempore grati» patefactum ejit per $criptura$ 
prophetarumy nunc tandem intellectas per Christum* 



:onterai Satanam^ et memfara ejus $ub pedibu$ ve$tri$ ^ Patefactum dico $ecundum prasceptum mterui Dei^ 



prestrata, et hoc velociter. His dictis salutat eos 
l^ulos, dicens : Gratia Domini no$lri Je$u Chri$ti 
stH vobi$eum, Saiutat vo$ Timotheu$ adjutor meu$^ 
tt Luca$^ et Jaeon^ et So^ipater^ vel pater Sosii, qui 
tnnt cognati nm. Saluto vot ego Tertiut^ qui tcripti 
Epistolam in Domino, Ilic Tertius erat notarins 
Apostoli, qui salutationibus aliorum suam inseruit. 
Ad salutationes suas revertitur Paulus, et ait: 
Salutat vo$ Gaiu$ hospCe meu$j et univer$a Eccte$ia, 



cui ab aeterno boc in patuloerat : Patefactum ideo 
ad obeditionem fidei in cunctit gentibut^ id est ut 
Qunctae gentes obediant lidei. Quia si quaerere veiis 
quare oiim tacitum uunc revelatum, frustra hoc 
inquiris : quia mysterii dico cogiiiti toli tapienti 
Deo : qui sohis semper causam ejus sapuit» Pate- 
factum dico per Jetum Chrittum, Cui Christo, 
scilicet qui potens est, sit Itoiwr et gloria in twcula 
tceculoruw. Amen. 



PROLOGUS m PRIMAM EPISTOLAM AD CORINTHIOS. 
Epistola prima ad Corinthios multas causas C noverca. Quod fadnus licet fornicatlonem appella^ 



diversasque complectitur. Quarum partem relatione 
(Vatmm cognovit Apostolus. Partim lipsorum Co- 
nnthiomm suntMtteris indicatae.NonnuUasveropro 
officii sui cura aut ordinat aut emendat, et variis 
curationibus medetur diversa iufirmitate langnenti- 
Inis. Nam apod eos primum curatur dissensionis 
Titiuni, qnod multi pseudoapostolorom intulerunt, 
onilatem scindentes Ecclesiae^ ut proprii nominis 
facerent sectalores, quod hir exprobrat 84 verbis 
Apostolus. Hoc autem dico quod unutquitque vettrum 
dkit : Ego quidem tum Pauli: ego autefn Apotlo ; 
ego vero Cephe : ego autem Chritti (/ Cor. i, i2). 
Et ob hoc quidem horum se dicit facere nominum 
meotionem,ut multo magis erubescant id se facere 
snb falsorum apostolorum nominibus : quod etiam ^ 
si sub Pauli et Petri fieret nomine, displiceret. 
Secunda causa ejus ihducitnr, qui patemae oblitus 
reverentiae^ uxorem stbi non erubuit facere de 



verit Apostolus, tamen ita condemnavit, ut in 
ultionem facti auctorem talis operis dlabolo judica-. 
verit deputandum : imposita judiciorum et litium 
tertia quaestione. Quarto looo matrimonioram jura 
tractantur hts. Quinto loco vii^nitatis consiliom' 
velut e vicino oonjungitur. Sexto loco de escaram 
licentia disputatur. Septimo atque octavo locp de 
attundendo viris, et mulieribus velando capite^re 
sacramentorum communione praecipitur. Nono loco 
aemulatio quae diversitate donorum splrilualiumr 
noscebator, sub exemph) membroram et corporis 
castigatur. Dedmo resurrectionis spes niultis et 
argnmentis et rationibus approbatur. Lltimo de 
colligendis ad necessitatem sanctoram nominc 
^ohariutis cura v^ aedificatio cultui imponitur^ 
Interserantur his pauca quae aut (ut quibusdam 
videtur) pendent ex superioribus, aut habeut, UeeU. 
proprias, tamen parvulas actiones. 



ARGUMENTUM. 

Corinthii sunt Achaici : ethi simUiter ab Apostoio audierunt verbum veriutis, ct subversi sunt muUifa— 
rie a falsis apostolis. Quidam a philosophiae verbosa elo^uentia; alii secla le^is Judaicae inducti sunl. Hos» 
KTocat Apostoliis ad veram fidem el Evangclicam sapientiam : scribens eis ab Epheso per Tirootheum,^ 
discipulum suum. 



ARGDMENTDM B. BRDNONIS IN EAMDEM. 



Paulus praedicaverat Corinthiis, c: eos ad fidem 
eonverterat : apud quos per annum et dimidium 
(fiicut credimus) commoratus est : videns quod diu 
H in multis consulcnduni esset Corinthiis, quia 



nimis adbaerebant carnalitati. Quandiu autem Pau-- 
lus praesens fuit, adhaeserunt cum simplicitate prad- 
ceplis ejus : quibus ipse quasi simplicibus simpliciter 
praedicaverat, sciens carnalltati eoram potius dbcsso^. 



Digitized by 



Google 



IS3 



6. BRUNONIS CARTIKJ^ANokVH INSTimORIS OPP. PARS 11. 



m 



mysleria fidei, si eis revelarentar quam prodesse : A se dignum eum qui a minus digno baptizatiis esset: 



et ideo bonum judicavit simplicitatem eorum magis' 
in simplicibus fovendam esse, quam in aititndlne 
mysteriorum Dei (de quibus potius haesitarent quam 
crederent) corrumpendam. Sed Panlo a Gorinthiis 
rcTerso, introierunt in eos pseudodoctores, qui 
bonam simplicitatem prioris doctrinae inverterent : 
quorum doctrina quia in mundanis rationibus Veirsa- 
batur, qax penitus spirituali doctrinae contradiceret, 
coepit magis allicere, et ad persuadendum sibi 
adducere€orlnthios, quia magis niundo adhaerebant 
quam Deo, et destruere in eis, calliditate humanaB 
ralionis, quod Paulus aedificaverat, sequendosim- 
plicitatem fidei. Corinthii autem dedinantes ab 
instruclione Pauli,praecipitatisuntin multos errores, 
ut aestimarent merita baptizantium prodesse bapti- 
«atis quanto majora essent, et nocere si minora fuis- 
sent. Et hoc modo horaini tribuebant, quod solius 
Dei erat, scilicet dimittere peccala. Qua de re fiebal, 
ttt qui a digniore baptizatus erat, judicareC mlnus 



in hoc utiquedert^ando Deo errabant, etiam In eo, 
quia corpus Domini pauhilttm discemebant ab aliis 
cibis. Iterum in eo quia Tiri velato capite, muiiem 
discooperto orarent« Erat etiam alius error, quia 
futuram resurrectionem non (sicut Paulut pnedlca* 
yerat} 85 eredebant. Accasabantur etiam inde, qnia 
audidliatur inter eos fornicatio, quam nec paterentur 
gentiles. Quidam enim eorum novercam suam 
duxerat in uxorem : quem nec corrigendo emendt- 
verant, nec participationem Ecdesiae huic tam facino- 
roso interdixerant; sed per illidtam patientiara huic 
incestui consentire videbantur. Quibus errorilMis 
cognltis, Paulus per Sosthenem missum sibi cam 
Epistohi a fratribus, qui erant Cioes, qui locus ia 
archiepiscopatu CoriRthiorum claudebator, scripsit 
ad eos hanc Epistokim, in qua agit de Corinthils 
errantibus : errores eoram eimmerando, eosdemque 
oongruisrationibusimprobando, ea utiqae intentiono 
Ht ab his viliis eos retrahat. 



EPISTOLA AD CORINTHIOS PRIMA- 



CAPIJT PRIMUM. 
f Paulus vocatus apostolus Christi Jesu per vo- 
t lunUtem Dei, et Sosthenes frater Eccleslae Dei, 
I quae est Corinthi, saiictifleatis in Christo Jesu vo- 
i catis sanctis, cum omnibus qui invocant nomen q 
4 Domini nostri Jesu Christi, in omni loco ipsorum 
t et nostro. Gratia vobls et pax a; Deo Patre nostro» 
« et Domlno Jesu Christo. Gratias ago Deo meo sem- 

< per pro vobis in gratia Dei, quae data est vobis in 

< Cliristo Jesu : quod in o.mnibus divites facti estis 

< in Hio, ui omni verbo, et in omnl seientia . sicut 
« testimoniam Christi conflrmatum est in vobis; ita 
« ut nihll vobis desit In ulla gratia, exspectantibus 

< revdationem Dominl nostri Jesu Christi, qui con- 
4 flrmabit vos usque in finem sine crimine, in die 

< adventus Domini nostrl Jesu Chrlsti. < Fldelis 

< Deus, per quem vocati estis (1 The$i, v, 24) > in 
€ socletatem Filii ejus Jesu Christi Domini nostri. 
«Obsecro autem vos fratres, per nomen Domlnl 

« nostri Jesu Chrlstl, ut idipsum dlcatis omnes, et n 

< non slnt In vobis sehisraata : sitis autem perfectl 

< in eodem sensu, et in eadem sclentia. Signlficatum 

< est enim mihi de vobis, fratres mei,ab his qui sunt 
f Clocs, quia contentiones sunt inter vos. Hoc autem 
n ilico quod unusquisque vestrum didt : Ego qui- 
n dcm suni Pauli; ego autem Apollo (Aet, xviii,25); 

< ego vero Cephas; ego autem Christi. Divisus est 
n Christufi? Nunquid Paulus cmdfixus est pro vo- 

< bis ? Aut in nomine Pauli baptizati estis ? 
« Gratias ago Deo mco quod neminem vestnim 
4 baptizavi, nisi Crlspam et Caium, nc quis dicat 

< quod in nomine meo baptizatl estis. Baptizavi au- 
« icm et Stephanae domum : caetenim nescio si 
« qucm alium vestrum baptizavcrim. Non cnim mi- 



sit me Chrlstus baptizare, sed evangdizare : itoo 
In sapientia verbi, ut non evacuetur crux Christi. 
Yerbum enlm cruds pereuntibas quidem stultitia 
est, his autem qui salvi fiunt, Id est nobist virtos 
Dei est. Scriptum est enim : < Perdam sapientiam 
sapientium, et prudentiam prudentiom repro- 
babo (/fai. xxix, 44). » Ubi sapiens? ubl scriba? 
ubi tnquisitor higus saeculi? Nonne stultam fecit 
Deus sapientiam hujus mundi? Namquia in Dei 
sapientia non cognovit mundus per sapientiam 
Deum : jilacuit Deo per stullitiam praedlcationis 
salvos facere credentes. Quoniam et Judaei sipm 
petunt, et Graeci saplentlam quaerunt. Nos autem 
praedicamus Christum crucifixum: Judaeis quidem 
scandalum, gentibus autem stultitiam : ipsis au- 
tem vocatis Judsis atque Graecis Chrlstum Dei 
virtutem et Dei sapientiam; qnia quodstultum est 
Dei sapientius esl hominibus, et quod iufirmum 
est Dei fortius est hominlbus. Yidete enim yo- 
cationem vestram, fratres, quia non multl 8a- 
pientes secundum camem, non multi poteotes, non 
multi nobiles, sed qiue stuita sunt mundi de^it 
Deus, ut confundat sapientes ; el infirma muiidi 
elegit Deus, ut confundat fortia : et ignobilia 
mundi, et contemptibilia eleglt Deus, et ea qaae 
non sunt; ut ea quae sunt destrueret r ut non glo- 
rietur omnis caro in conspeclu ejus. Ex ipso 
autem vos eslis in Christo Jesu, qui factus est no- 
Lis sapienlia a Deo, et justitia, et sanctificalio, et re- 
demplio,ut, quemadmodumSQscriptumest, iQui 
gbriatur,- in Domino glorietur (// Gor. x» 17 ; 
Jer. IX, 22).» 

EXPOS1TI0. 

PauluSf etc. Qaia auctoritatc opus erat ad pre- 
Digitized by V:iOOQIC 



m 



ElPOSmO IN EPISTOLAS PAUU. -- IN BPIST. 1 AD COR. 



m 



iDondam Corinthionim superbiam, nomen auctori- A lia, id est accepUB jnsUficationis perseverans custo- 



tatis ponit dioens : PaUluij quod utique nomen ubi- 
que notum est. Paulus dico, vocalut a Deo, id est 
$^totu$ diTina vocatione constitutus. Vel vocatns 
ab omnibus ; quia jam onuies noscunt eum esse apo- 
stolum. Apostoitti dico, id est legatus Christi Jesu^ 
id est non se prxsumptuose ingerens ut pseudo, 
6ed iegatus Christi Jesu ; nec a Christo missus per 
exereendae irae opportunitatem, ut Saul : sed per 
votnntatem, id est per beneptacitum Dei. Panlus 
utique^cum eo Sosthenei frater; non quia Sosthe- 
nes in hac Epistola quidquam scripserit, sed ut 
Paulus per hoc ostendat omnes errores se cogno- 
scere , qnia qui de eisdem erat, et inter eos conver- 
sabatur, ei nuntiaverat; ideo etiam ut ostendat 
Soslbenem errores eorum nuntiasse sibi, non roalo ^ 
aoimo contra eos habito, sed desiderio correctionis 
eonim. Paulus, inquam, et Sosthenes frater, scri- 
bunt Ecctesice Dei, quas est Corinthi. Ecciesiw dico 
sanctifieatiSf id est a peccatis in baptismo justifica- 
tis. Et hoc totum in Christo Jesu^ non per meritum 
baptizantium. Quia ecdesia coUectivum nomen est, 
satis congrue jungitur plurali, ut dicamus Ecdesise 
sanctificatis; nec solum per Christum sanctificatis, 
sed per gratiam ejusdem vocatis sanctis, id est ad 
hoc, ttt sanctificaiientur ut totum, et sanclificatio ad 
Tocationem, ipsaque sanctificatio ex Deo esse co- 
gnoscatur, et omne meritum baptizati et baptizatoris 
exdudatur. Paulus scribit Ecclesiae Corintbiorum 



dia. Sic de pace : Peccatoribus sit pax animi resti- 
tuta ; iion peccanlibus tranquillitas aninii perseveret. 
Gratia, inquam, etpax sit vobis a Deo Patre nostro^ 
et Domino Jesu Christo^ a quo solo credite esse 
omnem justificalionem : excluso omni merito bapti- 
zatoris. Quia de. Corinthiis quidam erant pcrseve- 
rantes in doctrina Pauli, non communicantes errori 
aliorum, primum separatim loquilur istis, ut audit^ 
quod bonum suum tantae auctoritatis sit apud Apo- 
stolum, magis animentur ad bonum : ideo et ut per 
hoc magis incumbaut correctioni errantium fratrum 
et ut errantes absque reclamationc obediant istis, 
cum audierint perfeciionem eonim tanti esse apud 
Apostolum. 

Uude sic ait : Gratias ago Deo meo^ id est quem 
meum facio, non detrahendo ei, quemadmodum 
pseudo,qui dicunt merita baptizantis nocere velpro- 
desse baptizatis. Gratias utique ago Deo meo pro 
97 vo6t< semperj id est in omni oratione mea. Ago, 
inquam gratias in gratia^ id est in consideratione 
grati^ Dei, perseverantis in vobis : quw gratia data 
est vobis in Christo Jesu, id est per Christum Jesum, 
qui homini reconciliato Deo ministrat hanc gratiam. 
De boc utique gratias ago; quia^ id est quod faeti 
estis divites in omnibuSy quia et singulas gratias, et 
omnes copiose habetis. Facti dico in t7/o, id est per 
Christum, cujus sola misericordia dat gratiam. In 
omnibus dico, scilicet in omni verbo^ id est in omni 



enm omnibus, id est et omnibus Ecdesiis, in eisdem r doctrina spiritualium, mediocrium, et simplicium; 
- - divites eitam tit omni scientia litterali, morali, et 

allegorica:ita divites in omnibus, sicut testimonium 
Christi, id est doctrina de Christo atteslata vobis 
per Scripturas, sicut, inquam hoc, teslimonium coit- 
firmatumest^ id est firmiter persevcrat tit vobis. Ad 
quem modum enim firmam tenuistis fidem Christi, 
ad eum modum ditavit vos Deus suis gratiis * cujus 
rd confirmatio vestra causa et similitudo fuit. It» 
utique testimonium Christi confirmatum in vobis, 
ut nihii desit vobis in uiia gratia, id est ut omnem 
gratiam tam flrmiter teneatis, quanta firmiute vobis 
tradlta est. Vobis dico exspectantibus reveiationem 
Domini nostri Jesu C/m<li, id est propter securita- 
tem quam ex conservata justiflcatione habetis, se- 



erroribus dctentis. Omnibus, dico, qui invocant no 
men Domini nostri Jesu Christi^ quem in eo quem 
invocant, confitentur solum esse justificantem. Nec 
omnibus Ecclesiis dico per mundum, sed his quae 
sunl iit omni toco ipsorum Corinthiorum, id est omni 
Ecdesiae metropoli Corinthiorum suppositae, et in 
eumdem errorem lapsae, quae Ecdesiae et si locus 
^sorum Corinthiorum sunt, quia eis pneferuntur 
nostro etiam loco, quia sic eas Corinlhiis suppono : 
ut tamen providentiam meam illis semper adhi- 
bearo, quemadmodum Corinthiis. Hoc ideo Paulus 
ait, ne Corinthii dicerent : De nobis tantum habes 
judicare, nos vero de siibditis. Cujus moris adhuc 
teneiur regula, qnia summus pontifex, et si Eccle- 



sias Ecclesiis subjecerit, de omnium tamen errore w% cure praestolamini diem vestrae dUselutioniB in quft 



discutit, sed ex jure mediantibus metropolitanis. 
Paulus et Sosthenes scribunthocCorinthiis : Gratia 
s:t vobis et paz. Cum inter Corinthios quidam es^ 
sent, qai gratiam sibi datam in baptismo custodis- 
sent integram, bene agendo : quibiis utique remis- 
sio tion erat optanda, quam jam acceperant, et ai;- 
ceptam firme tenuerant. Cum vero fnter eosdem alii 
essent, qui gratiam acceptam errando annihilave- 
rant,ethis iterata remissio esset necessana, pro hac 
diversitate perfectorum et imperfectorum, diverso 
inodo optanda est haec gratia, ut dicamus vobis, 
qni iterum peccatis, sit secunda gralia, id est iterato 
remittantnr peccata ; vobis autem qui acceptam ju- 
siificationem non irritam fecistis pcccando, &it gra- 



revdabitur vobis. Dum enim vivimus, anima nostr» 
drcumsepta came nequit iniueri divinam essen- 
tiam, quam plenius intuebitur, dum a mole c^rni* 
liberabitur. Quam revelationem qui bene agit, securtf 
exspectat; qui vero male, potius fbgere hanc vide- 
tur quam exspeclare.Yos utique Christum exspccU- 
tis, ^t quemadmodum vos confirmaTit in praeteritoy 
sic etiam conftnnabit continue utque in finem, id est 
usque hi diem dissoIutionisvestra.Nec ita dicoron*- 
ftrmabit, ut a Tenialibus tos cohibere possitis, se* 
confirmabit sine crimine, id est immunes factos » 
capiulibus. In finem dico, scilicet usque in die ad^ 
ventus Domini nostri Jesu Christi, qui unicuique 
justo adTeiiit, ia dissi>lutione suscipiens animaufr 

Digitized by V:iOOQIC 



Ii7 S. BRUNONIS CARTHUSIANORIJM 

«jui traiisferendam. Ideo sic determiiiavit sine cri- A 
fliine, ne si forte viderent eos in venialibtts cadere, 
tnsultarent et dicerent : Ecce nunc apparel justitia 
«orum quos Pauius tanti facieliat. Yere dc cxtero 
Gonfirmabit ; nam hoc promisit, dicens : c Ecce ego 
Yobtscum sum omnibus diebus usque ad consumma- 
tioDem saecttli {Matth. xxvni, 20). > Deu$ utique, qui 
promisit, fidelis est et mentiri non potest : unde con- 
iido, quia confirmabit; confido etiam ideo, quia per 
4fuem Deum vocati estis. Qui sl vos dum in peccato 
essetis, per misericordiam vocavit, credendum est 
utique quod jam jnstificatos et jam promerentes con- 
firmet de caetero. Per quem utique vocati estis in 
habcndam societatem Filii ejus, id cst ut pro modo 
vestro in jnstitia cum Filio ejus permaneatis. Nec 
adoptivi filii dico, sed Jesu Chmti nostri proprii et ^ 
consubstantialis. 

Postquam perfectos in bono suo corroboravit, 
convertit sermonem ad eos qui peccaverant in prae- 
dictis, diccns : Vos perfectos de confirmatione vestri 
laudo; sed vos qui erratis ob$eero, id est omni distri- 
•ctione conjuro per nomen Domini no$tri Jesu Cbri- 
sti, quos tamen fratrei appello, licet erraveritis. 
Ideofratres eos vocat, ne si, non fratres eos appel- 
laret, prae nimietate peccati desperarent. Obsecro, 
inquam, vos ut omnes dicatis idtpsum, id est utomnes 
«onfiteamini solum Deum posse peccata dimittere; 
et hoc dicendo non sint in vobis scliismata^ id ett 
aliquae scissurae infidelitatis. SchismaU non sint; 
sed siiis perfecti in eodem sensu^ id est in eadem r 
Toluntate, et in eadem scientia^ ut idem et velitis et 
«ciatis : sunt enim qui idem volunt, nec tamen idem 
sciunt. Sunt alii quorum diversa est voluntas, et 
tamen est eadem scientia. Propterea sic vos obse- 
<T0, ^ttta significatum est mihi per litteras de vobis 
fratres mei, quod per eam praedicta repetit. Signifi- 
<:atum est utique ab his qui sunt Cloes^ quia^ id est 
quod contentiones sunt inter vos, id est quod alter 
«contendat in alterum. Gloes nomen est loci in ar- 
chiepiscopatu Gorinthiorum, unde baec contentio 
mandata fuerat ipsi per Sosthenem. Quod nomen 
liic ideo ponit, ne errorem suum dissimulare velint 
Corinthii. Scientes quod Pauius ab eisdem qui inter 
«eos conversantur, hoc agnoverit. Nec solum quod 
^8 contendatis novi, sed etiam verba ipsius con- D 
tentionis. ffoc autem dico, quod dicit unusqutsque 
tiestrum praefereos se de baptizaiore suo alter in al- 
tterum. Hoc ulique dicit : Ego quidem longe majoci 
justitia discretus ab ilio, qui inferiorem habuit, ba- 
ptizatorem* Ego quidem sum Pauli, Ego autem 
Apollo, qui erat arcbiepiscopus Gorinthiorum. Ego 
mero Cepha^ id est Petci. Non ideo haec nomina ponlt 
quod de his gleriarentur^ cum nec Petrura vldissent; 
£ed ideo, quia si nomiua illorum pseudo, de quibus 
l^loriabantur, reponeret, dicerent Paulus quia invidet 
4»tis, QoIIet nos gloriarl de nominibus eorum, sed 
bonum judicaret, si de nomine suo sociorumque 
fploriaremur. Ad boc removendum posuit Paulus 
«lomen suum ct Pelri osteudens quod suo nomine 



INSTITUTORIS OPP. PARS II. 128 

notlet eos gloriari. Quod si non de noraine Pauli, 
multo minus gloriandum est de pseudodoctoribus. 
Infideles hoc dicunt : Ego Pauli, ego Gephae. Sed 
fidelis dicit : Ego sum Christi cnjus gratia sola justl- 
ficat. £t quia hic dicit se esse Pauli, hic alterius, 
ergo Christus divisus est, et jam non iinus sed muUi 
Ghristi sunt. Quisque enim baptizatorem suum fadt 
Ghristum, dum dimittere peccata, quod Ghristi so- 
lum est, attribuit illi. Vel ita : Ghristus divisus est, 
quia divisim dat munera gratiae suae, dum minus 
per istum, magis per illum justificat. Yel quia sic 
male dicendo erratis, propterea Ghristus divisus 
separatus est a vobis. Yos Christum dividiiis, fa- 
ciendo quisque snum Ghristura. Yel creditis Ghri- 
stum divisim dare gratiam, sed nunquid Paulus, 
quem aliqui in vobis Ghristum suum faciunt, vel 
propter cujus merilum creditis Ghristura melius 
dareuniquam alii? Sed nunquid Panlus crucilixus 
est pro vobis? Hoc utlque negare non potestis, qiio- 
niam per Ghristum redempti sitis, quem Paulus 
non altigit. Aut nunquid in nomine Pauli baptizati 
estis? 

Si utique verba baptismi solerter attenderitis, qui- 
bus Deo soli confitemini, intelligerelis omnem jusli- 
ficationem esse ex Deo; et quandoquidem hoc bo« 
num l)aptismi vobis errantibus fit in malum , ideo 
quia hoc bonum non feci, gratias ago Deo meo quod 
neminem vestrum baptizavi nisi Christum et Gaium ; 
propterea nolo aliquos baptizasse, ne dicat aliqnis 
quod in nomine meo baptizati estis. Gum Grispo et 
Gaio baptizavi et domum, id est familiam Stephance, 
De his recordor ; sed nescio siforte aliquem alium ba- 
ptiMverim. Ideo tam paucos baptizavi, ^tita Christus 
non misit me baptizare. In hoc multum humiliat mi • 
nisterium baptizandi, ubi dicit se non esse missum 
ad hoc, quod etiam facere possuntquilibet infidelcs, 
si necessitas poposcerit. Jn quo tamen Gorinthii vi- 
cissim se praeferebant alter alteri. Dicit hic sacra- 
mentum Ecclesiae ideo tempore necessitatis conox^s- 
sum esse, etiam infideli; quia est illud, sine quo 
nemo potest salvari. Sed alia sacrameuta promissa 
suntideo solis ministris, quia si ad salutem prosint^ 
non sunl tamen ea sine quibus homo nequcat sal- 
vari; quia sola fides baptismalis (si integre scnata 
sit) ad salutem suITicit. Hic de baptismo finem facit, 
et de praedicatione sua sermonem incipit, dicens : 
Ghristus non misit me baptizare, sed evangelizare, 
Praedicare quidem roisit me, non in sapientia verbi, 
id est non in verbosa sapientia mundi; et hoc ideo, 
ut non evacuetur crux Christi, Si enim rationes hu- 
mauae sapientiae sequerer, quae penitus destruunt 
imraortalem mori posse, mortuum iterum vivere, 
jam penitus comprobaretur Ghristym non gustasse 
mortem crucis, ct sic dcstruerelur pretium totius 
salutis : quare non iu vcrbosa sapicntia mundi mis- 
sus sum, secundum quas rationes facile cvacuari 
potest crux Gbristi. Vere si sequerer sapientiam 
mundi, evacuaretur crux Ghristi. Nam verbum, id 
est praedicatio crucis pereuntibus, id cst sapientibus 



Digitized by 



Google 



f2D 



EXPOS!TIO IN EPISTOLAS PAULI. — L\ EPIST. I AD COK, 



m 



iiiundi» qui Ideo pcreunies dicuntur, quia sapieiilia A iu, quod inundusnon cognovil Doum pcr suamsa 



corum cito peribil el destruelur. Vel quia propler 
hanc sapienliam peribunt et damnabuntur. Yerbum 
uiiqne crucis sapieniibus quidem buyus roundi $tul- 
tiiia est; quia humana ralio neminem cogit ut Cbri- 
sius» qui immortaiis erat in natura, mori potuerit, 
qui mortuus iterum vixerit. Peremilibu» quidem cst 
stuUitia; $ed hit qui talvi fiunt^ id est, nobis, qui a 
verbosa sapientia dedinamus, nobis utique verbuui 
g9 crucis est virtu$ Dei, Considerantes enSm per taa- 
um debiliutem (uti per mortem) superari antiquum 
bostem, cujus fortitudo in omue genus bominum 
prxvaluerat, miramiir in hoc magis virtutem Dei, 
ubi per dd>iiitatem destmxit fortitudinem. Quia si 
per apertam fortitudbiem muorem exstingueret po- 
teotiam, vere Bon ui sapientia verbi misisset me 
Deus : sic enim $criptum est in Abdia : £go per* 
dam (ait Domuius) $afnentiam$api4ntium (Abdi, u 8 ; 
hai, xxix, il); sive quia destruam illam, sive quia 
damnabo illos , propterea adhaeserunt humanse sa- 
pienti». Nec solum sapieniiam perdam, sed etiam 
fTudentiam^ id est providentiam qua callide sciunt 
praemunire seotentias suas, ne aliqua impugnatione 
fraDgantur. Quidam enim habent sapientiam artis, 
qui lamen nesciunt se satis prsemunire contra ca- 
viUationes objicieutis. lilam utique pnidentiam re- 
probabo; quia neminem de hujus mondi pmdenti- 
bus in muiisterio me» prsedicationis assumam ; vel 
juDgitur ibi ubi ait : pereuntibus. Vere pereuntes 



pieniiam. lloc fuil in sapientia Dci, id esl ita placuic 
sapicntix Dei, ul mundan» non adniisccret suam. 
Verc per siultiliam salvavit credenles : nam et rcs 
praedicala stulla fuit, ct praidicatores siulti. Verc 
per rcro siullam pncdicaiam ; nam quouiam Judmi 
qui jaro pcr signa Dcura uiin iEgypto cognoverant, 
pelunt adhuc ^igna^ ad comprobandum esse verum 
4ie Chrislo quod praedicalur ; et Gra:ci, id est genii- 
les qui Deum ignoranl, quwrunt $apienliam^ id est 
volunt sibi per mundanas rationes approbari quod 
dc Christo dicilur : No$ autem, ul satisfacianMis J»' 
daeis, pr€edicamu$ Chri$tum virtutem Dei^ quia Judaer 
virtuiem miraculoruro rcquirunt : Cniecis^veroquae- 
rentibus sapientiaro prsedicarous Chri$tum e$$e <a- 
pientiam Dei^ quod utrumque electis quidcm Judxis 
etCraecis virtusest et sapienlia, sed reprobati$ $cat^ 
datum est et $tuLtitia. El idco dixirous pcr stultani' 
rcm salyos fieri credentes. Nunc litteram expona- 
mus. Vere per stultitiam Deus saivat credeiites^ 
quoniam Judxi quidem petunt signa, qui per miia*- 
cuhi Deum cognoscere consueverunt. £t Craeci 
mundanam quaerunt sapientiam, quia aliud non in- 
telligunt. Nos autem stulti praedicamus rem stultam,> 
scilicet Christum crucifixum : Judai$ qmdem ecan^- 
dalumj quia impToperatur eis quod regem suum< 
crucifixerunt; Gentibu$ autem $tulti:iam, quia iotel- 
Ugere nesciunt qua ratione quem Deum dicimus, 
eumdem mortuum fuisse dicamus. indaeis quidem 



Dam scriplum est : i Perdam sapientiam sapien- C ^ ^x^^s reprolmtis scandalum est et stultitia ; sed 



tium. > ei vere hajusmodi prudentes reprobaii 
&mt. Bkc suttt verba Apostoli. Nam ubi est »apien$^ 
id est logicus ilie qui in argumentatione sua con« 
fidit: et ubi est scrtfra, id est ethicus qui de roori* 
btts agit ; et «^t conquieitor hi^u$ $ecuUj id est 
physicus, qui naturas omniuift reriim conquirit?Si 
logicus ille dicat, si peperit, cum viro concubuit 
mentitur; quia Maria sipe coitu virili de Spiritu 
Bamcto concepit. Si etbicus de rooribuSy de cuitura 
idolonim doceat, repelUtur ; quia novi mores, novus 
coltos inductus est. Si iterum physicus dicat re- 
pognare natune, ut virgo pariat^ mortuus vivat, 
mendacii reus est. Quandoquidem et sapiens, et 
scriba, et physicus repeUuntur, nonne per boc pa* 



ip$i$Jttdasi$ atque Gra!ci$ vocati»^ id est a Deo electis, 
praedicamus Chri$tum virtutem Deiy quod Deus 
ma^us miraculum 90 operari non potuit quam per 
raortem destruere mortcm» Praedicamus etiam Chri- 
stum sapientiaai Dei ; quia major sapientia nequit 
iuveuiri quam per humilitatem superbiam et per de- 
bititatem destruere fortitudinem. Vei*e Cfaristus est 
sapieutia Dei. Nam ilkidDd quod e$t $tultum se* 
eundum aestimationem bominum, $ttpientiu$ e$t ho^ 
minibue. Vel quia homines taiitam sapientiam ca- 
pere, vel um sapieuter operari nequeunt. Et vero 
CJiristus est virtu» Dei^ Nam iHud Dei, quod e$t ia- 
/Ermum, vel stultum secundum aestimationem homi*- 
num, $apientiu$ e$t homimbue. Vel quia homines> 



lam est, quod Deu$ fecU^ id est coroprobavit esse ^ tantam sapientiam capere, vel tam sapieiiter operari 



ftuham $apientiam huju» mundi ; ideo Deus sapieu* 
tiaiD hujus mundi repeliit : nam stc ptacuit Deo ; et 
com andias hoeplaoere Deo, causam hujus ne quae« 
tieris. Piacuit utique Deo per »tuttitiam pr4edieaHoni$^ 
id est et per stoltam rem pnBdicatam et per stoltos 
praedicatores »alvo» facere eredente» in se : ideo per 
«toltitiam placuic ei salvare credentes, quia mundu»^ 
id est homines mundi non coqnaverunt Deum^t 
camalem eapientiam, 

Quod 81 aiiqui philosophi inteHexfirunresse unum ' 
benm, qui omnia creassetj non taraen hoc cogno- 
verunt ia sapientia Dei,^ est ut intelligecent eon« 
silium Dei, quo ordine dispouebat salvare perditum 
bominem per incamationero Verbi,. el cxlera- Vct 



nequeunt. Et vere Christus esi virlus Dei. Nai» 
iliiid Dei, quod est iniirmum secundum carnales^ 
hoc est ibrtius hominibus. VeV quia inteliigeievir^ 
lotem hanc nesciunU Vel quia tanta fortitudine nibil 
facere queunti. Vel aiiter superior Uttera jungitur 
ita rideo munduanon cognovit Deum per eapien-' 
liam ; quoniam Judaei petunt signa, e^ Graeci sapien-^ 
liam ; noe vero praedicaraiis Christum cruciiixum ;. 
Judseis quidem non signum sed sca.ndaium ; Graecis» 
aiilem vei gentfbus non sapicntiam scd stultitiam^ 
£l qm in cnioe Cbristi nec virtutem nec sapien- 
ttam mundtts inleUigit : ideo Deum non cognovit- 
Et est ibi flnis sententiae. Sed licet reprobis Judaeia 
atq!ie GnpcisChristlcrux scaudaUim sit etStulUtia» 



Digitized by 



Google 



15» S. BRUNONiS CARTHUSlANORtM INSTiTUTORlS OPP. PARS H. 43i 

taineii ipsis Jada&is vocatis aUfne Grxch Chrislusest A per hoc totuin esse ex ipso Deo, etnibil ei merlio 



Dei Tirtiis et Dei saptentia. Sequcns littcra non mu- 
latur; probavit ex parte quod per stultitiam : nam 
per stitltam rem prasdicalam salvarentur credeutes ; 
probat nunc aliam partem scilicet, quod per stultos 
pRedicatores salvaverit Deus credentes, dicens: Yere 
per stoltitiam salvavlt Deus credentes. 

Videte enim vocaHonem, id est vocatorcs vestros 
pcr quos ad fldem vocati estis. Hoc, inquam, videte 
de eis ; quia non mtUli $apienie$, et caetera. Sed qum 
stulta $unt elegil Deu$ in ministerio vocationis ve- 
strae. Vel ita jungitur ad proximum. Yere illud Dei 
quod $tuttum et infirmum e$t, $apientiu$ et fortiu$ e$t 
hominibu$, Nam modo videte vocatores vestros, in- 
venietis eos stultos et infirmOs. Et secundum hanc 



doctomm* 

Hic optime consideratur effectus stultitisB ei iDfir* 
mitatis. Yos, iuquam, estis in Christo lesn, ^ui 
Christus faetu$ e$t nobi$ $apientia a Deo^ quia Di*us 
per Christum instniens nos, effecit nos sapienLPS 
roinisteriorum Dei; et ut sapientes efficeret, factus 
est oolHsytMlflta, faciens nos vivere in justitia vir- 
tutum. Ut autero in justitia viveremus, factus est 
nobis $anctificatio, Sanctificavit enim nos remit- 
tendo peccata; et ut sanctlficaret, fac;us cst re- 
demptio, id est dedit pretium sanguinis soi, quo 
nos redimeret, nt redempios Banctiflcaret ; sancti- 
ficatos in justitia virtutura confirmaret, et tn jostitia 
manentibus sapientiam daret. *H«c oronia factos 



continuationem illud procedens, id est quod $tultum B <»' "oWs, ut quieunque gioriatur, glonetur non in 

et infirmum e$t Dei, sapientiu$ et fortiu$ e$t homini' 

bu$, respicit ad comprobandum praedicatores stul- 

tos fuisse ; sicut in prxcedenti voluit ad hoc usten- 

dendom, quod res prsedicata fuerit stulta. In se- 

quenti etiam notatur effectus hujus stultiti» et 

insipientiie. Ftcfete, inquam, vocationem ve$tram^ id 

est per quos vocati estis fratre$ ; qula in eis non 

$unt multi $apiente$ $eeundum carnem, id est carna- 

lem sapientiam ; non sunt mulii potente$ secuudum 

caruem; non multi nobile$, secundum camisgene* 

rositatem. Dicunt sancti ideo Paulum dixisse, nou 

roulti, quia ipse fuit saecularium litteramm perfe- 

etus, terrenaram opum dives, Romana parentda 

conspicuus. Yocatores utique vestri, nec sapientes 

nec nobiles, $ed Deu$ eleffit ea qua $tulta iunlmundif ' 

fd est quae mundos stulta reputat, ut per haec Deus 

stulta confundat, id est erubesoeie faciat $afnente$ 

mondi, videntes se non posse resislere argomentis 

suis stoltis praedicatoribus Dei. Eiegit etiam Deu$ 

inifirma mundi: eos sciiicet qui nnllius potenti» 

eraut in nrando, iclper haec infirma confundat fortia, 

id est polentes mundi erabeseere faeiat. Etignobilia 

mundiy id est cos qui de geiiefe suo non possent 

gtoriari ; et contemptibilia^ id est eos, in quibus nec 

atiqua pcrsonarum reverentia ; haec elegit Deue, et 

(ut singula enumerem) et ea quw non •«»(, id est 

qutt nulla esse mundo videbautur, haec elegit Deus, 

ut per ea qua non sunt deetrueret ea quce $unt^ id 

est qoae l)ona mundi esse videntur. £t h«c totum t) < scrutatur, etiam profunda Dei. Quis enim scit 

sic ideo fecit Deus, ut omm$ caro non glorietur^ id ' 

est Qt omni carni conveniat non gloriari in con^pe- 
ctu eju$^ scilioet quia si praedicatores abjectionem 
sui considerarent : vel gentes eos conversae intelli<^ 
gerent, nihil sibi, sed totum referendum esse gratiae 
Dei. Yei ita : Ut ejus non sic obliquetur, non glo- 
rietur om»is caro in conspectu ejos Dei, id est con 
sideraos virtuiera Dei et infirmltatem soam ; nec 
praediicator sIIm nec sobditi ascribant aliqoid magi- 
stris, 91 sed totum gratiae Dei. Sed licet praedica- 
tores stulii essent et infinni, vo$ tamen nihii roinus 
propter hoc habuistts : e$li$ enim in Chri$to Je$u fi- 
deles lacti. Et cum tanta infirmitas praedicatorura 
^>pareat, vos tamen nihii minus habetis ; coiistat 



se, vel in doctoribus, sed in Deo : ad quem modum 
$criptum e$t in Jeremia sic : In hoc glorietur qui 
gtoriatur $cire et no$$e me, quia ego $um Dominu$ 

{Jer. IX , 24). 

CAPUT U. 

f Et ego cum venissem ad vos, fratres, veni non 
ff in subliroitate sermonis aut sapientiae, annuntians 
I vobis testimonium Christi. Noo enim judicavi 
€ me scire aliquid inter vos, nisi Jesum Christum, 
t et hunc crucifiium. Et ego in infirmitatc et 

< tiroore et tremore raolto ftii apud vos : et sermo 

< meos et praedicatio mea non in persnaslbilibua 
^ < humanae sapientiae verbis, sed in ostensione spiri- 
' < tus et virtutis : ot fldes vestra non sit in sapientia 

< hominora, sed in virtute Dei. Saplentiam aotera 

< loqoiraur inter perfeetos. Sapientiam vero non 

< hoJQs saecoli, neqoe principom hojus saeculi, qoi 

< destraontur, sed loqoimor Dei sapientiara ia 

< mysterio, qoae aimcoodita est, qoam praedestina- 

< vit Deos ante saecola in gloriara nostrara, quara 

< neroo principora hojos saeculi oognovit ; st enim 

< cognovisseut, nonqoam Dorainora gloriae craci- 

< fixissent. Sed sicot scriptom est : < Qood eculos 

< non vidit, nec aoris aodivit, nec in cor hominb 

< ascendit, qoae praeparavit Deos his qoi diligunt 

< iliora (Isat. lxiv, 4). > Nobis aotcm revelavit 

< Deos per Spiritom soom. Spiritos enim omn^a 



< hominum, quae sont hominis, nisi spiritus homi- 

< nis, qui in ipso est? Ita et quae Dei sunt nemo 

< cognovit, nisi Spiritus Dei. Nos auiem non spiri- 

< tum hujus mundi accepimas« sed Spiritum qui 

< ex Deo est, ut sciaraus quae a Deo donata sont 

< nobis, qoae et loqoiraor, uon in doctis humanae 

< sapientiae verbis, sed iu doctrina Spiritus» spiri* 

< toalibus spiritoalia coraparantes. Aniraalis autem 

< horao non percipit ea qoae sunt Spiritos Dei : 

< stultitia euira est illi, et non potest intelliffere, 

< qoia spiritoalitw elaminator. Spiritualis autem 

< judicat omnia et ipse a nemine jodicator, sicut 

< scriptum est : < Quis enim cognovit scnsura Do- 

< mini, aut quis mstruat eum?(/lat. xl , 13; 



Digitized by 



Google 



155 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. I AD COR- 



I5i 



I Sap, IX, 15; Rm. xi, 54.) » Nos autcm sensum A mini nisi paucis pcr Spiritum sar.ctum revelata. 



< Christi habemus. » 

ExmiTio. 
IKxi 4uod Toeatores vestri stulti et contemptibi- 
ksfuemni: et qnemadmodum illi, sic ego ipu cum 
veHi$um advoi^ o fratrety non vem per snblimilalem 
temumii, id est, laborans artiilciose loqui : et uti 
gloriosis verbi^ cum utique propter insiptentiam 
Don dimisi ; auinon veni per sublimitatem $apieniiaf^ 
ut per mondanam sapientiam vobis prasdicarem, 
Sant enim quidam qui sublimes qaidem sermones 
babent, nectamen tautam sapientiam artis. Itemm 
quidam sciunt praeoepta artis» non tamen satis ba- 
benies artibcii locutionis. Ego, inquam, per subli- 
mltatem serraonis aut sapientiae non veni amittJi- 



Quam sapieiUiam Deut prwdestinavil ante tmcuUt^ 
id est Deus ab aeterno sic futuram pr»ordinavit, in 
gloriam nostram , id est omnium ndelium, ut omne» 
per banc habeamus xternam gloriam. Yel ita m 
gloriam nostram, id est prsedicatorum, qui ministra- 
mus hanc sapientiam. Conveniens qoidem fuit , ut 
nos qui ministi amus aliis; copiosius aliis de bac sa- 
pientia intelligeremus; quia sapientiam nemo princi^ 
pum bupu smculi^ id est philosophorum vei damio* 
num eognoviL Vere principes non cognoverunt : 
uam st cognovissent^ nunquam crucifixissent^ dia- 
boli qui hoc posuerunt in cor Judae, ut tradcret 
eum , vel in corda JudsBonim, ut crucifigerent Je- 
sum. Nunqtoam otique cnicifliussent, quem per hanc 



tim tobis Chritlum : et hoc per testimoniom, quia B crucifixioiiem scireut esse Dojmf^um gloriaf. Si co- 



qnod de Ghriato dicebam, sic testificatum in pro- 
phetis ostendebam. Vere non In sublimitate sermo- 
Qisantsapientiae praedicavi : 92 ^*^ ^^ judicavi 
nt tdre aliquid inter «oa, cum ntique multa scirem, 
m Ckmtum Jetum^ et hunc secundum stultitiam 
geoiiom et infirmitatem ludaeorum emeifixum, Non 
enim pnetuli me aliis praedicatoribus pro sapientia 
roundi quam habueram ; sed eamdem stultitiam , id 
est crnoem Cbristi praodicavi, quemadmodum illi : 
per sublifnitatem sermonis et sapientiae non veni, 
nccaiamper rcverentiam personae; sed ego fui 
opvifvoa in infirmitate^ idest in multa tribulationey 
ctpropter hanc inftrmitatem fui in timore Dd et 
iremore corporis. Et licet haec omnia paterer, 



giiovisaent , non cruciflussent. Sed iion cognove- 
runt , sicMt scriptum est in Isaia. Hoc , inquam^ 
scriptum est , quod oeulu» non vidit (Itai. lxiv, 
i). lUud quod de littera Pauli est, et non Isaiae sic 
dicentis : (kti/tfa, id est sensualis homo, non per se 
vidit; et aurit, id est idem sensualis quod per se 
inteiligere non potuit, ab alio docente non avdivit; 
nec etiam in cor^ id est in ipsam rationem Iioininis, 
id est bumaniter sapientts , atcendit; qiiia si homo 
itttelligeret, tunc utique quod non intelligens vile 
credit , ascenderet in eo, et magnum esse crederct. 
Ilaec, iiiquam, nec vidit nec audivit quae, id est 
quanta et quam digna Deut prteparatit hit qui diii" 
guut eum, Vel illud quod nomeii esse legatur sic. 



tamen sermo meut qnem babebam inprivatis, ef ^iptumesthic,quiaUludquod oculut nonvidii^ 



ptfedicatio mea In publico habita non fuH in per* 
mtibiHhut verbit humanw tapientiWf id est non 
lantura studoi apposite loqui ad persuadendum ; ted 
fuii praBdlcatio mea in otientione tpiritut^ id est ut 
Spiritus sanctns comprobaretur loqui per me. Ef in 
ostensione vtrlttlia, id est miraculorum Dei : et ideo 
iiispirituet virtute Dei solum, ut fidetvettra^ quam 
vobis ministravi, noa ttl in tapientia hominum^ ud 
constet in virtuie Dei. Et licet nihil me judicaverim 
scire apud vos, tamen nos aapienltam ioquimur^ sed 
inier perfectot^ vobis autem quia imperfecti eratis, 
loqui Qon potui. Sed lioet nonloqueremur eam vobis, 
lamen babemus sapientiam, nec camalem sed spi- 



et caetera : cst illa quee pra^paravit Deut ditigenti'- 
but «e. £t est satts bona relatio. 

Dicerei aliquis : Si iu cor homiitis hoc non ascen-^ 
dit, quomodo ergo tu nosti? Ail hoc Paulus : Nemo 
quidem hujus saeculi cognovit ; ud nobit qui jani mtin- 
dum exuimus, reveiavii hoc Deut per Spirilum tuum. 
Spirilus cnira Dci docuit,inquohumaiia sapientiapo> 
nitus deflcit. Gredendnm est utiqne quod per Spirituni 
88 ^um revelaverit nobis Deus : Nam SpirUut Dci 
urutatur omnia, non quod ipse ^^notum quid ba- 
beat, quare eum scrutari oporteat, sed quia aperit 
nobis omnia quae maximo scrutinio sunt Investi- 
gaiida. Aperit etiam nobis profunda Dei^ id est ai'* 



riuialem, quae longe dignior est camalt cui adhaere- ^ ^ora et occultiora esseniiae Del, ut iilud quomodo 



tis. Quod sic ait : Sapientiam quidem habemus, sSed 
noH eam quae sit hujut twenli^ id est carnalium. 
Neque etiam eam quae sit pHncipiim hujut tacuii, id 
est vel philosophorum, vel malignorom spirituum, 
qoi principantur hominibos mundi, ^tii principes 
dettruuntur^ et secundum doctrinam et secundum 
boc quod propter falsam doctrinam damnantur. Sa- 
piaitiamhujns saecuUnonloquimur, udioqmmurta'- 
pientiam Dei^ existentem inmysfmo. Sapientiam Dei 
bic vocat illud consilium, quo Deus per incaroationcm 
Filii hnmanum genus salvare disposoit. Sapientiam 
bancloquimurlatentem mysterio; nec ita, ut quicuii- 
que possint eam animadvertere, ut mysteriom bapti- 
&<ni et quaodam alia, ud ques abtcondiia eal, et ne- 



Trinitas iii uuitate, unitas in Trinitate maiieat; 
probat quod dixlt a minori et a siiuili ita : Vere Spi- 
ritus Dei tantom scrutarl potest ea quae sunl Dci. 
Nam epiritut kominit taiitum iiortl ea quw in ipso 
homine tunt; et si solus spiritus hominis novit ea 
quae sunt ejus hominis, per slmile ct a majori con- 
stat, quoi) Spiritns Del solus scrutetur ea quae suiit 
Dei* Quod sic ait r Spiritus, inquam, scnilatur pro- 
funda Dei. Nam quis hominum scit ea quae sunt ho* 
minis alterius* nisi spiritus ejusdem hominis qui cst 
in ipso? Nemo utique. Et quandoquidem nemo cogno- 
scitquae suntbominis, nisi spiritusejusdem ; ita simili 
raClone,etea^iia; Dei sunl^ nemocognovit nisiSpiritut 
Deiy qui nobis revelavit sapientiam Dei. Dixorat qui- 



Digitized by 



Google 



15« S; BROONIS CARTnUSIAWRUM INSTITUTOmS OPP. PARS U, «56 

deinDeuinrevclassesibipcrSpirUuin;scdnondumdi- A * ^"^" dedil. Uaqoe neque qui plantat est altquid» 



xerat eos accepisse Spiritum illQm, de qiio subjun* 
git : Nobis non tantum revelavit per Spiritum suum 
Deus, sed etiam no$ accepimus spirV.um non huju$ 
mundiy sed Spiritum qui est ex Deo, ut pcr etim Spi- 
ritum seiamus mysteria Doi, quie per gratiam donata 
sunt nobis a Deo^ qum etiam toquimur et manifesta- 
mus, non in doctis verbis humance sapienli(e bs^ 
tendo ; sed loquimur hsec in doctrina Spiritus, id est 
secundura quod dictat Spiritus sanctus, eidocet nos. 
Nec quibusconque loquimur hsec mysteria, sed tan-» 
tnm spiritualibus^ nos dico comparantes, id cst 9Bquo 
etamine trutinantesspirt/tta/taspiritualibus; quia si 
spiritualem auditorem habemus, spiritualia ipsi da- 
mus; si carnalem, reticemos. Spiritualis spiritualia 



< neque qui rigat; sed qui incrementum dat, Deas. 
€ Qui autem plantat et qui rigat, unum sunt. Ilnus^ 
( quisque autem propriam mercedem accipiet, se* 
ir cundum snum laborem. Dei enim sumos adjoto^ 
« res; Dei agricultura estis; Dei aediflcalio estl% 
« Secondam gratiam Dei quae data est mibi, ut sa- 

< piens architectus fondamentum posoi ; alius autem 
I superaedificat. Unusquisqoe autem videat quo^ 
i modo supersedificet. Fundamenlom enim aliod 

< nemo potest ponere, praeter id quod positum est, 

< quod est Ghristus Jesus. Si quis autem sopersedi- 
« ficat sopra fundamentum hoc, auruin, argentum, 

< tapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, unius- 

< cujusque opus manifestum erit. Dies enim Domini 



percipit; sed homo ammalts qui sensoatilate sota B < declarabit, qoia in igne revelabitor : et unioscu- 



viget, ut alfud animal, non ratione , hic, inqoam, 
non percipit ea qu(6 sunt Spiritus Bei. PropCerea non 
percipit, quia stultttia est t7/t, id est qoia qfood spi- 
ritus docet stoltom repolal adhaerens camaliCati ; et 
viuia stullitia est illi,ideo non potestintetligere qose 
suot Spiritus Del. Animaris utique non potestintd- 
ligere, quia examinatur, id est comprobalur anima- 
litas ejus, et de impietate sua convindtur spiritua- 
titer, id est per spiritualia illa quae ipsi conccMiuntor. 
Dcus enim quibosdam dat quasdam gratias, «ciens 
eos pro certo gratiae non cooperaturos ; sed hoc fa • 
cit ut manifesta sit impiorom josta damnatio. Ye! 
ita ot impersonale sit, examinator. Animalis ideo 
homo non peri^ipit ea qoae sont spiritos; qoia exa* 



< jusque epus quale sit, ignts probabit. Sl cujus 

< opus manserit quod soperaHliftcavit, mercedem 

< accipiet. Si cujus opus arserit, detrimentum pa- 

< tictor : ipse autem salvu^ erit, sic tamen quasi 

< per ignem. Nescitis quia. templam Dei estis, et 

< Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis aotem tem- 

< plom Dei violaverit, dispcrdet illum Deus. < Tcm- 

< plum enim Dei sanctom est, quod estis vos ( // 
« Cor, VI, 46). I Nemo vos seducat. Si qois videtor 

< inter vos sapiens esse in hoc saHnilo, stultus flat 
f ut sil sapiens. Sapientia enim hujus mundi stul- 
( titia est apnd Deum. Scriptom est enim : < Gom'- 
t prehendam sapientcs in astulia eorum (Job, v^ 
t 15). I Et iterum : < Dominus novit cogitationes 



minaiur, id est lit examioatio et approbata cognitio ^ , gapientium, qooniam vanse «mt (PsaL xciii, H). i 



eorum spiritualiter vivendo. Hi autem qui camaliter 
vivont, iotelligere neqoeont. Animalis non percipit; 
sed spiritualis judicat omnia, \d est discemit eli- 
gendo bona, reprolMindo mala. Et ipse spirituajis 
JHdieatur a nemine animali. Carfialis enim neqoit 
aoimadvertere caosam, quare spiritoalis faoc eligat, 
alterom rejiciat. Yere spiritualis non judicatur a 
earnali. Nam spiritualis hal)et sensum Christi, 
quem camalls cognoscere nequit. Quod Ita ait : 
Quis animalis cognomt semum, Id est sapientiam 
DonUni^ ut noverit dispositiones ejos. Aot quis iV 
^truai eum quid faciendum ipsi sit, qoidnon facien- 
dum? Animalis utique sensuro Domini non cognovit. 



< Nemo ilaque gtorietur in hominibus. Omnia cnim 

< Tcstra sont, sive Paolos, sive Apollo, sive Cephas, 

< sive mondos, sive vita, sive mors, sive praesentia, 

< sive fotora. Omnia enim vestra sunt : vos autem 

< Ghristi; Christus autem Dei. » 

EXP0S1T10. 

Licet fratres spirituales simus, sicut ostensum est, 
et spirilualia doccamos, tamen ego, fratres^ non po- 
tui vobis toqui quasi spiritualibus, sed quasi camaii' 
bus locotus sum : et quia carnales eratis, dedi vobis 
tanquam parvulis in Christo, id est teneris in fide 
Chrisii lacpotum, Perlacsignificatdulcedinemdoctri' 
nae ; per potum, facilitatem. Dedi vobis lac, mm escam^ 



«erf nos perspiritum quemaccepimus, habemus sensum ^^ estillam doctrinamin siraplicilatevestraruminare^ 

C!/»r«cf t ' <&< iHaa A noniinA tf^amAli nnfiaiimnft iniliitArL ' ^»... m. f^^iHM.^^ «^: j^ ^..^ j;m! « 



Christi; et ideo a nemine caraali possumos judieari. 
CAPUT ni. 
t Et ego fratres, non potui vobis loqui quasi spi- 
% ritualibus, sed quasi carnalibus. Tanquam par* 
« vulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escani. 
V Nondum enim poteratis, sed nec nonc quidem 
t potestis. Adhuc enini carnales estis. Cum enim 
1 sit inter vos zelos et contentio, nonne carnMes 
I estis, et sectlndum hominem ambuIatis?Ctim enim 
t qois dicat, Ego quidem sum Pauli; atius autem 
t ego Apollo, nonne homines estis? Quid igitur est 
t ^pollo? Quid vero Paulus? Ministri ejus cui cre- 
% didistis. Et unicuique sicut Dominus 94 ^^^^ 
t Ego plantavi, Apollo rigavit : sed Dcos incremcn- 



quse potius erat facilitate notrienda, quam difficul* 
tate premenda. Ideo spiritualia non dedi, quia non- 
dum capere poteratis , sed necdum quidem potestiSy 
licetde novi$doctoribusmodogloriemini. Vere non- 
dum potestis. Nam adkuc camales estis, Et vere 
camales. Nam cum modo sit inter vos telus, id est 
invidia animi, et contentio in verbis, itonn^ carnales 
estisf et nonne ambulatis secundum hominem^ id est 
secundom carnalem doctrinam eoram hominum 
quos sequimini ? Vere carnales estis et secundum 
hominem ambulatis ; quia cum aliquis vestrura </f- 
cat : Eg0 quidem sum Pauti; atius autefn dicat : Ego 
sum Apoito : nonne homines estis^ id est nonne se - 
cuodom hominem sapitis? Quia dicitis < ego Pauii, 



Digitized by 



Google 



437 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PA13LI. — IN EPIST. I AD COR. 



138 



ego ApoUo : >igitur dicite mihi quid est ApoUo.quid A P^^^ui ; sed alius cujus est aedificare super boc fun- 



vero Paulus, et quid eos conferre vobis crediiis? 
Hoc vere de eis seatire potestis, quia mim$tri sunt 
ejus, cui vos credidistis. Et nihil aliud siint, nisi 
quod ex praecepto Dei ministrant vobis quae Dei 
Buot, licet diverso modo. Quia sicut Dominus dedit, 
umcuique nostrum, ad eum modum ego plantavi, id 
est evangelzavi, et ad fidem vos traxi; Apoilo vero 
Ttgavit^ id est baptizavit, vos jam per me credentes; 
sed Deus solus dedit incrementum bouorum per Spi- 
ritum suom. Sequitur metaphoramplantat» arboris, 
quam alius rigat, alius plantat, et [cui] Deus solus 
incrementum dat. Et quia soiius Dei est incremen- 
tum dare , itaque neque ille qui plantat est aliguid, 
quantum ad donum fidei, neque ille qui rigat^ aliquid 



damentum, videat quid superaedificet. Alius enim est 
qui aedifical super hoc fundamentum ; quasi dicerel 
Quod meumfuitfundamentum,posui; quodvestnun 
est, videte ut bene superaedificetis. ille superaedifi- 
care dicitur, qui vel virtutes aedificat, vel si peccat, 
non ita tamen ut fundamentum destniat : quod de- 
struitur per criminalia, nisi per aptam poenitentiam 
deleantur. Destruitur etiam per venialia ^ quae non 
solum ei necessitate habemus, cum etiam justus 
I septies cadat in die (Prov. xxiv, 16). Sed per ea 
venialia, quae ex vuluntate, et impoeniteutes in eis 
consentiendo admiltimus. Ego quidem provide po- 
sui f undamentum. Videat autem unusquisque vestrum 
quomodo wdificet super hoe fundamentum : arbitrio 



est in remittendis peccatis, sed Deus totum est qui ^ enim vestro jam per acceptam gratiam confortato 



solus dat incrementum fidei, et sequentis juslitiae. 

Dlceret adversarius : Licet ministri siut Dci , 
lamcn diversi suut in meritis , et merita credo 
aLfuid conferre mihi. Gontra hoc Paulus : Li- 
cd alter dighior, alter minus, tan>en 95 qt^i 
pkntat et qui rigat unum et indifiercntes sunt 
lu administrando, solummodo donum Dei dispen- 
sant, quod nec augcri potest, nec minui, bonis ma- 
lisve meritis eorum. Licet qui plantat et qui rigat 
indifferentes sint, in eo quod ministri suntChristi, 
10 eo tamen difierunt,quod unusquisque accipiet pro- 
rrtftfn mercedemy mensuratam sibi secundum suum 
U^orffft, id est pro modo quo in opere Dei laboravit. 



relinquitur hoc opus. 

Notandum est quod superaedificare dicuntur hi 
solum , quonim culpis non destruitur fundamen- 
tum. Qui enim destruit, poiius dicenda est eversio 
peccati , quam superaedificatio. Vidcndum utique 
est vobis de superaedificatlone, ne varietur. Nam de 
fundamento securos vos reddo, quia unum est. 
Nemo enirh potest fundare aliud fundamentum 
quod sit prwter id quod positum est a me, quod 
fundamentum , id est fides, est Christus Jesus. Fi- 
des enim tua de Christo (juxta Augustinum) Chri- 
stus est In corde tuo. Si quid enim aliud praeter 
fidem ponitur, eversio fundamenti , non fundamen- 



Plus entm ei debetur, qui plus meretur.Et boc bene r ^^^ ^^^* Pundamentum quidem unum est, et aliud 



2d iotentiouem. Ubi enim ostcndit se magis aliis 
ia Me Corinthiorum promereri, el de se gloriandum 
non esse subditis, dicit : Longe minus in his qui 
mmus merentur gloriandum , et nihil peuilus esse 
of.Lendit. Revertamur ad litleram. Vere secundum 
proprium laborem accipiet mercedem : nos enim 
in vobis Deum plus aliis adjuvimus , et ideo pius 
aViis remnnerabimur, quod ita ait : Nos sumus ad* 
jiuofa />«, id est operarii ; et ut servi ministrando 
pRBoeptis Domini adjuvimns Deum in vobis, mini- 
sfraodo fidem ejus sicnt ipse nobis disposuit. Vere 
I^Din adjuvimus invobis. Nam yos. estu agricultura 
Dei, id est cultus agri, a quibus jam eradicatae sunt 
i^pinae peccatorum. Estis, inquam, agricultura per 



esse nequit, sed superaedificationes sunt diversae; 
quia alius aurum , aut argentum , aiius. fenum vei 
stipulam superaedificat. Quod ita ait : Si quis au' 
tem superasdificat supra hoc fundamentum , id est 
fidem, aurum^ argentum , lapides pretiosos : per haec 
tria, virtutes, sed discretae inteiiiguntur. Vel ligna^. 
fenum^ stipulam, pcr haec tria discreta mala, quae 
tamen fundamentum non destruant, accipiuntur. 
Haec antem omnia per ignem (sicut proxime subjun- 
get) probabuntur. Per aurum perfecta juslitia , ut 
eorum nihil penitus purgandum sit, qui utique per 
ignero transituri sunt; non ut ibi aliqua acerbitate 
detineantur, sed sicut purissimum aurum igni adhi- 
bitum, 96 '>^A solum nuUum patitur detrimentum, 



abJationem malorum, et estis a^dificatio Det, per D sed per hoc majori nitore fit splendidius , sic per- 



pDsitionem virtutum, quia super fidem vestram Dcus 
jam alias virtutes aedificavit. Et quod estis agricul- 
lura ct aedificatio Dei , hoc est per me. Ego enim 
posui fundamentum^ id est fidem super quam fun- 
dantur aliae Yirlules. Posui utique ut architectuSy id 
«i princeps tecli, quia et si alios coadjutores in 
'obis habui , cgo tamen princeps ibi fui. Archite-. 
cius dico sapiens, id esl cum discretione singulis, 
quod capacitati eoruni sufiicere poterat, impertiens. 
Hoc autem feci secundum gratiam Dei : fundare 
enim tos» in fide non possem , nisi operaretur me- 
cum gratia Dei, ad quam habendam non praemisi 
meritum , sed quw ex misericordia data est mihi. 
Ego quod ad me pertinuil» sanum fundamenlum 
Patrol. CLIU. 



fecti , ignis utique laesionem non sentiunt, sed 
proWbilioires agilitate virtutum ab hoc igne facil- 
lime emergunt. Per argentum significantur justi, 
in quibus tamen aliqua levia purganda snnt ; quia 
velut argentum in igne positum decoloratnr : qui 
color arte artificis post ignem redditur; sic illi 
ignem quidem patientur, sed leviter , quia levia 
commiserunt. Per lapides pretiosos sign&ntur justi, 
licet premantur aliquot venialibus; magis tamen 
adhaeserunt justitiae, et ideo patientur quidem in 
igne inagis his praedictis.; quemadmodum lapidcs 
pretiosi plus detrimenti per ignem sentiunt, quam 
argentum. Pluraliter ideolapides dixit; quia in-hoc 
gradu diversi crunt, et secundum diversitatem me - 



Digitized by 



Google 



159 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. i40 

riloram sentient. Per haec tria, genos perrectorum : A tcm violaverit templum Dei , diiperdetur. Sed ul 



per iria quae sequuntur, signantur imperfecti. Per 
ligna accipiuntur hi qui in mundo quidem rema- 
nent. Uxores, filios et possessiones hahent; quos 
pensare oportet, quse uxoris sunt, et filiorum , et 
ideo plurimum laborare. Nec orationihus Ecclesia^ 
propter hoc quomodo deberent, possunt interessc. 
Hi tamen , quia non sic diligunt mundum, ut eum 
Deo prseponant, salvabuntur quidem, sed tamcn 
diu per ignem punientur ; quemadmodum lignum 
longa materia est ignis, et multo spatio comburi- 
tur. Per fenum signantur illi, qui aliquandiu qui- 
dem a01igantur per ignem , sed velut fenum, quod 
cito in igne deficit, cito cvadent. Per stipulam vero 
qaae propter ariditatem citius feno comburitur, si- 
gnantur hi, quorum poena compendiosa erit in trans- 
itu iguis. 

Si quis autem sedificat haec vel haec , opu$ ttnius' 
cujusquej seu sit aurum, seu lignnm, velquodcun- 
que aliud, manifeBtum erit, Et hoc probat. Nam 
die$ Domini declarabit hoc opus. Diem Domini vo- 
cat ab hora dissolutionis aniusciijasqae usque ad 
judicium. Ex quo enim anima separatur a corpore, 
dies Domini est in eo , quia nihil jam operari po- 
test praeter voluntatem Dei; sed dum homo vivit 
dies hominis est, et non Dei; quia operatur hom* 
quod sibi placet, bonum vel malum, ex libertate 
arbitrii. Vere dies Domini declarabit. Nam in igne 
revetabitur, id est palam fiet, opus ejus. Hunc ignem 



compungat eos, praemittit interrogationem banc, 
dicens : An nescitis quia vo$ estis temptum Bei: 
Deas autem sanctificat vos ut sitis sibi tem- 
plum. Et ita dico templum , quod $piritus Dd 
97 omni assiduitate habitat in vobis. Si quis aulem 
violaverit se templum Dei, destruendo fundaroen- 
tum fidei, vel in se per crimiiialia, vel in audilorilNis 
docendo falsa, illum utique disperdet Deus in seter- 
num interitum. Et merito qui violat, disperdetur. 
Namtemplum Dei $anctum est^ et violari non debei, 
quod templum vo$ estis. Et quia templum Dei estis: 
propterea videte ne aliquis pseudodoctomm sedu- 
cat vos per falsam doctrinam, vel nemo nostruni 
sedncat seipsum destruendo fundamentum fidei. 
Nemo, inquam , $educat $e ; $ed $i qui$ maoens 
inter vo$ videtur sihi e$$e $apien$ in hoc $tBculOf idest 
de saeculari scientia, fiat $tultu$^ \d estcredatei 
confiteatur se esse stultum, ut sic mereatur ess^ 
vere sapiens : vere necesse est eum stullum fieri 
ut fiat sapicns. Nam $apientia huju$ mundi stultUia 
e$t apud Deum. Et vere stullitia est apud Beum. 
Nam scriptum est in Job de mundana sapientia sic 
loquente Deo : Sapiente$ mundi ego comprehendfm, 
id est concludam in ipsa a$tutia eorum {Job t, io), 
id est in eoin quo se magis astutos intelligunt, nec 
resistere poterunt. Et iterum de mundi sapicnlii 
scribitur in psalmo : Dominu$ novit cogitattoiui 
{P$aL xciii, 41) sapientium. Nostra translatio habei 



continuum dicit sicut diem. In morte enimhomi' q hominum, id est humaniter sapientium. Hoc noTit 

de illis ^ttontam uan/B «unf. Quandoquidem hominis 

sapientia probatur esse stultitia : itaque nem 
vestrum ulterius glorietur in hominibuSf id esl iBiis 
doctoribus, de quibus propter humanam sapicntiaift 
gloriamini. Probat non essc gloriandum in his, lum 
quia servi eorum sunt, qui eis praedicant, etiam 
ipse idem. De re autem infeiiori vel aequali glonwi 
non licet, sed solummodo de majorise;tumideo, 
quia si de Paulo et Cepha non est gloriandum, multo 
minus de illis carnalibus, quos constat longe esse 
inferiorcs istis. Unde ait : Non est gloriandum >* 
in hominibus : nam omnia ve$tra ^unt^ id est ser\'lu 
veslra; deputata ; sive etiam sit Paulus, $ive ApollOf 
sive caput eorum Cephas, id est*Petrus, «»«"»»"' 



nis paratus est diabolus cum igne et tortoribus 
suis. Et si quid purgandum est, purgat per adhibi- 
tum ignem. Si vero nihil purgationis est opus (ot 
in beato Maitino) ipsa evasio ignis revelat bonita- 
teni sui operis , iit in eo quem torquet non fuisse 
aliquid sordis. Sed quia nondum plane potest hoc 
videri, in igne purgatorio singulis singulornm opera 
revelabuntur.Yere opus cuju$que revelabitur in igne. 
Nam ignis ille probabit, quale sit opus uniuscujus- 
quc, seu sit aurum, seu lignum,vel quodcunque sit. 
Yere ignis probabit singulorum opus. Nam est et 
boiium opus et malum; bonum utique. Si enim 
opu$ alicuju$ , quod csdificavit super fundamentum 
man$erit illaesum , hic utique accipiet mercedem 



superaedificati I)oni. Malum opus probabit ignis. j) du$ vestcr est : servit enim vobis; elsi Diinist 

necessaria, et si aspera quaelibet ad meritum jusij- 
tiae vestrae inferat, $ive vita vestra est. Namutie 
male actis poeniteamini, et post bene agendo proin«- 
reamini, praesens vila concedilur vobis, tivc ww' i 
vestra est. Utile enim est amplecii mortcm pro 
Christo, si se ingesserit; sive pra?«enli«, «»'»<' r " 
bona, vcl mala. Veslra sunt vere haec P^***^^^^ 
nam omnia vestra sunt, vos autem solumm 
Christi cstis, in quo solo gloriari debetis. CAr«<*| 
autem estD«, non quod Christus ab eo diiTeral 
substantia, sed quia per mediantem Christum ^ i 
ducimur adDeum. Cephas, caput; Siroon^oM»^"^ 
Barjona, filiu$ columbce dicitur. Quia aulem ^^ 
nomen Cephas mutavit ei Deus, el vocavit 



Nam $i opu$ alicuju$ ar$erity id est ardere posse 
inventum fuerit, utlignum, fenum , sUpuIa , hic 
utique patietur detrimentum et ailligetur per violcn- 
tiam ignis. Sed licet patiatur detrimentum, tamen 
ip$e $atvu$ erit. Sic tamen dico salvum, quasi per 
ignem transiturum. Prias entm quod dulce com- 
mittere fuit, puniri oportet pcr amaritudinem 
ignis. 

Determinavit modo discretiones operum, quae 
non destruunt fundamentum , diceus omnes sal- 
vandos, qui illud non destruunt : nunc sabjungit 
de operibus his , quae destrunnt fundamentum , et 
thesaurizant aeternum interitum , dicens : Si quis 
non destruit fundamentum, salvabitur'; si quis au- 



Digitized by 



Google 



Ut EXPOSITIO IN EPISTULAS PAIJLI, — IN EPIST. I AD COR. m 

trum; iode coasuelum est mulare nomina aposto- A minislrare Christum et fidem ejus subditis; exisci- 



licorum, 

CAPUT IV. 
c Sic nos existimet homo ut ministros Cbristi, 
et dlspensatores ministeriorum [ mysteriorum] 
Dei. Hic jam quaeritur iuter dispensalores, ut (L- 
delis qois inveniatur? Mihi autem pro minimo est 
ut a vobis judicer, aut ab humano die. Sed neque 
ineipsam judico. Nihil enim mihi conscius sum, sed 
Don in hoc justifli^tus sum. Qui autem judicat 
me, Dominus est. Itaque nolite ante teropus ju- 
dicare, quoadusqae veniat Dominus, qui et iliu- 
minabit abscondita tenebrarum, et manifestabit 
consilia cordium, et tuuc laus erit unicuique a 
Deo. IIxc autem, fratres, transflguravi in me, et 



met etiam nos ut dispen$atore$ ministeriorum Dei, 
Dispensamus .enim ecclesiastica oiBcia, hunc pro- 
sbyterum, alium diaconum consecrando. Yei dispeih 
. satores mysteriorum, id est secretorum Dei : scimus 
enim et loquimur fid^libus consilia Dci* Propterea 
dico, sicnos exittimet homo; quia /iic, id est in hac 
Ecciesia Corinthiorum jam, id est ante opportunom 
tempus judicii. In hoc enim mundo quia occulta 
sunt opera, judicare non licet. Yel hic, id est hac 
occasione qna dixi nos debere existimari ministros 
etdispensatores; propterea jam qmeritur inter di$- 
pensatoret , quis eorum mventalKr «ut fidelis^ id est 
perfeclus ; et cujus justitia conferat discretum aii- 
quid baptizatis suis. IJt fidelis dictum est : sicut 



Apollo, propter vos : ut in nobis discatis, qesupra ^ ibi, c habitu inventus ut homo {PhiL ii, 7). > Sed 

quidquid alii dispensatores sentiant, ego tamen hoc 
respondeo: Quiami/it pro minimo e$t etparvipendo, 
ut a vobi$ judicer^ id est ut vos me condemnetis ; 
aut ut judicer ab humano die^ id es^ ab homine, qui 
etiam propter subtilitatem ingenii dies dicatur. Yos 
me nescilis judicare , $ed neque ego ip$e judicOj id 
est, reprebendo meip$um in aliquo ; ideo quia nihil 
con$ciu$ $um iniAi, et sicut scientia mea non invenil 
quid judicet; multo minus vos qui occulta con- 
scienti» scrutari non potestis. Sed licet conscientia 
mea nullius accuset me; tamen non in hoc jtt^tifica-- 
tu$ $umj quia fortasse quaedam aesUmo bona , quae 
de radice mala pullulant. Nec homo, nec ipsa con- 



qiiam scriptum est, unus adversus alterum 
[aiium] infletur pro alio. Quis enim te discernit? 
Quid antem habes quod non accepisti? Si autem 
accepisti, qoid gloriaris quasi non acceperis? Jam 
saturati cstis, jam divites facti estis. Sine nobis 
regnatis. £t utinam regnetis, ut et nos vobiscum 
regnerojas. Puto enim quod Deus nos apostolos 
novissimos ostendlt, tanquam morti destinatos; 
quia spectaculum facti sumus mundo, et angelis, 
et hominibus. Nos stulti propter Christum, vos 
aufem prndentes in Christo ; nos infirml^ vos 
98 autem fortes ; vos nobiles, nos autem ignobiles. 
\3sqne in hanc horam, et esurimus, et sitimus, 



et Dudi sumus, et colaphis caedimur, etinstabiies p scientia mea judicare me potest; sed ille quijudi 



samus, et laboramus operantes manibus nostris. 
Maledicimur, et benedicimus ; persecutionem pa- 
timuT, et sustinemus; blasphemamur, et obsocra- 
mus : tanquam purgamenta hujus mundi facti 
sumus omnium peripsema usque adhuc. Non ut 
confundam Vos hseic scribo, sed ut filios meos 
charissimos moneo. Nam si decem millia paeda- 
gogorum habeatis in Christo, sed non multos 
patres. Nam iu Christo lesu per Evangelium ego 
Tos genui. Rogo ergo vos, fraires, imilaiores.mei 
estote sicut et ego Christi. Ideo misi ad vos Ti- 
motbeum, qui est filius meus charissimus et 
fidelis in Domino; qui vos commonefaciat vias 
meas, quse sunl iu Christo lesu, sicut ubique in 
omni Ecclesia doceo. Tanquam non venturus sim D 
ad vos, sic inflati sunt quidam. Veniam autem 
ad vos cito, si Dominus voluerii : et coguoscam 
non sermoncm eorum oui inflati sunt, sed virtu- 
tem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in 
virtnte. Quid vultis? In virga veniaui ad^ yos, an 
in charitate et spiritu mausuetudinis? i . > > 

EXPOSITIO. 

Quia modo adeo se humiliaverat Paulus, dicens, 
el ApoUo vestri sunt, ne propterea inflarentur Co- 
nnthii, dicit sc esse magnae diguitat^s, quia mini* 
stros Cbristi, etc. Littera sic jungitur, licel praemi- 
serim ego Paulus et ApoUo vestri sumus : tamen $ic 
no$ txistimet homo quicunque est inter Corinthios, 
ui ministros Christi^ id est ut eos qui digiii sunt 



cat^ id est, qui judicandi me potestatem habet, Do- 
minu$ e$t , et praeter eum nemo hoc potest. Et 
quando quidem Deus solus judicare potest, homo 
vero non, quia nec seipsum satis intclligit. Itaque 
nolite judicare me, vel alium an^e tempu$, id est, 
nunc cum adhuc occulta latent, quoadu$que veniai 
Dominu$ ad judicium : ^«t utique veniet, et j//ttmi- 
n(i6t7, id estpalam faciet, adKom/t(a tenebr^trum^ 
id est peccatorum, quia inter peccata quaedam la- 
tent absconsa. Qui etiam mamfe$tabtt con$iUa cor- 
diumy id est opera bona, quae ex consiiio et deiibe-- 
ratione recti cordis facta sunt, el tunc in adventu 
illo iimctci^tce qui ex cousilio cordis recte egit, erit 
lau$ a Domino. 

Quod supra ait Corinthios dicere : Ego sum Pauli, 
ego sum ApoIIo, exponii hic quomodo figuraiive 
hoc dixerit, significando illos de quibus gloria- 
bautur per nomen suum, et per Apollo quod 
utique fecit in exemplum humilitatis. Unde sic ait : 
Quod supra posui vos dicere, ego sum ApoUo, 
89^80 Pauli, non ideosic feci quod de nobis gloria - 
remini; sed, o fratre$y ego tramfiguraviy id est 
transtuli, haec inme, figurative loquens, dum nomina 
nostra illis pseudo attribuebam. Haec utiqtie trans- 
figuravi in me et in Apotlo, et hoc propter vo$ insi- 
iiuandos, ut vos di»cati$ in nobi$, ne unus iufletut 
adversus alterum pro se facto alio, id est digniori 
quam alter sit per meritum sui baptizatoris. Vel 
pro alio, id est pro justiori dociore qoem habuii. 



Diqitized by 



Google 



445 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITIJTORIS OPP. PARS II. Ui 

Ne inAemini dico^agentes quod supra. Scripluni est A novissimi sumus: namdestinati niorti; nam specu- 

calum mundo. Et taetera similiter exponantur, sed 



superius, utqut ^oriatur, non in merito hominis, 
sed in Djmino giorietur; non debes inflari adversus 
alterum : quis enim est qui te discernil ab aiio, 
sciensmerita singulorum? Stultus utique est, qui 
le discernere praesumit. Iterum ngn debes inflari ; 
quia qmd habes tu ab illo doctore de quo gloriaris 
quod non accefristi a me ? Magis utique a me ac- 
cepiKti, quta fidem, quam ab ilio. Iterum non debes 
inflari; quia si accepisti a me, quid de alio gloriaris 
quasi non acceperis a me quod ab ilio? magis utique 
a me. Yel aliter : Noli inflari, quia quis est qni te 
discernit a massa perditorum in Adam, ut faciat te 
vas in honorem nisi Deus solus? Nemo utique, 
iterum ne infleris ; qnia quid habes tu boni ab ali- 
qno, quod non acoepisti a Oeo? Deus tolius boni 
est largitor. Itemm non delies inflari; quia si tu 
«ccepisti aliquid a Deo, quid gloriaris inde, ascri- 
bens hoc merito homiuis, quasi non acceperis iilud 
a Deo? Dico ne gloriemini, sed male dico ; quia ros 
merito debetis gloriari : jam enim estis saturati^ id 
est satis habetis bona in vobis ;jam eUam faeti esti$ 
dimus^ liabenles quod dividatts singulis; etiam 
reqnatis^ id est vos ipsos bene regitis sine nobis. 
H»c omnia ironice, sed amodo serio. Regnatis dico 
(et utinam in veritate regnetis). Hoc enim cuperem, 
ut regimine nostro non indigeretts ; ita regnetis tcf 
et nos regnemtu vobiscum^ id est ut vos in regno 
jUo dignitate vitae nos {H^aecederetis. Mallem certe 



B 



ironice. Nos stulti, vos pnidentes; vos forfces, nos 
debiles; hic eadem ironia. Nec solum praemissa 
mala patimur, sed a prlncipio praedicationis nostrs 
usque in hanc koram, et esurimus et silimus ; et nudi 
sumus^ et colaphis cwdimur^ et instahiles sumuSy de 
loco ad locum fugali ; et laboramus operantee mam- 
bus nostris, unde victum habeamus. Maledicimvr 
ab impiis, et nos benedicimus illos. Patimur persecu- 
tionem^ \QQetsustinemus alacriter. Blaephemamur, 
et obsecramus impios, ne blasphement, vel Deum, ot 
ignoscat blasphemantibus. Et adeo saeviunt in nos, 
quod facti sumus tanquam purgamenta hujus mumU. 
Yidetur enim illis quod mundus de nobis poUuatur, 
et per. interiium nostrum purgetur. Facti sumus 
ulique peripsema, id est purgatio omnium; quia jam 
omnes purgarentur si non essemus, sed de nobis 
polluuntur. Peripsema dicitur pttr^ameiilitm pomi, 
vel spuma ferri secundum Ambrosium ; tales facii 
sumus a principio mundi usque adkuc. 

Quia aspere looutus fuerat Gorintbiis, incipit eis 
iierum blandiri, dicens : Licel ironice dixerim tos 
prudentes, forles et nobiles, tamen non seribo kat 
ut confundam vos, ei erubescere faciam; sed moneo 
vos, nunc blande, nunc aspere, ut meos charissimot 
fUios. Yere /l/tos, namsi habeatis decem millia 
poBdagogorumy id est magistrorum (etiam fidelium 
in Christo), tainen non habelis multos patres^ secun- 



vos prseire, et liie sequi, quam converso; quia de r dnm fldem : vere non multosy nam me solum. Ego 



me certior sum quam de vobis. Iterum ironice : Yos 
tttique^regnatis, nosminime; quia puto quod vos 
equidem putatis : hoc scilicet qnod Deu» ostendit 
Kos novissimosy id est deteriores et noHiiis dignitatis 
apostolos. Nos dico tanquam desiinatos morti^ id est 
quia adeo afiligimur pro Ghristo, ut «olummodo ad 
mortem nati videamur : propterea vobis in mundo 
A>rentibus, contemptui sumus* Ideo etiam quia 
ipectaculum facH sum»s huic miciuto-. conveniunt 
eniin omnes ad oppressionem nostri , et mala nostra 
ludusest eonini. Huie mundo dico : nam et angelis 
malis, qui gaudent de afllictione nostri, et homi- 
mbus. Et ideo nos reputamup stulti; sed hanc 
slultitiam bonumessetimitari; quiinpropter Christum 



enim genui vos in Christo JesUy per Evangelim 
meum. Et quando quidem ego pater, vos filii. Ergo 
rogo voSf fratres, estote mei imitatores, ut filii patm. 
ideo enim quia filii estis, et ut imitalores sitis : 
mtM ad vos Timotheum^ qui est filius meus charis- 
simus et fidelis tn Domino^ el huic acquiescitp. Misi 
ideo ut sit qui vos commonefaciat vias meas^ ut sicat 
ego, sic el vos, in omni juslitia amboletis : quce \is 
sitn^insistendae, quia suntiit Christo lesu^ el omnis 
Ecclesia sequitnr eas. Quod ita ait: Sicut cgo 
doceo ubique, nec passim in agris, sed in omni Ec- 
desia. Per hunc Timotheum dicitur Apostolos 
misisse hanc Epistolam Gorinthiis : loculus est su- 
perius de baptiKatoribus illis, et satis probavit noo 



nos stulti^ vos outem prudentes in Christo : quod f) unum praeferendum esse altcri. Gausatus est etiam 



utique nec eslis, nec esse debetis. Nos infirmi ct 
imbecilles mundo, vos atUem fortes et de potentia 
mundi gloriantes. Vcs nobiUsy nos autem ignobiles. 
Vel aliter, nt sine ironia legatur : Vellem nos 
regnare vobiscnm. Nam certus sum quod revera 
regnalnmos : pulo enim, et hoc uUque confido quod 
Deus ostendil nos novissimos apostolos, Id est simi- 
les novissimis, id est Enoch et Eliae; quia lanla 
patimur modo in. principio Ecclesiae, quanta illi 
passuri suni ab Antichristo in flne. Uiide idem Pau- 
lus ail : ( Nos sumus in quos fines saeculorum deve- 
nerunl (/ Cor. x, 11). i Quare etiam Nero dictus est 
Aiuichrisius, quia quemadmodum iste Enoch ct 
Elinm, sic ilie Pelrum et Paiilum interfecit. Vere 



ilios de mundana sapientia, quod nimi» laudis esset 
apud illos, et de contemptn suo ; nunc autem transit 
ad illud, de fornicatore quodam, qui novcram 
siiam dnxerat uxoreni : quem ipsi nec a commu- 
nione Ecclesiae sejunxerant, nec de peccato fritris 
condolueranl, sed potius inflabantur inde dicentes : 
Quod si a bono baptizatus essel, nunquain in tan- 
tam pecx^ti foveam rueret, quemadmodum appa- 
rebat, in quibus ne similiter peccarent, operabatur 
Jnstitia baptizatoris. Littera sic jungitur : Ego sol- 
licitus de vobis ut paler de filiis, miito ad vos Ti- 
motheum ; sed quidam de vobis sunt inflati; et for*- 
tasse propter superbiam -suam non eum audituri, 
ideo de superbia bic langit eos, ut in omni bumi- 

Digitized by V:iOOQIC 



U5 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. I AD GOR. 146 

lifate inveniat eos ol)edi$se Timolheo. Inflati utique a < idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut 
estis : sic ttmqwm ego non nm veniurus ad vos, nec 



adTemii]]) meum reveremini, quem uttque vereri 
vos oporlet, nisi vosipsos correxeritis. Fortasse cre- 
ditis nie non veuturnmv quia modo mitto Timo- 
theom ; sed scitotfe quia cUo venian^ ad vos : qaod 
taneo juris non est, et ideo deterroino, st Dominns 
totuerit^ cujus voluutati contraire non iioet. Yeniam 
utiqne et tunc cofnoseamy id est approbiibo juxta 
illud : c Novit Domiuus qui sunt ejus (1/ Tim. ii, 
19). » Gognoscam ulique non tetmonem eorum^ id 
est noQ corialitatem et artifidum sermonis, coi 
adhsreDt hi qm per hujusmodi sermonem inflatr 
9UHt ; ted cognoscam et laudabo in vobie virtutem^ 
id est hinnilitatem» patientiam, etc. Heo enim lau- 



€ rapax : cum hujusmodi nec cibum sumere. Quid 
t enim roihi est [non habet est] de hi^ qui for!s sunt 
c judicare? Nonne de his qui intus sunt vos judica- 
c tis? Nam eos qni foris sunt Deus judicabit. Au** 
c fArte malum ex vobis ipsis. i ^ 

EXPOSITIO. 

Utiqne veniendom est ad vos in virj^a, quoniam 
ttttditur inter vo$ esse fomicatio. Auditur utique 
omnino, id est secundum infamiam omnium : d^ 
quo, quia omnes inTamant vos (fama ctiam hoc at 
tulit ad roe) non est exspectandus accusator. Nec 
quae patienda sit, sed talie fornicatio, qualis nec au- 
ditur inter gentee^ id est inter gentiies primae geni- 
lUrae adhuc adhaerentes. Auditur ita ut aliquit de 



dari debent, non sobllmitas sermonis : ideo cogno* B vobis habeat iucorem patris sm, id est nov^cam suam 



C 



scam vfrtniem et non sermonem ; quoniam non in 
sermone hujus mundi es/, id est acquiritiir regnum 
Aft, sed in virtute integrae fldei et boni operis. Et 
quod doo vobis proposoi sermonem, quem reprobo; 
rinoteniy qoam approbo : Quid vultit, id est qnfd 
koruro elifitis? veniam ad vos in virga, id est in 
asperitate correctionis ; an veniam ad vos in chO'- 
ritau^ id est in lenitate? Et adeo quod in sfnritu 
mantuetudiniSy id est quasi assuetus manui et gau- 
dens desenrire vobis? Si in serroone invenero, ve- 
niaro in virga ; si in virtute, veniam in spiritn chari- 
latis. Yidetur M ait, tit virga an in charitate^ per 
W iBDoere, qoasi correctio non sit ex charitate, 
siaspera est; quod utique falsum est: 101 sed 
dicjt hoc seeondom inQrroitatem eorom» qoi totom 
jodieahant esse ex ira, quod volontati caniis con- 
tndbat. 

CAPUT V. 
c Omaino auditur inter vos fomicatio, et taiis for- 
1 nicatlOy qoalis nec inter gentes, ita ut uxorem pa- 
I iris svi aiiquts habeat. Et vos inflati estis : et 
« non niagis luctum habuistis, ot tollator de medio 
( vittrum, qoi hoc opos fecit. Ego qoidem absens 
fcorpore (Colo$$. ii, 5), prsesens autem spiritu, 
f jam jadieavi ut praesens eun qui sicoperatos est, . 
I io nomiiie Domtni oostri Jesu Christi, congrega^ 
I tis vobis et meo spirito, com virtote Domini Jesu, 
( tradere hojosmodi hominero Satanae in interitum 
c carois» ot spiritus salvus sit in die Domiui nostri ]) 
€ Jesu Cfaristi. NonrCstbona gloriatio vestra. c Ne- 
( scttis, qoia modicom ferroentum totam massam 
< corrainpit? i {GaUa. v, 9.) Expurgate vetus fer- 
« roentomf utsitis nova conspersio, sicutestis azy- 
c mi. Eieniro pascha nostruro immolatus est Chri- 
( stos. Itaqoe epolerour, non in fermento veteri, 
I neque in fermento maiitiae et nequitise, sed in azy- 
f mis sinceritatis et veritatis. Scripsi vobis in epi- 
c stola : Ne comroisceamini fomicariis; non otique 
c fomicariis hojos mondi, aut avaris, aut rapaci- 
c boft, aut idolis servieutibus : aiioquin debneratis 
c de hoc inundo exiisse. Nnnc autem scripsi vobis 
c non commisceri. Sed is qni [si quis] frater nomi- 
c natiir inter vos, est fornicator, ani avarus, aut 



duxerit uxorem. Dicerent illi : Quid ad nos? Mul- 
tum ait Paulus; quia enim fraler peccavit, vos inde 
»n/la(f estt^superbientes, quasi mclius iHoper ba- 
ptismum justiflcati ; quia non Simfliter corruistis. 
Nec soluro inflati, sed etiaro nec habuistis luctum 
condolendo casui fratris, magiSy id est quod eli- 
gendum esset vobis non inflari. Nec boc curse ha - 
buistis, ut tollatur de medio vestrum, id cst ut a 
commonione Ecclesiae separetis eom, ^Kt hoc opus 
feeit : qoi uxorem patris sibi iliicite usurpavit vos 
praesentes non tulistis euro de roedio vestrum, sed 
ego absens utique corpore^ prcesens autem spiritu^ id 
est auctoritate apostolica (dicunt etiam sancti.quod 
Spiritus sanctos nota fecerat ei etiam absentium fa- 
cta); praesens otique spiritu jam judicavi, id est con- 
demnavi ettm, ut si prmsens fierem corpore : eum 
dioo ^t sic loperatus est curo uxore patris judicavi 
utique : et hoc sciatis me fecisse in nomine Bomini 
nostri Jesu Christi^ ne dicatis quod repulsio ejus de- 
triroentum sit Ecclesiae Christi, qui potius in hoc 
honoratur, quaro Ecclesia ejus minoretur, qux uti- 
que veneno hujus mali inficeretur, si nou hic repcK 
latur. Jodicavi otiqoe vobis congregatis tradete hunc 
Satqnce. Vei iIlod,in iM>mine Doroini, ad seqoentem 
litteram respicit, sic : Hoc, inqnam, deeo jodicavi, 
ot vobis congregatis in nomine DominiJesoChristi, 
et prwsente meo SpiritUy id est aoctoritate mea vobis 
cooperante 

Qold itide diceret impius, si splritus tous nobis- 
cumsit? multom utiqoe, ait Paolos. Nam Spiritu 
meo dico maiiente curo virtote Domini Jesu ; quia 
virtus Dei mihi, et per me vobis cooperabitur. Jo* 
dicaviy inqoam, oportere vos tradere eom qui ho-' 
jusroodi est, Saunae. Tradere Saunae dicit oxcom- 
municare. Queroadmodom enim diabolus omne ju9 
habet in hominero priusquaro per fldem justificctnr, 
sic postquam pro culpa a lOS sacramentis Eccte- 
si», quibos armis contra Satanam moniti sumos, 
separatur, exinde sub jugo Satanae religatur ; quia 
nec per se resistere potest, nec fortasse vult, et ab 
auxilio Dei penitos destitoitur. Tradere dico Sataiiae 
in interitum carnis, id est ad hoc, ut caro ejus, qu» 
in peccato jucundata est, sensim intercat afllictione 

Digitized by VrtOOQlC 



«7 



S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTlTUTORlS OPP. PARS II. 



148 



morborum. Diabolus enim postquara videl hominem A agai immolationem de Jlgyptiaca servitote Uberati, 



sine Deo, debiiitatum, iibere aggreditur eum, et per 
Yarios morbos veicat carnem ejus. Qaod ideo Deus 
paiitur, ut homo videns se, postquam a Deo reces- 
sil» pcr tot morbos angustiatum, confiteatur peoca- 
tum, et poenitendo rcverutur ad Deum, ul ipiritu$ 
ejtu ialvus sit. Yel ita :Tradere Satanx in interilum ; 
qoia postquam nou protcgitur sacramentis Ecclesiae, 
de malo quotidie prsecipitatur in pejus : qui inter- 
itus animae esl, camis, id est per carnem cui con- 
sentit male suadenti. Nec ideo Iradere ut perpetuo 
pcrcai, sed ut, dum mole peccatorum premitur, 
cx>ndolens de peccalis poeniteat, et sic spiritas ejus 
salvus sit in die^ id est in illuminalione Domini no- 
striJesu Christi: Tunc enim Chrigtus illuminal 



transeunt ad tenram repromissionis. Hoc enim fe- 
stum immolalionis agni paschae dicilar apud eos ; 
pascha apud Graecos, transitus apud nos. IUe utique 
agnus verum Agnum in quo macula non fnit, Chri- 
stum significavit, per cujus sanguinem effusum li- 
niuntur meiites nostrae, et sic Uberamur a plaga 
pereutientis augeli ; ad esum cnjas agni quoiidie 
convenit Eccle&ia , per hoc transilura ad verita- 
tem rei, qua nunc ulitur sub specie panis et 
vini, quonim licet species maneat, credinaus 
tamen revera transire in veram sabstantiam cor- 
poris et sanguinis Christi : per hjcc transiiuri 
in aelernitotem. Epulemur dico nou manentes 
103 inveUri fermento^wA neque in fermento malilix 



eum, cum pcBnitendi desiderio fervescil. Quod uti- ® in nobismetipsis habltae; nec in fermento nequiiia: 



que videndura cstEcclesiae praelatis, ut ea intentione 
reos excommunicent qua Paulus, scilicel, ut spiritus 
eorum salventur. Quandoquidem luctum non ha-^ 
buistis, nec eum de medio vestrum tulistis, inde ajv* 
paret quod gloriatio vestra non estbona. Malum est 
enim eum de justitia gloriari, quiet salutem proximi 
negUgit, et se morbo ejus inficit. Yere non bene 
gloriamiui, quia an nescitis vos quod modicum fru- 
mentum si fuerit acidum totam pastae massam cor- 
rumpit faclam acidam? Sic el iste (modicum quid 
«ecundum numerum Ecclesiae) corrumpit tolam Ec- 
clesiam, faclam ream ex cohabitatione hujus ciii 
participavit. Quandoquidem fermentum hoc Ecclo- 
siae massam corrumpit, ergo auterendo hunc el 



ul nequid agamuscontra proximam, sed manentes i« 
axpnis, id est in humilitate, sinceritatis, id est 
puritatis conservatae in nobis, et verilalis ne frau- 
demus proximum. Paulus jam ante de vilanda ffor- 
nicalione scripserat Corinthiis ; sed dicta ejas,niale 
interpreuqles, existimabanl quod de genlibus vi- 
tandis, cum fomicarentur, praeciperel. Nunc autem 
per hoc quod jam de hoc crimine scripserat iilis, 
eos reprehendit, el quomodo scripluram quam mi- 
serat inldiigere deberenl, insinual, dicens : Jorc 
uiique arguo vos de hoc, quod non lulistis fomica- 
torem illum de medio vestrum. Ego enim scripsi vo- 
bis in Episloia jam missa, quod Mn commisceamini 
fomicariis, non utique praedpiens hoc de forniea- 



omne malum de medio vestrum, expurgate fermen- ^ riis hujus mundi, id est de gentibus qui non Deum 



Ifim, id est inflationem vestram. Et si quod aliud 
sciiioet peccalum esl expeilendum. Fermentum dico 
vetus» Nisi euim vos purgaveritis, estis membra ve- 
leris hominis. Expurgate itaque, ut sitis conepersio. 
Farina per aquam conglutinata sine fermenlo dici- 
lur conspersio. Humanilas autem nostra quae per se 
sterilis esl et arida, per farinam siccam accipitur, 
quae rore Spiriiussancti in Imptismoconglutlnatur, ul 
aridilate depulsa, fructum facial; quemadmodum 
farina per aquam copuialur, ut ulilitatem babeat. 
SitiSf inquam, eonspersio notfft, id est facli membra 
novi Ada), scilicei Chrisli qui vos per Spiri tum sanctum 
renovavit. Nunc eslote nova conspersio sicut prius 



sed mundum sequuntar. Scripsi eliam vobis ne 
comroisceamini aut avaris^aut rapacibus, aul ser- 
vtentibus idolis, id est his qui vel ad culturam idoli 
redeunt, vei qui Idolis immolata sub veneraitone 
idoli comedunt. Vere non de fomicariis gentilium 
hoc prohibui : alioquin enim^ id esi si aliter agens, 
degenliHbus vitandis hoc pneceptum darem; jam 
si obedire vellelis, debueratis exisse de hoc nm»do, 
id esl melius essel vobis mori.negligendo quaecon- 
que mundus habet, quam propter timorem aliler 
agentes communieelis fomicariis : oliro scripsi, ma- 
le inlellexistis, sed nonc determino vobis quod scri- 
psi non debere vos commisceri cum ejusmodi. Quod 



in baptisnio fuistis azymi, id esl sine fermento totius jj sic intelligendum esf : Si is qui fraur est in fide^ no 



peccaU. Bonum est enim sic vos modo per poeni- 
tenliam (qu^e est alter baplisrous) purgari, sicul 
prius per baplismum purgati fuisUs. Axymus Grsce, 
sine fermento dicitur Latine. Zymus cst fermenlum 
a siue, ul ibi acephali, id est sine capite. Yos ulique 
expurgare debelis : etenim Christus immol(ttus est in 
ara cnicis ; quod Chrislus esl nQstrum pascha^ id 
esl noster transitus de morte ad vitam» de corru- 
ptione ad incorruplionem ; per quem nunc tandem 
nos purgare possumus, qui prius sub jugo dialwli 
vincti, non potcrarous. 

Hic mitlil nos ad historiam ubi filii Isracl, ut a 
plaga ifigypii liberarcntur, sanguine immolati agni 
postes Unire jubentur (E^od. xii, 7) : post eujus 



minatur fomicator^ aut avarus^ aut serviens idolis 
cultu, vel comedendo idololhylum sub veneratione, 
aut maledicus, aut ebriosus, id esl consaetus detrac- 
tioni el ebrietati, aut rapax nominatur cum illo qui 
est ejusmodi^ ut omnem communionem excladam : 
quod levius videlur prohibeo scilicet neecibum »«- 
mere, Notal beatus Augusttnus in eo ubi ait : si 
nominatur et non dixit si est, hoc intellexisse Apo- 
stolum ; quia si frater est criminis reus, ei latet 
culpa ejus, non debel excommunicari. De ineeriis 
enim noti est habendum judicium, sed de crimine 
quod manifestatum ct comprobatum esl; et idco di- 
xit nominatur, t>e hoc utique non judicandus est 
reus. Yere de fialribus dcbemus judicare : Dam 
Digitized by VjOOQIC 



«40 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. — IN EPIST. I AD COU 



m 



quid iRtM, id est i\n\^ ad me pertinet et ad Eccle- A 
stam de his qui foris sunt^ id est, de gentilibus ju- 
dicare? nihil utique. Et quod de liis qui eitra Ec- 
clesiam sunt judicare non licety nonne vos judicatis^ 
ii& est judicare debetis, de kis qui intus sunt^ in Ec- 
desia. Vere de bis qui intus sunt, judicatis tantum. 
Smn eos qtu foris sunt^ id est gentiles, Deus judi- 
cahity et ad tos nihil pertinet de iUis. Quandoqui- 
dem de tidelibus judicandum est vobis : igitur au- 
ferte malwn fornicatoris fratris ex vobis, quod uisi 
auferatls : jam ipsis^id est, jam cuipa ejusdemcri- 
uiinis V06 conlaminatis. 

CAPUT VI. 
i Audet aliquis vestrum habens negotium adver- 
« sus alterum, judicari apud iniquos, et non apud 



EXPOSITIO. 

Hac occasione; quia de judiciis inco pit, transit, 
ut mala ex judiciis provenientia corrigat in Corin- 
thiis. Si quis enim eorum auferret quidquam alteri, 
non ille patienter hoc tolerabat, sed impatiens fra- 
trem ad causam compellebat, nec coram ecdesiasti- 
cisjudicibus, sed spretis illis, coram ssecularibus 
frandem etiam faciebat fratri, dando munus jiidici 
ad oppressionem fratris. Littera sic jungitur : Judi- 
care quidem vobis Ucet de fratribus, sed non eo mo- 
do quo intempcranter audetis apud iniquos. Vel ita : 
Auferre malum ex vobis, bonum est. Sed quare au- 
det atiquis vestrum, Ubi ait, audet, notat esse pcc- 
catum hujusmodi ausum. Cur, inquam, audet ali- 
quis vestrum habens negoiium, id est querelaui dc 



c sanctos? An nescitis, quoniam sancti de boc mun- saecularibus rebns adversus alterum fratrem , judi 



« do judicabunt? Et si in vobis judicabitur mundus, 

fl indigni estis qui de minimis judioelis. Nescitis 

fl quoniam angelos judicabimus, quanio magis sae- 

icularia? Saecularia igitur judicia si habueritis, 

< contemptibiles [contendibiies] qui sunt in Eccle- 

« sia, illos constituite ad judicandum. Ad verecun- 

« diam vestram dico. Sic non est inter vos sapiens 

« quisquam, qui possit judicare inter fralrero suum* 

« sed frater cum fratre judicio contendit : et hoc 

« apud infideles ? Jam quidem omnino delictura est 

« io ¥obi5, quod judicia habetis inter vos. Quare 

f noo magis injuriam accipitis? Qnare non ma.^is 

« (Tandem patimini? Sed vos magis injuriam facitis 

< et fraudatis, et hoc fratribus. An nescitis, quia 



carej id est inire judicium cum fratre, apud iniquos 
judices, id est saeculares, et non apud sanctos, id est 
fideles Ecclesix judices? 

Dicerent illi : Timemus inquietarc sanctos ab ora 
tionibus suis. Non utique (ait Paulus), quia an ne- 
scitis vos, quod sancti in futuro judicio judieabunt 
de hoe mundo? Et si in vobis^ id est in comparatione 
vestri judicabitur hic mundus in ultimo jndicio, an 
estis indigni qui hic judieetis de minimis ad coin- 
parationem futurorum, scilicet de temporalibus Ec- 
clesiae rebus? Et sicut homines, sic etiam daemones 
in simiiitudine nostra judicabuntur ; quia an nesci- 
tis vos, quia apostatas angelos judicabimus, compa- 
ratione vestri. Quod si angelos, quanto magis scecu- 



« ifliqui regnum Dei non possidebunt ? Noiite errare : ' laria licet judicare? llomines judicabuntur 'mali 



c oeque fornicarii, neque idolis servientes , neque 
« adulteri, neque molles, neque masculorum con- 

< cubitores, neque fures, neque avari, neque 
« 104 cbriosi, neque maledici, neque rapaces re- 
« gnum Dei possidebunt. Et hsec quidem [aliquando] 
« fuistis : sed abluti estis, sed sanctificati esds, sed 
«jiKtiflcati estis, in nominc Domini nosiri Jesu 

< Cliristi, et in spiritu Dei nostri. Omnia mihi licent, 

< sed noB omnia expediunt. Omnia mihi licent, sed ego 
« sQb nullius redigar potestate. Esca ventri et venter 
« esds : Deus autem et huncet hanc destruet.Corpus 
» auteni non fornicationi, sedDomino, et Dominus 
> corpori. Deus vero et Dominum suscitavit et nos 
» suseltabit per virtutem suam. Nescitis quoniam d scecularia judicia, id est lites inter vos pro lempo- 



m 
comparatione bonorum, quia cum ejusdem condi- 
f ionis fnerint, nec idem cum bonis operati sint, haec 
sola comparatio sententia damnationis eorum est. 
Daemones duplici modo in simiiitudiue justorum 
damnabuntur, tum quia firmiores natune quam ho- 
mo creati sunt, nec in bono perstiterunt: tum quia 
senper invident justis, nec eos superare queunt. Pro 
hLJus pugnae victoria justi damuabunt malos ange- 
los. Nunc iterum ironice reprehendit eos de hoc, 
quod iusipientes constituebant judices : qua de re ^ 
fiebat, ut causae Ecdesiamm transferrentur ad sse- 
culares. Quandoquidem (sicut probatum est) Ecde- 
sia judicare debet inter fratres : igitur si habUkritis 



« corpora vestra membra sunt Cbrisli? Tollens ergo 
> raembra Christi, fadam membra meretricis ? Ab- 

< sit. An nesdtis quoniam qui adhaeret meretrici 
( unnm corpus dficitur? « Erunt enim (inquit) duo 

< in carne una {Gen. n, 24 : Epkes.y, 51 ; Matth. xix, 

< 5). • Qui autem adhseret Deo, unus spiritus est. 
« Fugite fomicationem. Omneenim peceatum quod- 
« cuuque fecerit homo, extra corpus est. Qui autem 
« fomtcalur, in corpus suum peccat. An ncscitis 

< quoniam < membra vestra templum sunt (II Cor. 
« VI, 16). • Spiritus sancti, qui in vobis est, quem 

< habetisa Deo, et non estis veslri? «Empli enim 

< estis pretio magno (/ Petr. i, 18), i glorificatc et 
t portale Dcum in corporc vestro. > 



ralibus rebus. Per illud notat melius esse, si non ha- 
berent hujusmodi judicia. Si, inquam, habueritis 
hsec judicia, conslituite illos ad judicandum, id est 
prseficite vobis illos in judices, qui sunt contemptibi- 
leSy id est insipientiores, in Ecctesia. Et hoc ironice 
dicit,quia siceosfaceresciebat.Etbocquoddico, con- 
temptibiles constituite ad judicandum, hoc dico ad v^- 
stram verecundiam, non praecipiendo ut faciatis sed 
memorando quod facitis, ut9<rerecundiam habeatis. 
Nam cum ita facitis an sic, id est, adeo insipientes 
facti estis; quod non est inter vos quisquam sapiens 
105 ^*** possit judicare inter fratrem et fratrem? 
sed quia adeo omnes desipuistis : ideo frater con- 
tendit cum fratre, judkio , id est, per causam. Nee 

Digitized by V:iOOQIC 



J5I S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. m 

roalum contenlionls suificil : sed etiam hoc flt avud A nem fratris. Nec solum baec UciCa dioutlenda suut, 



infideles judices, penuria ecclesiasticorum judicum. 
Quo quidem ex judicio lioc malum eventt : quod 
coutenditis vicissim, et jura Ecclesiae ad infideles 
refertis. Jam certe propterea omnino^ id est, sicut 
omnibus patet, delictum est in vobis. De boc quod 
judicia habetis inter vos. Meiius enim esset non re- 
damare sua, quam ex reclamatione tot mala pro- 
venire ^cclesise. Et quia delictum est inter vos fieri 
judicia^ quare non magis accipitis^ id est^ sine recla- 
matione toleratis, injuriam ejus qui vestra toltit 
aperte? Et quare non magis patimini frattdem^ id 
est occullum damnum fratris circumventione fa- 
ctum, quam de reclamatione vestrasic vilescatEc- 
clesia? Bonum esset vos pati injuriam a fratre iila; 



sed etiam necessaria corporibus, pro quibus simi- 
liter npn debet frater inqnietari, ut pro eseoj qus 
utique pa^ratur ventri, et venter sustentatur eidi. 
Sed licet adeo necessaria sit, tamen non est litigan- 
dum pro hac : qui^ Deus et hunc ventrem ei Aos 
escas destruet, Pro .his temporalibus, quia eito 
transeunt, nec damnant aiiimam non repetita, ne 
curetis habere judicium, sed forriicationem illam 
non patimini indeiiinatam, Qood slc jungitnr. Esca 
debetur ventri, sed corpus non debetur fornicatiwi; 
sed Domino servire debet per omnia : et Domvm 
debetar eorpori ibi servienti : quia cum per se nu- 
dum sit, vestit eum Deus ornamento virtutum si 
servierit Domino. Yere Dominns bene faeiet co^ 



tam, quia non solum non patimini , sed etiam vos R pon : nam Dominus suscitabit nos in incomiptio- 



facitis ei injuriam, re auferendo sua. Et etiam frau- 
datis^ id est, occulte judicem praevenitismunere ve- 
stro ad oppositionem [oppressionem] fratris : et hoc 
totum facitis non extraneis, sed fratribusj quos sup- 
portare deberetis. Et hoc facientes fratribus inique 
agitis. Sed an nescitis vos, quia iniqui non posside- 
bunt regtium Dd.^.Propterea ne a regno Dei alieni 
sitis, nolite errare Iraudando et injuriando firatri- 
bus. Vere iniqui non pos9idebunt : nam neque fomi- 
eariiy neque qui serviunt idolis^ neque adulteri^ neque 
mo//e« qui patiuntur, neque concubitows masculo- 
rum qui agunt, neque fures^ neque avari^ neque 
ebriosij neque maledici^ neque rapaces^ regnum Dei 
possidebunt. 



nem : sed hujus rei probationem praeroittit dicens. 
Vere Deus suscitabit nos : nam ipse snscitavit jam 
106 Dominum Jesum^ in quo carnem nostramsas- 
citavil : et. hoc in nobis perficiet. Ei si quieris qno- 
modo SHScilet? scito qufa per virtuttm suam, Roc 
dicit ad comprimendum Gorinthios, qui de mur- 
rectione dubitabant : quod in sequentibus declan- 
bilur. Dixit causam quare corpus debeatur Deo : 
subdit causam quare non debeatur fornicationi, di- 
cens : Gorpus non est. subdenduro fomicationi : 
quia an nescitis YO^quoniam non solum apims, sed 
etiam corpora vestra membra Christi sunt? Anima 
membrum est Ghristi, qi^ia per rationem figitocolos 
interiores in admiratjonem Dei. Gorpus meiobniin 



Ne modo Gorinthii deterrerentur his, et despera- ^ est Christi : dym per manum ministrat pauperi 

pedibus visitat infirmum, etc. Et quando quidem 
membra Ghristi sumus : ergo tolUns membra Chri- 
stif fadam ea membra meretricis ? Absit hoc. Pos- 
sunt utique fieri membra meretricis : quia an ne- 
scitis vos quod qui adhceret meretrici^ egicitw sku» 
corpus cum iUa? Duobus modis adhaerens meTetrici 
corpus ejus efficitur : uno per iilam commistioDeiVi 
carnis, per quam in quamdam unitatem astringun-j 
tur ; altero fit participatione peccati. Quod per cou 
junctionem carnis unum corpus efiic^antur probat, 
quia de lioc magis ambigebatur, vere unum corpu» 
dficiuntur : naniMoysesdicitinGenesi : « Erunt duo 
in carne una {Gen. ii, 24). > Hoc tamen de legitimo 
matrimonio dixit : sed eadem conjunctio et identi* 
tas carnis fit in copula adulterii, sicut iii matri- 
monio. Qui adhaeret meretrici fit unam corpiis com 
illa, sed qui adhcBret Domino^ unus spiritus est, wl 
est unitur Domino in identitate spiritus. Et qui^ 
tantum malum fornicationis est» propterea fitg^^ 
fornicationem. 

Notandum, est quod ait : Fugite fornicaUonem; 
hoc enim peccatum non est exspectandnm : ^e 
antequam veuiat, quibus adjumentis possumus ao 
eo fugiendum est : difficile enim est evadcre ah ca 
postquam igneas sagittas fomica.tio intorsit . ct loeo 
dixil, fugile, ci nou exspectaie : qnia ubi aliqoo* 
acccssus habet, non esl hominis inde earo expeU • 
Subdit causam quarc fugicnda sit fornicalio, *- 



rent : quia fortasse ad haec post baptismum redie- 
rant, consolatur ^os Paulus blandiendo eis; unde 
ait : Nolite terreri praemissis : vos quidem et haec fe- 
dstis quse praemisi ; sed abluti estis ab his in bapti- 
smo, sed etiam sanctificati estis, id est coqfirmati 
donis sancti Spiritus, sed estis justificati possession^ 
virtutum in nomine Domini nostri, id est Patris :et 
in nomine lesu Christi^ et in Spiritu Dei nostri^ qui 
ab utroque procedit, quae nobis commemorata sunt 
in baptismo. Quia dixerat supcrius : Quare non ma- 
gis injuriam accipitiSy dicerent illi : Nonne licet. nor 
bis repetere nostra? determinat Paulus : quia quae- 
dam sunt, quae sic liccnt, ut roelius prosint dimissa, 
et haec sunt res temporalcs. Quaedam sunt quae sic ' 
licent, ilt judicium eorum diroilti non debeat, et 
haec siint criroinalia, quae aniniam occidunt. Littera 
sic jungitur : Licet dixerim accipit^ injuriam magis 
quam reclametis, scio tamen quod mihi et unicui- 
que vestrum licent haec omnia^ id est repetere sua, 
causam inire cum fratre, etc. ; sed quamyis licean^, 
tamen haec omnta non expediunt^ id est non expcr 
ditos ad bona nos faciunt, imo impeditos. Idem ite* 
rum nunc subdit aliam causam : Omnia mihi licent^ 
sed tamen ego propterea non redigar sub potestatem 
ullius judicis, aut alicujus rei ut magis charam ha- 
beam illam, quam pacem fratris. Vel ita : Ego uon 
redigar sub potestatera ullius judicis, ut pra;roio, 
Tel aliquo obsequio privvcniam eum ad oppressio- 



Digitized by 



Google 



153 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. - IN EPIST. I AD COR. 



154 



ceits : Ideo utique^ fugere debelis fornicationem. A ^^ : etexempIopatientiaeDeuniadaliosportare,qui, 



Nam omne «iliud peceatum quodcunque fecerit homo^ 

esira corjnu e$t :sed ille ^«t (omicatury peccat intra 

ecrpus suum, Sunt utique quaedam peccata, quae pe- 

citus uullaro delectationem aflerunt carni : ut homi- 

ctdium. Manus enim si occidit, non in eo deiecta- 

liotiem sentit. Sunt tamen qnaedam alia in quibus 

delectalur caro, ut quando cibus bene respondet 

palato : vel quando videtur quod oculos pascit, au- 

ditur quod jucundum est auribus, et hujusmodi. 

Sj(I tamea haec omnia dicuntur esse extra corpus, 

ad comparationem fornicationis : quia qui fomica- 

tur, peccat intra corpus suum : quia ipsa anima 

irsinsil eo actu in ipsam camalitatem : in hoc enim 

oninis sensualitas consentitetcooperatur, etinipsam 

camem transit. Vel aliter, secundum Ambrosium, ^ 

ut fornicationem hic de adulterio solum intelliga- 

mas : Fugite /bmica/tonem, id est adulterium : quia 

oDinc aliud peccatum est extra corpus, id est extra 

aiorem : sed qui foraicatur peccat in, id est contra, 

corpus suuffl^ id est contra uxorem suam : quia pro 

pcccato fornicationis uxor potest sepa^rari ab eo, et 

no:i propter aliud. Corpus viri/dicitur uxor:quia - 

cunt maritus et uxor unum corpus eiBciantur, vir 

quldem caput est, mulier autem portio viri in eodem 

coqKire. Vel aliter secundum novitatem quorum- 

dam : et videbitur liaec seiitentia continuari ad illud, 

qnod prins dixerat, fornicatorem illum ejiciendum - 

ab Ecclesia. Omne peccatum quodcunque fecerit 

aliqais homo, id est utens ratione, illud est extra q 

corpos, id est extra Ecdesiam, quse capitis Ghristi 

corpas est : quia quae ratione utens facit, venialia 

8ttnt:et propter hsec non separatur ab Ecclesia : sed 

ille qui foraicatur, peccat in corpus sunm, id est 

conira Ecclesiam, cujus corporismembram est : pro 

pcccato enim fornicationis ab Ecclesia separatur. 

Iterum causa qiiare fugiaut fornicationem, propterea 

fornicatio fugienda est : quia an nesciti» quod mem- 

107 ^^^ vestra templum sunt Spiritus sancti^ id est 

Spiritns sanctus membris vestris utitur, dum per 

fflanum nostram eleemosynam dat pauperi. Pedibus 

itur ad visitationem infirmi. Et quia membris vestris 

sic utiiur Spiritus in administratione sua, nolite il- 

lum rornicando expellere a vobis. Itenim ideo, quia 

qui Spiritus in vobis est assidua mansione, nec ideo D 

iterum repellatis eum, quia quem Spiritum habetis 

a Deo , ipse enim dator satis vobis commendabile 

facit donum suum. Et pro tot causis nolite membra 

Testra subdere fornicationi. An etiam ignoratis quod 

vos non estis vestri juris, sed Dei? Qui enim alterius 

est, imperio ejus mancipare se debet. Yere non estis 

vestri, estis enim empti^ et ejus servi estis, qui vos 

emit.Necemptilevi pretio sed magno; quiasanguinc 

Christi. Et ideo nolite fomicari, sed glorificate Deum. 

GIorificareDeum est munditia vit» Dei gloriam min- 

tiare.Qm enim videt justitiam justi, glorificat Deum, 

tadsa cujus et adjutorio sic vivit. Glorificate dico, 

<t porfate Deuro. Portare Deuro est onustotius ad-* 

^ersitaiis , quae causa Dei infertur, sustincre paiien- 



visa patientia hujus , gaudeant contumeliara pati pro 
nomine Ghristi (Act.v, 41). Porfafe dico Deum non 
solum in anima, sed etiaro in corpore vestro , ut mun • 
ditia corporisvestridigna sitportare juguro Ghristi. 

GAPUT VII. 

c De quibus autem scripsistis mihi : Bonum est 
homini mulierem non tangere ; propter fomicatio- 
nem autem unusquisque suam uxorem habeat, et 
unaquseque suum virum habeat. Uxori vir debitum 
reddat, similiter autem et uxor viro. Mulier sui 
corporis potestatem non habet, sed vir. Similiter 
autem et vir sui corporispotestatemnonhabet, sed 
mulier. Nolite fraudare invicem, nisi forte ex con- 
sensu ad tempus, ut vacetis oratiooi : et iterum 
revertimini in idipsum, ue tentet vos Satanas pro- 
pter incontinentiaro vestram. Hocautem dico se- 
cundum induigentiam, et non secundum impe- 
rium. Yolo autem omues vos homines esse, sicut 
meipsum. Sed unusquisque proprium donum ha- 
bet ex [ai., a] Deo : alius quidem sic, alius vero 
sic. Dico autem non nuptis et viduis ; bonum est 
illis si sic permanserint, sicut et ego. Quod si se 
non continent, nubant. Melius est enim nubere, 
quam uri. His autem qui matrimonio juncti sunt, 
praecipio non ego, sed Dominus, uxorem a viro non 
discedere. Quod si discesserit, manere innupiam, 
aut viro suo reconciliari. £t vir uxorem non di- 
mittat. Nam caeteris dico ego, non Dominus. Si 
quis frater uxorem habet infldelem, ethaec consen- 
tit babitare cnm illo, non dimittat illam. Et si qua 
mulier fidelis habet vinim infidelem, et hic con- 
sentithabitareeum iUa, nondimittat virum. San- 
ctificatns est enim vir infidelis per mulierero £de- 
lem, et sanctiflcata est muUer inftdelis per vimm 
fidelem. Alioquin fllii vestri immundi essent, nunc 
autem sancti [mundi] sunt. Quod si infidelis disce- 
dit, discedat. Non enim servituti subjectus est fra- 
tcr vel soror in ejusmodi. In pace autem vocavit 
vos Deu8.Undeenimscis,mulier, si viram salvun 
facies ? Aut unde scis, vir, si mulierem salvam 
facies?Nisi unicuique sicut divisit Dominus, unum- 
quemque sicut vocavit Deus, ita ambulet,*et sicut 
ubique in omnibus Ecclesiis doceo. Gircumcisus 
aliquis vocatus est? non adducat praeputium. In 
praepntio aUquis vocatus est? non circumcidatur. 
Gircumcisio nihU est, et pra»putium nihU est, sed 
observatio mandatomm Dei. Unusquisque in qua 
vocatione vocatus est, in ea permaneat. Servui 
vocatus es? hon sit tibi curae : sed et si potes fiert 
Uber, magis utere. Qui enim in Domino vocatus 
est servus, libertus est Domini : similiter qui liber 
yocatus e8t,«ervus est Ghristi. Pretio empti'estis; 
nolite fieri servi hominuro. Unusquisque ergo in 
quo vocatus est frater, in hoc perroaneat apud 
Deuro. De virginibus auteropraeceptumDomini non 
habeo : consilium auiem do, tanquam misericor- 
(liam 108 consecutus a Domino, ut sim fideiis* 



Digitized by 



Google 



455 



S. BUUNONIS CARTUUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 



Vu6 



Existimo ergo boc bonum esse propter instanteoi A tionem unuhquisque hubeat $uam uxorem, et unaqna- 



necessitatem, quoniam bonum est bomini sic esse. 
Aiiigatus es uxori? noli quaerere solutionem. Solu- 
tus es ab uxore? noli quaerere uxorem. Si autem 
acceperis uiorem, non peccasti; et si nupserit 
virgo non peccavit; tribulationem tamen carnis ha- 
bebunt bujusmodi. Ego autem vobis parco. Hoc 
itaque dico, fratres : Tempus breve est : reliquum 
est, ut et qui habent uxores, tanquam non haben- 
tes siut ; et qui fient, tanquam non ilentes ; et qui 
gaudent, tanquamnon gaudentes; et qui emunt, 
tauquam nou possidenies; et qui utuntur ho(; 
mundo, tanquam non utantur : praeterit enim figura 
bujus mundi. Vola autem vos sine soUicitudine 
esse. Qui sine uxore est, sollicitus est quae Domini 



que mulier habeat $uum virum^ boc concedo. Ubi 
ait suam uxorem, excludit eos quibus non licitum est 
legitime ducere uxorem, ut eos qui altari ministram. 
Ubi ait muUer habeat virum , excludit eas , quse non 
legitime copulantur, nec habent viros, juxta illud iii 
Evangelio : Hic quem c nunc habes, non est tuiis 
vir (Joan. iv, 48). i Licet unum bonum conjugii liic 
solummodo reponat, scilicet vitationem fornicatio- 
nis, ista tamen sunt, scilicet intentio sobolis, fides 
tori, id est ne fornicentur, ct figura veri conjugii 
Christi ^i Ecclesiae. Quando enini Deus primum fe- 
mi^nam junxit viro, de costa viri formatam, figuravii 
Ecdcsiam jungendamChristodelatere ejus incruce 
formatam. Nec ita vir el uxor conveniant (sicut qui- 



sunt, quomodo placeat Deo. Qui autem cum uxore B dam pseudo pnedicant) sine commtstione, velut 



est, sollicitus est quae sunt mundi, quomodo pla- 
ceat uxori, et divisus. est. Et mulief innupta et 
virgo cogltai quae Domini suut, ut sit sancta cor- 
pore et spiritu. Quae autem nupta est, cogitat quae 
sunt mundi, quomodo placeat viro. Porro hoc ad 
uiilitatem vestram dico, non ut laqueum vobis in- 
jiciam, sed ad id quod honestum est, et quod fa- 
cultatem praebeat sine impedimento Dominum ob- 
sccrandi [Domino observandi]. Si quis'autem tur- 
pem se videri exisiimat super virgine sua quod sit 
superadulla, et ita oportet fieri ; quod vult, faciat : 
non p(iCGat, si iiubat. Nam (|ui statuit in corde suo 
firmus, non habens nccessiiatem, potestatem au- 
tem habens suse voluntatis, et boc judicavit iu 



frater et soror cohabit^nt; sed vir reddat debi- 
tum uxori : $imiliter autem .et uxor reddat debi- 
tum viro. Sciens hoc quia mulier non habet potesta- 
tem sui corporis, ut si velit cohtineat, $ed vir. Simi- 
liter et vir non habet potestatem $ui, corp6ri$, $ed mu- 
lier , id est neuter potestatem habet continemli 
lOOs^iQ^^^i^sensu alterius. Et propCerea nolite frau- 
dareinvicem^ id est nori subtrahat se alter alteri in ope- 
re conjugii : ni$i forte hoc fiat ex consen$u utrius- 
que : et hoc non continue, sod ad tempus, et pro hac 
.causa ut purius vacetis orationi. Quod si legitime 
nuptos oportet conlinere, ut digne mereantur orare, 
multo magis illos qui fornicantur. Et eos qui non 
solum orant, sed quorum manus etiam Dominica 



corde suo servare virginem suam, bene facit. Igi- C sacra tractant, el populo dispensant. Et, tempore 



tur et qui matrimonio jungit virginem suam, bene 
facit : et qui non jungit, melius facit. i M uUer al- 
ligata est legi, quauto tempore vir ejus vivit; quod 
si dormierit vir ejus, Iil)erata est (Rom. vii, 2) : i 
cui vttlt nubat, tantum in Domino. Beatior autem 
lirit, si sic permanserit secundum meum consi- 
Uum : puto auteni , quod et ego Spiritum Dei ba- 
beam. i 

EXPOSITIO. 

Hic de fornicatore illo finis est ; sed hac occasione, 
(|uia de fornicatione loqui coeperat, convenienter re- 
spondet Corinthiis, qui per litteras eum interroga- 
verant, scilicet et conjugia celebrare. An necessitas 
Christianae religionis coget eos, debere in continen- 
tia perdurare? Erant enim apud eos quidam supra 
modum religiosi, qui dicerent neminem in opere 
conjugii mauentem posse salvari. Sed Apostolus 
sciens infirmitatem fidei eorum, patiebatur hoc in il- 
lis. Non quod crederet eos salvandos, sed ut sic enu- 
triret Ecclesiam paulatim (lucendo in perfcctiouem. 
Littera sic jungitur. Foniicatioestfugicnda : nec ta- 
men sic ut conjugium destruamiis, sed ut propter 
fornicationem vitandam unusquisque habeat suam. 
Et hoc dico respondens ad ea de quibm $crip$isti$ 
mt/ii, interrogantes an Uceret nubere, an necesse es- 
set continere. Et de hoc respondco vobis : Quod 
bottum e$t utique homini mulierem non tangere illo 
modo coeundi, scd tamen propter vitandam fornica- 



orationis praetento, reverttmtm tn tp$um opus con- 
jugii, ne vo$ a (egitimo cessantes tentet Satanas^ 
stimulans vos ad iUicita. .Et hoc dico propter incon- 
tinentiam ve$tram. Scio enim fragiUlatem vestram, 
quae magis per indulgentiam nutrienda est, guani 
per asperitatem deterrenda. Licet propter vitandam 
fornicationem concesserim vobis ducere uxorem, 
hoc tamen dico $ecundum indulgentiam, ne videar 
vos intemperate cogere. Non hoc dico $ecundum 
imperium, ut hujus rei praeceptum faciam. Si lioc 
enim praeceptum esset, jam omnes ex necessitaie 
uxores ducerent. Et licet ita vobis indulgeam, ta- 
men ego volo omne$ homine$ esse sicut meipsum : ut 
qucmadmodum ego, sic omncs continerent. Ex hoc 
verbo inlelUgitur, Paulus (et hoc testatur Ambro- 
sius) virgo fuisse : sed quidam atteslantur uxorem 
eum prius habuisse. Hic etiam objiciunt, quia, ait, 
voio continerc omnes, quod conjugiiim destruerc 
vellet, sed nibil cst : quia si omnes exemplo Pauli 
continerent, ipsi idem aliquos ex seipsis conjugia 
inire cogerent, ne bonum Dei instilutum periret. 
Dicit ctiam bcne Augustinus (lib. De bono conjugii^ 
cap. iO), quia si omncs essent sicut Paulus, cilo 
civitas Dci et numerus fratrum impleretur. 

Ne iterum, quia dixerat : Volo vos esse sicui 
mc, putarcnt se jion salvari,. nisi per continenliam 
assimilarcntur ei, coiitra hoc ail Paulus : Licet 
diiam quod vellcm \ob iinitari mc pcr contineuliaiu, 

Digitized by V:iOOQIC 



457 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. _ ifl EP1ST. 1 AD GOR. 158 

lan» tMtMfirjli^Milncm htibei pwprimm Honum^ A pcr viriim fidelem, inde docentem eani. Vd aliler : 
qnod ego fortasftis dod Mulier infidelis in ipso coitu sauclificata et munda 
est, praevaiente fide viri sui. Non debent utique 
vicissim se dimittere propler praemlssa, sed siniul 
manere : quia alioquin, id est, si altcr alterum dtmi- 
serit, /i/tt vestri essent immundi, id est non legitimi, 
sed spurii. Si enim connubium solvitur, legitimum 
fuisse non creditur ; et ideo filii non iegitimi si se 
dimiltunt, filii sunt immundt : sed nunc, id est, si 
cohabitant : filii sunt $ancti^ id est, judicantur legi- 
timi. Yel aliter : Ideo non separemini, alioquin, id 
est, si aliter fiat, filii vestri essent immundi, id est 
in infidelitate permanerent. Si enim alter parenlum, 
cum intidelis esset, ad fidem transiret, filii utiquc 
illi parenti adhaererent, qui in priort secta rema- 
sed At« ^ttt tnarrtmoRto ^ neret : iu qua fiiii nati essent, et in qua consue- 
dico sed prwcipio , non vissent. Et ideo amore filiorum bonum est parentes 
simul roanere. Filii utique vestri essent immundi 
I^er infidelitatem. Sed nunc si simul manserint pa- 
rentes, sunt sancti, id est per fidem purifioati. Pra^- 
cipio ne fidelis, sive vir, sive mulier, separetur ab 
infideii. Quod si infidelis, vel vir, vel uxor, discedit, 
et non consentit habitare cum fideli, discedai : non 
sequatur eum qui fidelis est. Ideo dico permittatur 
infidelis discedere, remanente fideli : Nam frater^ 
aut soror fidelis, non est subjectus servituti in rebus 
ejusmodi, quae fidem ejus destruant. Debenl utique 
alter alteri subservire lege conjugii, sed non contra 
fidem. Dlico sidiscedit discedat : scd tamen mallem 



snfficieBS sibi ad 

habeo. Et hoc donsffi faabet ex Beo. Alius quidem sic, 
qaia largus in eleemosyna. A/ttt< vero «tc, quasi 
fortis io patientia, magnus in oratione. Sic dico de 
conjugatis. Hoc aulem dico non nuptis^ id est vii^i- 
nibus in utroque sexu, et viduis in utroque sexu, 
quia bonum est illis si sic continendo permaneant : 
sicut plures, et ^o contineo. Quod si non se conti- 
nenty id est continere nolunt, vel non possunt : se- 
cundum indulgei^tiam dico nubant : ideo nubere 
hujusmodi concedo : ^uta metius est nubere (non dico 
quam fornicari), sed (quod minus esl) quam urt, id 
est desideriis libidinis agitari et viiici. Non nuptis 
et viduis alterum secundum indulgentiam akerum se 
eundum eonsilium dico 
;iim:lt ntnl : non solum 

e^ , sed Dominus , id est non mea auctoritate , 
sed Domini praecipientis in Evangelio , uxorem 
nm discedere aviro, Hoc prseceptum quia satis 
DOtnin erat , imperfectura posuit , praeterroit- 
tens hoe ntst causa fornicationis. Quod si uxor a 
viro discesseritj propter fomicationem aut per con- 
sensum continentiae, praecipio iliam manere innuptamy 
ffKt reconcUiari viro suo. Et vir similiter non dimit- 
tat nxorem , nisi propier causam praemissam for- 
nicationJs. Hic iterum praeceptum imperfectum po- 
suit, quia prsemiserat. Et est ita intelligendum : 
^ir non dimittat uxorem nisi propter fornicationem; 



quam si propter hoc dimiserit, maneat innuptus, p vos in pace cohabitare. Nam deus vocavit nos ad 
»^i r n-«.„_ t„ ».u_^» A_u_^^.: i.^^* fldem tn paee, id est, ut conjugii copulam non rum- 



Tduxori reeoncilietur. In libro B. Ambrosii hoc tamen 
invenitur : ideo non totum de viro prseceptum esse 
quod de muliere : quia uxor membrum viri est, et 
penitns viro subjecta : quare si a viro discedit, non 
licet adhjerere alteri. Sed vir, quia sub se uxorem 
babet, et nbique dominator ei : ideo licere viro si 
jttsta eansa abuxoredi8cesserit,ducereaIt6ram quod 
1HNI llcet uxori. His non ego praecipio : nam cceteris 
Untiim ego dico non DominuSj id est ex auctoritate 
mes, Non quod Dominus non oonsentiat, sed quia 
auctoritatem ejus de hac re in Scriptura non inve- 
nio. Caeteris dico, id est fideli et infideli, et econ- 
rerso lege conjugii junctis. Hoc utique dico quod si 
qnis fratrer fidetishabetin/idelemuxoremfWQetfuBe 
infidells cottsentit habitare cum itto fideli, iton di- 
mittat illam, nee quia fldelis est aspemetur eam 
infldelem, iet econverso. Si qua mutier fidetis habet 
tirum infiddemy et hic infidelis consentit habitare 
»m t//a fideli, ito» <itmt//ar vtrttm. Yere fidelis mu- 
lier Don debet dimittere vimm infldelem. Nam 
plenimque vir infidelis sanctificatus^ id est fldelis 
factus est, per mutierem fidetem^ cohabitantem ei, 
et saepius commonentem eum ad fldem. Vel aliter : 
Tidelis mulier non dimittat virum infldelem, nam 
vir infidelis in ipso opere conjugli sanctiflcatus, id 
^ mundus, est, ethoc per mulierem fidelem, id est 
per virtutem, fidei quam habet mulier. Et iterum : 
Vir fidelis non dimittat uxorem infidelero. Nam ple- 
rusique mulier infidelis sanctificata cst acocpia fide 



peremus. Si enim nollet nos remanere in conjugio, 
prius ntique amovendi eramus a conjugio, et deinde 
vocandi ad fidem. 

Notandum, quaedam esse in quibus Deus vocat 
hominem : in illis, scilicet opus quorum non con- 
tradicit fidei : ut Petram in piscatione, cul post vo* 
cationem ad piscandum revmi licuit Alia sunt 
a quibus vocat, ad quae post fidem reverti non 
licet, ut Matthaeum a teloneo vocatum, nec ad opus 
telonei postea reversum. Inde apparet, quia fldcs 
Ghristi nemini statum priorem aufert, solummodo 
fldem non destmat. In pace propterea vobis cohabi- 
tandum est, quia unde scisy tu, mutier fidelis, si sat- 
Q mm facies virum infidelem? Attl unde scis^ tu, vir 
fidelis, si satvam facies mutierem infldelem ? nisi sic 
ambulet quisque vestrom, sicut Deus divisim pro- 
posuit tfnicttt^ti^ vestrum, Viro sciiicet, ut regat 
uxorem, uxori ut subserviat viro : et unde adbuc 
hoc scitis nisi ambulet quisque vestmm ita sicilt 
Deus vocavit unumquemque, ut si in conjugio voca* 
tus fuit, maneat in conjugio ? Si simul habitaveritis 
tunc sciri poterit, an fidelis infidelem lucrabitur : 
sed si separamini, quomodo hoc scietur ? Et hoc 
dico vobis in conjugio simul manere, sicut in omm~ 
bus Ecctesiis doceo. Hoc idee dicit, quia impone- 
bant ei quidam quod Gorintbiis (qnia nimis camales 
erant) conjugia indulgebat, quae ab aliis Ecclesiis 
penilus interdiccbat. Sicut modo dixit non esse 



Digitized by 



Google 



159 S. BRUNONIS CARTHUSrANORUM 

muUnduiD stalum conjugii propter fidem, sic per A 
simile alios slatus, in quibus vocati sunt, conoedit; 
salva tamen integriute fldei. Et illud : Sicut 
in omnibus Ecdeslis doceo , sequenti littene 
111 conjungit, ita : Qui vocatus est in conjugio, 
permaneat in eo. Et sicut ego in omnibus Ecdesiis 
doceo : Si aliquis circumcisus vocatus e$t^ id est, in 
ritibus Judseorum qui fidem non violant , ille non 
cogatur adducere prwputium , id est morem gentili- 
tatls, ut QOgatur uti cibis, quos non consueverunt, 
qui uec nocent, nec adjuvantcomesi, viei non co* 
mesi. Iierum si aliquis vocatus est in pr«pii(to, id 
est in gentilitate, non circumcidatur , id est nou eo- 
gatur sequi ritus Judaei. Neuter utique cogendus est, 
^ttta nec circumciiio aliquid est , nec preeputium aii- 
quid est, id est nec abstinere nec comedere hos ci- B 
bos prodest, vel nocet ad beatitudinem , sed s<rfttm- 
modo observatio mandatorum Dei ad habendam 
beatitudinem sufficit. Et sii;utde circumciso et pre- 
puliato hoc universaliter dico, quod unusquisque 
veniens ad fidem, permaneat in eo statu in quo vo- 
catus est; et sciat hunc statum vocationem Dei, 
quia (sicut supra diiif) si Deus hunc statum negligd- 
ret, nunquam vocasset eum ad fidem,quandiu in 
eo fuisset, et ideo si tu vocatus es servus^ non sit (t- 
bi curce roanere in servitute ; sed et si potes liber 
fieri aliquo modo, magis utere ipsa servitnte, quia 
quanto plus nunc deprimeris , tanto plus in ftituro 
etallaberis. Ideo dico magis utere servitute ; ^ifta 
iile ^ut vocatus est servus manens in Domino , Idc est 
libertus^ id estservus Domini; et simiiiter servus^ 
estChristi ille, qui liber vocatus est. Servus etli- 
bertus hic idera significant, sed honestius vocabu- 
lum servo dedit , ut magis alliceret eum sibi. Quod 
quia uterque serti estis Ghristi , propterea nolite 
fieri servi hominum ; ita quodin vobis pereat ser» 
vitus Ghristi ; et est prsemissa causa : empti enim 
estis pretio sanguinis Ghristi. Et lioet dicam , nolite 
fieri servi faominum ; tamen unusquisque frater^ id 
est fiddis vocaius est in servitute vel in libertate, 
in hoc maneai, et ita quod apud Deum. Propter vi- 
tandam fornicationem, concessit superius unum- 
quemque voluntatem habere suam. Dedit etiam 
pr»ceptum Domini de conjugatis, ne a se invicem 
discederent. Dedit praeceptum suum de his quorum ^ 
alter esset fidelis , ne ab infideli discederet. 

Sed quia prsceptum permanendi in virginitale 
Don dederat, qmefere possentGorinthii, quare hoc 
praeterisset. Ad hoc respondet Paulus. Littera sie 
jungitur : De conjugatis prseoeptum Domini ; de his 
autemquorum alter fiddis est, meum praeceptum 
dedi. Sed de virginibus prwceptum ideo non deter- 
mino; quia inde prseceptum Domini non habeo, Non 
enim invenio in scriptis, Dominum prcecepisse ut 
omnes persevereut in virginitate : et quia prseceptum 
Domini super hoc non habeo , propterea do consi- 
Uum illttd supradictura: Bonum est virginibus, si 
sic permaneant ut ego, etc. ; nunc autem consilium 
istud approbat, dicens : Uoc utique consilium 



INSTITUTORIS OPP. PARS D. 160 

meum leneudum esL Hoc enim dico , tanquam m- 
serieordiam eonsecuius a Domino^ llisericonliam 
vocat hic et remissionem peccatorub, et maxinie 
apostolatum suum, quod ulraaiquQ ipvt gntiam 
accepit a Doraino. Ita misericoiriiam' consecatQs 
sum, ut sim fidelis in commisso aposlolaiu : fideliusr 
enim dispenso mysteria fidd credita mihi a Deo, in 
quo quia fidelts sum , non esl ambigendum, qoin 
ulile sit consilium meura. Et quia fideli^ sum, ergo 
secundum fidem ea^titui^ hoc pnedictnm eousiliavi 
esse bonum,, sdlioet permanere in vurgiBitate, si 
poasunt, ut ego. Bonum utiqtte, est propter vitaa- 
dam necessitatem inslantem^ id est, qasb qaotidie 
instat conjugatis in nutriendia filiia , et in se al- 
terutrum «Ubteutandis , etc. Migtt& iNmiua est virgi- 
nitatis beatitudo permanens, quae merilo virginiu- 
lis acquiritttr, quam vitare penurias mundi,sed 
infirrais auditoribus temporale bonum virginiutit 
praetendit, Quia enim carnales, erant, scidnt eos 
magis utilitate carnis posse ad bonum indud , quam 
uUIitate spidtus ; quia spirituales |non erani. Soc 
ideo existimo boniim esse, quoniam ita estinrdien- 
tate.Quod sicait : Bonumest komini utrittsquesexusM 
esse permanere,scilicet in virginitate velcontineDiia. 
112 Qui^ ^<^ bonum continentiae praeUilerat, 
ne ideo putarent conjugati .debere solvi mairiino- 
nia , et continere , contra hoc Paulus opponens ait : 
Licetdixerim bonum esse seQtari castitatem» tamea 
si aHigatus es ti^ort, noli quwreresolutiwem^ l)Oiia 
enim est castitas ooojugalis. Opposita sentenlia. 
Sed quia meliorest continentia vidttalis,at solutut » 
ab ttxore, noH iterum qumere uxorem, sed oontine. 
Iterum ne innupti dicerent : Yerum quidem est 
quod conjugati non debent dissolvi , sed nos qoi in 
lege conjttgii non tenemur, peccatum facimus $i 
nupserimus ? eontra hoc Paulus : Licet boofliD sit 
homini esse in castitate, tamen si tu vir Mctfens 
uxorem^ non peccasti; et si virgo nttpaertl, non fu- 
cavit, Sed lioet virginibtts sine peccato nnbere lieeat, 
tamen si nupserint , habebunt tribulationem camn 
hujusmodiy id est, quae sequitur modum oonjugii* 
sciiicet gemittts ventris, nutrimenu filiorum, etsi- 
milia. Goojugatae habebunt quidem tribuiatioDem 
carnis , sed ego vobis virginitatera cnstodire volen- 
tibus parco^ dum ad ea vos provoco , quae uribula- 
tiones carnis et memoratassoUidtudines exdndun;* 
Postquam concessit, ut quae ndunt continere uu- 
bant, deierminatquomodo secundum salutem anim^ 
in conugio se debeant habere, dicens : Quia sine 
peccato accipere uxorem concessi, itaque, idest, ut 
sine peccatomaneatisinconjugio, deterroinovolws, 
ut ^ui habent uxores , sini tanquam non habentes, id 
est , uon magis voluptati quam Deo inservientes. Et 
qui fient de damnis saecularibos , sic foris fleant ul 
interins per spem gaudeant ; et qui gaudeni et pro* 
speritatetemporali, ut intus spiritualiter timeant, 
nec dolent se corrumpendos felicitati , nec advcrsi- 
tati frangendos. Quod autem sic se habere debcant 
hoc dico , fratres , quia iempus islttd breve est , cl »n 



Digitized by 



Google 



461 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. 1 AO COR. 



m 



proximo est finis. Unde quia tempus breve est» hoc A dimento tribulationis camis. Per boc enim polestis 



eiireliquMm^ id est, boc solum saluti relinquitur, 
ut qui habent uxores , sint tanquam non habentes ; et 
qui fieni^ tanquam non flentes; et qui gaudent^ tan- 
quam wm gaudenteSj ut quidquid in hoc mundo est 
pro parvitate temporis potius non esse vldeatur 
qaam esae ; et qui emunt^ sint tanquam non possi- 
dentes , id est utantur veiut sine quibus non possunt, 
sed non delectentur ; et qui uluntur hoc mundOy fa- 
ciant tanquam non utantur^ .id est totum ex neces- 
silate, nihil ex delectatione : propterea sic respuen- 
dusest mundus, quia figura hujus mundi prasterit. 
Mnndas quidem non prseteribil, sed formae substan- 
tiarum ^us destruentur» ut aurum rubore perdito 
redibit in terram» et castera similiter. Damnatis enim 



observare munditiam vestram , cum ,ad hoc non 
impediat vos tribulalio carnis , qu» conjugatas 
premit. Fortassis dicerent parentes : Yirginibus 
quidem nubere licet , sed nostra culpa est quod 
iiiias nostras, ut in virginitaie maneant , uon cogi- 
raus. Gontra hocPaulus ait : Licet continentes dixerim 
habere facultatem ut sine impedimento seniant Do- 
mino,quodnonbabentconjugatae,tamen si quis pater 
ea^stimat sevideri turpem^-id est timet se infamari su- 
per, idest, de vtr^in^ sua volente nubere : quod ilia sit 
nonsolum adulta : sed ei.superadulta :etsiitaoportet 
fieri , quia nisi maritctur , in proximo est iiifamia, 
faciat pater quod vult filia. In hoc enim non peecat 
pater , si nubat filia , quae mavult conjugium quam 



impiis, Ggura hujus mundi mundanorum ignium B caslitatem. Iterum , quia quidain patres filias 

conflagratione peribit, sicut factumest mundanarura 

aqoamm inundationediluvtum.Etquia figura mun- 

di praeCerit, ideo voU> vos esse sine sollicitudine , ne 

gravati terrenis damnum coelestium incurratis. Sine 

sollicitiidine dicit , ut conjugati quantum possunt 

exonerent se mundanis. Gontiuentes sint expertes 

totius mundanae solUcitudinis. 

Etlla exsequitur dicens : Volo quidem omnes esse 
sioe soUieitwtine , sed tamen alter expeditior est ad 
boc, alter impeditior. Qui enim sine uxore est^ virgo, 
vei coDtiiiens sollicitus est , id est soliicitus esse po- 
test in his qu<B sunt Domini , id est quae ad Deum 
pertinent. Licet etiam esse sollicitum, quomodo plor 
U0t Domino. Ubi ait : Sollicitus est quw sunt Domi- 
m, intdligit de his quae saluti sufficiunt, etsine^ 
quibus nemo salvatur. Ubi ait : Quomodo placeat 
Beo, intelligit iilam summam perfectionem, cui 
Don sufficit hoc soium, quod necessarium est 
salati, Bisi bona sua pauperibus disperserit, 
muDdiua deseruerit, uudus uudam crucem se- 
cotos sit. Qui sine uxore est, sic ei licet : qui 
atem eum uxore est ^ cogente necessitate soUicitus 
ctf de his quee sunt mtcndt, ut minislret uxori et 
jNKTis , sme quibus durare nequeunt. Sollicilus 
e&ua esi qnomodo placeat uxori ^ dando monilia, 
113 pneparando ornamenta , et slc divisus est , 
qaia exmaxima parte distrahitur incuItuuxoris,et 
coitura familiaerelsatismodicapars ejus obsequio 



in 
proposito virgiuitalis manere volentes , cupidilale 
dotis , et ut habcant inerementum generis , et pro 
hujusmodi «oguut violenter nubere , intenlicit 
Pauhis , ne hoc fiat. Littera sic juugiiur : De Patre 
qui filiani volenlem permitlit nubere , dico quod 
non peccat : nam de illo qui filiam voicntem cou- 
cedit mauere in virginitate , quid aiiud dicam , nisi 
quod benefacit ? Ille utique qui statuit in corde smo, 
id est qui rationabili disponit concilio : ille dico 
firmus , et perdurans , in hoc non utique habens 
necessitatem praedictam : quia de filia non timct in- 
famiara : sed habens potestatem suce votuntatis effi- 
ciendae , quia fllia consentit : et qui hoc non solum 
, statuit : sed etiam judicavit , id est deliberationes 
' in corde suo fecit : considerando pondus conjugii , 
admirando decus virginitaiis. Hic utique si judicavit 
servare virginem suam , benefacit , dum eam volen- 
tem in virginitate custodit. Quandoquidem qui 
voientem permittit nubere , non peccat : et qui 
nolentem nubere bene facit , si conservat in virgini- 
tate. Igitur et qui matrimonio jungit virginetn suam^ 
ita volentem bene facit : ei qui non jungit ndentem 
jungi, l)ene ^tmeiius facit. Sicut de virginibus dixi , 
non peccat quse nubit : et quae non nubit , mclius 
facit : sic de mulieribus, quod illa quap viro juncta 
est non peccat : sed quae in castitate manserit ,- bea- 
tior erit. Quod ita ait : Mulier ailigata est viro , 
quanto tempore vivit vir ejus, Quod si dormierit vir 



Dei relinquitur. Sicut vir continens cogitat ea quae ^ ejus , iiberata est a iege viri, £t iicet nubere eui 



mni Domini : sic etiam muiier quae innupta est , 
id est virgo etvidua, cogitat eaquce sunt Domim: 
ut sit sancta et corpore et spirilu , id est per 
tttramque integritatem corporis et spiritus. Ea 
vero qwe nupta est^ cogilat ea qucB sunt mundi , id 
est necessaria domui , et quomodo piaceat viro in 
supcrfluis ; et cum ita commendem vobis continen- 
tibus continentiae bonum, porro , id est non aliter, 
hoc dico , quam ad utilitatem vestram, scilicet non 
ul per boc injiciam vobis iaqueum , cogens vos 
vovere virginitatem , quod votum postea frangatis : 
sed hoc dico , hortando vos ad id , quod est hone-- 
*tum, id est a contagione alienum , et quod prse- 
^t facultalem obsecrandi vos Domino sine impe- 



vuU , tantummodo in Domino , id est legali more 
conjugii. Sed quamvis liceat ei nubere : tamen erit 
perfectior si permanserit sic , id est innupta , agens 
secundum consilium meum. Quid inde dicerent iUi , 
si tu ita consulis ? Ad boc Paulus : Non est sper- 
nendum consilium meum : quia puto quod sicul 
alii apostoli : sic et ego habeam spiritum Dei^ et per 
spiritum , gratiam consilii. 

CAPUT VIII. 
c De his autem, quae idoiis sacrificantur, scimus 
i quia omnes scientiam habemus : scientia inflat, 
c charitas vero aedificat. 114 ^i <iuis autera se 
c existimat scire aliquid, nondum cognovit quem 
« admodum opovteateum scire. Si quis autem diiigit 



Digitized by 



Google 



165 S. BRUNONIS GARTHUSIANORUM 

c Deum, nic cogiiitus est ab eo. De escis autem quas a 
c idolis immolantur, scimus quia nihil cst idolum 
( in mundo : et quod nullus Deus nisi unus. Nam 

< 6t si sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in 

< terra ( si quidem sunt dii muUt, et domini multi ) 

< nobis tamen unusDeus, Pater ex quo omnia, et nos 
f inillo : et unus Dominus Jesus Ghristus, per quem 
( omnia et nos per ipsum, sed non in omnibus est 
t scientia. Quidam autem cum conscientia usque 

< nunc idoli, quasi idolothytum manducant ; et con- 

< scientia ipsorum cum sit infirma, polluitur ; esca 

< autem nos non commendat Deo. Neque enim 

< si non manducaverimus, dcficicmus ; neque si 

< manducaverimus, abundabimus. Videte autera ne 

< forte hasc licentia vestra offendiculum flatinfirmis. 

< Si quis enim videriteum, qui habet scientiara in B 
( idoiio recumbentem : nonne conscientia ejus, cum 

» sit .infirma, sdificabitur ad manducandum idolo- 

< tiiyta? Et peribit infirmus in tua conscienlia frater 
c propter qucm Ghrislus mortuus est ? Sic autcm 

< peccantcs in fratres, et percutientes conscientiam 

< eorum infirmam, in Ghristum peccatis. Qua* 

< propter si esca scandalizat fratrem meum, non 

< raanducabo carnera in aciernum, ne fratrcm 

< nieum scandalizem. » 

EXPOSITIO. 

Error erat iu Gorinthiis dc usu ciborum. Quidam 
enim scienles omnia esse munda, sana fide come- 
dehant bmnia. Ui autem qui Me infirmi erant, cum 
viJerent prudentiores se idolothyta comedere, cre- ^ 
debant cos sub veneratione idoli sic agerc, et dioe- 
bant : Bonum est ut revertamur ad idolothyta. Nisi 
enim intelligerent aliquid esse idolum, non come- 
derent immolata illis hi, qui inter nos prudentiores 
8unt. Gum autem sic quidam eorum crrarent nole- 
bant tamen desisiere prudentiores a cibis illis, et sic 
percutiebant conscientias infirmorum. £t de hujus- 
modi incipit hic Paulus dicens : De ' conjugiis per 
epistolam interrogastis me : sed </e his quw sacrifi- 
canf.ur idolis, nihil requisistis a me - nec oportuit, 
quid sctmtrs, id cst et vos scitis et ego scio ; et cum 
dequaliter sciamus, non oportuit vos quaerere a me: 
et hoc dicit ironice. Scimus utique de his , quia 
omnes non hanc solam, sed habemus qnamcunque 
scienliam. Modo improbat hanc scientiam, per D 
malum quod inde sequijtur, dicens nos utique 
scimus : sed scientia ista non satis laudanda est : 
quia inflat, id est facit vos superbire contra infirmos 
fratres, in quibus non ex charitate agitis, sed male : 
quia charitas asdificat^ nutriens virtutes in perfe- 
etionis consummationem , et ideo scientia vestra 
inflat, quia non contemperatur cbaritate. Impro- 
^ bavit scientiam eorum per malum superbiae, conse- 
quens illam ; nunc ipsam scienliam : ostendens eos 
inscientes, in quo se existimant esse scicntes. Li- 
cet dixerim vos scientes, tamen $i qu%$ existimat te 
scire aliquid, uti vos, sine charitale ; profecto hic 
mundum cognovit ad quem modum oporteat eum scire. 



INSTITUTORIS OPP. PARS II. 164 

Modus enim hic est, scientiam contemperari cbari- 
tate. Opposita sententia : Qni inflatur, scienti;» mo- 
dum non cognovit : sed si quis diligit Deum, quia 
habet chariiatem proximi, hic utique cognitus et 
approbatus est a Dco. Nunc determinat scientiam 
eorum, in quo laudanda sit» et in quo reprobanda 
dicens : Scimus quod diligens Deum^ a Deo eogno- 
scitur, De escis autem qucs immolantur idoliSj gdmus^ 
id est, vos fide firmi mecum scitis, quod idolum 
nihil est in mundo , id est in creatione mundi. Deus 
quidem lapidem vel iignom unde forraatur idolum, 
creavit^ sed facturam idoli non fecit. Non enim 
creaturae ilii ex Deo hoc provenit, ut dicatur idolum, 
sed ab artifice. Et hoc etiam scitis, quod non est 
uUus Deus nisi unus solus^ unde constat idolum non 
esse Deum. Vere unus tantnm est Deus. Nam et si 
ULnt qui dieantur dii : sive in cmlo^ ut angeli ; iive 
in teirra, ut apostoli ; juxta illud : < Ego dixi : Dii 
estis {PsaL xxvxi, 1).> Bene dico dicantur dii, qui, 
siquidem in veritatesunt multi dii :et in diis multi 
domin!, 1 15 ut in coelo archangeli dominantur ange- 
liSj in terra apostoli martyribus. Licet utique iini 
multi dii, nobis tamen est urms Deus Pater^ ex quo in 
principio creata sunt omnia, et nos creati subsisti- 
mus in illo per gubernationem ejus ; et unus Deus 
est Dominus Jesus Christus. £t bene de unitate Chri- 
sti cum Patre subdidit. De hoc enim li«siUib8n& 
Goriuthii, j»er quem Jesnm Ghristum facta sunt om- 
nia. Pater enim omnia condidit in Filio, et nos per 
ipsum Ghristum mediantem sumns in Deo. Sed licet 
in his sanam habeamus scienUam, tamen non in om- 
nibus scientia nostra aeque perfecu. Tere non in 
omnibus; quidam enim non integr» Mei^conscientia 
idoli manente usque nunc, qua idolura veneranduro 
esse credunt, mandueant quasi idolothytum^ id est 
immolata idolo sub veneratione idoli. Et faoc (st- 
ciendo poUuitur conscientia ipsorum, cum sit infirma 
pro imperfectione fidei : illos quidem polluit esca, 
qua utuntur, quia nos vidAit uti, sed ilia esca non 
commendat nos Deo. Nunquam enim propter hanc 
escam chariores erimus Deo. Quare non in hbc de- 
beremus offendere. Yere haec esca non commendat 
nos Deo : nam $i non manducaverimus hanc escam 
neque ideo deflciemus a Deo, neque si manducave- 
rimus, propterea abundabimus in bono. Et quando- 
quidem nil impedit abstinere, nil adjuvat comedere : 
Videte ergo, ne forte hcec liceniia vestra noceat. Li- 
cet utique secundum sanam fldem vestram, sed non 
ita licet ut per hoc fiat offendiculum infirmis frairi- 
6tfs, quod contuitu nostro manducando idoloihyta 
peccent, quia sub veneratione idoti. Propt^^a dico 
ne flat offendiculum ; quia si quis non sanae fidei vi- 
derit eum recumbentem in idolo, id est in loco ubi 
immolatur idolo; eum dico qui habet scientiam quod 
omnis creatura Dei munda sit, nec contamihetnr 
propter idolum si sana fldes sit, videns hoc inlir- 
mus, nonne conscientia ejus cum sit infirma anima- 
bitur exemplo tuo ad manducandum idolotkyta^ sub 
veneratione idoli ? Et sic per infirmam eonscicn- 



Digitized by 



Google 



if»r> 



EXrOSlTlO IN EnSTOLAS PAtlJ. 



IN i:risT. l AD COU. 



i.% 



ijara peribit infirmus frater in tua scientia^ cujus A 
exemplo comedit. 

Nec hoc leve putes, quia hic est frater, fn-opttr 
^uem Chri$ius tnortuus est, et propter quem modi- 
cum cibum non vis diroittere, nihil tibi confercn- 
tem ? Et quia in tua scientia.peribit frater, peccas 
in fratrem, Sic autcm peccantes in fratres, et per- 
euticntes cibovestro infirmam conscientiam eorum^ 
peccatts conira Ghristum qui mortuus est propter 
inlimittm. Quapropter^ id est, quia peccare in fra- 
trem, peccare est in Ghristum, si esca mea scanda- 
lizat frairem meumy non manducabo camem in wter- 
nuni. Yerum quidero est, quia in seternttate nemo 
uletur cibo camis, sed ideo sic ait ut roagis deter- 
reat a scandalo fratris, cum dicit : Quia si in seter- 
num cibus camis comederelur sibi, respneret eum H 
ne poneret offendiculum fratri, ideo nollem in seter- 
num mandttcare carnem. Non ideo solum ne fra- 
trem meum peccare facerem, sed ne eum scandali- 
:em, id est saltem animo contristem. 
GAPUT IX. 
I Non sum liber ? Non sum apostolus ? Nonne 
i Christum Jesum Dominum nostram vidi ? Nonnc 
c opus meum vos estis in Domino ? Et si aliis non 

< sum apostolus, sed tamen vobis sum : nam si- 

< gnaculum apostolatus mei vos estis in Domiao. 

< Mea defensio apud eos qui me inlerrogant, hsec 
c est. Nunquid non habcmus potestatcm mandu- 
( candi et bibendi ? Nunquid non haberous potesta- 
( teih muliercm sororem circumducendi, sicut et 



< dihpensatio mihicrcdita cst. Quaeestergo merces 
c mca ? Ut Evangclium pnedicans, sine su.nptu po- 
f nam Evangelium, ut nbn abutar potestate mea in 

< Evangclio. Nam cum Jiber cssom ex omnibus, 

< omnium mc semim fcci, ut plurcs lucriracerem.' 

< Et factus sum Juda^ts tanquam Jud;eus, ul Jodaeos 

< lucrarer ; iis qui sub lege sunt, quasi sub lege 

< csscm (cum ipsc non csscm sub lege), ul cos qui 

< sub Icge erant lucrifacercm; iis qui sine lege erant, 

< tanquam sine loge essem (cum sinc lege Dei non 

< csscm , sed in lege esscm Ghristi), ut lucriface- 

< rem eos, qui sine lcge erant. Factus sum inflrmis 

< infirmus, ut infirmos lucrifacerein. Omnibus om- 

< nia factus sum, ut qmnes facerem salvos. Omnia 

< autem facio propter Evangelium, ut particeps ejus 

< eiliciar. Nescitis, quod hi qui in stadio currunt, 
c omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium ? 

< Sic currite ut comprehendatis. Omnis autem qut 
( in agonc contendit, ab omnibus se abstinet : et 

< illi quidem ul corruptibilem coronam accipiant, 

< nos autem incorruplam. Ego igitur sic curro, non 

< quasi in inccrtum ;sicpugno, non quasi aerem 

< verberaits; sed castigo corpus meum, et in ser- 

< vitulcm redi;;o, ne forte cum aliis prsedicaverira, 

< ipse rcprobus efficiar. i 

EXPOSITIO. 

Dissuadct iierum ab offendiculo fratris diccus : 
Liccl sana sit fides vostra, dcbetis tanocn abstinerc a 
cibis pro quibus offenditur infirmitas fratris; qucm- 
admodum videiis mc, qui cum hal>cam potestatem 



I caeteri apostoli, et fratres Domini, et Gepbas ? C accipiendi temporalia a Gorinthiis, quibus pnedico. 



f Aut solus ego et Barnabas, noii habemus potesta- 
( tem hoc operandi ? Quis mililat suis stipendiis 
« unquam ? Quis plantat vineam, et de fmctu ejus 
c non edit ? Quis pascit gregem, et de lacle gregis 
( non manducat ? Nunquid secundum hominem 
« hsec dico ? An ct lex haec non dicit ? Scriptum 
« est enim in lege Moysi : < Non alligabis os bovi 
( irituranti {Deut. xxv, 4; / Tim, v, 18). » Nunquid 
( de bobns cura est Deo ? An propter nos utique 

< hoc dicit ? Nam propter nos scripta sunt, quo- 
( niam \\Q dcbet in spe qui arat ararc ; et qui tri- 

< turat, in spc fructus percipiendi. Si nos vobis 

< spiritualia seminavimus, magnum est si nos car- 



nolo tamen offendiculum praebere infirmilati eomm. 
Et quod posset accipere ab eis jure praedicationis 
prsemiltit, diceus : Possum quidem a vobis carnalia 
accipcre, si voluero; quia nonne sum ego tiberf 
Nonne habeo libertatem illam quam habent alii apo- 
stoli, qui dc praedicatione sumptus accipiunl ? Sic 
ideo ait, quia bonum suum illi pseudo verterant in 
malum dicentes : Ideo non a vobis necessaria acci- 
pit; quia sctt se non esse apostolirm, cmii ilU solum 
sint apostoli, qui cum Ghristo in terris convcrsati 
sunt, hic autem non vidit eum. Vere tiber sum, ut 
alit : Nonne ego sum apostolus ? Non, dicerent tiri ; 
quianon vidistiGhristum. Gontra hocPaulus : Sum 



nalia vcstra metamus ? Si alii potestatis vestnc r^ utique apostolus. Nonne vidi Christum Dominum 



participes sunt, quare non potius uos ? sed non 
I usi sumus hac potestatc. Sed omiiia sustinemus, 

< ne quod offendiculum demus Evangelio GhrisU. 
( Nescitis, quoniam qui in sacrario opcrantur, quae 
( dc sacrario sunt, edunt? Et qui altari dcserviunt, 

< cum altari participant? Ita et Dominus ordinavit 
« his qui Evangelium annuntiant, dc Evangelio vi- 

< vere. Ego autem nuUo horum usus sum. Non 

< autem scripsi hxc, ut ita fiant in mc. Bonum est 

< enim mihi magis mori, quam ut gloriam mcani 

< quis evacuet. Nam si evangelizavero, non est milii 

< gloria : necessitas enim mihi incumbit : vx entni 
c mihi est, si non evangelizavero. Si enim volens 
( boc agn, merce^km habco; si auleni invitus, 



nostrum ? Vidit eum in hora vocationis, quando di- 
ctum est ei : < Saulc, Saule, quid meperscqueris ? • 
(Act. IX, 4.) Vidit iterum eum, quando illi orantiin 
templo dictum est : < Portabis nomen meum in gen- 
tibus, I etc. (Act. xxiii, 11.) Sum apostotus^ quia 
vidi Ghristum. Sum etiam ideo, qiiia nonne opus 
meum, id cst mei apostotatus vos estis : et hoe in 
Domino, ciijus gratia in me, et in vobis operatur, 
sine oinni mcrito. Vos utique estis meum opus in 
Doinino quia etsi, id cst licet, atiis non sum aposio-- 
lus (quod utique sum), sed tamen vobis apostolus 
sum, Vere vobis pra^cipuc. Nam vos estis signacu^ 
tum apostotatus m«, id est quia signatae el expressw 
sunt in vobis grati» Dei, per ministcrium mei apo 



Digitized by 



Gopgle 



167 S. BRUNONIS GARTHUSIANORUM 

stolalus. Ideo vos estis approbatio apostolatus mei : A 
et hoctotum in Domino^ quia et apostolatus mei et 
gratise vobis dalae sunt, per misericordiam Dei. Hoc 
ideo dicebat, quia Gorinthii acceperant diversas 
gratias, ut curationes, et genera linguarum, quam 
gratiam aliis praeferebant , cum esset minima , 
117utipsedicturusest. Etquodper gratias acceptas 
estis signacuium mei apostolatus, hxc est mea de- 
fensioj id est, per hoc defendor et comprobor esse 
apostolus apud eos, qui me interrogant, id est, qui 
dubitant de me; quia non corpore cum Gbristo con- 
versatus sim, utrum sim apostolus, an non. Post- 
quaro probavit se apostolum, probat quod jure apo- 
stolalus possit accipcre temporalia ab his , quibus 
ministrat spiritualia, dicens : Quandoquidem (sicut 
probatum esC) apostolus sum. Nunquid non habemui ^ 
pote^latem manducandi et bibendi apud eos quibus 
praedicamns? Et nunquid non habemus potestatem 
drcumducendi mulierem, id est, ut circumquaque 
nobiscum ducamus mulieres, quae nobis Be suis 
temporalibus ministrent. Mulierem dico non in 
opere carnis, sed fide et pia conversatione sororem. 
Hanc formam habeudi fideles mulieres in comitatu 
6U0 traxenmt apostoli a Domino Jesu, qui idco rou- 
lieres secum cohabitarc voluit, ut ostenderet sicut 
virum, ita se redimere mulierem. Unde quidam du- 
bii erant propterea, quia mulier causa fuit tolius 
pcrditionis. Nunquid, inquam, possumus hoc sicut 
et ccsUri apostoti possunt ; etiam fratres Domini^ 
scilic^t, Jacobus Hierosolymiianus, el Judas Zelotes, ^ 
qui Jacobi frater dicitur, et sicut Cephas, id est, 
Petrus qui utique mulieres in suo coniitatu habuit? 
Et cum omnes habeant, aut ego solu$ et Bamabas, 
qui mecum iaborat in Evaugelio, non habemus pote- 
statem operandi /zoc,.id est, ul quemadmodum alii, 
sic et nos accipiamus a subditis? Quod licitum sit 
ei accipere probat, et humanis rationibus, et per 
legcm veterem, et per Evangelium, dicens : Vei*e 
dcbcmus ex licito hoc operari. Quis enim unquam 
militat in castris, vivens de propriit* stipendiis ? Lex 
militiae non palitur hoc. Et, quis plantat vineam , et 
non edit frucium ejus ? Et, quis pascit gregem, et non 
manducat de lacte gregis ? Sed, nunquid secundum 
heminem, id est, seeundum humanas rationes dico, 
et approbo hoc quod camalia a subditis accipere 
debeam? Dico etiam hoc per legem ; quia an etiam 
lex h<Bc non dicit? Dicit utique, quia sic scriptum 
£$t in lege Moysi : Non aUigabis os boni trituranti 
{Deui. XXV, 4; / 7tm. v, 18) ui area, sed comedet 
de his quae trituraL 

Dicerei camalis : Quid ad 4e? De bove enim hoc 
prsceptum est, non de homine. Gontra hoc Paulus : 
Pfunquid Deo cura est bobus in lege, ut de eis prae- 
ceptum ibi posuerit? Debobus utique non est hasc 
cnra Deo. Sed an propter nos utique hoc dicit ? Yere 
propler bos : nam etiam hsc alia propter nos scripta 
strnl, scilicet, quod ille, qui arat, debet arare in spe 
percipiendi temporales fructus, et ille qui triturat, 
wt 9pe percipiendi fructus triturat, Arare dicit spi- 



INSTITUTORIS OPP. PARS H. m 

nas infidelitatis eradicare de bono fideh, eam qid 
infidelis est excolere. Triturare dicit, postqQam \m 
sunt in Ecciesia, accepta fide triturat eos pradica 
tor, separans grana a paleis, bonos a malis. £l qm 
arat, et qui triturat, meretur accipere temporalia. 
Probat iterum idem aliis rationibus dicens : Ei li 
nos praedicatores seminavimus vobis spirituaUa, im-I 
gnum est modo» id est, nullius pretii reputari debet 
si nos metamus a vobis vestra carnalia? Et st ain« id 
est pseudodoctores, sunt participes vestres rei, ita ui 
potestott snae faciant de vestris quod placet. qmt 
non potius nos, qui sanam doctrinam ministramus? 
Probato quod sit apostolus, et quod lege ministerii 
potestatem habeat accipieudi ab eis, landem veDii 
ad illud, propter quod incospit dicens : Licet apo- 
stoli essemus et potestatem ex apostolatu baber^ 
mus, tamen non sumus usi hac potestate^ ut aliqaid 
a vobis acciperemus. 

Dicerent illi : Fortasse non indiguistis. E§emu 
utique, sed tamen sustinemus omnia, famem^ itito, 
nuditatem. Propterea ne demus aliquid offendxcdw 
EvangeHo Christi, id est,nein aliquo videamnritnpe- 
dire tonum nostrae praedicationis. Timebat Paulos > 
in hac re 118 pl^i^ offendicuia; quia si acciperet 
ab eis qui minus erant avari, mallent non aodire 
praedicationem, quam dare teroporalia. Pneterea. 
quia si Paulusacciperet,acciperentsimiliterpseodo: 
qui llcet Paulo adversarentur, tamen in boc et io 
quibusdam eum sequebantur, non andentes facere 
quod Paulus non accipiebat ; qui si exemploPaoii 
occasionera accipiendi habercnt, pro paucis cil)is 
(quia golosi erant) absolverent eos a magnis pee- 
catis, et hac occasione ipsi Gorinthit sccurios 
peccarent. Non utimur potestate, ne faciamus oflen- 
diculum. Ideo enim non dimittimus quin Ms 
liceat : nescitis enim, quod qui in sacrario/i^^^^ 
opere templi, ut in coninis, vel in aliqua repara- 
tione operantur, eduntilta quce suntde McrflHo? 
Sacrarium dicitur quasi secrelarium post aliare- 
Et, an nescitiSy quod sacerdotes qui deserviwt dtsn, 
partem capiunt cum attario? Pars enim superal' 
lare comburebatur, et pars sacerdotibos in cibos 
reservabatur. Vel aliter, utillud praemissum ^ 
gcmilibns dicamus : Nescitis quoniam hi qui ope- 
rantur in sacrario gentilium, cdunt ea quae sunl dc 
sacrario? Et qui serviunt altari Judaeoriiro, psriici- 
pantur cum altario? tfa, id est eodem ordine, vitere, 
scilicet, de praedicatione, ordinavit Dominut hit qui 
annuntiant Evangelium, ubi ait in Evangelio . « Edc"' 
tes et bibentesqu»e apud illos sunt {Luc, x, 7),> ctc 
Et licet Dominus sic ordinaverit, tamen ego non sum 
usus aliquo horum, vel cibo, vel potu, vel tcg"* 
mento. 

Dicerent iUi : Gallide Paulus agitita loquens^iii 
quod prius simpliciter non accepit, modo duplic^* 
tum recipiat. Contra hocPaulus : Licet iu scribam, 



tamen non «deo scripsi hwc^ scilicet, me non 



foissc 



usum aliquo horum, ut ita fiant in me deiuccps. »« 



Digitized by 



Google 



m 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. - IN EPIST. I AD COR. 



170 



cs4, ttt quod prias non coepi, inodo niolliplicatuin A mercedem haheo, Ergodicamiis modo quieest merces 



recipiam : ideo nce feci, nec amodo volo fieri in me, 
quia magii bonum esi mihi mori nedum pati penu- 
riam, quam ut qui$ evacuet gloriam meam^ id est re- 
munerationem quam exspecto de Evaugelio. Sienim 
cum offeiidiculo fratris evangelizarem, gloriam uti-* 
que meriti mei evacuarem. Vel ita : fionum est 
mihi magis mori, quam modo moriar. Nunc enim 
muiiis tribulationibus morior, sed mallemadhucma* 
jori egestate mori, quam ut quis evacuet gloriam 
meam. Vere gloria mea ne evacuetur timendum 
roihi est. Nam ti ego evangelixavero sic, id est cum 
offendiculo fratris, cupiditate accipiendi sumptus a 
vobis, jam non est mihi gtoria^ sed perit remunera- 
tio mei. Yere qoq debetur mihi gloria : nam neces- 



mea, id est qualisdebet esse voluntas, proqna mihi 
merces veniat: talis csse debct Aoluntas, ut ego 
jtradieans Evangeiium ponam^ id esl coHocem Evan- 
gelium, et fundamentum ejus constitaam, sine sum- 
ptu accepto a Gorinthiis pro quo offendereniur. Ideo 
sine sumptUj ut non abutar, \d est ut non male urar 
poteslate mea, concessa mihi in Evangelio. Potcjis 
enim sum de Evaiigelto sumptus accipere, sed si 
fratrem in hoo offendero, male utor hac poteslatc. 
Gredendumestquod sine wmptuponam Evangetium, 
ne offendatur infirroitas auditorum : nam (quod 
sumptu majus est) cum liber essem ex omnibus, et 
nulli eorumaliquid deberero, feci me sertmm omnium, 
ut sic lucrifacerem plures, £t qui pro ulilitate eorum 



sHas^ id est egestas incumbit mihi qua; me evangeli- ^ jugum servitutis sub omnibus habui : credendum 



zare cogit, nt sic habeam stipendia. Vere necessitas 
incumbit : nam si non evangelixavero^ est mihi m% 
id est dolor egestatis, famis scilicet et nuditatis. Si 
ex neeessitate evangelizavero, non est mihi gloria. 
Si autem hoc ago volenSy id est ex voluntate tantum, 
non procupiditate sumptuum : tunc habeo mercedem 
mei Evaiigelil. Vel aliter, ad hoc quod superius 
dixit : Halo mori, quam gloriam meam evacuari. 

Diceret allquis : Si Evangelium tuum res talis csset, 
proqua, si non fleret, non deficcremus; vel pro 
qua, si sit, non in raelius abuudemus, ut esset idolo- 
thyta sana fide comedere , credi posset quod glo* 
ria tna periret, si cum offendiculo fratris evangeli- 
iare3. Sed quia Evangelium tuum res tant» dignita- (^ 
tisest, per quam salventur homines, non est ciedi- 
bile quod pro offensione infirmi fratris pereat 
gloria toa de Evangelio. Evacuabitur pro certo, ait 
Panlus : Nam si evangelizavero tantum, et ab offen- 
dicnlo fratris non dcdinavero, non erit mihi gloria 
pro solo evangelizare. Nullius enim meriti est 
slc evanfrelizare, ut offbnsionem fratris noii ca- 
veamus. Vere non est multum evangelizare solum- 
modo. Nam necessitas evangelizandi incumbit niihi, 
ex injuncto ofilcio. Et vere nccessitas ofiicii roei 
evangelizare me cogit. Nam vse, id est, damuatio 
mihi est si non evangelizavero. Et inde palam cst 
qnod non est tanti evangelizare, cujus gloria pro- 
pteroffendiculum fratris non pereat. Si cx necessitate 
119ministeriimci tautumevangelizavero,nonestmi- D perfectus perfeclis ; et sic in singulis, ut omnes sal^ 



est quod a sumptu contineam, timens offensionem 
fi^atris, pro quo lucrando servum me exhibul. Vere 
servum omnium me feci ; nam Juda^orum, Samari- 
tanOrum, gentilium, et infirmorum fratrum. Quod 
ita exsequitur : Factus sumJudceis tanquam Judcfus^ 
condescendens riUbus eorum, abstinendo a camibus 
a quibus abstinebaiit, «/ sic lucrarer Judaeos, liben^ 
tius mihiacquiescentes, quia rituseorum non aspei^^ 
narer. His etiam ^Kt sub lege sunt, id est Samarita- 
nis, qui quinque libros Moysi tenent, sed prophetas 
non habent, factus snm quasi sub iege essem : cum 
tamen ipse non essem sub lege ; se<l ideo feci ut hoc 
modo luerifaeerem eos qui erant sub lege, id est Sa- 
maritanos. Samaritani sunt quos rex Assyriorum 
captivitatis fiiiis Israel posuit ad incoleiida loca Sa- 
mariae, et sunt ex origiiie Persarum (/ V Reg, xvii, 
24) ; qui quinque libros Moysi receperunt, cum 
multis tribulationibus vexareteos Deus, quiaterram 
populi sui Israel sibi illicite usuipassent. Uis etiam 
qui erant sine lege, id est gentilibus, factus sum 
tanquam essemsine (ege, coutens ciMseorum etasse- 
rens Deum elegisse eos, cum tamen non essem sine 
iege Dei, sed essem in lege Christi ; sic ideo factus 
sum ui iucrifacerem gentiles qni erant sine iege, Fa- 
ctus sum etiam infirmis fratribus infirmus : abstinens 
a licitis cibis, ne generarem offendiculum eorum 
infirmitati, ut sic iucrifacerem infirmos. Et quid 
enumerem singula ? Omnibus factus ' sum omnia .*. 



hi gloria : sed si hoc ago voiens, nonutcupiditatesum- 
ptus fratrcm offendasi, tjinc iiabeo ego de Evangelio 
meo mcrcedem, Sed si hoc faeio invitus, id est ne- 
ccssitate coactus, parvipendens off^ndere fratrem, 
hocquidem verum est qnod dispensatio dononim 
Dei credita est mihi^ id est quod non minus propter 
peccatum meum dispensat Deus gratias suas, scd 
tamen sine mercede mea. In hoc verbo mtVit invito 
et peccanti per offendiculum fratris credita est dis- 
l^ensatio graUaruiB Dei, accipiunt sancti auctonta- 
tem : quod licet minister inalus sit, doua tamen Dei 
pcr eum dispensata non minuuntur, propter pecca- 
lom illtus, sicutnec augentur propter justiliam cjus. 
^i qnia jixi si voiens hoc ago, tunc ex voluntate 
Patrol. CLIIi. 



vos facerem. Haec autem omnia facio propter collo- 
canduin Evangeiium ; quod nisi sic facerem,evacua- 
retur propter offendicula fratrum. Propter Evange - 
lium ideo, nt egiciar particeps ejus^ id est ut partem 
capiam remunerationis, quam Evangelium attcsta- 
tur, et fidelibus prumittit. Hic totum quod de se in- 
duxit adaptavit. Quasi diceret : Quemadmodum 
omnibus omnia factus sum propter Evangeiiumy sic 
et compatimini infirmitaii fratmm ut participes sitis 
promissae beatitudinis. Di^ki abstinendum esse vobis 
a licitis, causa infirmorum fratrum, sicut ego apo- 
stolus vester a licitis abstineo, ne dem offendiculum 
Evangelio Ghristi ; qnod totum ideo facio : ut acci- 
pcrc incrcar quod cxspccto, Inductiis cxemplo co- 



Digitized by 



Google 



171 S. BRCiXONIS CARTHUSIANORUM 

ruiii qui, ul iemporakm coronam accipiant, aUsti- A 
nent ab omnibus quse ad accipiendamcoronaml^O 
eos impediant. Quia an nescUis quod hi qui in stadio 
currunt^ omnes quidem currunt^ sed UHU$ accipit 
bravium^ id est coronam vel preemium cursas? Sta- 
diiim dicilur spatium ducentorum et viginti quinque 
passuum, quantum Hercules uno anhelitu cucurrit, 
et non respiravit ; et dicitur stadium a staudo, quia 
statur in Gne cursus. Quandoquidem currentes in 
stadio sollicite intendunt ad accipiendum bravium, 
sic crgo currite abstineudo ab omnibus qu» impe- 
dire vos possunt, ut omnes coroprehendatis bra- 
vium selernse felicitatis. Si enim omnet hic currunt 
ubiuniM tantum accipit 6ravt»m, multo sollicitius 
currere debelis, ubi omnes aelernum bravium acci- 
pielis. Sic uiique currere debetis abstinendo ab ^ 
omni quod vos impedire possit. Nam omni$ iile qui 
contendil in agone, id est in certamine cursus, absti- 
net se ab omnibus impedientibus cursum. Et iUi 
quidem currentcs in stadio sic se abstinent, vt acci- 
piant corruptibilem coronam : nos accepturi incorru- 
ptibilcm, longe ampiius abslinere nos debemus, 
quanto digniori corona remunerabimur. Et quia in- 
corruplam coronam exspecto, igitur ego $ic curro, 
non quasi in incertum. llle currit in incertum qui 
niodo male, modo bene agit. Guin enim bene agit, 
spcrat se accepturum ; quando vero maie, diiTidit. 
Currerc dicit bene operari, sine impedimento illatae 
tribulationis : Pugnare dicit quando infertur tribu- 
tatio, et foi titer resistit. Sic ctiam pugno non quasi 
verberans aerem, ut quod bene dicam, opere in me j^ 
non compleam : qui enim in vanum verba dicit, 
acrem solum verberare dicitur; Vei ita : Non quasi 
aerem verberans, id est non fiustra ictus meos pro- 
jicicns, sicut ille qui piignat cum iioste, quando, 
projecto iclu, non tangit hostem, dicitur verberare 
aerem ; sed ego conterens liostem, non verbero 
aerem, sed castigo corpus meum^ id est carnis con- 
cupiscentias comprimo : et ita quod corpus redigo 
in servitutem, id est ut caro non solum non repu- 
gnet, sed etiam scrviat spiritui. ideo sic castigo et 
redigo, ne forte contingat quod contingere posset, 
ut, cum aliis pnsdicaverim, ipse efficiar reprobus «t 
damnabilis. Ubi ait ne forte. bene ostendit Deum 
siceiigeresuos utnon cogateos: ne libertatem arbitrii 
in eis destruat, quin si veliut iterum cadere, possint. ^ 
CAPtlT X. 
c Nolo enim vos ignorare, Iratres, quoniam pa- 

< tres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes 

< mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati 

< suntin nube et in mari {Exod. xiii» 21). Eioinnes 

< eamdem escam spiritalem manducaverunt , et 

< omnes eumdero potum spiritalem bil^erunt. Bibe- 

< bant autem de spiritali, consequente eos petra. 

< Petra autem erat Christus. Sed non in pluribus 

< eorum beneplacitam est Deo. Naro prostrati sunt 

< in deserto {NMm. xxvi, 65). Haec autem in flgura 

< facta sunt iiostri, ut non simus concupiscentes 

< maloruro, sicut et iUi concupierunt {Psalx\, 1 i) ; 



INST1TUT0RI9 OPP. PARS H. 



m 



< nequeidololatRe efiiclamini sicut quidam ex ipsis, 

< quemadmodum scriptum est : Sedit populus man- 

< ducare et bibere, et surrexerunt ludere {Exod, 

< xxxii, 6). Neque fornioemur, sicut quidara ex 

< ipsis fornicati sunt {Num, xxv, 1), et cecidenint 

< una die viginti tria millia. Neque tentemus Cbri- 

< stum, sicut quidam eorum tentaverunt, el a scr- 

< pentibus perierunt {Num. xxi, 6). Neqiie murmu- 

< raveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, 

< et perierunt ab exterminatore. flaec aratem omnia 

< in figura eontingebant illis ; scripta sunt autem 

< ad correptionemnostram, in quosfines saeculorum 

< devenerunt. luque qui se existimat stare; videai 

< ne cadat. Tentatio vos non apprehendaty nisi hu- 

< mana. Fidelis autem Deus est, qui non patietur 

< vos tentari supra id quod potestis, sed faciel 

< etiam cum tentatione {Hroventum, ut possttis sus- 

< tiiiere. Propter quod charissimi miht, fugite ab 

< idolorum cultura. Ut prudentibus loquor : Vos 

< ipsi judicate quae dico. Calix benedictioiiis cui be- 

< iiedicimus, nonnc commuiiicatio sangoinis Chri- 

< sti est? Et panis quem frangimus nonne par- 

< ticipatio corporis Domini est? Quoniam unas 

< panis, et unum corpus mulli sumus : omiies 121 

< quidem de uuo pane, et de unocalice participamus. 

< Videte Israel secundum camem : nonnequi edunt 

< hostias, participes sunt altaris? Quid ergo? Dtco 

< quod idolis immolatum sil aliquid, aut quod ido- 

< lum sit aliquid? Sed quae immolant gentes, < ds;- 

< moniis immolant, et non Deo {Deut. xxxii, 17). » 

< Nolo autem vos socios fieri daemoniorum. Non po- 

< testis calicem Domini bibere, et callcem daBmonio- 

< rum : non potestis mensse Domini participes esse, 

< et mens» dxmoniorum. Anaimulamur Dominiun? 

< Nunquid fortiores illo sumus? Omnia mihi licent, 

< sed non omnia ^xpediunt. Omnia mihi licent, sed 
i non omnia aedificaiit. Nemo quod suum est qua»- 
« rat, sed quod alterius. Omne quod in macello 

< venit, manducate, nihil interrogantes propter con- 
« scientiam. < Domini est terra, et pleiiitudo ejus 

< {PsaL x\v, 1). » Si quis vocat vos infidelium ad 

< coenam, et vultis ire : orone quod vobis apponitur, 

< manducate, nihil interrogantes propter conscien- 

< tiam. Si quis autem dixerit : Hoc immolatum esl 

< idolis : nulite manducare propter illum, qui indi- 

< cavit, et propter conscientiam. Couscientiam au- 

< tem dico, non tuam sed alterius. Ut quid enim li- 

< bertas mea judicatur ab aliena conscientia ? Si ego 

< cum gratia participo, quid blasphemor proeo, quod 

< gratias ago? < Sive ergo manducatis, sive bibitis, 

< vel aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei- facite 

< {Coloss. iii, 17).» Sine offensione estote Judaets ct 

< gentibus et Ecclesiae Dei : sicut et ego per omiiia 

< omnibus placeo, non quaerens quod mihi utile est, 

< sed quod mullis, ut salvi fiant. » 

EXP0S1T10. 

Quia Paulus dixerat : Castigo corpu* meum^ etc., 
ne ipse reprobus e/ficiar^ ad hoc diceret aliquis : 
Quare tantopere laboras, ne reproberis? Non enira 



Digitized by 



Google 



IT3 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EWST. I AD COR* iU 

credendom est Deum leviter reproUare nos, quibus A eorum beneplacUum est Deo; quia peeeando, datis 



baptismum, fidem et extera sacramenta Ecclesiae 
contulit, etiamsi injuste aliquando simus operati. 
Contra hoc Paulus probat nihil valere ad salutem 
sacramenta» si desiiit bona opera, Patres enim Ve- 
teris Testaroenti eadem qu^e habemus in veritate» 
habuerunt in figura ; sed quia male operati sunt, 
flon profuerunt iliis sacramenta ; sic nec nobis pro- 
derunt, si mafa fueriiit opera nostra. Littera sic 
jungitur : Propterea tantopere laboro, ne reprobus 
efliciar. Yideo enim non mihi suiiicere accepta sa- 
eramenta^ si dcfuerint opera ; quemadmodum nec pa- 
tribus npstris sub Veteri non suffecerunt, quia roale 
operaU sunt. Quod ut videatis, nolo vo$ ignorarey o 
fratre$^ quoniam patres no$tri^ id est Judsi, qui nos 
in cultu Dei praecesserunt, et docuerunt, et quorum 
figurae veritatem nostram genuere. lili, inquam, 
patres omnes, nuUo separato, fuerunt sub nube. Nu- 
bes illa quae inter ^gyptios et Judaeos posita fuit 
usque ad mare Rubrum, significavit divinam mise- 
ricordiam, quae catechumenos protegit, donec ve- 
niant ad baptismum. Et omne$ patres nostri trans- 
ierunt mareRubrum, ita et nos omnes per baptismum 
trausimus ; et omM$ patres nostri in Moy$e, id est 
in regimine Moysi baptizati ^unt^ id est profecti sunt 
in nube, separante eos ab i£gyptiis, el in maris 
transitu. Baptizati dicit, cum nec ista vox de illis 
tunc dicta sit, nec mare illud veritas baptismi fuerit, 
quia figura tantum, sed noroen significataB rei, pro 



sacramentis indignos se fecerunt. Vere plures eorum 
Don placuenint Deo : nam pro$trati $unt in de$erto^ 
provocantes super se iram Dei male agendo. Et hac 
praedicta non solum causa eorum facta $unt^ sed 
etiam in figura noslrt. In omnibus enim praedictis 
flgurata est veritas sacramentorum , quae data est 
nobis per Christum. Ideo in figura nostri facta sunt, 
ut non $imu$ concupi$cente$ malorum, $icut et illi 
muUoties mala concupierunt, 

Hic Paulus se inserit eis, ut melius eos retrahat, 
peccata quorum compatiendo sua facit. Nunc quae- 
dam peccata Judaeorum rcponit, quae vidit in Co- 
rintbils essc, diceus : Ne sitis concupiscentes malo- 
rum, scilicet, ueque eificiamini idololatrae. Hic jam 
' separat se ab iilis quibus in idololatria non cousen- 
sit, ne, inquam, $iti$ idololatrte $icut quidam eorum 
fuerunt. Corinthii autem idololatrae erant; quiavel 
sub veneratione idoli idololhyta comedebant; vei non 
curantes oflendere fratrem roanducando idolothyta, 
causa erant quare infirrous frater idololatra esset, 
et sic de idololatria accusabiles. Idololatrae fuerunt 
quidam Judaeorum, quemaitmodum de eis $criptum 
e$t in Exodo : Sedit populu$ Judaeorum manducare ei 
bibere, quae immolaverunt vitulo conflatili, et postea 
$wrrexerunt ludere {Exod, x\xu, 6), id est clioreas 
ducere, et caetera coram idolo. Vel surrexerunt lu- 
dere, id est idolum adorare : quod ludus et derisio 
videbatur de his, qui per tot miracula erant in- 



ipso significante ponit^ quia quemadmodum illi in q slructi. Neque fornicemur^ $icut quidam ex ipsi$ for 



ducatu Moysi protccti sunt, longe melius nos duce 
Cbrista protegimur in baptismo, in quo nobis pec- 
cata remiltit, et liberum arbitrium nostrum confor- 
tat ut possit resistere diabolo male suadenti. Ideo 
»;tiam ait, baptizati sunt; quia quam efficax nobis 
est baptismus ad salutem, sic esset eis transitus 
maris, si credentes mandatis Dei obedirent. Et omnei 
patrcs nostri manducaverunt eamdem e$cam^ id est 
manna. Escam dico ^piritualem^ id est spiritualis 
escae corporis et sanguinis Christi significativam. 
I Jeo etiam spiritualem ; quia quod esca corporis et 
sanguinis Christi facit in nobis, idem prodesset eis 
ad salutem manna illud, si in bono perstitissent. 
Non quod aliud fuerit quam manna. Et omne$ bibe- 



nicati $unt cum Madiauitis, et propterea ceciderunt . 
viginti tria millia {Num, xxv, 1). Foruicaiio eiai 
in Corinthiis, ut in eo qui duxerat uxorem patris, 
cujus per consensum alii mnt rei. Neque teHtemu$ 
Christunij sicut quidam eorum tentaverunt^ dicentcs : 
I Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto 
{P$aL Lxxvii, 19) > ; et illi perierunt a serpentibus, 
venenantibus eos, donec Moyses serpentem aer«um 
erexit in iigno, quem qui Judaeorum vide])at, ea die 
a laesione serpentum securus erat : qui serpens si- 
gniUcavitChristum secundum humaiiilatem, ut idem 
in Evangelio perhibet : c Sicul exahavit Moyses ser^ 
pentem in deserto, sic oportet exallari Filium ho* 
minis {Joan. iii, 14). i Tentabanl Coriuthii Deum, 



^nt eumdem potum, id est aquam fluentem de petra : D dum de resurrectione dubilabant, quasi Deus non 



putum dico $piritualem; quia potum 122 sanguinis 
Christi figurantem, et idem in fide valentem eis si 
boni essent. Nec semel inde biberunt, sed bibebant 
assidue de petra, id est de aqua manante de petra 
con$equente eo$, quia quocunque ibant in deserto, 
aqua illa sequebatur illos. Petra dico spirituali, id 
est spiritualem petram Chrisfum significaute. Quaie 
non semel, sed continue bibebant; quia non suflicit 
nobis qui quotidie in peccatum labimur semel su- 
mere sanguinem Christi, quia sicut quotidie cadi- 
mus, sic jugi medicamine egemus. Petra autem illa 
unde manabat aqua, erat Christus^ de cujus latere 
fluxit aqua nostrae regeneratiouis. Et licet tot sacra- 
meuta habuerint patrcsnostii, tamen non in pluribus 



posset, quidquid ex bonitate veliet. Neque murmu- 
raveritis, quod utique faciebant Corinthii, quornm 
quidam dicebant Paulum non ^se apostolum, e( 
similia : sicut quidam Judaeorum murmuraverunt, \i{ 
filii Core et Dathan et Abiron, dicentes Moysen non 
ex praecepto Dei consecrare Aaron in sacerdotem» 
sed pro exallatione sui generis ; et ideo perierunt ab 
exterminatorCy id esta percutiente angelo. 

Notandum est quod, quia Judaei rudes erant, nec 
spiritualia capere possent; ideo in carnalibus ser- 
vire Deo propositum fuit illis. Et sicut in carnali 
servitute offendentes, secundum carnem puniebau- 
tur; sic et nos quibns spiritualia data sunt, si in eis 
ofiendtmus, sicundum animam punicmur. Non so- 



Digitized by 



y^Google 



\n S. BRUNONIS CAUTHUSIANORUxM 

lum praedicla sacramenta in figura noslri pnccessc- A 
runt, scd etiam htsc oronia, el peccata, et p«na; 
peccatorum contingebant Ulis in figura nostri ; quia 
siilli 1'2S manentes in umbra, pro transgressu 
umbr» damuati sunt, quauto magis nos, si in ipsa 
veritaie pcccamus? Non solum kae illis m (igura 
nostri contigere, sed etiam scripta sunt Imc ad cor- 
reptionem nostram, ut pet exempla eorum corripia- 
mur. Nostram dico, in quos devenerunt fines sasaUo' 
rum; quia quantumcunque duratura sint hsec sa- 
cnla, nos tamen fines habemus; quia hi ritus, qui 
per Evangelium datisunt, iiunt uUimi ritus. Et ipsi, 
quandiu mundus erit, non finientur. Vel ita : In nos 
devenerunt fines swculorum, quia finita est omnis 
ssM^ularitas, sciiicet veterura rituum camalitas, ct 
tradila est nohis ipsa veritas. Quandoquidem priora ^ 
sacramcnta p.ntribus nostris nihil profuerunt propter 
pmatum, et haec ad nostram doctrinam scripta sunt. 

Itaque, id ost propterea ille vcstrum qni se existi" 
mat stare, scilicet qui sane intelligit de crcatLris 
IVi, sibique licere omnia, videat ne cadat per offen- 
diculum fratris. £t, ne in hoc verlx) quia dixeral t«f- 
deat ne cadai, turbarentur Corinthii, scientes justum 
etiam soptics in die cadere, determinat Paulus de 
qnocasu intelligat, dicens : Yideat quisque ne ca- 
dat, sic ut uon apprehendat vos tentatio^ id est dele^ 
clatio peccati, nisi quse sit humana, id est necessi- 
tate carnis veiiiens, scilicet veniaiis. Quod ad vos 
pertinet, \idete ut faciatis; quia Deus fidelis est et 
verax in promissis, qui fidelcs suos in nullo 'ieserit; 
qui Deus non patietur vos tentari supra id quod pati 
potestis. Secundum enim quod videt forlitudinem 
vel tencrltatem cujusque, tribulatioues disponit. Nec 
sriium non patietur vos supra modum tentari, sed 
etiam fuciet vobis cum tentatione proventnm , id est 
et augmentum virtutis qua perseveretis, ct au^men- 
tum tribulationis : faciet^ dico, ita ut vos possitis sns- 
tinere, ne iii tribulatione deficiatis. 

Propi^r (/uoi/, idestquia videndumesl stanti, ne 
cadat, Qt Deus praesto est qui manuro porrigat. Idco 
fugitea cultura idolorum ; si hoc facitis, tunc eritis 
mihi charissimi, Fugcre a cultura idolorum dicit et 
infirmis qui sub veneratione idoli comedebant, et 
bis qui, licct sanae fidei essent, tamen causa erant 
qua fratrum infirmitas corrumperetur. Et ut fugiatis r^ 
a cultnra idolorum, rem subtilem dicturus sum, in 
qua loquor vobis non ut simplicibus, sed ut pruden- 
tibus; et ideo vos ipsi judicate, id est quanto subti- 
lius poteslis, apud vos discutite hoc quod vobis dico, 
f>ummam sententiae breviter extra coUigamus : Ideo 
fugere debetis a cultura idolorum ; quia, sicut illc 
qui oorpori et sanguini Ghristi communicat, unuri» 
quodammodo flt cum Ghristo, sic iile qui communi- 
cat idolo, idolothyta comcdendo incorporatur dia- 
bolo. 

NuDC litteram exponamus : Fugiendum vobis est 
a cultura idolorum, quia calix, id est sanguis Ghri- 
sii. Caiix dico benedictionis, per quem bcnedictionos 
gratiarum accipimus : quia per sanguinem Ghrisii, 



INSTITUTOIUS OPP. PARS II. I7e 

si digne sumiuiu3, et a prioribus peccatis liberamur, 
et-coiitra vcnictilia confortarour ; cui calid nos bene' 
dicimusy laudanlcs eum, quod nunquam hnjusinodi 
ealix fuerit, qui et a peccatis )il)erarct, et ne altra 
peccaremus confortaret. Vel calix benediclionis, id 
est quem ipse Deus benedicit ct consccrat, et cui 
nos benedicimus per oflicium nostrum : Deus enim 
hoc cfiQcit per sacerdotem ministrum. Hic itaque ca- 
lix nonne est communicatio sanguinis C/tnslt.^idest: 
nonnc per sanguiuem assumptum unimur Christo, 
ipsique conformamur? Et panis, id cst verum corpns 
Ghristi, qui sub specie sola panis accipitur. Pattit 
dico quem nos in altari frangimus^ ut quod uniun 
est in veritate (licet ita videalur), scindi tamen non 
potest, dividentes significemus nos, qni divcrs» 
personae sumus, unum fleri in Ghristo. llic, inquam, 
panis quem frangimus, nonne est participatio corfo- 
ris Domini ? id cst : nonne per hoc corpus Deum in 
nobis capimus, eumque nobis incorporamus? Idco 
in duabus subslantiis, corporis scilicet et sangninis 
sacriflcium 124 '^^^ ^^"s institnit ; ul per camcm 
in altari traditam osienderet sc rcdimere cariicm 
nostram, per hacc sacramenta in incorniplionem 
quandoquc transfercndam ; et per sanguinem qucra 
tradit, insiniiaret se simililer redimisse animam no- 
s%*am; ad quod de aninia insinuandum : quia rein- 
corporali uti non poluit, digiie per sanguinem, qui 
sedcs anima^ dicitur, animam figuravit. Nec in duas 
srjbstantias distribuit, ut divcrsas partes ejus inlcl- 
ligeret. Qui enim sanguinem tantuni, vel coqius so- 
lum, totum accipit : qtii utrumqnc accipit, nou 
magis per utrumque, quam per allerum acciplt< 
Quod corpus sicut vera caro Ghristi est' sub specie 
panis, ita per solam specicm atteritur, diminullur, 
in partes dividitur, cum in veritate incorrupiibile, 
indivisibile, impotens diminui pennaneat. Verc per 
acceptionem sanguinis e( corporis Ghristi uniinur 
Ghristo; quoniam mutti sumns unus panis, id estsic- 
ut in pane dlversa grana in unitatem panis trans- 
cunt , ita et nos unimur fide, spe et charitale. Su- 
mus etiam multi unum corpus secundum divcrsila- 
tcm membrorum sibi invicem in unitate dilectionis 
subservientium. Nos omnes sumus unus panis et 
unum corpus : qui participamus de uno pane et de 
unocalice, id est de corporeetsanguineChridllper 
quem counimur Christo, incorporantes eum nobis. 
Modo secundum Ambrosium, quod sequiiur dica- 
uus : Israel, id est o fidelis anima, quae Deum 
ifitucris, quod in spiritualibus modo vobis osiendi, 
videte idem ficri secundum carnem^ id est per carna- 
leiK participationem idolothyti diabolo communicare. 
Nonne QXiim qui edunt hostias immolatas diabolo, 
participes sunt altaris diaboli? id est : nonne com- 
municant ipsi diabolo per hoc quod participant qu^ 
super altare idoli immolantur? Quemadmodum m 
spiritualibus, sic in carnalibus quin fiat, negari non 
potcst. Quia dico comedentes immolata idolo part'' 
ciparc diabolo, ergo quid dico, id est an hoc dicere 
existimor qnod immolatum idotis sit aiiquid aiiud 



Digitized by 



Google 



177 EXPOSmO IN EPISTOLAS PAUU. — IN EPIST. 1 AD COR. 178 

qaaui essei priusq«iaiii iminolaretury Absit hoc ut A Ne iu praedictis offendatis, sic discernite': Omfie 



videar hoc dicere quod idolum sit aliquid aliud 
qoan» kipis vel lignum, vel iilud unde fabricatum 
CBt! quia per immolata Ipsi dico bominem untri 
diabolico. Non utique dico ,quod immolatum idolis^ 
vel idolum aliquid $U quod prius non fuerit; sed hoc 
dicOy quod gentes quw immolant hasc, immolant illa 
dtemottiis, et per hoc uniuntur ipsis, non per camem 
iinroolatam, quod aliud sit quam caro, neque per 
iJcrfum, quod aliud sit quam prius fuerit. Damoniis 
immotanty et non Beo : quarc diabolo sese incorpo- 
rant. Yel aliter (nt extra librum adaptationem simi- 
litttdinis accipiamus), ita : Quia comrounicantcs 
corpori et sanguini Christi uniuntur Christo, ita per 
simile participantes immolatis idolo uniuntur dia 



quod in macello venit^ id est venditur, manducatej 
nihil tnterrogantes propter conscientiam^ quara in se- 
quentibus determinabit. Manducate omnia, quia Do^ 
mini est terra et plenitudo ejus (Psalm. xxv, \). Si 
quis autem infideiium vocat vos ad prandium, et vul* 
tis ire, quod bene licet (quia de inlidelibus non ha- 
bemus judicare) omne quod vobis apponitur mandu" 
cate^ nihii interrogantes propter conseientiam^ quam 
iterum determinabit, vos nihil interrogetis. ScJ si 
quis dixerit vobis : Hoc est immolatum idolis^ nolite 
illud manducare propter illum qui indicavit, et pro* 
pter conscientiamy quam nunc dcterminat. Conscien-' 
liam autem dico non tuam^ qui tide sanus es, sed 
propter conscicntiam alterius, id est infii-mi fratris, 



bolo. Ethocextra litteram accipiamus, utquod per ^ "® offendat te. Dixit conscientiam, priraum notans 



spirilualia ostendit, in carnalibus videatis : Vidcte, 
modo Israel, id est Judaicum populum, secundum 
camem, id est secundum carnales ritus agcntem. 
Nonne eniro qui apud Juda&os edunt hostias immo- 
latas l>eo, participes sunt altaris, id est parlicipant 
Deo cui immolant in aitari? Eodem modo qui edunt 
idolotfayta, participes sunt diaboli. Et hoc exlra li- 
bram. 

Seqnens littera sic jungitur : Quandor|nideni dico 
coroedentem idolothyta participare diabolo , ergo 
quid videor dicere? Sequens littera non mutatur. 
Proptcrea volo vos fugere a cultura idolorum , quia 
nolo vos fieri socios damoniorum^ sicut probatum est 
esse eos qui idolothyta comedunt. Id(yo essetis so«i r 
dssmoniorum, nisi idola fugiatis, quia non potettis 
bibere caticem dcemoniorum et calicem Domini, Et 
mn potestis esse participes mensas Domini et mensw 
dasmomorum. Debemus fugere a cultura idoiorum, 
ne associemur dsemoniis. Debemus etiam ideo, quia 
participando mensae daemoniorum, semulamur, id 
cst invidemus Domino, cujus regnum ex 125 "<>-. 
bis ipsis, etimitatoribus nostris diminuimus. Sed an 
eemulamur DominumfMvilo utique nostro invidemus 
ei, quia nunquid fortiores itlo sumus? Qm autem 
fortiori se invidet, male agit,quia opprimitur ab ilio. 

Dicerent ad faaec, qui sana lide idolum iiiique im- 
molata nihil esse crederent. Videris, Paule, intelli- 
gere immolata idolo allquid esse, cum nos propterea 



conscientiam Judsei qui, si videat Christianum ido- 
lothyia comedentem , dicel non adha^rendum esse 
Christianae fidei; quia revertuntur ad cuUuram 
idoli. Secundo conscientiam gentilis, qui videns 
illud idem dicet : Quare dimitterem idoia mea, cum 
Chrisliani ad ea revertanlur? Tertio conscientiam 
infirmi fratris, propter causam sxpc dictam. Propter 
conscientiam altcrius abstinere debes. Quia ut quid 
iibertas mea, id est hoc quod mihi ex sana fide licet, 
judicatur, id est judicabilis fiat et damnabilis ab 
aliena conscieniia^ id est propter infirmam conscien- 
tiam fratris. Et si ego participo idolothytis cum gra- 
tia^ id est coroedeus in nomine Doniiui, quare blas" 
phemor, id est cur me blasphemabiiem exhibeo, pro 
eo quod gratias ago? Putat enim me infirmiis vel 
iafidelis idola venerari, cum ago gratias Deo. Quan- 
doquidem conscientia nullius laedenda est, ergo sive 
manducatis, sive bibitis, vel aiiud quid facitis, hacc 
et omnia facite, non in licentiam fidei vestrx, sed in 
gioriam Dei, ut nemo juste vel injuste possit caium 
niari fidem Christi. Et ut in gloriam Dei omnia fa* 
ciatis, estote sine offensione Judans et gentibus, et 
EcclesiiB Z>et, id est infirmis fratribus, sicut supra 
delerminatum est. Estote dico et sicut ego placeo, id 
est piacere laboro omnibus per oninia, non quwrens 
quod milii solum utiie est, sed quod ulile sit multis^ 
ut sic sq/rt fiant multi per me. Et ut multis utiles 
sitis, eslote in hac re imitatores mei. Quod si roei 



dicas fieri socios dsemonioram. Absit hoc! ait Pau- D ^"^^^ ^^ Christi, sicut et ego Cbristi imitator sum. 



lus. Hoc enim plane profileor, quod omnia ista iicita 
sunt mihif et cuicunque sanam fidem habenti ex fide 
comedere, sed taroen ideo.non licere, quod itoit 
ontjfta expediunt, sed potius beatitudinem per offen- 
diculum fratris impcdiunt. Iterum idem^ omnia uti- 
qiie miki licent, secundum sanam fidem, sed non 
omnia mdificant proximum, et in eo quod destruunt 
eum, non licent. Et quia ad asdificationem proximt 
omnia agenda sunt, propterea ne^no qumrat quod 
suum est tantum, et non proximi, sed quaerat quod 
alterinSf id estquod ad aedificationem proximi valet. 
Quia modo dixit secundum fidem licere, proptcr 
offendiculum fratris nou licere. Determinat moilum 
quando his cibis uli liceat, et quando non, diceiis . 



CAPUT XI. 

4 Imitatores mei estote, sicut et egoChristi. Laudo 
i autem vos, fratres, quod per omnia mci meroorcs 

< estis; et sicut tradidi vobis praeQepta mea teneiis. 
i Volo autero vos scire, quod omnis viri caput Chri- 

< stus est; caput autem mulieris vir (Ephes, v, 25) 

< caput vero Christi, Deus* 126 Omnis vir oran- j 

< autprophetans» velato capyte, deturpat caput suum. 

< Omnis autero mulier orans aut prophctans, non 

< veiato capite, deturpat caput suum : unum est 

< enimj ac si decalvetur. Nam si uon vdatur mu* 

< licr, tondeatur. Si vero turpe est mulieri tonderi 

< aut decalvari, velet cdput suum. Vir quidem non 
• dcbet velare caput suum ; quoiiiam imago et gloriu 



Digitized by 



Google 



179 S. imUNONfS CARTHUSIANORUM 

Dai est, mulier aatero gloria viri est. Non enim A 
vir ex mnliere est, sed mulier ex viro. Etenim non 
est creatas vir propter mulierem, sed mulier pro- 
pter virum. Ideo debet mulier velamen habcre su* 
per caput suum, et propter angelos. yemmtamen 
neque vir sine muliere, neque mulier sine viro, in 
Domino. Nam sicut muiier de viro, ila et vir per 
mulierem : omnia autem ex Deo. Yos ipsi judi- 
dicate : decet mulierem non velatam orare Deum? 
Necipsa natura docet vos, quod vir quidem si 
comam nutriat, ignominia est ilii : mulier vero si 
comam nutriat, gloria est illi ; quoniam capilli pro 
velamine ei dati sunt. Si quis autem videtur con- 
tentiosus esse, nos talem consuetudinem non tia- 
bemus, neque Ecclesia Dei. Hoc autem prsecipio : 
non laudans, quod non in melius, sed in deterius 
convenitis. Primum quidem convenientibus vobis 
iu Ecclesiam, audio scissuras esse inter vos, et ex 
parte credo. Nam oportet et haereses esse, ut et 
qui probaii sunt, manifesti fiant in vobis. Conve- 
nientibus ergo vobis in unum, jam non est Domi- 
nicam coenam manducare. Unusquisqueenim suam 
coenam praesumit ad manducandum. Et alius qui- 
dem esurit, alius aotem ebrius est. Nunquid do- 
mos non habeiis, ad manducandum et bibendum? 
Aut Ecclesiam Dei contemnitis, et confunditis eus 
qui non habent?Quid dicam vobis? Laudo vos? in 
hoc non laudo. Ego enim accepi a Domino, quod 
et tradidi vobis, quoniam Dominus noster Jesus 
Christus in qua nocte tradebatur, accepit panem, ^ 
€t gratias agens fregit, et dixit : Accipite et maz- 
ducate : Hoc esl corpus meum, quod pro [omni- 
bus] vobis tradetur; hoc facite in meam comme- 
morationem. Similiter et catlcem, postquam coe- 
navit, dicens : Hic calix novum testamentum est 
in measanguifie ; hoc facite, quotiescunque sumHs^ 
in meam commemorationem. Quotiescunque enini 
mandueabitis panem hunc, et calicem bibetis, 
mortem Domini annuntiabitis, donec veniat. i Ita- 
que quicunque manducaverit panem, vei biberit 
caltcem Dorai-ni indigne, reus erit corporis et san- 
guinis Domini {Joan. vi, 59). > Probel auleni se- 
ipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice 
bibat. Qui enim manducat et bibit indigne, judi- 
cium sibi manducat et bibit, non dijudicans cor- D 
pus Doniini. Ideo inter vos multi inlirmi et imbe- 
cilles, et dormiunt multi. Quia si nosmetipsos 
dijudieflremus, non utique judicaremar. Dum ju- 
dicamur aulem, a Domino corripimur, ut non cum 
hoe mundo damnemur. liaque^ fbatres mei, cum 
convenitis ad manducandum, iiiviecm exspectatc. 
Si quis esurit, domi manducet, ut non in judicium 
eonveniatis. Ca^ra autem cum venero disponam. i 

ExresiTio, 
Poslquam de immohitis iddo reprehendit eos ne 
vel sub oifendieulo fratris, vel sub veneratione idoli 
participarent illis, transit ad aliud, .quod nimis im- 
pudice consueveiant, scilicet ut viri velato capiic 
orarent in Ecclesia; muUeres vcro denudato : quod 



INSTITUTORIS OPP. PAKS H. 480 

ne ulterius liat in eis, prohibet et lege eon<HtioDis 
eoram et auctoritate sanctornm, et quia natura re» 
pugnat, Littera sic jungitur : De hoc quod vel sub 
veneratione idoli, vel sub offendicul& fratris idolo- 
thyta comeditis, vos reprehendo. De hoc aatem 
laudo vos, fratres, quod estis memores mei per 
omnia quse imperavi vobis. Memores ideo; quia, 
sicut tradidi vobis praecepta mea, sie tenetis nihii 
inexpletum praetermittentes. £t hoc totum irouice; 
quia mandatum ejus vix in aliquo tenueraot. Sed 
licet ita laudem vos, in eo tamen vitupero, quod vir 
veiato capite, mulier nudato, deturpat se. Sed pras 
mittit rationes, quibus sie non debere fieri appro- 
bet, dicens : Ne tam perverso more deturpetis ca- 
pita vestra, volo vos scire quod Christus caput est 
127 omnis viri divitis vel pauperis ; a Deo enim 
principium habet non ab alio. Et quemadmodum in 
eapite omnes sensus habemus, et nullam in corpore 
praeter tactum , quem habemus iterum in capite ; 
sic omnes sensus nostri consentire, et cooperari 
debent capili suo Christo ; Christus est caput viri : 
vir autem caput est mulieris, id est priQCtpiom. De 
costa enim viri fabricata est muiier » et sie roale- 
riam principii sui traxit a viro : qui vir a Deo tan- 
tucn habuit priucipium. Christus est caput viri; 
Deus vero cst caput, id est principium Cbrisli, 
secuudum liominem caput specialitcr^quiaimmu- 
nem a peccato per unitam ipst divinitatem Cbri- 1 
stum Deus constituit. Seeundum Deitatem Deus ! 
est caput Christi; quia Filius principium habet a 
Patre, Patcr uon ab alio. Et quia vir Christun 
solummodo caput habet, ideo omms vir orans in ee- j 
clesia Dominicam orationem, vel quaslibet oratiooes, 
aut prophetans; prophetare dicit, vel symbolum 
dicere , in quo carnis resurrectio et vita alerna, 
qu<e futura sunt praedicuntur ; vel propketanSt idest 
legens in ecclesia et revelans quae praeterita sun( 
vei futura solummodo de Christo;vir ita faciens, 
deturpat caput $uum, 

Possemus hic dicere caput viri Christum queni, 
dum inhoneste agit , quantum ad se deturpare vide- 
tur, cujus jussa speniit ; sed quia sequens littera sic 
non patilury dicimus : .Yir velato capite orans detur- 
pat proprium caput, dum libcrlatem quam habel 
(quia sub nullo prsctcr Christum est) tegit vela' 
mento : quod signum est erubeseendae subjectionis. 
Yir velato capite orans detnrpat proprium capai; 
sed omnis mulier orans aut propketam (sicnt supi^ 
expositum est) non vehto capite^ d$turpat pro- 
priumcaput^ quod semper velare deberet, in signum 
e|us erubescentiae, qued totius perditionis causa sit 
muKer, et maxime eum in Ecclesia suo praescDU- 
tur judici, cui omne genus heminum Infestiim ^ 
eit, dumdiabolo coiisensit, et ad eensentiendum 
eidem virum impulit. Yere, muUefem non velare 
capui , est deturpare eaput. Nara unum et ide*" 
.8*, quod non velat caput ac si decalvetur , id «"st 
;apiIIos in fronte discriminet, cum certum ^'* 
quod Bolit tonderi. Decaivclur tantum pusuit» 

Digitized by V:iOOQIC 



481 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. - IN EPIST. l AD COR. 



182 



a«<m uaquc habet pro .mconvenienti, qaia scie- A Ha« pramissa lcguntur suJ»allcgo.iaMC : Vi.qul 



bat illas nallo modo vellc tonderi. Verc non velare 
caput csl decalvari : nam « non velatur mulier, 
lonrfMrtr : qood qnia nuUo niodo faciet, sequilur 
ut non velalo capite dccalveiur. Ex non velato ca- 
pite, sequitur nccessario vel decalvari, vel tonderi ; 
sed ii turpe esl mulieri, quod ulique dedeceret ton- 
dm, vel decalvan, velet caput suum, quod deceret. 
Mulier vclet caput, sed vir non debet vetare caput, 
quoniam vir est imago Dei , a quo formam el prin- 
cipinm habet, et est vir gloria Dei. Si enim bene 
egerit, gloriatur Deus in eo. Vir e$t imago et gloria 
Dei, Sed mntier e$t gtoria viri; quia debel a viro gu- 
bemari; et si bene gubernala.fuerit, gloriam habet 
super his qua mulier benc gessit. Vere vir solius 



in prima creatione faclus fuil a Dco, in mulla ra- 
tionaliUtis forliludine signiflcal ralionem,qnjE sein- 
per regere debet sensualiiatem ; mulier aulcm quae 
nonadeo fortis fuit', sicul vir, significat sensuali- 
tatem qnae, bene gubernata, obedire debel ralioni. 
Quod ulique diabolus sublililer intuens virum sc 
non posse perverterc , cum magis ralione vigerct, 
quam sensualitate mollesceret; aggressus est mulic- 
rem , quam sensii magis sensualiiale prcmi, qiwm 
ratione erigi. Etsecundum hoc, sic dicimus : Vir 
non debet vclare caput, quoniam vir est imago Dei, 
id est per vim ralionis imaginatur Deum, et per ra- 
tionem agendogloria eslDci.Glorificalur cnim Dcus 
in bene agenlibus servis; mulicr aulem, id esi ipsa 



super his qua muiier Denc gessu. vere u» suuu» m i^..^ agv,..*.— .....^, .- , - 

Mgioriaest, et mulier gloria viri. Nam vir non » sensualitas, gloriaest vin per rationcm Dcom ima- 



eu ex mutiere , id cst in prima conditione vir non 
babuit origincm ex muliere, quse necdum erat; 
ted mutier principium ]ial)uil ex viro , quia de cosla 
\d;e aedificata cst Eva. Uerum verc rtr est gloria 
tantum Det, et mulier viri. Etenim vir non est 
creatus propter mulierem,Vii servirct ei , quia Deo 
soU; sed mutier creata est propler virum , ul omni 
scr^itute raanerct in adjulorio viri. El qtiia nmlier 
ad gloriam viri facta est, etut scmpcr viro subes- 
sel, ideo muller debet semper kabere potesiatem, id 
esl signum quod sit alicn» potestatis, supra caput , 
quodvelare debet in signum sul)jectionis ; eipropier 
(mgelosy id est propter doctorcs Ecclcsi», qui angcli 



ginanlis : sensualiias enim benc operando consen- 
ticns i-alioni , gloria ejus esl. Et licet per virum 
rationem, per mulierem accipiamus sensualitatcm, 
non lamen negamus quin utrumque sit in ulrociuo, 
ct ratio in muliere vir dicilur; et sensualitas in 
viro mulier appcllatur. Nec sic de rationc ct sen- 
snaUtatc hic agimus, quin semper ad ipsas pcrso- 
nas respiciamus.VLr debet esse gloria Dei,etmulier 
tiri. Nam vir non est cx mulierc, id est ralionali- 
tas non debct pendere ex sensualilate, sed miilicr 
ex viro, id esl sensualilas ex ralione. Vir utiquc 
non csicx muliere. Etenim vir non est crealus , id 
est ralio non ad hoc daia est tiomini propter mulie- 



(licuntur, quia Dei nunlii sunt, ne visa lascivia im- ^ rcm, id est ul scqualur scnsualilatem, scd mulicr 
^ .. .,...._ „.- ...- «j «^o ^ 4^^ «i«,m \A nftt fiensualitas creata esl pro- 



pudicarum mulienim, illicitc moveantur ad cas. 
Vel propter angelos Dei, qui praescntes sunt in om- 
nibus Ecclesiae sacramentis , ne offendantur in- 
lemperantia Untae libidinis. Vel propter angelos, id 
cst propter patriarchas et priores sanctos , qui ne 
hoc fieret prohibuerunt.Quia modo adeo dcprcsserat 
muliebrem sexum , sic pcr omnia 128 ^»ro >n^^" 
guiorem factum. Nunc relevat et consoialur eum, 
diccns : Licet in prima creatione yir mulierem pr»- 
cesserit, tamen in scquenii successione generandi, 
▼ir ct mulier pares sunt; quia neque vir sinemutiere, 
neque muiier sine viro geuerare queunt, scd partici- 
paiioDc aUerius acqualiter generat uterque. Nec ta- 
men quod ex sc procreari possint, scd totum in 



proptcr virum , id cst sensualiias creata esl pro- 
pter obediendum rationi. Elquia mulicr propter vi- 
rum creata est , ideo debcrei habere signum pote- 
stalis supra caput, el propter angelos, sicut dictum 
est. Sed licct virum tanta dignitatc prajlulcrim mu- 
licri, tamen ncqucvir sioe mulierc, ncc mulier 
sine viro, id est alter non praecedet altcium in 
Domino, id est in bcatiludine, solummodo bcne 
opercntur : licet in prima crcatione vir mulicrcm 
praecesserit, vere altcr non prseccdel allcrum in 
salvatione; nam illud quod supra dictum csl, mu- 
lier de viro, vir non de muliere, nihil nocebit, cum 
in succcssionc generationis Vir ita sit de mulicrc, 
sicut mulicr dc viro, licet in prima creatione mu- 



Domino : Dominus enim pcr conjunctionem masculi D tier de viro solo geherala sit, omnia autem ex Deo . 



ci feminae crcat hominem. Vere nec vir sine mu 

liere, nec mutier sine viro : nam sicut mulier ge- 

werdUiT de viro ; ita et vir generatur per mulierem. 

flicquidam insidiantur verbis Pauli, quare dixe- 

ril mulier de viro , vir non de muliere , sed per 

mulierem , dicentes de solius viri semine concipi 

puerum sine semine malris , sed tantnm per mu- 

lierein foveri puerum in utero matris, nec matcr 

babeat ibt semen, sed solam uteri nutrituram. Male 

oxponentes verba Pauli , cum per tam bene sit ma- 

leriale, qaemadmodum de, Licet dicam mulierem 

generari de viro el e converso, tamen hxc et omnia 

quaecunque sunt ex Deo sunt; quia ncc vir nec 

inulier per se possunt aiiquid sinc Deo. 



sicut dictum est. 

Probavit sccundum ordincm crealionis secundum 
instituta Patruni, virum non debere volari, nec mu- 
lierem denudarc Caput. Probal idem per naturam 
utriusque : quae viro breviores capillos dcdit iu 
signum libertatis; mulieri prolixos in signum ve- 
landi pudoris. Licct enim quidam viri longiorcs 
habeant,hocfit per artcm, non pcr naturam. Si 
vero feminae breviores habeant, hoc est ex aliquo 
vitio, nonex natura. Littera slc jungitur. 129 
Probavi superius per ordiuem creationis velandum 
esse caput mulicKS. Nunc t>a« ip«t , Corinthii, ;«- 
dicate , quod non debere ficri probabo per naturara, 
Judicate, inquam , an dccet mulierem non velatain 



Digitized by 



GoogI( 



185 



S. BRUNONIS CARTHUSIANORLM INSTITUTOIUS OPP. PARS «. 



m 

orare Deum? Non utiquc; quia nec ipsa nalura do- A damnabiiuini penilus. Propter icissuras mm Kcet 



cet vos sic agcre, imo proliibet. Et cum natura 
prohibeat, si vir quidem nutriat comam, ignominia 
est illi, quia contra naturam agit. Si vero mulier 
nutriat comaniy gloria est iUi; quoniam capilU longi 
dati sunt ei a natura pro velamine^ id est iu signum 
velaminis, quod capiti seroper debet supponi. Pro- 
bavi per ordinem creatiouis, et per legem naturae , 
yirura noii debere caput velare, nec muUerem de- 
nudare. Sed si quis inter vos videtur contentiosus^ 
nec consentit nostris rationibus, boc unum dice- 
mus ei : Frater , nos non habemus talem consuetu- 
dinem^ nec habuimus in synagoga Judaeorum, neque 
adhuc habemus in nova Ecclesia Dei , ut vir velato 
capite , mulier non velato oret. Et quia consuetudo 



corpus Ghrisli accipere. Tdeo etiam vobis non licet : 
quia unmquisque vestrum pr(esumit^ id est, praesu> 
mcndo anlicipat propriam comam^ non solum ad 
apparandum, sed etiam adcomedendum. Et prster^a 
aliud malum : quia atius quidem (qui non babet 
unde sibi^pra^paret) esurit, Iterum aliud malum: 
Aiius autem ebrius est. Sed sic in ecclesia conie- 
dentes, nunquid non habetis privatcu domot ad maii« 
ducandum et bibendum? quas si non haberetis, 
tolerabiliusesset in platea comedere. Aut cotitemttiiit 
130 Ecclesiam Dei^ in qua inebdamini ; et coa- 
funditis eos, id est verecundiam inferlis paupcribus, 
qui non habent quid sibi praeparent ? 
Et quia sic impudenter agitis, quid dicam vobit ? 



hoc non habuit, nec adhuc habet , propterea, quia ^ Certe sine charitate esiis, contemptores Dei, secta- 



admonitione nostra abuteris , jam non solum sua- 
deo, sed ex auctorilate nostra praecipio ne ulterius 
fiat hoc insuetum. 

Postquam ab hoc malo coercuitCorinthios, transit 
ad alia, in quibus longe deterius offendebant : 
seducti enim a pseudomagistris , dereliquerant 
institutionem Pauli, quam eis tradiderat de susce- 
ptione corporis et sanguinis Gbristi. Suaserant enim 
eis pseudo, quod post ccenam communicari deberent : 
hac enim hora Ghristus tradiderat haec sacramenta 
discipulis suis participanda. Unde in multa mala 
devenerant ; quia, cum inter eos essent schismata , 
ad unitatem corporis Ghristi accedere praesumebant ; 
et aliud malum, quia prius coenabant et inebria- 
bantur, et hoc in ecclesia et in his coenis eos qui 
tantos apparatus non habebaut, erubescere facie- 
bant, ncc indigentibus aliquid ministrabant, et post 
haec mala mensae Domiui se ingerebant. Littera 
sic jungitur : iloc quod praemissum est ne flat prae- 
cipio, iiiud aliud non laudans, sed magis improbans. 
lloc scilicet, quod convenitis ad coenam Dominicam, 
in qua deberetis unum ileri, vos dico non per hoc 
profecturos iq melius,sicutdeberelis, sed lapsurosin 
deterius.Et cum multasintmalavestra,primum qui- 
dem omnium hoc repono, quod, vobis convenientibus 
in ecclesiam, audio inter vos esse scissuras et discor- 
dias, cum Ecdesia unitatem exigat, et, sicut audio, 
bene credo ex parte^ id est propter partem de vobis, 



tores gulae, etc. Laudo ego vos in hoc ? utique noh 
iaudoy imo vitupero. Yel ita : Laudo vos in qui- 
busdam aliis, sed in hoc nullatenus laudo. Postquam 
vituperavit in eis ordinem in quo male consueveraut, 
determinat eis quomodo sacramenta Ghristi accipere 
debeant , scilicet in abstinentia, non in ebrietate, 
sed in dolore, et in tribulatione. Ultera sic jungitur : 
Non laudo vos quia corpus Domini ebrii suscipitis ; 
sic enim non esset accipiendum, sed in commenio- 
ratione tribulationiset mortis Ghristi. Sed priusquam 
ad hoc veniat, commeudat illud quod dicturus est 
auctorilate Domini, dicens : Ego accepi ab ipio 
Domino quod jam tradidi vobis^ et nunc iterum tra- 
dam , boc scilicet quod Dominus nostcr Jaus 
' Ghristus in illa nocte , (nox autera s^nuui cst 
adversitatis et tristitiae ; in qua nocte nou epula- 
batur, noii inebriebatur, sed ad mortem pro peccatis 
nostris tradebatur) accepit panem^ id est veram 
substanliam panis. Et agens gratias Deo Pairi d« 
hoc ; quia, sicut per eum disposuerat, humanum 
genus rcdimebat, et in obcdientia Patris perseve- 
rabat. In his verbis quibus Ghristus gratias e%ii 
Patri, dicitur substantia panis et vini apposila in 
aluri, iransireinveram carnem et verum sanguincm 
Ghristi. Cratias^ inquam, agens [regit illud, quod 
unum ct inseparabile durat in aeternum ; sed fregii, 
cum singulis totum dedit : ut per hoc iusinuarct, 
nos, qui personis diversi sumus, debere unum iieri 



quos in schismaUbus scio gloriari. Grcdo uUque ^ m diieciioiicm, Fregit.inquikm.et dixit : Accipite, 



nani cportet credci^e. Nam religiosae personac man 
daverunt mihi. Vel ita : scissurae in vobis ideo sunt; 
nam oportet esse scissuras, id est quas1il)et discor- 
dias, et (quod majus est) hasreses. Necesse est enim ut 
veuiant scatidaia^ ad hoc, ut qui probati sunt et a 
Doo elccU, fiant manifesti in vobis, perduranies in 
tentationibus, et ul reprobi liant similiter nianifesti. 
Quandoquidem scissurae sunt in vobis, ergo convc- 
nientibus vobis in uNtifii, qui unitati contradicitis, 
jam non est, id est, pro sola causa discordiae non 
licct mandncare Dominicam ccenamy id cst corpus ct 
sanguincm GhrisU, quae Dominus discipulis in coena 
tradidil ; vel jam, id cst in hoc muiido, Dominica 
cuena vobis pro disco.dia intcrdicitur, sed in fiUuio 



id est, acceptabile hoc habete, et subtiliter discutite 
mysterium hujus sacramenti; ut, quemadmodum 
ego pro vobis, sic et pro nomine meo et proximis 
pati gau«leatis. Accipite, inquam, et manducate. In 
qua re Ghristus insinuare voluil non suflicere nohis 
si credamus, nisi gustando videamus quam suavis 
est Dominus ; sicut manducare non proficeret, nisi 
credercmus. Et lioc quod panis paulo ante crai, 
nunc vcre est corpus meum ; quod corpus tradciur 
pro vobis in morlcm, licet nunc iilud vobis porngam 
immortalc ct impassibile. 

Notandum esl hoc cliam sic csse signa subslantKK; 
ul nullara ibi qnalitatcni nolenl, noque roorUditatein, 
nequeimmorlulilatciii. Ntc nuraiiMum esl si (4"^°^" 



Digitized by 



Google 



185 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. I AD COR. 



m 



adiDodum ail Atigustiiius) maiiibus morlaUbus- se AQui enim manducat et bihil indigne, hlc manducat et 



iinroortalem ferebat, eum in transfigaralione (Matth, 
xvij), qul tunc et postca mortalis fiiit, se in gloria 
immortaiitatis et tmpassibilitatis Petro, Jacobo et 
Joanni ostendit. Manducate^ inquit, eorpus meum : 
et koc facitef id est, continue sumite. Non in gaudio 
et ebrietate, sed in meam commemoratiotkim : ut vos 
semper meroores passionis et mortis mese, et pati 
et mori velitis pro me. Similiter sicut corpus, aecepit 
calicem po$tquam ccmavit (hic innuit, quod post 
coenam corpus similiter dederit) ; accepit, inqiiam, 
caiicemj dicens: Hie caiix qui pauio ante vera 
substantia vini erat : hic utique calix est mcus 
^nguis: et in hoc meo $anguine est novum testa- 
mentum, id cst nova promissio. Lex enim vetu^ 



bibit non induigcntiara, scd jvdicium, id est damna- 
tionem sibi ; et merilo , quia non dijudicans, id est 
parum discerncns ab alio cibo corpus Domini , 
quemadmodum non discemebant Corinthii ; quia 
quod in toto praemiserat, de Corinthiis maxime in- 
tellcxerat. Ex praemissis infert in eos : Quia indigne 
sumitis corpus Doroini, nec ab anis cibis illud diju- 
dicatis : ideo inter voSy o Corinthii, muiii sunt tV 
(irmi^ febribus et hujusmodi passionibus ; et muiti 
imbeciiiesy qui viitute membronim privantur; et 
etiam dormiunt muiti somno mortis. Quia non exa- 
minamus nos, ideo sic affligimur ; si vero nosmetipsos 
dijuditaremusj id est mala facta nostra dijudicare- 
mus, id est damnaremus flagello poenitentiae, non 



camalia pro iJttebat ; scd hoc sacramentum cor- Q ulique judicaremur, id cst damnaremur pro his a 



p ris et sangninis mei rem novam, quia spirilualcm 
beatitudinem promlttit. Testamentum ctiam idco 
iiovam, quia nunquam est immutandum, ut alii 
ritus indiicantur. Et itoc, scilicet sanguinem meum ; 
(acite, id cst sumite, in meam commemorationemy id 
est contrito et hamiltato corde, non scmcl, sed 
qnotiescunque sumitis. Et justum est ut hoc sumatis 
iii mcmoriam mei ; quia quotiescunqu^ manducabitis 
pffnem /i« itr, id est vcrum corpus meum, quod spc- 
cieni et saporem panis rettnet (ne sumentes illud 
abhorreant) ; et quoties bibetis liunc caiicem, id est 
sanguinem 131 meum (propter saporem et spe- 
ciem vtniretiiientem),^fto(te<, inquam, hsec sumetis, 
wmuntiabitis , id est repi-aesenlabitis mortem Dominiy 



. Doinino. Unde cnim homo seipsum judicat, inde li- 
ber evadit judicium Dei. £t licet pcr infirmitatem et 
imbecillitatem sic affligamur a Domino, tamen dum 
sic judicamur, et, secundum quosdam de nobis malc 
agentes, damnamur, nos alii, ne simillter peccemus» 
corripimur a Domino; in quo enim Deus judicio agit 
contra impios, in eo misericordiler castigat suos. 

Corripimur dico, ut corrccti non damnemur cum 
lioc mundo; ideo iion ait cum CorinthiiSt sed cum 
mundo. Intclligit enim eis qui peccant non plus pro- 
desse acccpta sacramcnta, qiiam his qui in mundo, 
id est in gcntilitate, adhuc permanent : quandoqui- 
dem indigne sumentes damnantur ; et quia pcr 
damnationem impiorum corripimur. ItaquCf fralres 



ew semper compati et commori del)eti^ ; facieutts C tnet, ut digne et bene correpti suscipiatis, cum vos 



boc donec Doroinus veniat ad judicium, et scipsum 
Yobis facie ad faciem tradat. 

Notandiim est cur Domiiius Jesus post coenam, 
ceId)rato veteri pascha, corpns et sanguinem suum, 
novum scilicct pascha discipulis tradiderit ; quod 
satis competenti ordine factum cst. Si enim prius 
novcm pascha, deinde vetus celebraret, non viderc- 
tnrperhoc novum sacramentum destruere vetera, 
necfincm esseveterum; sed videretur innnere<iuod 
itcrum, post haec nova, reducturus adhuc esset illa 
vctera. Ut autem ostendcret omnia vetcra in hoc 
novo sacrificio fincm habere, nec illa unqiiam essc 
reducenda, congnie vetus pascha ad destructionem 
praemisit , et novum pascha , quod permansurum 



convenitis ad manducandum coenam Domini, exspe- 
ctate invicem, id est alter aiterum, non anticipantcs 
constitutam horam accipiendi Dominicam coeuam. 
Secundum enim traditioiiem Domiui, consuevit Ec- 
clesia in dle coenae ad vcsperum communicare. Dlco 
ut exspectetis. Si quis vero esuritf et legitimam ho- 
ram exspectarc negligit, malo ut manducet domi^ 
quam ante horam anticipet coenam Christi; non ta- 
roen, postquam comederit, parttcipaturus mcnsas 
Christi. Sic invicem fexspectare vos volo, nt non 
conveniatis injudicium, id est convcntus vestcr non 
sit vobis causa damnationis. H»c sopradicta 132 
modo vobis proposui, quia scio vos sinc his non 
posse salvari. Ccstera autem , sinc quibus tameii 



erat, supposuit; in quo omnium veterum finis fuit, ^ salvari potcslis, sed ad incremcnlum gloriae profi- 



qnandoquidcm tit commemorationem et in conformi- 
tatem Christi sumenda sunt hsec sacramenta. Itaque 
fpticunque manducaverit punem, id est corpus Domini, 
fel biberit ealicemy id est sanguinem Domini indigne^ 
id est in scissura, in ebrietate,. vel in hiijusmodi 
nialis, ille erit reus corporis et sanguinis Domini^ id 
est damnabilis proptcr corpus et sanguinem Christl 
iDiigne acoeptum. Nc autem rcus fiat homo, probet 
ieipsum, id est examinet et dijudicet se, non' confe- 
rens ilU qui male agit, quasi per hoc juslitiam suam 
prsferat; sed seipse in conluitu infirmitatis suae di- 
jitdicet. Et sie probatus edat de pane iiio, et de ca- 
^ce bibat. Oporlct ul homo sic scipsum pvohel. 



cua, illa rtim cgo venero disponam vobis. 
CAPUT XII. 
f Dc spiritualibus autcm nolo vos ignorarc, fra- 

< tres. Scitis autem quoniam cum gcntes essctis, 
f ad simulacra muta prout ducebamini cuntes. 
f Ideo notum vobis facio quod nemo in spiritu Dci 
f loquens, dicit anathema Jesu. Et nemo potest di- 
f cere f Dominus Jcsus, i nisi in Spiritu sanclo. 
f Divisiones vero gratiarum sunt, idem autcm spiri- 

< tus. Et divisioncs miiilstrationum sunt, idcm au- 
f tem Dominus.- Et divisioncs opcrationum sunt» 
i Idcin vcro Dcus, qui opcratur omnia in omnibus. 
* Unicui<iuc autein datur Kianifcsiatio spiritus ad 



Digitized by 



Google 



187 S. BRUNONIS CARTHUSIAMORUH INSTITUTORIS OPP. PARS U. 188 

utliUtem. Alii quidem per spiritum dalnr sermo A Spiritus sancti. Qui vero majoribus gratiis abuo- 



sapientiae; alii autem sermo scientiae, secundum 
eumdem spir.tum; alteri (ides in eodem spiiilu; 
aliigratia sanitatem in uuosprilu; ali operatio 
vi t itum; alii prophetia; alii discretio spi:ituum; 
aiii genera linguarum ; alii intiri retatio sermo- 
num» H^ autem omnia operatur unus a:que 
idem spiritus, di^idens singulis prout vdt (Rom. 
xn/6; Ephes. iv, 7). Sieut enim corpus unum 
est, et membra iiabei multa, omuia autem roem* 
bra corporis cum sint mutta, unum corpus sunt ; 
ita et Glirislus. Etenim in uno spiritu omncs nos 
iti unum corpus baptizati sumus; sive Judaei, sive 
gentiles, sive servi, sive liberi ; ct omncs in uno 
spiritu potati sumus. Nam ei corpus non est unum 
membrum, sed multa. Si dixerit pes, j^uouiam 
non sum manus, i:on sum de corpore; num idco 
non est de corpore ? Et si dixerit auri», quia non 
sum oculus, non sum de corpore; num ideo non 
est de coipore ? Si totum corpus oculus, ubi au- 
dtus? Si totum auditus , ubi odoratus? Nunc 
autem posuit Deus membra, unumquodque eorum 
in corpore sicut voluit. Quod si essent omnia 
unum merni r.im, ubi cttrpus? Nunc auiem multa 
quidem membra, unum autcm corpus. Non po- 
test autem oculus dicere manui : Opera tua non 
indigeo; aut ileium caput pedibus : Non estis mibi 
' neccssarli. Sed multo magis quae videnlur mem- 
bra corporis infirmiora esse, necessariora sunt. 



dabant, arrogabant hoc meritis suis ; et ineritis in- 
feriorum hoc improperabant, in huac modum dero- 
gaudo spiritui. Errabant etiam in hoc, quod gratias 
illas quas inferiores erant, ut genera linguarum, 
pra^ierebant caeteris, magisque appetebant. Ut au- 
lem hunc errorem depelleret, instruit eos sic, di- 
ceus : X33 ^^iera quae disponani cum venero pn£- 
t( rmitto, sed de $piriiualibus vos docere illud nullo 
ntoJo dilTero. NolOf inquam, tos, fratres^ iguorare 
de spirituaiibus, id est de donis Spintus sanai, quid 
de his sentiendum sit vobis. Hoc autem de Spiriiu 
dico 4^uod facit cessare a malo, ei operari Lonuni. 
Sed ad lioc inducendum pnBmittit similitudinem, di- 
cens : Ideo scitote quod Spiritus saoctus faciat lou 
separari a Ghristo, quoniam scilis quodj cum adhuc 
esselis getUeSy id est gentllcs, vel gcntiiiier viventes , 
eratis euntes ad simulacra muta prout ducebamni s 
maligno spiritu ; quia alius ad immolandum, alius 
ad thuiificandum, alius ad adorandum ducebatur. 
Ubi ait, muia idola, ostendit quod ratione non ducc- 
bantur, quae satis discernere posset, idolum uon c&.% 
Deum, sed per malignum spiritum. £t ideo quia a 
maiigoo spiiitu ad malum ducebamini, per slmile 
iiQtum facio vobiSy quod per Spiritum sanctunia 
priori malo desistitis. Quod aequipollenter ait : lloc 
faciovobis notum, quod nemo loquens in SpirituDd^ 
loquens actu, cogilatioue et verbo : spiritus eniin 
qui res est invisibilis, non cognoscitur esse in br»- 



Et quae putamus ignobiliora membra esse corpo- ^ mine, nisi per hxc quas extrinsecus yidentur vol 

;iudiu»tur. Nemoj inquam, loquem in Spiritu Dei, 
dicit similiter actu, vcrbo, cogitatione, anathema^ id 
est separationem a Jesu, Nemo enim habens do- 
num Spiritus sancti poterit operari, cogiure, wl 
loqui, pro quo separetur a Jesu, quandiu Spiritus 
in co manserit. In boc multum relevat desperatio- 
nem eorum, qui minores gralias acceperant, cun 
dicat non posse separari a Jesu, lu quo Spiritus Dei 
per aliquod donum manserit. 

Nec solum facit Spiritus ne separemur a Jesu. 
sed etiam nemo potest dicere verbo, opere, cogiu- 
tione. Jesus est Dominus meus, quia ego servus 
ejus, id est, nemo potest bonum operari, nisi i" 
Spiritu sanctOy qui per eum operatur. Jesus cst Do- 



ris, his lionorem abundantiorem circumdamus. 
Et quse inhonesta sunt noslra, abundanliorem ho- 
nestatem habent : houesla autem nostra nuilius 
egent ; sed Deus tcmperavit corpus, ei cui deerat 
abuudantiorem tribuendo honorem, ut non sit 
sclvsma in corpOre, sed in idipsum pro invicem 
soUiciia sint membra. Et si quid patitur unum 
membrum, compatiuntur omnia niembra; sive 
gloriatur uuum mcmbrum , congaudent omnia 
membra. Vos aulem estis corpus Ghristi, et mem- 
bra de membro. £t quosdam quidem posuit Deus 
in Ecclesia : primum apostolos, secundo prophe- 
tas, tertio doctores, deinde virtutes ; exinde gra- 
tias curationum, opitulationes, guberuationes, ge- 



nera linguarum, interpretationes sermonum. Nun- D miuus meus. Hoc nequit dicere, qui non est servus 



quid omnes apostoli ? Nunquid omnes propbeta: ? 
Nunquit omnes doctores ? Nunquid omncs vir- 
tules ? Nunquid omnes gratiam habent curatio- 
iium ? Nunquid omnes iinguis ioquuntur ? Nuq- 
quii oinnes interpretautur ? i£mulamini autem 
charismata mcliora [a/., majora]. Et adhuc ex- 
cellentlorem viam vobis demonstio. > 

EXPOSITIO. 

Pic finis est de sacramentis altaris : nunc transit 
ui dooeat eos de donis Spiritus sancti, in quibus 
graviter errabant. Qui enim majora dona accepe- 
rant, gl(Hrial>antur adversus eos qjuibus minores 
grati» concessae fuerant. Hi autem qui minus accc- 
pcrant, desperabant, quia inferiorcs erant in donis 



ejus; quia, si non est servus, mentitur potius qo^ni 
verum dicat. Hic multum deprimit eos, qui de ma' 
joribus donis se praeferebant aliis; cum dicat uiiiil 
esseex merito hominis, sed totum in Spiritu saucto. 
Licei hoc indifferenter det spiritus declinare a roaJo 
et facere bonum ; gratise tamen ejusdem Spiritu^ 
divisim distribuuntur diversis. Sed Ueet divisiones 
sint gratiarumj tamen idem et indivisus est Spiri^^* 
qui divisas dat gratias. Et sicut sunt divisiooes gra- 
tiarum, ita sunt divisiones efiectuum earum, 6Ci- 
licet ministrationum. Hic enim ministrat in episco* 
pio, hic in sacerdotio, et sic in cseteris gradibus 
Ecclesue. Dicimus etiam ministrationes in quibus- 
cunqnc, idonec ministramus proximo. Et liccl divi" 



Digitized by 



Google 



189 



EXPOStTIO IN EPISTOLAS PAUIJ. - IN EPIST. I AD COR. 



190 



giones sin^minisirationum, tamen idem est Dom" \ id est diversa, sunt unum eorpus, Ita Ghristus di- 



ftui qtti dat gratiam in qiia ministraraus, 

Sonteliam divisiones operalionum, qux in nobis- 
ipsis bene operamur, orando, vigilando, jejunando; 
et bae operationes sunt effectus gratiarum. Et licet 
dititw Hnt operutiones, tamen idem est Deus, qui 
operatur omnia quaecunque opporluna videt saluti in 
omnibus, Quod ita ait : Idem Spiritus, idem Domi- 
nus, idem Deus; non quod diversas intelligat sub- 
stantias, sed ut Trinitatem in personis, unitatem 
designet in substantia. Et licet sunt divisiones gra- 
tiarum, tamen unicuique datur manifestatio Spirilus^ 
i(l est aliqnod bonum per quod Spiritus operari in 
60 manifestetur, ad utUiiatem. Sic enim utile est 
minas dooum eni datur, sicut majus donum alteri 



versa membra habet in Ecclesia; et Umen in eo 
capite unum sunt : nec mirum; quia sicut per eam- 
dem animam diversa membra i^vunt, sic per eum- 
dem spiritum universa membra ejus reguntur. Vere 
Christus est unum corpus : etenim omnes nos sumus 
baptixati et vivificali in uno Spiritu, transeuntes in 
,unum corpus Christi. Omnes dico iiidifferenter, sive 
simus JUdwi, sive gentilesy sive servi, sive liberi. Et 
sicut baptizati, sic etiam omnes post baptismum po- 
tati sumus uno eodemque Spiritu in confirmatione, 
et in c^teris drdinibus Ecclesiae. Yere nos baptizati 
sumus omnes, id est verc sumus diversa membra. 
JVam, sicut co rpnj hominis hon est unum membrum^ 
sed mutta; et per simile non est Ghristus unum 



Deus enim non secun^nm merita hominum gratias ^ membrum,* sed multa. Illud etiam loiam refert 



suas distribnit : plerumque enim minus digno ma- 

jas donum; plerumque digniori minus datur : se- 

candum quod Deus videt hunc magis opportunum 

td illud exercendum, illum ad aliud; enumerat gra- 

tias, dicens : Divisiones utique sunt gratiarum. 

l^am alii ^ntdem, id est discrete datur per Spiri- 

tum sapientia, id est cognitio divinorum, et sermo 

sapientiw, ut gratiose doqui possit quod bene sapit. 

Alii autem datur scientia de humanis et sermo , ut 

expedite loquatur quod scit; et hoc secundum eum- 

dem Spiritumj exduso merito hominis. Alteri datur 

fides^ id est 134 ^^^ constantia fidei , ut pro fide 

tuenda non dubitet mori. Vel fides, quia novit sa- 

cramenta fidei; et hoc in eodem Spiritu. Alii datur q non sum de corpore; non sequitur ideo npn esse de 

gratia sanitatum^ qt per virtutem spiritus possit corpore. 



sen- 
tentiam. Nunc infcrt a superiori, quod nos omnes 
uno Spiritu bapiizati et potati, sumus unum corpus 
Christi ; quia unum : igilur si dixerit pes^ id est in- 
ferius membrum in Ecclcsia, ^«oiitam non sum ma-- 
nus, id est talis operator ut ille; ideo non sumde 
eorpore Ghristi ; non ideo sequitur eum non esse de 
corpore Ghrisli. Quod est dicere : IUe qni est iufe- 
rior non potest se abrumpere ab unitate Cbristi ; 
quia habet alium superiorem se in eodem corpore 
Cbristi. £t sicut pes non abrumpitur, quia non est 
manus; ita si dixerit auris^ id est ille quem per 
alium docenlem oportet inlelligere, ^tita non sum 
oculus^ id cst quia per me non omnia intelligo; ideo 



depcUere morbos; et hoc tn uno eodemque Spiritu^ 
quia txdebat eum singulis donis spiritum apponere, 
comprehendit caeteras gratias, et ad ultimum sub- 
dit omnes dari per Spiritum. Alii datur vperatio 
vtrtitum^ id est miraculorum quae contra legem na- 
tune fiunt, ut csecum illuminare, mortuum susci- 
tare. AUi datur prophetia^ id est revelatio futnro- 
mm, vel intelleclus Scripturarum. Alii datur dis- 
eretio spirituum; quia scit discernere, quo spiritu 
quisque operetur aliquid, vel loquatur. Alii dantur 
genera lia^rum; quia scit loqui diversis linguis. 
AUi datur interpretatio sermonum; quod Graecum 
Bcit interpretari per Latinum, vel e converso. Vel 



Dicerat superius, quod corpus non est unum mem- 
brum, sed non dederat rationem. Quare et hoc nuuc 
subdit, dicens : Vere auris, licet uon sit ocuhis, ta- 
men est de corpore; quia si ideo fion esset, seque- 
retur quod oculus esset totum corpus. Sed si oculus 
essct totum corpus, ubi est auditus? Ecce penuria 
in corpore. Et si auditus est totum corpus, ubi est 
odoratus? Iterum penuria. Per odoratum, discretio- 
nem boni et mali accipimus. Ne autem in corpore 
esset ha^c penuria, posuit nunc Deus diversa mem- 
bra, unumquodque eorum in uuo corpore, sicut vo- 
luit distribuens eis gratias. Non solum propter re- 
inovendam penuriam, unum membrum non est to- 



iiiterpretatio sermonum, id est expositio allcgoria- D tum corpus, sed etiam ideo esse non potest; quia 



miD. Et cum diversis hsec diversa deutur, tamen 
k(Bc omnia operatur unus atque idem Spiritus^ quem 
snpra vocavi Deum et Dominum : Spiritus dico, di' 
fidens singulis proult vult^ id est per gratiam, non 
per meritum. 

Hic incipit ostendere diversitatem membrorum in 
eodem capite, qui est Ghrtstus; et quoinodo illa 
diversa unum fiant in capite Ghristo. Littera sic 
hngitur. BeM dico spiritus dividens singulis, id est 
diversis membrts diversas conferens gratias. Nam 
Christus est unum corpus diversa habens membra : 
licut rides quod corpus hominis, tcnum esf, et tamen 
Met mnlta membra^ id est diversos actus hab.?ntia ; 
et (aoien omnia membra corporis cum sint mutta. 



si essent omnia membra unum membrum^ \3S k^< 
esset corpns ? Periret ulique corpus, quia si omnia 
membra essent manua, nec sic esset corpus homi- 
nis. Si iterum omnes in Ecclesia essent apostoli, 
vd unum aliquid, nec ipsi iidem essent apostoli, 
cum non essent qnibus praedicarent. Quandoquidem 
si unum membrum totum corpus dicitur, et penuria 
in corpore, et etiam defectus corporis sequitur. Pro- 
pterea nunc quidem mutta et discreta sunt membra^ 
corpus autern horum membrorum ttR«m est, Et quia 
ex necessitate inferiora ut superiora membra sic 
sunt in corpore, igittir non potest ocutus dicere ma' 
ifttt, id esl superior iiifcriori : Non indigeo opera 
tna; cnm unum membrum ablatum pcuuriam facut 



Digitized by 



Google 



m S. BUUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS D. m 

corpori. Per hoc satis apparet quod qui majus do- a quidem^ id est discrete, fmuit DeuM in Ecelesia. Pri- 

mum, id est in primo et e^oeUenttssiino gradu po- 



num accepit, nou habet undc se prseferat ei qui 
uiinus accepit; cum infcrior sic faciat penuriam 
corporis, ut superior, si removeatur. Aut iterum ca- 
put pedibus^ superior similiter infcriori dicere non 
potest : non estis mihi necessarii ; cum oculus pur- 
gatione per manum indigeat, caput ut pedibus por- 
tetur ad hoc quod gustare, audire, vel videre desi- 
dcrat. 

Inferiora non tanlum sunt neccssaria, sed etiam 
miilto magis sunt necessaria aliquando ea membra 
corporis quse vidcutur esse infirmiora. Plerumque 
etiam quilibct idiola^. magis necessarii sunl in pro- 
curatione ecclesiasticorum, quam bi qui magis sa- 
pientes sunt, secundum opportunitatem temporis. 



nens apostolos, Se^undum post aposiolos posoit pro- 
phetasy id est viros iliuminati dsnsus, qui aperirent 
Scripturas. Tertio gradu sub prophetis posuit do€t<h 
res^ qui de moribus instraerent. In fais tribus serva- 
vit ordinem, 136 1*^^^^^!"^^'")^ ordine iniscuit. Ikinde 
post doctores posuit virtutes^ eos scilicet qui in vir- 
tute Dei csecos illuminarent, roortuos sasdtareou 
Kxinde posuit gratias euratioHum^ eos scilicet qui 
douo Dei morbos depelierent. Dehinc opilutationes, 
id est adjutores prsedicationis, ut Barnabam et Ti« 
motheum : quo oQicio adhuc funguntur iegati Ro- 
manae sedis. Post hscc posuit gubemationes^ id est 
episcopos, presbyteros : qui Ecclesias fiileiiam gu- 



Et ea membra EcclesiaB quos putamus ignobiliora^ ^ bernarent. Ad ultimum posuit genera linguarum, id 



quia labimtur,aliqiiando his circnmdamus abundan- 
tiorem honorem, id est hos lales solertiori cura fovere 
debemus, et reducere ad mcllora. Nostra etiam 
membra quos inhonesta snnt : ut pudenda in corpore; 
et fornicator ille qui uxorem patris duxerat in Ec- 
clesia Gorlnthiorum ; ut David quando peccavit in 
9Xorem Urise ; hsec inhonesta habent abundantiorem 
honestatem^ id est diligens et honesta cura exhibenda 
est eis, ne, si spernanlur, desperent;quia fortasse 
cras perfccti erunt, ut in David visum est. Inhonesta 
indigent honestate : sed honesta membra non egent 
uUius honoris impensi sibi ab alio. Qui enim pcr- 
fccti sunt, non egent allo. Honesta quidcm nullo 



est uUimam gratiam, quam vos, o Gorintbii«maiirae 
desideratis. Et congrue Deus diversitates gratiaruin 
in Ecclesia ordinavit. Nunquid euim omnes fueroot 
apostoli? Si omnes utique, nec unus. Nam si, ciun 
omnes essent apostoli, non essent quibus praedica- 
rent verbum Dei, quia omnes perfecti ; iterum, naw- 
quid omnes essent prophetw ? Sic jain nihil alicoi 
posset revelari, quia singuli essent propbetae. Nuh 
quid iterum omnes erunl doctores? Non esset quem 
de moribus instruerent, quia omnes docti. Nunquid 
omnes virtutes ? Sic nec esset, cui fierent miracula. 
Nunquid omnes habent graliam curationum ? fion : 
quia non esset quem curarent. Nunguid omnes va- 



egent : sed Deus temperavit, id est modiflcavit cor- p riis linguis loquunlurf Slc jam vile et commune 



pus, ut honesta ornarent inhonesta. Tcmperavit, 
inquam, tribuendo abundantiorem honorem ei mcm- 
bro cui aliquid decrat, ut membrum asgrum majori 
dilectione foveremus, quam sanum. Ideo sic tcmpe- 
ravit, ut non sit schisma, id cst discordia, in corpore 
Chrisli ; sed omnia membra soUicita sint pro invicem, 
id est alterum pro altero ; sentientes idipsuniy id est 
angustiara proximi judicantes propriam. Fa si quid 
molestise patitur unum membrum, compatiantur omnia 
membra; sive gloriatur unum membrum^congaudeanl 
omnia membra. Et quidquid dixi de unitate corporis 
Christi, totum spectat ad vos, o Corinthii ; quia 
vos estis unum corpus Christiy et diversa membra 
pendentia de membro Christi, qui vos dc fide docuit. 
Vd membra pendentia de membro, id est de capite ^ 
Christo, qui supremura membrum est Ecciesiae. 
Locutns est superius dc diversitate mcmbrorum . 
Christi, quomodo unum sint in capite suo *Christo ; 
loquitur adhuc de eisdem membris sccundum diver- 
sitalcs donorum qua: habent a Spiritu sancto; vo- 
lens comparare dona illa inter se, quse magis sint 
utilia, quam minus : ut charitas et prophetia, quse 
maxima sunt. Loqui divcrsis linguis, longe his in- 
ferius. Et lia^c idco comparat, quia Corinthii genera 
linguarum (quse ultima erat) prdeferebant omnibus 
gratiis. 

Littera sic jungitur : Vos estis membra pendentia 
dc membro, id cst dc capitc Christo, in quo unum 
corpus cstis ; et in hac unitatc discrclio, quia quosdam 



licret donum Dei. Nunquid omrtes interpretantur^ '\fi 
est, linguam in linguam transferre noveruntt Si 
oiunes interpretes, pro nihilo fieret interpretalio- 
Cum autem sint tot dona Spiritus sancti, wmulami- 
ni, id est desiderate ca charismata, id est gratuita 
dona spiritus, qu» inter prasdicta sunt meliora. 
Cliarisma gratuitum dicitur. Et pneter hsRC q}ix. 
s:i{)ra monstravi, demonstro vobis adhuc viam ex- 
celtentiorem, id est charitatem,quae via est, et onini 
dono excellcntior; quia csetcra omnia uon sufficiuul 
ad beatitudinem sine cbaritate. 
CAPUT XIII. 
€ Si linguis hominum loquar ct angelorum, cha- 
f ritatem autem non habeam, factus sum velul ajs 
sonans, aut cymbalum tinniens. Et si habuero pro- 
phetiam, et noverim mysteria omnia, et omnem 
scientiam, et si babuero omuem fidcm, ita ui 
montestransferam,charitatem autem nonbaljcan), 
nihilsum. Et si distribuero in cibos paupcrum oin- 
nes facullates meas, et si tradidero coi*pns menni 
ita ul ardeam , charitatem autem «on habuero, 
nihil mihi prodeSt. Charitas patiens est, benigna 
est. Charitas nou aemulatur, non agit perperam, 
non inOatur, non est ambitiosa, non quaerit q«* 
sua sunt, non irritatur, non cogitat maluna, non 
gaudet supcr iniquitate; congaudet autcm veriU|'' 
Omnia suffcrt, orania crcdit, omnia spcrat, omnia 
sustinet. Charitas nunquam excidit; sive prophc- 
lix cvacuabuutnr, sivc lingux cessabunl, .s»^'^ 



Digitized by 



Google 



193 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. -> IN EPIST. I AD COR. 194 

c scieotui destmetiir. Ex parie cnim cognosciinus, A peiTcrsc, aliquid ; fioii infiatur^ id est noii superbii» 



I etcx parte propfaetarous. Cum jtutan veneritquod 
I perrectum est, evacuabitur quod ex parte est. Gum 
I essem parvulus, loquebar ut parvulus, sapiebam 
I ul parvulus, cogitabam ut parvulus. Quando au* 
c tem factus sum vir, evacnavi quae eraut parvuli. 
f Videmus nunc per speculum in aenigmate : tnnc 
f autem facie ad faciem. Nunc cognosco ex parte : 
f lunc autem cognoscam, sicnt et cognitus sum. 
f Niuic autem manent fides, spes, charitas : tria 
t b£c. Major autem horum cst charitas. i 
ExrosiTio. 
Qiua vuit Corinihios magis appetere charitalem 
r|uain liiiguas,probaicharitatemexcellentiorem esse 
qiiam ioqui linguis, dicens : Charitas utique linguis 



de temporali bono vel spirituaii ; nm est amlntiosa^ 
ut dignitates mundi concupiscat; non qumrit quas 
$ua sunt tantum, sed seque utilitaii intendit proximi 
ut suae. Yel non qua?rit, id estnon requirii, quw 9ua 
sunt^ si quis abstulerit ei. Non irritatur, id est non, 
provocatur ad iram, non cogital malum^ utdicai 
vel inferai alicui. Non gaudet super^ id esi de int- 
qnitate; si videi inique agi in proximnm, poiius 
compatitur ; congaudet autem teritatij id est secun- 
dum veritatem loquenti vei agenti. Omnia etiam 
adversaquae inferuntur, patienter 8u/fer(, tolerat; 
omnia credit^ quaecunquede Deo sane credi oportet. 
Omnia speratj ei in praesenti viriuies, ei in fuluro 
gloriam. Omnia sustinet^ id est, si difTeratur rctri- 



4 .st exceUeniior; nam si cgo loquar linquis omnium ^ butio, longanimis est in susiinendo. Alia excellentia 



liomiHum, loquar etiam linqius angelorum (non quod 

angdi linguis loquaniur, sed quibusdam signis al- 

u^ri alier voluniatem suam significat), et si ego tanUe 

ptTfectionis esscm, ut monitiones angetorum co- 

gnoscerem, 137 ^^^ linguis angelorum loquerer 

(cuni enim angeli assumpta forma aliqua hominibus 

loquuniur, nccesse est ui vcrba humana proferant); 

si autera haec eadem vcrba loc|uar. Vel ita : Si loquar 

linguis hominum^ id esi humaniter viventium : et 

linguis angelorum, id est eorum qui in hoc mundo 

coutemplaiiive vivum^ c/iantatem auemnonhabeam, 

fQcim sum inutiiis velut ms sonans, quod infruciuose 

quantum ad se pertunditur, aut velut cymbalum 

iittmens, quod aures hominum delectat, sequc per- ^ «^^cuabitur. JNam nunc p 

iiuidUet diriiinuil. Et si habuero prophetiam, i,t "npe'f*icle; «rf in fuiuro 

iilumUiaio sensu veniura praedicerera ; et si noverim 

omuia m^steria, id esi iiguras operum Dei (ui dilu- 

viuu figiira fuii baptismi et similia); et si noverim 

omnem scienliam^ id esi ipsorum mysierionim signi- 

iicationem ; et si habuero omnem fidem^ ita ut montes 

(ad litteram) transferam (boc enim erat mcritum 

flJei, ui si fidelis diceret roonti tollere hinc, ct 

i«iUcreinmare[AfflMA. xxi,2^], ita pro certo fiercl). 

Vit aliter : Sihabuero tam perfectara fidem ut tollam 

montes, id esi diaboios ab obsessis corporibus 

Irahsferam in porcos vel in bujusmodi, charxtatem 

o^tem non habuero, nihil sum, id est, nullius meritl 

propierfidem sine charitate judicor. Etsi distribuero. 



cbariiaiis, scilicei quia charitas nunquam excidity id 
csl, permanens est in aelernum, ei nunquam praeter- 
iit. Vere charitas soia non excidii. Nam prophetjae 
et scieutia, quae inter caeiera magis slare videninr, 
iila (lesiruuniur. Sive enim prophetias sini, enaeua^ 
buniur in futuro. Cum enim omnia omuibusaperia 
fieni, quid prophelareni? Sivelingum sini, illae ces- 
sabuht^ omuibus enim in fuiuro identiias erit ser- 
monis; sive scientia quae nunc habetnr, iUa de^ 
struetar, Quia de scientia quibusdam videbatur 
quod perraanens essel, probai quod revera scieniia 
praesens destruetur; quia nunc cognoscimus^ id esi 
scimus ex parte^ id esi imperfecie. Et verc^prophetia 
evacuabilur. Nam nunc prophelamus ex parie^ id est 
cum venerit quodperfectum 
esty evacuabitur omne iilud quod ex parte^ id esl im- 
pcrfectum est, 

Opponeret aliquis : Verum quidem esi quod scien- 
iia nunc cst imperfecia, sed pcifecta erit in futuro ; 
sed tamen illa pars scienliae quae nunc esi, noii 
destruetiir, sed in illa totaiitate scientiae daudeiur» 
Ei hoc per induciam similitudinem Faulus destruii, 
quod nec ilia scientia qu» nunc esi permaneai ; 
quia qiiemadmodum 138 W^^ ">i P^>* raiionem ^ 
sed per sensus et per quasdara imagines intelligft : 
de lapide quod durus sit et solidus, et de aliis simi- 
liter; cum auiem ideiii puer factus est vir, dimissis 
iinaginibus, jam Ron corporaU sensu dhccrncre 



iJ est diversis iribuero, non superflua mea tantum; D qttaerens, sola vi rationis longe mclius co^noscit de 



sed eiiam facullates mcas^ td est, quae facnltas et 
possibilitas essei mihi reiinere: distribuero ^ico noii 
io superflua, sed in cibos ; nec divitum, sed pauperum ; 
et omnes, quolquoi sunt, faeultates ; et si tradidero 
corpus meum^ ita ut ardeam, sicui B. Laurentius, 
chantatem autem non habuero^ mhii mihi prodest. 

Caetera sine cbaritate non prosunt ; sed charitas^ 
etiamsi per se considerari qneat, patiem est, id est 
virttttem patieniiae habei, etiamsi nihil quandoque 
patiaiar. Est eiiam benigna, id est larga ei abun- 
dans dtlectioDe proximi, etiam si non habet qtiid 
dibuat. Posiqttam bona In charitate posuii, mala 
remevet ab eadem, dicens : Charitas non wmuiatur, 
»*l est nemini invidet. Non agit perperam, id csl 



eisdem; ita ut sensualis ei imaginaria cogi.ilio^ 
quam puer habuit, nulla jam sibi ratione iilentiesse 
videatur. Sic scientia hujiis mundi per quasdam 
similiittdines imaginatur Dcum ; ut qnia videi ali* 
quem potentem, pensat Deum qui hunc creavit,. 
longe poieniiorem ; ei de caeieris similiter. Sed hi 
fuiuro cgnoscemus Deuip sicuti est : quem non 
eognoscimus modo sicuti esi, sed tanium iniagina- 
mur fer quasdam similiiudincs. Et qula iunc per 
fecia » nunc imperfecta; tunc secundum veritaiem 
rei, nunc secundum imagines iantum : proptercA 
dixit sci^ntiam desirui. Dilectio autem non de- 
stmetur; quia cumdcm iunc diligemus quem nunc 
diligimus, Ij^cel lunc porfoctius. Verc q«od impcr- 



Digitized by 



Google 



195 S. BRUNONIS GARTHUSJANORUM 

feeUiiiieslcvacuabitur, cttm venerit quod est per- A 
feclum: quemadmodum videtis quod, cum essem 
parvulus^ vim ratlonis ignorans, loquebar tU parvu- 
/a», sapiebam ut parvuiuiy co^iabam ut partmlu$f 
omnia imperfecte. Sed quando factus sum etr, ct 
vim rationis exercui, evacuaviea qum erant parvuH; 
quia jani ratione longe melius intellexi ea quae, 
dnm eram parvulus, vix per imagines et sensus 
aliquanlulum cognovi. 

Similiter, quemadmodum pueri, videmus nunc, id 
est in prssenti, Deum per speculum^ id est nonper 
vcriiatem rei sicuti est, sed per quamdam similitu-f 
dinem qua Deum imaginannir; nec per specuium 
quod aliquautulum sit lucidum, sed positum in 
asnigmate^ Id est, in obscuritatc tanta, ut veritas rei 
sccundum quod est, nullo modo cognoscatur; sed ^ 
tuiic \n futuro videbimus Dcum facie ad faciem^ id 
est, vldebimus Deum sicuti est. Et quia sic erit, 
apparet quod praesens seienlia pcnitus destnietur ; • 
sed cliaritas permanebit : dum eumdcm quem nunc 
diligimus, in futuro diligemus. De vobis utique sic 
erit, ut nunc imperfecte, tunc perfecle cognoscalis; 
quia ego ipse nunc cognosco Deum ex parte, id est 
imperfeete ; sed tunc in fuluro cognoscam eum tam 
perfecte» sicut et ego cognilus sum a Deo, cui niliil 
lalct in mc. Ideo charitas cst exccllenlior, quia, 
cum alia destruentur, illa sola permanebit ; ctetiam 
nunc, dum in praesenti cum aliis virtuiibus perma- 
net, excellentior est omnibus illis. Sed Ikiera sic 
jungitur. In futuro destruentur, sed nunc manent q 
fides, ^pes, charitas, Per has omnes virtutes intel- 
ligit quod fidem, spem et charilatem, satis leviter 
baberc potcstis, quia non sunt uisi tria hasc; et cum 
tam pauca sint, praeparant omuem gloriam. Et licet 
simul maneant, tamen charitas est major horum^ id 
est inter haec, vcl major his, lide scilicet et spe ; ct 
quia permanebit in seternum, et nunc major est, 
ideo seclamiui charitatem praecipue, non gencra 
linguarum, 

CAPUT XIV. 

€ Sectamini charitalem, aemulamini spiritualia, 
c magis autem ut prophctetis. Qui enim loquitur 
« lingua, non honiinibus loquitur, sed Deo. Neroo 
i enim audit, spiritus autem loquitur mysteria. 
€ Nam qui prophetat, hominibus ioquitur ad aedili- 
c cationcra, et exhortationem, et consolationem: 
c Qui loquitur iingua, semetipsum a)dificat; qui 
c autem prophetat, Ecclesiam aedificat [a/., Dei]. 
< Yolo autem omnes vos loqui linguis , magis au- 
1 tem prophetare. Nam major est qui prophetat, 
« quam qui loquitur linguis; nisi forte interprete- 
c tur, ut Ecclesia aedificationem accipial. NunC au- 
c tem, fratres, si venero ad vos linguis loqueosy 
c quid vobis prodero, nisi vobis loquar, aut In reve- 
c latione, aut in sdentia, aut in propbetia, aut in 
c doctrina? Tamen quae sine anima sunt vocem 
c dantia, sive tibia, sive cithara, nisi distinctionero 
c sonituum dederint, quomodo sdetur id quod cani- 
c tur 139» ^^^ quod citbarizatur? Etenim si in- 



INSTITUTORIS OP?. PARS II, l$6 

oertam vocem det titba, quis parabit se adbdlant 
Ita et vos per Iinguam nisi manifeslam semoiieB 
dederitis, quomodo scietur id quod didtar?Eritis 
enim in aera loquentes. Tam mulla, ut puu ge- 
nera linguarum sunt in hoc mundo, et nibil uoe 
voce est. Si ergo nesdero virtulem vods, ero d 
cui loquor barbarus, et quiloquitur mlhi barbanis. 
Sic ct vos quoniam aemuktores ertis spiritaam,»! 
aedificationemEcdesiae, quaerite ut abundetis. £t 
ideo qui loquilur lingua, oret ut inlerpretetur. 
Nam si orem lingua, spiritus meus orat, mens an- 
tem mca sine fruciu est. Quid ergo est? Onbo 
spiritu, orabo et mente ; psallam spiritu, psalbo 
et mente. Caeterum si bcnedixeris spiritu, qnis 
supplet locum idiotae? Quomodo dicet ameo «iper 
tuam benedictionem , quoniam quid dicas, ne- 
scit? Nam tu quidem bene gralias agis, sed aller 
non aedificatur. Gratias ago Deo[a/., meo] qiiod 
omnium vestrum lingua loqnor. Sed iu ecdesia 
volo quinque verba sensu meo loqul, ut ct alios 
instruam, quam decem millia veriM>ram in liugoa. 
Fralres, nolite pueri effid sensibus, sed roalitia 
parvuli estote, sensibus autem perficcti esu>ie. hi 
lege enim scriptum est : c Quoniam in aliis lin- 
guis ct in labiis aliis loquar populo huic; et nee 
sic exaudient me, dicil Dominus {Isa. xxvin, ll).> 
Itaque linguae in signum sunt nonfidelibDfi, sed 
iufidelibus : prophetiae anleffi' non infidelitas, sed 
fidetibus. Si ergo conveniat universa Ecclesia in 
unum, et omues linguis loquantur, intrent nulem 
idiot» aut infideles, nonne dicent, quid insanilis 
Si autem omnes propbetent, inlret autem qnis 
infidelis vel idiota, convincitur ab omnibus, diju- 
dicatur ab omnibus. Occulta enim conlis ejus na- 
nifcstafiunt, et ita cadens in facicm adorabiiDcom, 
pronuntians quod vere Deus in vobis sit. Qaid 
ergo est, fratres? cum convenitis, unusqnisqne 
vestrum psalmum babet; doclrinam habet; Apo- 
calypsim habet; linguam habel; interpretatiooem 
habet : omnia ad aedificationem fianl. Sive hogua 
quis ioquitur secundum duos, aut ul niultum Ires, 
et per partes, et unus interprelelur. Si autem non 
fucrit interpres, taceat in ecclesia, sibi autem lo- 
quatur et Deo. Prophetae autem duo aut tres di- 
cant, et caeteri dijudicent. Quod si aliquid [aiiis] 
revelatum iuerit sedenti, prior laceat Potestis 
enim omnes per singulos prophelare, ut omoes 
discant, et omnes exhortentur ; el spiritus pro* 
phetarum prophetis subjeclus esl. Non enim dis- 
sensionis est Deus, sed pads; sicut in omnibus 
ecclesiis sanctorum doceo, Hulierea in ecclesiis 
taceant : non enim permittitur eis Ioqtti,sedsabdi- 
us esse, c sicul et lex dicit (Gen. iii, 16). i Si 
quid autm volunl disoere, domi viros suos iater- 
rogenl. Turpe est enim mulieri loqui in ecdesia. 
An a vobis verbum Dei proeessil? aul ia vos solos 
pervenil ? Si quis videlur propbeta esse, aut spt' 
ritualis, cognoscal quae scnbo vobis, quia Dema^ 
sunt mandata. Si quis autem ignoral, ignorabi- 



Digitized by 



Google 



1^7 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPiST. 1 AD COR. lOS 

c tur. haqtie, fratres, aemulamini prophetare, et lo- A opcrari oportet : scieirtiam de naturis rerum, tn quo 

speculatio sola suffieit. Prophctiam vocat cominuam 
fttturorum cognilionefn, non per flguras aliquas.sed 
sola insinuatione Spiritus sancti ; revelalionem 



c qui linguis nolile prohibere. Omnia autem ho- 
c neste et secnndum ordtnem flant in vobis. > 

EXPOSITIO. 

Postquam de charltate probavit, quod excelleh- 
tior essct non solum linguis, sed el omni virtute, 
probat quod prophetare dignius et utilius sit in Ec- 
clesta, quam loqui linguis. Et hoc probat multis 
modls, <Ucens : Licet dicam pne omnibus Hctamini 
charitttiem, volo tamen wmulemini sfnriluaiia^ id 
cst desideretis spirituales gratias. Et cum omnes 
utiles sint, tamen desiderate ut fftophetetis magis, 
quam ioqui linguis. Et magis utique est desideran- 
dnm ; quia ille qui loquitur lingua incognita, loqui^ 
tnr non hominibus^ id est non ad aediflcationem ho- 
miiium, ud Deo, id est ad honorem Dei tantum, 
qui linguam dedit. Yere non hominibui^ nam nemo 
hominum audit^ id est intelligit quae ille loquitur, 
sed liceC nemo audiat, tamen Spiritus sanctus loqui- 
tur mysteria per illum loquentem lingua Incognita.' 
Vere magis utile est prophetare qnam loqui linguis; 
qiita ille qui prophetat loquitur hominibus ad sedi- 
ficationem. Ycl jungamus ad proximum, ut tamen 
cadero sit sententia : propter bocquod nam^ quia, enim 
proximis responderedebent; loquens linguis non lo- 
quitur hominibus. Nam iHe Untum qui prophetat, 
id est qul obscuritates Scripturarum aperit, hic 
loquitur hominibus ud wdificationem^ id est ut in- 
struat ruditatem l^O^^rum; et postquam instru- 
cti sunt«M< exhortationem, ut ad meliora se erigant ; 
et ad coMolationemf ut in tribulationibus fortes ap- 
pareant. Ilie vero qui loquitur lingua iucognita, ut 
plos mdificat $emetipium : quandoque ncc se; quia 
non intelHgit, opposita sententia. Sed ille qui pro- 
phetat^ dum Scripturas aperit, tolam Ecclesiam tedi- 
fcai. Et quia tanta titilitas est prophetandi, volo uti- 
que V08 omnes loqui linguis, sed tamen magis volo 
vos prophetare. Propterea, quia ille qui projfhetat 
major eit dignitate, et merito, et utilitate, quam ille 
qui loquitur linguie^ nisi forte (quod vix contingit) 
ille inierpretetur^ id est exponat cognita lingua, 
quod Incognita loquitur, ut sic Eceiesia accipiat 
wdificationempereius interpretationem, quae inter- 
pretatio idem valet qnod prophetia. Probat per si- 



vero, snbitam cognitlonem futurorum, ut aliquis ab- 
reptus a Spiritu subito fotura praedixerit, ct mox 
Spiritus ab eo recesserit ; vel revelatlonero, id est 
cognittonem futurorum per somnia, ut in Daniele et 
loseph, vel per res gestas, ut Noe per arcam. 

Probat Idem similitudine inanimatorum, d*cens : 
Licet de me ipso exeropliim vobis addaxerim, tamen 
non oportuit ; quia in his quw sunt sine anitoM^ ro- 
cem^ id est sonum dantia; stvehac sit tibia^ tive ci- 
thara : nisi dedefint distinctionem sonituum^ quomo- 
do sdetur quod canitur^ aut quod cithariMatur? Sic 

B et vos, quia indistinctos sonos confunditis, non in- 
telligitur quod dicitis. Iterum per aliud probo ncn 
esse appetendam confusionem linguarum. Eienim 
si tuba det incertam vocefn, cum distincta sit vox 
tubae, invitans ad bellum, quis propter incertam vo- 
eem parabii se adjbeiiumf Nemo utique. Vel iilud 
etenim jungitur ad proximum. Githara vel tibia con- 
fuse sonans non intelligitur. Nam tuba per simile 
dans vocem incertam non intelligitur. Et sicut tuba 
daus incertam vocem non inteliigitur, ita et voi , nm 
per iinguam dederitis manifestum sermonemj quo- 
modo scietur ab auditoribus id quod a vobis diceturf 
Nescietur utique. Nam vos eritis ioquentes in aera^ 
id cst frustra verberanles aerem. Loquentes dico 
tam muita ut puta^ id est sicut gencra iinguarum in- 

^ finila sunt in hoc mundo, et in singulis linguis nihii 
est sine voce : unumquodque habet proprium et dis- 
tinctum ab aliis vocabulum. Ergo quia linguae suiit 
diversae, et voces distlnctae, si ego nesciero virtutemj 
id est significationem vocis quam profero, ero bar^ 
barus ei cui ioquar; et qui ioquilur miki, barbarus 
similiter videbitur ; sic estis et vos iu alterutrum 
barbari. Vel ut hic incipiat versus. Sic^ id est hac 
ratione; quia incognite loquitur, barbarus judica- 
tur; vos eltam, quoniam estis eemuiatores spirituum^ 
id est desideratores spiritualium bonorum, quarite 
ut abundetis in his donis quae valent ad mdifica- 
tionem Ecdesim^ ut prophetia. Et ne intendacis 
varietatibus linguarum; quia illa dona appetere 



militudinem^ui, quod nondebeant insistere varie- [)debetis, quae vaieant ad aediflcationem 141 



tatibus linguarum, dicens : Quia per linguam in- 
cognitam Ecclesia non aedificatur, non sunt linguae 
ideo multtnBH appetendn, ncc etiam ideo, quia sic 
ego iniii^ etiam cum jam conversi eslis , et Unguas 
babetts» v^nero ad «ot, fratres^ ioquens imguis inau-, 
ditis, quid vobis prodero^ msi ioquar vobis^ aut in 
reveiationamy aut t » sdentia^ aut in prophetia^ am in 
doetrina^ id est si nihil loquar vobis in aliquo genere 
insiraetionis. Revefaitionem et prophettam, dona Dei 
inteUigii, sciemiam et doctrinam imlastrialia : ha • 
bentar entm per Indastriam homlnls. Et voeaC do- 
etrinam, qaod quls addiscit ab alio. Scientiam au- 
tem hoc, quod sladloet proprio excercitio intelHgit 
de Seripturis. Vel doctrinam de moribus, in quo 



Ecclesiae. Ideo ille qui ioquitur iingua Incognita, 
oret Deam ui interpretetur^ id est ut sclat inter- 
pretari audientibus , quod aliena lingua loquitur. 
Vel lU : Qui ioquitur iingua, oret, id est loquatur : 
ita ut qaod perorat interpreutur. Sic utique loquen- 
dum est, ut Interpretatlo comes sit. Nam si ego ipse 
orem, id estloquar, vel orem Deum lingua Incognita» 
sptrtlvs mei», Id est Spiritus sanctas mihi datus : 
vel spirituM meus^ Id est ratiomea, quae, llcet non In* 
telligat, bonum tamen scit esse quod dicitf quia ex 
dono Del : ratio, inquam, vel splritus meos in me 
oraf Deura. Vel orai, Id est loqaitur : sed mens^ id est 
intellectus meus, est sine frueiu^ id est sine utilitale 
compiinctionis, quia per boc quod non inlelligo^ 



Digitized by 



Google 



m S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM 

compungi ncqueo. Quandoquidcm si lingua incognita A 
loquor, $106 fructtt sum, quia non intcrpi eior. Quid 
ergo est^ id est quomodo orandum esl? ita ulique 
orab9, vel loquar.sptn7tf , id est voce incognita quam 
s[iiritus dat, vel ratio est et ita orabo ut etiam mente^ 
id est intelligentia, quia quod inlelligam, illud tan- 
tum proferam. \ere orabo spiritu et mente : nam 
ego p$allam spiritu psaltam et mente. PsaUere dicit 
orare Deum consona vocis modulatione» qu» conso- 
nantia diversarum vocum in Ecclesia innuit omncs 
in consonantia fidei et viue debere laudare. Bonum 
est spiritu simul et mente orare : cisterum^ id est sed 
$i lu bene dixeris spiritu^ id est voce incognita tan- 
tum, qui$ in tua oratione supplet locuni^ id est vo- 
cem idio/<F? Consuetudoerat iu Ecclesia ut idiot», 
id est rudes iu fidc, etiam illitterati quando perora- B 
bat sacerdos, respoiiderent amen, et cum spiritu tuo : 
sed modo perorante aliquo Ungua incogiiita, eiiam 
prudentiores nesciebant ubi fiuis, ubi medium ora- 
tionis» quia non inteiligebaut : et sic non poterant 
facere, nec iUdd quod idiotae consueverant respon- 
dere. Idioma dicitur proprioro, inde dicuntur idiot» 
qui in proprietate nature adhuc sunt : nibil scientes 
nisi «luod a matribus poeri didicerunt : vel iUud, 
c;eterum, nomen sit ita : Propter boc quod praemis- 
sum est, non debetis orare Ungua tantum : cwte" 
rumf id est aUud, propter quod ne faciatis idem, quia 
si lu bene dixerts spiritu^ etc. Vere nemo supplet lo- 
cum idiotae : quando tu incognita voce peroras : 
quomoJo enim dicet amen^ super tuam benedictionem^ p 
etiam sapiens : quoniam nescit quid dicas? Non enim 
iutelligit, quando lu, incogniia Ungua ioqucns, fi- 
nire debeas aut procedere. De boc quod proximus 
tc non inteUigit repi^liendo te : nam secundum pro- 
priam personam te non reprehendo. Nam tu quidem 
bene gratias agis quantum in te est; led idco male, 
quia alter, id est proximus, non adifieatur : quia 
uec ioteUigit. Yel ibi supra jungitur : Juste dixi be- 
nedixeris; nam tu quidem l)eiie gratias agis, quan- 
tum iu te cst : sed frater non instruitur. Probat ite- 
rum exemplo et anctoritate sua, quod non adeo de- 
beant sectari linguas, dlcens : Nolite loijui lingua, 
ila ut non sit instructio proximi : nam egoy quem 
imitari debetis, voio loqui in Ecctesia quandoque^ id 
cst pauca verba meo sensu, id est inteilectu, ut quod D 
loquar inteUigam. Per hoc notat eos sic quandoque 
loqui, quod nec ipsi se inteUigerent. Volo, inquam, 
loqui meo sensu : ut et me et alios instruam, quam 
eloctivum, quod nuUo modo volo loqui : scUicet, de^ 
cem millia, id est infinitatem verborum linguu inco* 
guita : quod uttque possem si vellem, et inde gra^ 
tias ago Deo : quoniam ego, si placet, loquor iingua 
omnium vestrum : sed, id est tamen, in Ecclesia voh^ 
etc. Ideo Paulus se dixit babere genera. linguarum, 
ne dicerent Corintbii, quia non babet linguas. Ideo 
nobis dc linguis impropci-at. Iterum aliud quare non 
appetant linguas, quia eificiuiaur sic parvuli. Sed 
Utlera sic jungltur ad proxiraum : Sicut in mc vide- 
tis, loquimini vcstro sensu ; et simUitcr, {ratres s-w 



INSTITUTORIS OPP. PARS II. 



200 



ctando linguas quarum sensum uon babeatis, uoiite 
pueri effici sensibus^ qui loquuntur quod non inieUi- 
gunt; sed estote purwti secundum 14S ^iitiam ; 
et hoc dicit, quia eranl multum maUtiosi sensibus 
vel cogitatione, verlio etactu. ParvuU quidem raali- 
tia, sed sensibus estote perfecti, id est perfectam inusl- 
ligentiam appetentes, ut propbetare possitis. Iterum 
ideo lingu» non sunt appetend» vobis : quia fldelcs 
estis et tinguee non ftdelibus^ sed infidelibus pro- 
sunt. £t quod ita sit , auctoritatem prsemittit isaiae 
(xxviii, 11) : quam Umen in lege esse dicit, legi^ no- 
mine prophetiam desigoans. Vere non fideUbus sed 
infideUbus. Nam in lege scriptum est illud, quoniam 
vel ibi continuatur, veJ bic ponitur pro quod : Iloc, 
iaquami saiptum est, quod in aliis linguis^ id est iu 
varietate linguarum, et in aliis labiis^ id est in aUis 
sermonU)us : quia prius de carnal.bus, nunc autem 
de spiritualibus loquar populo huic Judaico infideU, 
ut mirantes novitatem Imguarum, audiant me : et 
umen nec sic^ id est pro tam evidenti miraculo, ex- 
audient me. Quodque ita sii credite : quia h»e ^tcti 
Dominus (ait in aliis hbiis nihUad probationem, sed 
mos est ut auctoritates perfect» ponantur). 

Nunc de lege praemissa infert Paulus. Quia po- 
pulo incredulo diversae Unguae propositae sunt : ita- 
que per boc apparet, quod /iii^4F tn «t^itatm, id esi 
causa miracuU sunt nan fidelibus^ qiiorom fides non 
eget airacuUs, sed inpdelibus^ qui noviute miraco- 
lorum ?.d fidem trahendi sunt. OpposiU senteBtia. 
Linguae non fidelibus sed infideUbus : prephetia au- 
tem non fideliius^ stuitum enim esset mysteria fidei 
revelare incredulis, sed fideiibus, £t quia vos fide- 
lcs estis, quaerite prophetiam quae fideUbus congruit. 
Iieruai aUud quare non appeUut liuguas : quia si 
iUis ioquentibus in Ecdesia variis Unguis, forte in- 
fideles intraverint : puubunt eos insanire. Littera 
sic jungitur : Quia Unguae non sant in signum fide- 
lU>us : ergo vos qui estis Ecdesia, quare propter 
Unguas insani repuUmini? Si enim comvemat «»- 
versa Ecclesia in unum^ et omnes loquantur linguis 
incognitis , iiUs autem varieute linguamm concla- 
mantibus, intrent idiotw EcdesUim, aoi infideles 
aliqui, nonne dicerent quod vos insamtis^ quia phre- 
neticomore tumuUuatis? VarieUU Imguanim con- 
damantes iosanos dicent. Sed si onmes in Ecclesia 
prophetentj aperiendo Scripturas, intret autem Ulis 
propheUntibus aiiquis infideiis vei idiota^ siatim 
convincitur ab ommbus ibi propheUntibas. Aodieiis 
enun prascepu Dei mysleria fidei, soa eonscientia 
convincit eum et arguit : et iu dijudieatur^ id est 
judicabilem et damnabHem se cognoscil, instructus 
ab omnibue^ qui ibidem propheUnt, et tanc occulta 
cordis ejus manifesta sunt sibi ipsi : quia In qaibas 
se peecasse non puubat, perdoctrinam quam audit, 
graviler se reum eognoscit. Et iiu convieCas, cadem 
in fcciem^ adorabU Deum^ ut aecipiat remissloDem 
peocatorum, pronuntians etiam palam onmlbus, quod 
Deus vere sit in vobis propheUntibqs : quos linguis 
tumultuanies paulo ante dicebat insanire. Qnia nec 



Digitized by 



Google 



m EXPOSITIO IN EPISTOLASTAULI. -• IN EPIST. i AD COa, %m 

iodiserele eo8 vult loqui linguiSf ne judicentur in- A el prophetia et chariuite, et emnSbuft praMnisscs 
sani; nec ilerum Tult eos penitus rejicere donum 



Dei» scilicety loqui liuguis, determinat quomodo uv- 
anlur hoc pnecipue et aliis donis : omnia faciendo 
ad utilitalem proximi- Littera sic jongitur : Quando- 
quidem linguis tymultuanlefl insani dtcimur. Pro- 
phetantcs rero Deum in nobis baliere dicimur. Quid 
etgo faciendum esl> Jratre* f Prophetabitis semper, 
neglectis penitus liitguis? Minime : sed cnm conve- 
nili$^ umttquisque habet donum suum. Alius habet 
^lmum , u( cantet, vel interpreietur psalmos in 
Ecdesia. Aiius hfibet doctrinamj ut sciatins^uere de 
rooribus. Alius habet Apocahfpdm^ id est revdatio^ 
nem occultorum. liaec tria posuit solum ad simili- 
ludinem; duoqu» seqnuutur, ad intentionem. Aiius 



dico vobis : sicut ego idem doceo in omnibui Ecck" 
iiiSj doctrinam quam imitamini : quia EcelesUs 
sanctorum. Vei iUud idem sequenti litterae jungitor : 
Omnes quidem viri proplietare possunt, sed miilie 
res nunquam : et hoc dico sicut in omoibus Eceie- 
siis doceo : imo taceant mulieres in eccleme : non 
enim a me vel alio doctore permittittur eis in ecclC' 
sia loqui : sed praecipio eas ubique subditasesse h- 
Hf, qaibus se pariGcarent, si in ecdesia loqui prae* 
sumerent. Et hoc de mulieribus dico, quod subdi* 
t» sint, sicut etiam lex dicit in Genesi : < Sub virl 
potestate eris» et ipse dominabitur toi {Gen. iii , 16), • 
Dicerem iilae : Nolumus ioqui sed tantum interro- 
gare. Non sic utique. Sed si quid volunt discere ^ tn- 



hMbtt Unguam incognitam. AUus habet iuterpreta" ^ terrogent viros suos^ non iu ecclesia, sed dctiti : in 



ttMem Scrtpturarum, id est prophetiam : et cum 
iiaic omnia babeatis : omnia fiant iu vobis ad (pdt- 
fcaiiomm Ecclesiw. Sive illud faciatis, sive X43 
aliud : sive atiquis loquitur linqua incognita , 
hoc liat secundum duos , id est duobus tantum sic 
loqui pemutto : atil secundum tres, ut multum di- 
cain : oon enim plus quam tribus hoc iicere conce*- 
do : nec hic duo vd tres in eadem parte templi con- 
clajneiit; sed per partes , ut si ille in capite , hic iii 
fioe ecdeslae. Vd per partes diei, ut hic hora tertiat 
iiie sexta. Nec hi loquantur sine propheta, sed sem- 
per unus praesto sit : ut quod inusitato modo dici- 
lur, populari lingua inUrpretetur. 5i autem obji^itis. 



ecdesia nunquam. Nam loqui in ecciesia^ turpe est 
muiieri , id cst turpem et impudenlem probat mu- 
lierem. itoc de prophetis et muiicribus , et quaecun- 
que supra docui, nolite superbiciido repeUere, ul 
novitates vestras inducatis/. quia ana vobis proeessit 
verbum Dei ad alias Ecclesias, ut modo novas iodu- 
catis [inferatis] doarinas? Aut gloriamini quasi iti 
vos soios pervenerit verbum Dei , et vos soli Deum 
credatis f Nemo vestrum praesumendo qvasi sa^ecs 
sit. negligat praecepta mea : sed<t quis videturinter 
vos esse propheta, id est Scripturas intdilgoiis : aui 
etiam «ptrtlu/z/ta , id est spiritualem vium duceus , 
quicunque sit, cognoscat ea qu(e sciibo vobiSf eC 



quod quandoque non fuerit praesto inlerpres^ malo r oportet : ^ttiahaec maudata non mca Mati, sed tkf- 



utioquens iingna in^cctesia taeeat^ quam sine in< 
terprete barbarum frendat. Ecdesise non, sed lo* 
qsmiur sibi et Deo , id est instructioni sut et divinae 
iaudi. Sicut ioquentes lioguis, sic etiam' prophetm 
duo aut tres dicaut io ecclesia , et per paries simi<* 
liter. Dicerent alii : Nos [qui tantumdem scimusv 
noiuie prophetabtmus? Mintme; sed cmteri propitette 
dijudicent ea qiue docentur ab iliis frairibus, ut st 
quid male doceaiit, caeteri corrigant illos. Iterum 
aiiud de prophetis. Si vero repente fuerit reveiatum 
quid a spiritu aiii sedenti , surgat et loquatur ille, 
eiqui prior loquebatur, modo taceaC. Contingebal 
eiiim plerumque ut spiriUis subito arriperet ali- 
quem : et de hoc praecipit Apostolus, ut quandi» 
boc cuutigerit, hic talis permittatur loqni. Loqua- 
lurqui prios sedd)at, et alter taceat. Et lioc ideo 
dico , quia vos omnes potestis propiietare : eondo per 
«inguios : solommodo videatur, ut onuies discanf^ 
id csi instruantor per ^prophetantem. Plerumque 
cuim contingit ut qni sapieniem se putabat , addi- 
scerctquod nesdret,per illum subitA inspiratum. 
t)iscaDt diQO, et sic omnes exhortentur ad mefiora : 
ideopraecipio utprior taceat. Nam epiritus prophe" 
^rum subjeetsu estprophelis^ id est Spiritus San- 
cios non eonpeilit eos loqui, velkit nolint, qvia eum 
spiriuis sit Deus, wm esi Deu$ dissefuiems^ qiiae uts* 
que dissensio iieret, si concfaimando litigarent. Sed 
est Betts peeis et conoordise : qiiaB pax servatur si 
sc alierttarkn supporUTcrini. Uoc auiem de linguis 
PiTaoL CLIII. 



mtm. Si quis autem contumeliose se efferens igno- 
rat, dedignans attendere haec mandala, (fico vobis 
de ilk>, quod pro certo ignorabitur a Deo : 'Quando* 
quidem ignorans baec mandala , a Deo ignorabitur. 
Itaque, fratres mei^ amuiaminif id cst dcsiderate 
prophetare^ sicut praedpio, et tamcn toqui iinguis 
noiite proiUberCy sicut snpra detemiinavi. Nolite 
prohibere, sed omnia fiant fn vobis tioneste^ id est 
ad aedificatlonem Ecdesiae : et \J^ secundum ordi" 
nem, quem supra disposui , ut pauci loquantur vd 
prophetent , et per partes. 

CAPUT XV. 
< Notum autem vobls fado, fratres, Evangdium 
c quod praedicavi vobis, qnod et accepistis , In quo 

D c et statis. Per quod et salvamini : qua ratione prae- 
c dicaverim vobis, si tenetis, nisi Irustra credidistis. 
t Tradidi enim vobis imprimis quod et accepi : 
c quouiam Christus mortnos est pro peccatis no- 
c stris secundum Scriplnras : et quia sepullus est , 
c et quia resurretit tertia die secnndum Scrlptorss; 
c et quia visus est Cephae, et post haec ondedm. 
c Deinde visus est i^usquam quingentis fratrihus 
c simul, ex quibus muhi manent nsque adlmc» 

• c quidam autem dormierunt. Deinde visus est Ja- 
c cobo, -ddnde apostolis omnihus : novisslme an- 
c tom «mttium tanqoam abortivo , visus est et mihi. 
c Ego enim sum muilibus apostolornm , qui non 
c sum dignus vocari apostohis,quoniam perseeutus 
c sum Ecclesiam Dci. Gratia autem Dei sum id 

Digitized by VjOOQLC 



m 



S. BRDNONIS CAllTHUSIANORUlf INSTITUTORIS OPP. PARS 11. m 



quod 8um : ei gratia ejus in me vacoa nou fuit, A 
sed abundantius illis omuibus laboravi. Non ego 
aotem , sed gratia Dei mecum. Sive enim ego , sive 
iiU , stc pnedicavimus, et sic credidistis. Si au* 
tem Ghri^ius pnedicatnr , quod resurrexit a mor* 
tois , quomodo quidam dicunt in vobis qnoniam 
fesurrectio roortuorum non est, neque Christus 
resurrexit. Si autem Ghristus non resurrexit, 
inauis est prsedicatio nostra , inanis est et lldes 
vestra. Invenimur autem et falsi testes Dei, quo- 
niam testimonium diximus adversus Deum, quod 
suscitaverit Ghristum, quem non suscitavit, si 
mortui non resurgunt. Nam si mortiii non rcsur- 
gunt, neque Christus resurrexit. Quia siChristus 
non resurrexit, vana est fides vestra. Adhuc enim 
estis in peccatis vestris. Ergo et qui dormierunt B 
in Christo, perieruiU, Si in hac vita tantum in 
Cbristo sperantes sumus, miserabiliores sumus 
omuibus hominibus. Nunc autem Ghristus resur- 
rexit a raortois primitiae dormientium , quoniara 
quidem per hominem mors , et per hominem re- 
surrectio mortuorum. Et sicut in Adam omnes 
morinntur , ita in Christo omnes vivificabuntur. 
Unusquisque autem \n suo ordtne, primitise 
Christus : deinde hi qui sunt Christi , qui in ad- 
ventu ejus crediderunt. Deinde finis, cum tradi- 
derit rcgnum Deo et Patri , cum evacuaverit om- 
nem principatum, et polestatem, et virtutem. 
Oportet aotem illum regnarc , donec ponat omnes 
inimicos sub pedibus ejus (P$aL cix, 1 ). Novis- 
sime autem inimica destruetur mors. Omnla enim ^ 
subjecit sub pedibus e}ii^{Psal, viii, S). Cum au- 
tem dicat : Omnia subjecta sunt ei , siiie dubio 
prstcr eum qui subjecit ei omnia. Cum ^autem 
[Nam cum] subjecta fuerint iili omnia, tunc ipse 
fiiius subjectus erit il(i qui subjecit sibi omnia, 
ut sit Deus omnia in omnibus. Aiioquin quid fa- 
cient, qui baptizantur pro mortuis? Si oinnino 
mortui non resurgunt, ut quid et baptizantur 
pro iUis? Ut quid et nos periclitamur omni hora'? 
Quotidie morior propter vestram gloriam [pro 
vestra gloria], fratres, quamhabeo inChristo Je- 
sa Domino nostro. Si secundum hominem ad be- 
stias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest si mortui 



terrestrla : sed alia quidem c(elestiuni gloria , alb 
autem terrestrium. AliaclaritassoUSyaliaclarite 
lunae, ei alia claritas stellaram. SCeMa .eBmi a steili 
differt in claritate : sie et resurrectio mortoonim. 
Scminatur in oomiptione, surgel in ineomiptie- 
ne. Seminatnr in ignobilitate , surget ingkmi. 
Seminatur in infirmitate, surget in virtute. Semi- 
natur 145 corpus animale, surget. corpw sjn' 
rituale. Siest corpus animale, est ei spiritiule, 
sicut scriptum est : i Factiis primus homo AdiD 
in animam viventem {Genes. 119 7) > novissiiMs 
Adara in spiritum vivificantem. Sed non priot 
quod spirituale est, sed quod animale est, deiode 
quod spirituale est. Primus homo de terra terre- 
nus : secundus homo de eo&lo coelestis. Quali» 
terrenus, tales et terreni ; et qnalis coelestis, ta- 
les et coelestes. Igitur sieut portaYimus imagiien 
terreni, portemus et imaginem coelestisw Hoc m- 
tem dico, fr»tres,quoniam carD et sanguis regnaai 
Dei possidere non possunt, neqne cemiptio in- 
corruptclam possidebit. Ecce mysterium vobis 
dico : Omnes quidem resurgenius^.sed nonoiiuies 
immutabimur. In momento, in ietu ocoii, in ii«- 
vissima tuba : canet enim tuba, et mortai resor- 
geut incorrupti, et dos immntabimnr. Qportei 
enim corruptibile hoc mduere incorroptioncm, 
et mortale hoc indnere immortalitatem. Cnm an- 
tem mortaie hoc induerit immortalitatem, tnuc 
fiet sarmo qui scriptus est : c Absorpta est mon 
in victoria (0<«. xiii, 14). > Ubi est, mors, victoria 
tua ? Ubi est, mors, stimulus tuus ? Stimvlus aa- 
tem mortis peccatum est, virtos vero peccati lei. 
Deo autem gratias, qui dedit nobis vietoriam,per 
Dominum nostnim Jesum Gbristum (/ Joan. t,5). 
Itaque, fratres mei dilecti, stabiles estote et im- 
mobiles : almndantesin omniopere Domini, sem* 
per sdentes quod labor vester non est inanis io 
Domino. 1 

BXPOSITIO. 

Postquam docuit eos de baptismo, de eorporeet 
sanguine Domini et de donis Spiritus sancti, ad 
ultimum instruit eos de resurrectione mortooroDf 
quam partim credebant, partim negabant. Crede- 
bantenim Christum vere surrexisse a mortuis; eos 



non resurgunt? Manducemus et bibamus, cras q etiam qui in novissima tuba morerentur, etintegn 



enim moriemur {Sap. 11, 6 ; ha. xxii,i5). Nolite 
«educi. Corrumpunt mores bonos coUoquia mala. 
Evigtlate justi, et noiite peccare : ignorantiam 
eirim Dei quidam habent. Ad reverentiam vo- 
bis loquor. Sed dicet aliquis : Quomodo resurgent 
mortui? Quaii autem corp(ve venient ? Insipiens, 
tu quod seminas non vivificatur , nisi prius mo- 
riatur. Et quod seminas, non cqrpus quod futu- 
rum est seminas, sed nudum granum, ut puta 
tritici, aut alicujus caeterorum. Deus autem dat 
iUi corpus sicut vult , et unicuique seminum pro- 
prium corpus. Non omnis ciiro eadem caro : sed 
alia hominum , alia pecorum , alia volucrum , alia 
autem piscium. £t corpora coelestia, et corpota 



came sutim reviviscerent, hos tales credelant re- 
surrecturos. Sed eos quorum eorpora in cineres 
disseiverentur, dicebant nuUa ratione posse rcsttr- 
gere. Natnralibus supra modum adhasrentes argu*^ 
meutis. Littera sic jungitttr : De iinguis et propiiet* 
sic vos doceo. De retwrreetione autem vMrtMor*^^ 
notum faei6 vobi$^ fratres: notum^ inqusm, ^^^ 
Evangelium^ id est, resurrectionem moituoruitti 
quod maxima pars est meae prttdicaciopis ; V*f' 
Evangeiium de resurrectione ego prwdicm ^* 
ne obtendatis vos quasi ignoranter peccare; f>^ 
eitam aeeepistiij et turpe esse debet quod ^^ 
bene credidistis : iterum negare, in qno ^^'*''' /'*"!* 
nisi enim resurrectioncm credatis, frustra in ' 



Digitized by 



Google 



^5 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAiLI. — IN EPiST. 1 AD GOR. 



m 



stelis ; per ifHod etiam E^ngelitim $alminmni : A vertitur ad quod sufira. Yere Chri$tu$ resnrrexit. 



carnis eniiii resurtectienem parlem dicimus fidek, 
sine qua nemo possit sahari. Sahabimini dico si 
unetii hoc Evangelium ea ratione qua vobis preedi^ 
eam: et ni$i hoc sit qaod vos fruetra credidi$ti$y id 
est) HJsi fidem vestram iniitilem dicitis, quod Go- 
rtnthii nullo modo fatcrentur eos, scilicet frustra 
credidisse. Trado vobis Evangelium. Nam hoc quod 
ego tradidi vobi$ inprimie^ idest,interpotiora fidei ; 
quod etiam non a me babeo,«ed aecepi a Jko, Hoc, 
scilicet, Evangelium : quod Ckri$tu$ mortuu$ e$t pro 
peccatis nostrie deiendis ; et si peccata nostra deleta 
sanl, quonim paeoa mors c$t, quare in morte deti- 
nemur? Mortuus est Christus : et hoc dko eeeurir 
dum Scripturat prophetanim idem attestanlium 



Nam $ie preedicamusy $ive ego^ $ive illi alii apostoli, 
locus ab auctorilate. Vos eiiam $ic credidi$ti$, quod 
Ghrislu(> vere resurreiLit : noUte negare. Si autem 
prcedicatur et negari non potest, quod Chri$tus sur 
rexit a mortui$, quomodo quidam in tobis dicunt^ 
quod tton est futura reeurrectio mortuorum ? Si Ghri- 
stus resurrexit (quod utique verum est) resurrcctio 
mortuorum sequitur ei necessitate. -Probavit supe- 
rius auctoritatibus Scripturarum et testimouiis san 
ctorum, qui viderunt Ghristum vere surrexisse a 
mortuis, et ex eo intulit , quia si Ghristus surrexit, 
et resurrecUo mortnorum erit. Hanc aulem conse- 
quentiam sic probat : Yere si Ghristus sun-exitet 
resurrectio mortuorum est. Nam $i reeurrectio mor- 



Cum modo.debeat probare .de resurreaione, prae- ^ tuorum none$t, neque Chri$tu$ resurrexit. Uic locus 



miuil Ghristum vere fuisse mortuum, ut verae morti 
vera sit resurrectio. fioc etiam tradidi vobis de 
Cbristo quod $eputtu$ esl, ne stalini post mortcm 
resurgens, diceretur : Non vere mortuus est. Hoc 
etiam tradidi vobis de ep quod re$urrexit tertia die, 
Cthocdico eecundum Scriptura$^ quaehoc pcrhi- 
bent. 

Probavit per testimonia Scripiuramm , probat 
etiam Ghristiim resurrexisse, per tesiimonta eorum 
quibus posl resurrectionem visus est. Et hoc tra- 
didi vobis, quia vi$u$ est Cephm^ id est, Petro. Hanc 
apparitionemubi, et quomodo facta sil non legimus, 
sed Untummodo scriptum est : SurretUt Dominu$ et 



a simili est, et inter causam et eiectum diversis 
respectibus. Similitudo in eo est quia si Ghristus in 
morte detineri Qon potuit, quia peccatum, quod est 
causa mortis, in eo non fuit, nec nos pro modo ro- 
stro jusUficati apeccatis inmorte detinebimur. Quia 
si mortem evadimus, tunc resurgemus, per banc 
^imilitudinem, scilicet, quod peccatis justificati su- 
mus, cum Ghristo resurgemus; sedquia Ghristus 
longe major^nobis est in iustiiia, ideo major erit iu 
gloria resurrectionis. Iterum resurrectio Ghristi et 
quscunque operatus est in teiris, omnia spectave- 
runl ut homo restitueretur perditae bcatitudini. Quia 
si hic efi^eclus, scilicet, resurrectio morluorum non 



qtparuit Petro, et po$t hs6C vi$u$ e$t undecim apo- ^ seqoitur , frustra causae illae praecesserunt , sed 



stc^lis, 146 quando Thomas erat cum eis {Luc, 
XXIV, 39). Deinde vi$u$ e$t ptu$ quam quingenti$ fra- 
tnbus $inml : ex quibu$ rmUti manent u$que ad hoc 
tmpus : et si placet, quaerite ab eis ; quidam autetn 
eoTum dormierunt. Ghristum dicit mortuum, hos 
dormisse. Deinde etiam vi$u$ e$t Jacobo Hieroso- 
Ijmitauo episcopo, qui videna Ghristum in crnce, 
devovit se non manducaturum pancm, donec vide- 
ret Ghristum resurrexisse. De his duabus appari- 
tionibus, nihil in Evangeliis invenitur. Deinde visus 
est ommbus apo$toli$ (Act, ix, 3), in die Ascensio- 
iiis. Novis$ime autem omnium vi$u$ e$t mihi (Act, 
XXII, M) ; prius in via, post in templo oranti. Mihi 
dico, tanquam abortivo, id est vi quadamet compul* 



Ghristns resurrexit : et hoc probat per muita incon- 
yenientia, ex eo non resurgente provenieniia. Dico 
quod Chri$tu$ $urrexit, Nam m Christus non $ur- 
rextl, ergo prwdicatio no$tra e$t inanie^ iJ est sins 
re ; quia res illa quam praedicai non sic cst ; et de 
eodem aliud inconveniens, quoniam fidee veetra est 
inani$j id est infructuosa, si Ghristusnon resurrcxit, 
quod Gorinthii, sdlicet, fidem suam esse inanein 
nullo modo faterentur. Iterum allud inconvcuiens, 
si Gbristua non resunmit ; quia tunc invenimur nos 
fal$i te$te$ Dei Patris^ ideo quoniam diximus tesli- 
monium contra Deum : non enim placet Oeo, si quis 
qnod non fecerit Deus attribuat ei ; hoc, scilicct te- 
stimonium quad Deu$ $u$citaveri$ Cbristum, quem 



sione in apostolatum nato. Abortivum se dicit , quia ^ pro certo non $u$ciUivit $i mortui non resurgunt. 



extra tempus natus in Ghristo, apostolatum accepit, 
in 6(£io receplo Domino cum carne. Bene dico 
$bortivo. Nam ego $um minimu$ apo$tolorum^ qui 
m etiam dignu$ $um voeari apo$totu$f quoniam pex- 
secutu$ $um Eccle$iam Dd, Et licet dignus non fue- 
rim, tamen $um id, id est apostolus qui utique sum 
per graliam Dei , et licet prius persecutor fuerim, 
tamen ex qud» recepi gratiam ejus, ipsa gratia non 
ftii< vacua^ id est otiosa tit me, $ed iaboravi omni 
genere passionis abundantiue omnibue aliis aposto- 
iis. Et iicet dicam tahoravi^ tamen non ego per me 
boc pottti, sed gratia Dei operata e$t mecum, Gum^ 
dicat se lot et tanta sustinuisse, per hoc satis appro- 
Int resurrectionem, spe cujus omnia patitur. Re- 



Verum est quod mortui resurgunt sicui vos dicitis. 
Nam $i mortui mn re^urgunt^ neque Chri$tu$ resur- 
rexit : idem superias posuerat, sed ad aliud : ibi 
enim ut illam probaret veram si Ghristus siir* 
rexit et mortui resurgent. Hic autem ut inferret ve^ 
rameam quaedicitnon suseitatumesseGhristumuisi 
147 mortui resurgant. Diceret Gorinthhis : Hallem 
negareresurreclionem Ghristi, quam concedere quod 
resurgant mortul. Probat iterum per inconveuiens 
Ghristum resurrexisse : Yere Ghristus surrexit,nam 
$i non re$urrexit Chri$tuSj fides ve$tra de Ghristo 
vana e$t, NuUa fuit illa fides, quam accepislis. Yere 
si Gbristus non rcsurrexit, vana est fides vestra. 
Nam adhuc e$ti$ in peccati$ ve$tri$, Legitur sur • 



Digitized by 



Google 



207 S. BR13N0NIS CARTHUSIANORUM 

rexisse propier justirieatibnem nostram. Quia si non A 
resurrexit, nec nns jastificavir, sic igilor vana est 
fides vestra. El quia adbuc homines sunt in pec- 
catis, ergo illi qui dormierunt in ChristOy idest 
nkortni in Christi fide perieruntj id esi damiiati sunt. 
Iterum aliud inconveniens. £t $i non resurrecturi 
tperantes sumtu in Chri$to tantummodo iti hac vita, 
sicut Yos dicitis, futuram non habituri, tnnc $umu$ 
m$erdbiHore$ omnibu$ hominibu$ : quia nec hac, 
nec aiia yita fruemur : cum quotidie in angostiis 
devolvamur : quandoquidem tot inconvenientia ex 
negata re^urrectione se ingerunt : igitur nune, id est 
ex praemissis rationi1>us colligitur quod vere Chri- 
$lu$ re$urrexit a morlui$. Christas dico prtmilios et 
secundum tempus, et seciiudum dignitatem . quia et 
si quidam ante enm suscitati fuerunt non a mortuiSy B 
sed in numero morientium relapsi sunt. Dlgnitate, 
quia majorem omnibus gloriam habebit, et quidquid 
alii, totum habebunt ab illo, et per illum. Christus 
dico primitite dormientium. Per hoc innuit, cum 
dicit Christum primitiae, quod alii dormientes 
secuturi sint eum in resurreclione, Diceret aliquis : 
Non videtur ut per meritum unius hciminis Christi 
omnes homines resurgere possint. Contra hoc 
Paulus : Yere caeteri dormientes per primitias suas, 
id est Christum, resurgent, quuniam quidem per 
hominem unum fuit mor$ omnium, ita et per hominem 
unum erit resurreetio mortuorum. Uude hoc a sihiili. 
Nam $icut in solo Adam omne$ moriuntur, ita et in 
solo Christo omne$ vivififabuntur. Si euim culpa 
«olius Adae , ad damnationem omnium sufficiens ^ 
fuit , ut praetermissa majoritate similitodinem soland 
loquamur, quare simili modojustitia solius Chri- 
sti ad justilicationem omnium not\ sufficeret. 

Postquam probavit resurrectionem omniura vcre 
futuram, congrue subdit de ordine ejus resurrectlo- 
nis : ut per hoc magis certificaret eos et invitaret 
ad eamdcffl resurrectionemy dicens : Licet omnes 
aeque resurgant» tamen unu$qui$que erit in $uo 
ordine: qui enim pius promeruit, plus accipiet 
gloria^ : et ita quod Christue erit primitlcB tempore 
ct dignitate, sicut superius. Deinde post Christum 
erunt in gloria ii qui $unt ChrisH, In eo dico eos 
esse Christi, scilicet, qui cre4iderunt in secundum 
adventum eju$^ id est resurrectionem : ef ita credi- p 
derunt integritate fidei et boni operis : euntes obviam 
in adventum Christi. Potuisset dicere, qui credi- 
derunt in nativitatem Christi vel passibnem ; sed 
ideo in adventum dixit, quia resurrectionem com- 
mendare eis intendebat. Et postquam ii qui sunt 
Christi resurgent, deinde erit fini$y id est impleti ) 
promissae beatitudinis : cum Christud tradiderit 
regnum, id est Ecclesiara suam, quam cum potentia 
regit. Tradiderit dtco Deo et Patri : tunc Christus 
dicetur tradere regnum Palri^ cum Ecclesiam suam 
locabit in ocoKs Dei, ut quod hic vidit per speculum 
et in aenigmate, ibi videat facie ad faciem. Deo dicit 
ei palii, ul ostendat eiim qui ab oHo initium non 
haouit^ Ul eiiam noiel eiiin cl Creaiorera esse, et 



INSTITUTORIS OPP. PARS H. SOS 

creaturis paternam dilectionem adhibere. Gum irt- 
diderit dico regnum : et cum evacuaverit omnm 
principatum, et pote$tatemy et virtutem. 

Notandum est quod in angelis diversitales ofBdo- 
rum Deus posuerit, et hoc totum causa homiDuiDf 
ut angeli administrent saluti eorum. Sed postqutm 
homines jam in perfectione erunt, et miHa admioi- 
strationeegebunt, nominailladestrueutur in angelis, 
quibus vocabaiUur pro diversitate humanx admini- 
strationis. Sunt enim quidam inter angelos, qti 
principatum habent super oranes alios. 148 ^uat 
etiam alii qui potestative perficiunt ea, qnae a priD- 
cipatu injunguntur eis. Sunt alii qui dicuntur Tirto- 
les, quia miraculorum sunt operatores. Simililerei 
in malis angelis quidam sunt principes super omDes 
alios. Alii habentes potestatem efficiendi quod prin- 
cipes praeceperint : alii virtutes , qui aliqaa non 
inducant quas» miracula. Et haec iterum in fine 
evacuabuntur. Quia sicut boni angeli ultra noo 
habebunt in quo homines tueantur ; sic nec mali in 
quo noceant horainibus. Sic etiam inler homines 
omnis differentia prselationis vel subjectioDis destro- 
etur : inter quos nuila erit regiminis inaequalitas. In 
fine tradet Christus regnum suum Patri: sed intena 
dum nondum finis est, oportetregnare/idesiHt^n' 
stum cum potentia Ecclesiam suam regere. Oportet 
ideo dicit : quia sic prophetatum est in Scriploris, 
quas ex necessitate oportet impleri. Regnare dico, 
donec Deus ponat omnes inimicos Christi sub pedibti 
eju$ , id est tam plenaria subjectione, sicnt soot 
aiiqui pedibus aliorum prostrali. Vel sub pedibut 
eju$y id est subjectos liumanitati Christi. Qu^ per 
pedes ideo signatur : quia per humanitatem assan- 
ptam, divinitas venit ad homines. Et postquam hsec 
omnia erunt evacuata, ' tunc etiam destruelnr mon 
novissima : quia postquam non erit peccalum : nec 
poena peccati, scilicet mors remancbit. Horsdico 
inimica : cui et bomincs inimicantur, et qus i»i- 
micatur hominibus. Yere inimici ponentur sub pedi* 
bus Chrisli. Nam scriptum est iu Psalmo : < Ofonis 
subjecit Deus sub pedibus ejus {Psal. viii, 8}> > '^ 
est Christi, sicut expositum est in Psalmo. Tainen 
habetur , subjecisti. Cum autem Scriptura dicat, 
omnia sine dubio subjecta $unt Chri$to, omnia pr^^r 
eum qui ei, scilicet Christo, $ubjecit omnia, scilicet 
praeter diviiiitatem. Deus, qui Christo subjecit omnii, 
non est Christo subjectus. Sed ipse Christus eni 
$ubjectu$ t7/f , id est Deitati : quiB $ubjecit omnia ipiU 
id est Christo. Diceret aliquis : Inierim quidem 
Christus erit subjectus Deo, donec slbi Deus sub- 
jecerit omnia : sed postea non. Erit utique (aii 
Paulus) quia cum subjecta fuerint CJjristo omma, 
tunc ipse Christus subjectus erit Deo, qui iP^' 
subjecit omnia. Ita tamen subjectus, ut sit aequalis, 
scilicet, ut Christus sit Deus tn ommfttf*, i<* <^^ j" 
singulis creaturis : et ita in omnibus quod onm 
singulis, id est perfecta bealitudo, perrecta gloria» 
ei pax superans etiam omne hominis desidenuni. 
Reverlilur ui probet rcsurrectionem morluorttO) 



Digitized by 



Google 



i09 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULL — IN EPIST. I AD COn. 



210 



dioens : Hors per Gbristumdestruetur, et homines A Hdem resurrectionis. Per hoc quod dicit sedtid, no-^ 



tunc resurgent : alioquin^ id est si dicas non esse 
resurreetionem mortuorum , (fuid facient ilii qui 
taptixantur pro martui$ ? Tangit hic reprobum 
morem qaorumdam, qui, audito quod resurrectio 
futuni esset eorum qui baptizarentur, cum essent 
baptizatiy itemm loco infidelis palris jam mortui 
baptizabant se : ut sic pater vel roater salvarentur 
in resurrectiooe. Et hoc adducit ad verecundiam 
Corinthiorum : quia si iUi perversi tantam fidem de 
rusurrectione habebant, qnanto magis Corinthii 
debcrent resurrectionem credere ? Littera sic est : 
Qaid facient iili qui baptizantur pro mortuis spe 
resurgendi, si ommno mortm non re$urgunt ? Vt quid 
eHam baptizantur pro itU$ justificandis : cum nec 



tat seductores esse inter eos. Nolite credere sedu- 
ctoribus. Nam coUoquia illorum mala non solum fi- 
dem violant : sed etiam corrumpunt bono$ more$, 
Qui enim futuram vitam nou credit, nescio quare 
bonis moribus laboret adhaerere. Et ne a seductori- 
bus comimpamini,erf|7t7aread bocutsitis 7»sti, et ut 
justitiam conservetis. iVo/i(e ulteriuspeceare : neces- 
sarium est ut evigiletis. Quidamenim 'vaVtvyo^habent 
tgnorantiam Dei, id estignorant sequitatem.et fidem 
Dei : et hoc loquor vobis ad reverentiam^ id est ad eru- 
bescentiam), ut verecundemini de peccatis vestris. 
Postquam Paulus per uecessarias rationcs, per in- 
convenientia quae inde proveniunt, iterum per po- 
tentiam Christi, futuram resurrectionem approba- 



iili jusiificentur ? Si enim justificarentur a peccatis ^ vit, vult illam approbare per legem naturae : quia 



et resurgerent. Yel alitejr sic : Alioquin^ id est si 
resurreclio non est, quid facient illi qui baptizantur 
pro mcrtui$ operibus, id est pro peccatis, que 
mortem operantur? Baptizantur dico spe resur- 
roctionis. Et quid facient, si omnino mortui non 
resurgunt ? Vt quid etiam baptizantur pro t7/ts, id 
est, ut justificentur a peccatis ? Vel aliter : Alioquin 
si non resui^unt mortui, quid facient iUi qui bapti' 
lantur pro se mortiits, id est mortificandis peccatoj: 
Vel pro se mortiflcatis per peccatum Deo. Caetera 
sicat dicta sunt. Iterum si resurrectio mortuoniro 
uon est, ut quid eliam no$ apostoli periclitamur omni 
hora T Non enim finem habent tribuiationes nostrae, 



humana sapientia magis argumcntatur secundum 
passibililatem [possibiiitatem] naturae. Quasi dice- ' 
ret : Licet superius resurrectionem satis approba- 
verim, tamen secundum legem naturae objiciendo, 
dicit mihi aliqui$ : quomodo resurgunt mortui in pul - 
verem jam dissoluti? Nalura non videtur hoc paii, 
Iterum si aliquo modo pulvis ille conglutiuatur, ta- 
mcn quali corpore venient homines qui resurgent? 
Num credi potest ut tanta gloria possii venire disso- 
luto pulveri, ut tu prsedicas? Priori respondet qua:- 
stioni. Natura bene patitur mortuos resurgere. 11- 
lud enim quod tu insipiensj qui de resurrectione du- 
bilas, semen, inquam, illud, quod tu seminas non 



qnas gaudemus pati spe futurae 149 resurrectionis. q wvificatur^ id est nuUo modo vivere potest, ntst pritts 

titorta/ttr, et computrescat : quemadmodum vides 
quod oportet semen putrefieri, ut sic postea vivat : 
ne dubites jam hominem iterum post mortem vivere 
posse, cum per mortem oporteat vivere. Probat 
aliam qusestionem, futuram scilicet gloriam corpo- 
rum, ejusdem seminis similitudine, dicens : Yere 
in majori gloria corporum venient. Nam quod semi- 
na$ tu, noit seminas illud corpu$ quod futurum es/, 
ud uminas nudum granum : corpus autem de uudo 
grano futurum multa grana, paieas et culmos est 
habiturum. Similiter non sit tibi absurdum, si dica- 
mus corpora nostra in majori gloria resurrectura 
quam hic seminentur. Tu seminas nudum granum^ 
utputa^ id est sicut est granum tritici, aut granum 
Dalicuju$ cceterarum $egetum. -Tu seminas nu- 
dum granum; $ed Deu$ dat illi grano corpu$ $icut 
vult^ fertilitale granorum , spicarum et culrao- 
rum gloriosum : et unicuique tamen 150 ^^^i- 
num reddit proprium corpu$ : quia si seminatum 
est triticum, puUulat trilicum; et sic in identitate 
seminum singula grana resurgunt, et hoc in oxem- 
plum melioratae resurrectionis, non amissae sub- 
stantiae. Cumque-omnes in hoc conveniant, quod re- 
surrectionis gloriam sunt habituri, in eo tamen dif- 
ferunt quod quidam gloriosiorem sunl habiluri - 
quidam non adeo, secundum differeniiam merito- 
rum. Diceret aliquis : Cum omnis hominum mate- 
ria ex eisdcm conslet elementis, videtur ut quidquid 
uni conferetur, lotum in alio possideat similis ma- 



Vere periclitamur : nam quotidie morior^ id est 
pericula mortis patior, fratres, propter ve$tram gio- 
riam, ut vos digni sitis gloria resurrectiouis. Yel 
secundura Augustinum : Morior, et hoc juro per 
Testram gloriam, fratres : quam gloriam spe quidem 
jam tutbeo^ iu Christo Jesu Domino no$tro : qui jam 
ia gioria cum carne mea resurrexit. Qui etiam ut 
secum resurgerem promeruit. Si iterum mortui non 
resQipmt : quid mihi prodest $i ucundum hominem^ 
id est secundum humanae rationis potentiam. Yel 
secandum bominem : quia ego homo, illi bestiae. 
SecnndQm homiuem utiqiie pugnavi contra bestioi 
Ephesi^ id est contra E^besianos bestiales : quia 
resurrectionem negando, hominem in hoc mundo 
solum vivere dicunt, quod et bestise faciunt. 

Qmd^ Inqu^m, illa pugna mihi prode^t^ nisi post 
mortem babiturus sim gloriam? Ephesii negabaut 
resvnectionem : contra quoa Paulus multo labor^ 
disputavit, approbans futtiram esse resurrectionem. 
£t quaodoquidem secundum vos vtta non restat 
post hanc : nihil jam alind agendum est : nisi ut 
desperantes manducemu$ et bibamus : quia non 
ultfavicUin moriemur {I$a. xxu, 13; Sap. ii, 6). 
Hoc verlmm dixerunt iud«i, cnm afiligerentur in 
capUf iute BfO^ylonis, et desperarent de adjutorio 
I>ei. Similiter qui resurrectionem negant, de auxilio 
et potentia Dei desperant. Et quia, fratres , non sic 
est desperandum^sed de resurrectioneconlldendum, 
i4eo notite ie<f u ct a pseudoapostolis . qui non habent 



Digitized by 



Google 



211 S. BRUNQNIS CARTHUSLVNORUM INSTITUTORIS WP. PARS il. 31J 

teria. Quod Paulus (ut ad meliora semper provocet A bus, et non viviflcans. Et vere sorget eorpus spiri- 



ros) per siroilitudincm aliarum creaturarum im- 
probat : quia quemadmodum omhia .animalia cx 
( isdem elementis facta sunt, eadem tamen materia 
non aufert, quiu alia et alia inler se sint. In coele- 
stibus etiam creaturis ex elsdem roateriis conslitu- 
tis diflerentra est ad invicem claritatis ; sic in bomi- 
nilus natura carnis omnibus eadem non impedft 
quin possint diversiflcari in gloria resurrectionis. 
Littera sic jungitur : Licet omnes resurgant in ma- 
jori gloria carnis, tamen diflercnter : nec hoc im- 
peditcadem omntbus materia conditionis : sicut vi- 
des quod non omni$ caro^ eadem caro, licet omnis 
ex cadem materia, $ed alia est caro hominum et alia 
est pecorum. Alia autem est caro volucrum : alia 



tuale ; nam novi$$imu$ Adam^ id est Christos, dici- 
tur Adam, quia natus de ipso sccundum lineam car- 
nis : ideo autem novissimus, quia post eum non es! 
futurus alius Adam, qui novam inducat genera- 
tionem. Omnis enim homo, vel camabs Adae fiiius 
Tcl spirituaris. Hic, inquam, novissimus Adam, 
151 /ocriu e$i in $fnritum non viTentem, sed rirt/f- 
cantem^ In llla enim resnrrectione sic anima corpus 
vivificabii, ut nuHo egens aKmento vivat perpetuo. 
Diceret iUe : Licet Cbristus qui Deus fuit , iui 
potuit viviflcari, ego non sic potero, qui tantam 
bomo sum. Nihil impedit, ait Paulns , quia licet 
Christus Dcus sit, tamcn non priu$ fuit iHud corpos 
quod e$t $piriluale, $ed prius fuit illud corpus qw4 



autem est caro pi$cium. Et sicut terrena corpora ^ est animale : et deinde fuit illud corpus, quod csl 



inter se difl&runt, sic coelcstia a terrenis. Sunt enim 
corpora coelestiay et corpora terre$tria : et cum in hoe 
quod corpora sunt, conveniant : tamen in hoc dif- 
fcrunt quod atia quidem e$t c€ete$tium corporum gto- 
ria^ atia autem terreitrium, Et sicut coelestia a ter- 
renis diflcrunt, sic ipsa coelestla inter se. Nam atia 
cst ctarita$ so/ts, et atia est claritas tuna , et atia 
est ctaritas $teltarum. In ipsis etiam stellis differen- 
tia : nam $tetta di/fert a $tetta in ctaritate : et sicut 
hae creatur» vicissim a se diflbrunt claritate, $ic 
etiam resurreclio mortuorum diflerens erit justis in 
claritate gloriae. Et licet in gloria resurrectionis dif- 
ferant, hoc tamen indifllerenter habent quod hic <e- 



$pirituale, Yere primus homo factus est in animaoi 
viventem, nam primus homo fectos est de terra 
terrenu$y et secundus Adam factus est fn spiriuim 
vivificantem. Nam $eeundu$ Itomo factus est aetenh 
veniens de coeto* £t quati$ fuit primus ille terremu , 
tate$ sunt et terreni^ qui adhaerent ejus terrenitali. 
Et quatii fnit secundus ille c€ete$ti$, taie$ etiammni 
imitatores ejus ccete$te$, Et quandoquidem qui 
terrenum sectabitur, terrenus erit ; et qni codestem, 
coelestis ; igitur $icut portavimu$ imaginem terreKi 
Adae per peccatum, $ic amodo portemu$ imaginem 
c<Ble$ti$ Adae, per justitiam vitae : ut, deposito onere 
terrenitatis, gaudeamus in levitate gloriae c<£lest!s. 



minalur corpus hominis in corruptionem^ id est, ad r O^ia modo dixerat qualis fuit coelestis, tales crunt 

boc ut corruptioni subjaceat. Seminare dicit a die 

quo concipitur homo, usque ad diem resurrectionis 

omnium. Seminatur quidem in corruptione : $ed 

$)irget in incorruptione^ id' est ut ab oinni corru- 

tione alienum sit, et hoc surgere erit in die judicii. 

Seminatur non solum in corruptione, sed etiam in 

ignobititate. In multa enim viljtate carnis horao ge- 

ncralur, sed tunc $urgetin ^/ort a, perpetua habenda. 

Seminatur hic in infirmitate^ omnibus enim morbis 

cl diversis hic subjacet miseriis : $ed tunc $urget in 

virtute impassibilitatis et immortalitatis. Semina- 

tur hic corpu$ animate, quod quotidianis ciborum 

fomentis sustentari oportct, ut quoJIibet animal : 

$ed tunc $urget corpu$ $pirituatej quod spiritu solo 



anlhaerentes ei. Dixerat etiam portemus imaginem 
coelestis r ne occasione horum veH)orum'putaremus 
nobis ad salvationem suflicere veterem heminGm in 
baptismo deponere, et novnm hoo^kiem ibidem 
assumere. Determinat Paulus nen satis esse hoc 
modo imaginem coelestis portare , iiisi continua 
tmitatione operum portemus. Littera sk jungtlur : 
Licetdixerim, porteraus imaginem coelestis, ec 
erimus coelestes, tamen koc dico, id esi determino 
vobis, fratre$f quoniam, id est quod, earo et $anguht 
id est, qui cami acquieftcunt et samguini, quxdan 
enim peccala sunt ex camalitate, ut moUis luxuria : 
quaedam ex vitio sanguinis , ut ira ex melancbolia : 
et quicunque caraem et sanguinem peccati se- 



regitur, sine usu corporei cibi. Vere aiiimale cor- D clantur, hi non pouunt pouidere regnum Dei, id est 



pus semiuatur : siquidem hoc vestrum corpu$ ant- 
male e$t, $urget idem $pirituale corpus : siquidem 
spirituale tunc crit. Vel aliter : Vere corpus surget 
spirituale ; nam si corpus modo dicitur animale, vo- 
candum est etiam idem corpus spirituale : nam ani- 
male non diceretur, nisi respectu spiritualis, ut 
quasi vim relativorum habeant, animale et spiri- 
luale : vere corpus hoc est animalc, $icut $criptum 
est in Cenesi (Gen. ii, 7) : Primu$ homo, hic autem 
dictus est Adam, factu$ e$t in animam non vivifi- 
cantcui corpus : quia cito morte dissolutum est, sed 
in animam viventem , id est quae vivcret ibi in car- 
ne : nisi enim corpus cibis aleretur, anima iion vi- 
vcrct ibi. Et idco dicilur vivons, q^iasi alienis viri- 



seipsos in futura gloria. Regnum epim Dci uiliil 
aliud est, quam ipsi homines, in faac viu ueiuo 
|)ossidet se : quia nulla dies est, qua non qaisque 
possideatur a peccato, sed in fiUura beatitudine 
quisque justorum possidebit se. Ubi nemo tenta* 
lione carnis inquietabitur. Vere caro et sanguis 
non possidebunt regnum Det : Jnam caro et sanguis 
•st corruptio. Regnum autem Dei est incorruptio. 
Corruptio vero non po$$idelnt incorruptekm : 
igilur earo et sanguis non possidebunt regnum 
Dei. Quia medo superius dixeral : Qoicoo- 
que portaverit imaginem coelestis, resurget io 
gloria. Dixerat iterura quod caro et sanguis nulio 
inodo possidebunt regnum Dei : ne hscc vcrba iu- 



Digitized by 



Google 



213 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — iN EPIST. I AD COR. 



2U 



lelUgeret aUqnis esse oontnuria, solvil iilud 9imU Jiubiestmodotuus stimulus, id est peGcatum; quod 



veodo oiHDem contrarietatemy dicens : Ne prsedicta 
verba mea male interpretemini, eeee dico vobis 
mysterium , id est aperio vobis rem occultam» nt 
per ejas apertionem auferam a vobis hujns rei du- 
iietatem. Vere quidem est ( sicut prsefatus sum ) 
quod omues resurgemus, id est omnes corpora resu- 
memus, $ed tamen non omnes immutabimur^m acci- 
piendo gloriam : qiuia quidam resurgent ad pcenam 
sibi augoientandam : alii ad gloriam. Resurgemus 
quidem 1» momenlo ; et ut majorem facilitatcm 
resurrectionis aperiat, corripit quod dixerat, in 
momento, dicens : Resurgemus in iciu oculi, id est, 
quam cito oculus transit ^ad pervidendum aliquid : 
vel, quam cito palpebra palpebr» jungitur. Hoc 



in aculeo suse caud», mortem loco veneni gestal)at? 
Ait Pauius : l)ene dico stimulus : nam peccalum est 
stimulus mortiSf id est aculeo suo morlem bomini- 
bus instimulans. Pro eo quod Paulus quid sit sti- 
mulus exponit, prascedentia verba putantur non 
esse ipsius : vel si sunt Pauli, npn tamen inutatuc 
sententia. Insultando enim dicit morti , qiiia modo 
absorpta es. (Jbi est^ o morsytua vtctorta? Caetera non 
mutantur. Ne iterum dicerent : Cum destructo 
peccato destruatur mors, bene modo nobis est, 
quia per legem destruemus peccatum. Contra hoe 
Paulus : Peccatum est stimulus mortis. Lex vero 
nullo modo debilitat peccatum : imo est virtus , et 
d.n^meninm peccati, Et hoc congrne removit» ut 



autem fiet tJi tuba noviseima : non quod vox tul)ae ^ sicut per Christum probaverat fleri resurrectioneni, 

ibi audiatur , sed sicut vox tubae viclores invitat ad 

palmam ; viais vero lit ad terrorem : ita vox illa 

signum erit juslis ut triumphi meritum accipiant, 

impiis autem terrorem pomae inculiat. Novissima 

ideo, quia cum multas voces dederit Christus in 

mundo, unde terreret impios, ketificarct justos : vox 

illa judicil novissima erit consnmmans justis gloriam, 

impiis iram indeficientem. Et quia de tuba bac nihii 

amplius dixerat, subdit : 152 ^^^ <^i<^ ^^^^* ^<^^ 

canet tuba, Non determinat utrum Christus vel 

angelus tuba iUa canere dcbeat. Yel ut sit nomuia- 

tivus, tuba ilta canet et in voce tubae resurgent 

mrtui incorrupti , id est in integritate membrorum 

restaurati : quidamtamendolore poDnarum corrum- 

pendi, sed nos electi Dei immutabimur^ accipiendo ^ 

gloriam resurrectionis. Vere immutabimur : nam 

oportet^ id est ( ut vere sint Scripturae ) inevitabile 

est : oportetf inquam, corruptibile hoc^ id est, corpus 

tot miseriis attritum, induere incorruptionem, Et 

<iuia incorruptum posset esse ad tempus, ut tamcn 

nun evaderet ; addidit et oportet mortale hoc corpus 

induere immortalitatem, 

Vere hoc mortale fiet immortale : nam mors 
absorptay id est destructa et deglulila est, tn ftctoria 
Cliristi, quando morte sua morlem superavit : vel 
in victoria sua , id est mortis : pcr lioc euim quod 
mors invadere Christum praesumpsit,inquonon erat 
peccatum, quod est causa mortis, in tpsa sua prae- 
sumptione occubuit. Hsec autem auctoritasinOsee sic 
iuTenitur: c mors ero morstua {Osee xiii). lEt 
quia hanc scripturam quidam male interpretaban- 
tur, dicentes hoc scriptum esse de morte animse, 
non corporis,prxmittit Paulus expositionem hujus 
auctoritatis dicens : Cum autemhoc mortale corpus 
induerit immortalitatem. Non enim ( sicut quidam 
male suspicantur ) anima sola evasura est mortem, 
sod cum anima etiam corpusitunc fiet, id est 
implcbitur sermo ille qui scribitur in Osee:Absorpta 
cst morsin victoria, sicut dictum est. Verba quae se- 
quuntur ejusdem propheUe esse dicuntur, insultantis^ 
ipsi morti, quia destructa sit, et dicentis. Quando^ 
quidem absorpta es(, u^t esty o mors^ nunc, tua vi- 
^Wiff/jua juri tuo omnia subjicicbas ? Et, o morSf . 



sic per eumdem ostendit esse omnem peccati re- 
missionem. Etquialex auget peccatum, ideo nuUa 
legi qratia^ sed Deo omnes agamus gratias : qu\ 
dedit nobis victoriam peccati et mortis, et hoc per 
DonUnum nostrum Jesum Christum. Et quia ex Dco 
et per Christum omnis victoria!; tja^ue, fratres mci^ 
ut sitis Deo dilecti^ estote stabiles in bono, dum In 
quiete pacis estis. Estote eliam immobites a fide, 
si adversa irruerint. Vos dieo abundantes in opere 
Domini^ ut semper melius et melius opercmini. Vos . 
dico semper scientes quod labor vester non est ina- 
m'«, id est sine fructu; sed in gloria magna re- 
surrecturi estis, et hoc In Domino, id est per Domi- 
num misericorditer agentem in vobis. 
CAPUT XVf. 
< De collectis autem, quae fiunt in sanctos, sicut 
ordinavi in Ecclesia Gahitiae, ila et vos facite. Per 
unam Sabbati unusquisque vestrum apud se 
reponat, recondens quod el benc placuerit : ut 
non, cum venero, tunc collectse fiant. Cum au- 
tem praesens fuero, quos probaveritisper Episto- 
c las, hos miltam perferre gratiam vestram in Je^ 
f rusalem. Quod si dlgnum fuerit, ut ego cam„ 
c mecum ibunt. Veniam autem ad vos, cum Macc- 
f doniam pertransiero. Nam Macedoniam per- 
f transibo. Apud vos autem forsilan ma- 
€ ncbo, vel ctiam hycmabo^ ut vos me de-* 
f ducatis 153 quocunque iero. Nolo cnim vos 
f modo in transitu videre. Spero enim me aiiquaii- 
f tulum temporis manere apud vos, si Dominus 
f permiserit. Permanebo autem Ephesi usque ad 
f Pentecosten. Ostium enim mihi apertum est ma- 
f gnum , et evidens, et adversarii multi. Si autcm 
f venerit Timotheus, videtc ut sine timore sit apud 
f vos : opus enim Domini operatur sicut et ego. 
f Ne quis ergo iUum spemat : deducite autem tllum 
f in pace, ut veniat ad me : exspecto enim illum 
f cum fratribus. De Apollo autem fralre vobls 
f notum facio, quoniam multum rogavi eum, ut ve- 
f niret ad vos cum fratribus : et utique non fuit 
f voluntas ejus, ut nunc veniret ^ veniet autem« 
f cum et vacuum fuerit. Vigilate, state in fidc ; vi- 
« rilitcr agitc cl confortamini : omnia enim vestra 



Digitized by 



Google 



-: B 



215 S BRUNONIS CARTHUSIANORUM 

« in cfhafiute fianl. Obsecro aulem vos, fralres, A 
t nostis domum Stepliana;, et Fortunati, et Aebaici; 
f qaoniam sunt primiliae Achaiae, ct in roinisterinm 
I sanctoram ordinaverunt seipsos, ut ct vos subditi 

< siUs ejusmodi, et omni cooperanli et hiborantii 

< Gaudeo autem in praesentia Stcplian», et Fortu- 
f uati , et Adtaici : quoniam id quod vobis deerat, 
I ipsi suppleverunt. Refecerunt enim et meum spi- 
f ritum, et vestrum. Gognoscite ergo qui ejusmodi 
« sunt. Salutant vos omnes Ecclesi» Asi». Salu^ 
f tant vos in Domino multum Aquila et Prisca, cum 
f domestica sua Ecclesia : apud quos et hospitor. 

< Salutant vos omnes fratres. Salutate invioem in 
« osculo sancto. Salutatio mea manu Pauli. Siquis 
« non amat Dominum nostrum Jesum Ghristum, sit 
« anathema, Maran Atha. Gratia l>omini nostri 
t Jesu Ghristi vobiscum. Gharitas mea cum omnibus ' 
« vobis in Ghristo Jesu, Amen. > 

EXPOSITIO. 

Postqnam singula quae praedpienda erant, dispo- 
suit, secundum ordinem rect£ fidei in finc Episto- 
te, de quibusdam privatis eos admonet, scilicet ut 
sancti qui erant in Hierusalem , quos et rapina in-- 
fidelium, et publica fames oppresserat, subvenirent, 
ministrantes aliquiJ de suis abundantiis. Littera sic 
Jungitur : De resurreclione mortuorum sic credile. 
De coUeciis autem quae fiunt deferend» in sanetos^ 
qui sunt in Hierusalem, ita et vos.faciteperunam 
diem Sabbali, id est sepfimana*, sicut ordinavi de- 
bere fieri in Ecclesiis Galatiw. Et nc putetis hsec q 
«<^lecta meis usibus me velle deputare, prsecipio ut 
Wttsquisque vestrutn reponat apud se : non tamen 
sic ut suum esse putet illud, sed recondens^ et quasi 
alienum integre conservet : quod ei bene placuerit 
pauperibus sanctis erogare. Ideo dico facite per unam 
Sabbatif ut non cum venero^ tunc primum coUectce 
incipiant fieri. Ut autem omnem suspicionem au- 
feram a vobis male suspiciosis, cum ego prcesens 
vobis fuero^ non proprios legatos , sed hos qnos pro^ 
haveritis{\d est quos ex vobisipsis clegeritis) mittam 
perferre gratiam vestramy id est gratuitum donum 
vestrum in Hierusatem, Miltam dico per Epistolasy 
id est cum Epistolis meis , in signnm ipsis traditis. 

Dicerenl Gorinthil : Aliorum raunera ipse defers, 
etnostra quare deferre dedignaris? Ad hoc Paulus : D 
Certe si dignum fuerii donum vestrum, ut ego ire 
dobeam, ibunt mecum icgati vestri, ut ego simul ve- 
niens commendem gratiam vestram. Sic faeiam de 
fraiia vcstra, Tentameliam advoscum pertransiero 
Macedoniam : prius sum enim ad Macedonas ituru&. 
Bene dico pertransiero : nam vere pertransibo Mace- 
doniami sed postea mxLnebo apud vos forsilan^ id * 
est si Deus eoncesserit. Ve/ etiam ut plus dicam . 
Hiemabo penes vos, ut vos deducatis me quocunque 
%. vobis discedens iero. Ideo hiemabo ; quia nolo 
vos modo videre ,in transitu. Ideo non in transitu 
videbo vos; quia spero me aliquantum manere apud 
«01, si Dominus permiserit, Et licet dicam me trans- 
Iturum ad vos, prius tamen permanebo Ephesi usque 



INSTITUTORIS OPP- PARS 0. M 

ad Pentecosten. Et necesse est ith permaiiere mc; 
quia ostium apertum est mihi mii^vm, id est quia 
multi Ephesiorum ad fidem se praeparant. Et ostiam 
evidens ; quia jam quaedam signa fidei video in ets : 
et oportet me insistere; quia adversarii mnlti sum, 
qui volunt eos subducere Ghristo. Ego modo Ephesi 
manebo. Si autem 154 Timolheus^ deferens banc 
Epistolam, venerit ad vos, videte ut sme iimore sit 
apud vos. Quidquid enim mihi de vobisnuntiaTii, 
ad con'eptionem vestram fecit, et ideo videte ac 
eum inquietetis, utique sine timore debet esse apud 
vos^ qujgi opus Domini operatur in vobis, sicut ege, 
et alii discipuli, et quia opus Domini oporatar : ergo 
videte ne quis spernat eum, sed obtemperatemonitis 
ejus. Nec solum non spernatis enra, sed etiam ilinm 
revertentem ad me dedudte in pace, ut ilkesus tv- 
niat ad me : ego enim exsperto illum cum n/f» 
fratribus, ApoUo episcopus Gorinthioram fagieas 
dissensionem eorum reversus fuerat ad Pattlom, 
de quo Gorinthii scripserant Paulo ut eis remittefet 
episcopum suum. Respondet eis Paulus quod 
ApoIIo nolit revcrti, priusquam bene sint correeti, 
dicens : De Timotheo sic agite; de ApoUo autem 
fratre nostro, ei episcopo vestro, significo vobis^quo- 
niam muUum rogavi ut veniret ad vos : et utique non 
fuit voluntas ejus, ut nunc veniret ad vos, sed veniet 
cum vacuum ei fuerii, et vos bene correctos iniel- 
lexerit. Ut autem adventum hujus patris vcstrime- 
reamini, vigilate, id est studiose cavete vobis ne 
erretis, et state in fide^ ut a sana fide non devietis, 
et in fide stantes agite virilitery Id est bene opera- 
mini. Nec ad horam sed in bonis aclibus perseve- 
rando confortamini, stadentes ut omnfa vesira fianl 
in charitate, id est in dilecUone Dci et proxiroi, in 
qua hucusque nimium tepuistis. Obsecro vos^ fratres, 
nt subditi sitis Stephanae, et Fortuuato, et debetis. 
Nostis enim domum Stephancs et Fortunaii, et 
Adiaici. Hoc, inquam, nostis quod isli sunt primitia 
Achaice. Primi enim de Achaia crediderunt. Goriii* 
thus in Achaia est. Nostis etiam hoc quod isti ordi- 
naverunt seipsos in ministerium sanctorum : quibos 
propriis manibus et de suis rebus ministraveruot. 
Hoc, in<|uam, obsecro vos , ut subditi sitis his om- 
nibus quae in vobis sunt ejusmodiy et omni coopt- 
ranii illis in bono, et laboranti similiterin ministerio ^ 
sanctorum. Ut autem subditi sitis illis, scitoteqoo- 
niam ego gaudeo in prassentia Stephanmy Fortunati, 
et Achaici : sic enim roihi est de illis quasi si pne- 
sentes eos habeam. Gaudeo, inquam, et merilo; 
quoniam ipsi impleverunt in me et in sanctis koc 
quod deerat vobis : ipsi enim ministraverunt nohis 
in temporalibus, quod cum vos debuissetis, dc 
glexistis. Vere ipsi supplcverunt ; nam refeunnt 
spiritum meum ministrando necessaria, ei per boe 
^iritum vestrum. Nisi enim bonis suis fovissent 
nos» non possemus tandiu immorari vestrse iostm- 
ctioni. Etquia refecerunt spiritum meum etvestrum, 
ergo cognoscitey id est ex dileclione obedite eis, et 
omuilus qui sunt ejusmodi. Salutant vos^ o Gorin- 



Digitized by 



Google 



^7 



EXPOSITIO IN EPiSTOLAS PACU. — IN EPIST. II AD COU. 



m 



ttili, 0mne$ EccUbUb. Saiutant multum in Dmino A non gatuto ; «ed sit anathema^ id es( separatus a 



Aguiia et Priaca, cum domestica sua Eccleeia, id est 
ei eorun familia tos aalutat. Salutant vo$ omnes 
fraires. Salutate vos invicem in osct^lo sancto^ id est 
osculamiiii vos alterolrum, evacuantes a yobis 
sehismata. Salutatio quae sequitur facta est propria 
nuMHu, mea dico scilicet Pauli, hec, sciticet gratia 
Domini nostri, etc 

Mos erat PauU, ut ipse idem manu propria Epi- 
stolam clauderet^nedubitareturquina se mittcretur 
Epislola : et hoc propta* pseudo, qui sub nomine 
Paali furtivas mittebant epistoias. Ab bac autem 
salutatione sua excludit initdeles, dic^a : Si quis 
non amat Ihminum nostrum Jesum Christum, bunc 



Deo anathema dieo Maranatha. Hoc verbum ex Syro 
.sermoBe conficitur et Hebraso, et sonat Dominus 
vetiit, Quasi diceret : Qui non amat Chrislom, sepa- 
retor ab eo dum ipse Dominusad jBdicandum venit. 
Yel sit anaihema, et malo suo; quia Dominus venit 
fortassis hodie vet cras, vt ulciscatur de eo. Haec 
autem est mea salutatio, a qua impios separo. Gra- 
Ha Domini nostri Jesu Chrisii sit robiscum, et cha- 
ritas mea sit cum omnibus vobis, id est omnes vos 
diligatis me, licet aliqiiantulum asperius vos cor- 
rexerim - et hoc sit in Christo Jesu, id est propter 
amorem Ghristi Jesu. Amen, id est ita fiat. 



155 PUOLOGlTS IN 8ECUNDAM EPISTOLAM AD CORINTHIOS. 
1a secnnda ad Corintbios Epistoia, quasi in parte B viter in prima contigerat; ut prompto ao libenti 



superiori, post ^trilutiationum suarom rehitiones^ 
reddii causas quare ad eos secundo non ierit; qoo* 
niam Don levi mutatione consiiii fecisse se asserit, 
sed ue adventu suo iristiiiam incurrerei, cum in 
peccaio permanere discipulos reperissei. Deinde 
posi agnitos fructus p«jauitentias , reconciliat eum 
Ecdesi» V quem in prima propter fornicationem, a 
consortio saociorum jusserat amoveri. Tertio con- 
ira pseudoapostolos .officii sui dignitatem iuetur, et 
Novi Testameiiti niiinisiros tanto anteirc graiia 
oslendit, quanto Evangelium est lege praestantius. 
Immoraitir etbun in causa illa plurimum,quam bre* 



animo necessaria pnssentis vitae non habentibus, 
largiantur, et utilitate spiritualis commercii com- 
mutent praeseniia cum fnturis, atque abundantta 
sua sanaorum inopiam suppleant ; ut vicissim eo- 
rum tnopia sanctorum abundantia suppleatur. In 
fine repetit quod. superius contra pseudoapostolos 
egcraty et jactationem eorum, pnedicaiionesque de 
se gloriosas, vel collata aniiqtiitdte gcueris, vel cn- 
talc^o injunanun ac periculorum suorum evacuat; 
dicitque eos operarios subdolos, qui ad imitationcm 
Satanse iransfigurentur in aposiolos Christi, subpr»- 
dicatioBis spe lucra pecuniaria quaeqne sectames. 



ARGUMENTUM IN EAMDEM. 
Post actam a Corinthiis poenitcntiain, consolatoriam scribii eis Epistolam Apostolus a Troade per Ti- 
ium, ei eoUaudans eos honatur ad nieliora ; contristatos quidem eos, sed emendatos ostendens. 



ARGUMENTUM B. BRUNONIS IN EAMD£!if. 
Paulus hanc iterum Epistolam scribit ad Corin- q cepium de eoponit, ut restitueretur Ecclesiae, aqua 



ihios, quorum atios suffidenter per priorem Episto- 
lam eorrexerat ; sed quidam eorum eo adhuc errore 
gravabantur ut pseudodoctores Paulo praeferrent, 
accusantes Paulum de simplicitate sermonis, extol- 
lentes pseudo in sapientia carnaii. Qiiafe et in hac 
Epistola satis immoratur in deprcssione pseudo- 
doctorum, et in commendatione sui apostolatas. 
Inprimis etiam eos qui justi erani in Corinthiis, 
seu qui modo per Epistolam Pauli bene fuerant cor- 
recti, seu iilos qui a principio acceplse fidei perdu- 
raveruni, in bono consulendo. Hi enim multa pa- 
tiebantor a fratribus per>ei*sis , quos illi pscudo 
concitaliani in sanctos. Cumque omnes bonos iodif- 



pro peccato se alienatum humiiitcr tdleravit. Do 
collectis etiam, de quibus in prima Epistola illis 
scripserat, in hac diffusius agit, ut qui brevi admo- 
ifitione nbusi fuerant, iterata et roagis producta ad- 
monitione de codem contemnere non audcant. iik 
hac antcm Epistota materia suiit ipsi iidcm Corin* 
ihii correcti scu incorrccti. De his autem agit con* 
solando bonos, nc dcflciaiit in adversis; scd per 
patientiam tribiilationum certatim proficiant ir. au« 
gmentum virtutom. Incorrectis vero errorem suum 
et pcccatum improperat, ea utique inicntione do- 
utrisque habita, ut diversitatcm eorum in quam-^ 
dam redigat uniiatem , scilicet ut et l)oni in meliui 
proficiant , el mali declinando errorem suum, salu<- 



ferenier consolelnr, eum quero ex nomine repre- ^ , 

benderat, quia uxorem palris ducere prxsumpse- ^ bri Iroitatione bonos insequantur, 
lat , quia bene correctum audivit, singulare prse- 



EPISTOLA II AD CORINTHIOS. 



156 CAPUT PRIMUH. 
I Paulus apostobis Christi Jesu , per voluntatem 
t Dei, et Timotheus frater, Ecdesise Dei qtix cst 
« Corinthi, cum omnibus safietUq^ii sunt in uni- 



f versa Achaia. Cratia vobis et pax a Deo patre 

c nostro, ctDonlno Jesu Christo. < Benedictus 

1 Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi (Epkei. 

€ 1,3; I Pctr. I, 2). > Paier miscrtcordiarum ct 



Digitized by 



Google 



219 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS n. m 

Deus totius consolaiionis, qw consolatur nos in A est) Pauhis inquam apo$tolu$^ Id est logatus Chmti 
omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi con- 
solari eos qui in omni pressura sunt, per exhorta- 



lionem , qua exhortamur et ipsi a Deo. Quoniam 
sicut abundaut passiones Ghristi in nobis, ita et 
per Ghristum abundat oonsolatio nostra. Siye 
autem tribulamur pro vestra eiLhortatione et sa- 
lute, sive cousolamur pro vestra consolationey 
sive exhortamur pro vestra eihortatione etsalute, 
quae operalur tolerantiam earumdem passionum, 
quas et nos palimur : ut spes nostra flrma sil 
pro vobis , scientes quoniam sicut socii passio- 
num estis, sic eritis et consolationis. Non enim 
volumus ignorare vos fratres, de tribulatione 
nostra quae facta est in Asia, quoniam supra mo- 



Je$u : gloriam enim Christi anmmtiat. ApoBtolus, 
dico, non per temerariam praesnmptionem ut pseu- 
do , sed per voluntatem^ id est per beneplacitum 
Det, et cum eo Timotheut frater^ id est cooperatnr 
in opere Christt. Ideo Timotheum repontt, per quem 
primam Epistolam miserat , ut sciaAt sibi cognita 
csse omnia qu» apud eos geruntur. Paulus, in- 
quam, et Timotheus scribunt EedetiiBy id est convo- 
cationi fldelium. Ecchtia dico Dd, idest in qua gra- 
tia Dei tantum operatur, et non merita doctorum ut 
pseudo gloriantur. Eccle»i<e dico qum ett Cort filAt.Co- 
rinthiorum utique Ecclesiae scrilHt cum ommbus , id 
est et omnibns ««nrits, id est in baptismo per Chri- 
stum sanctificatis : cum omnibu» dieo qui sunt in 



dum gravati sumus, et supra virtutem, ita ut t»- ^ J57 wdverta Achaia, Quasi diceret : Ecclesise Co- 



deret nos etiam vivere. Sed Ipsi in nobisipsis re- 
sponsum mortis habuimus, ut non simus fidentes 
in npbis, sed in Deo qui suscitat mortuos : qul de 
tantis pericuUfl nos eripuit-et eruit : in quem spe- 
ramus , quoniam et adhuc eripiet adjuvantibus 
et vobis in oratione pro nobis : ut ex multarum 
personis facierum ejus qn» in nobis est donatio- 
nis per multos grati» agantur pro nobis. Nam 
gloria nostra haec est, testlmonium conscientigB 
nostrae, quod in simplicitate cordis et sinceritate 
Dei*) et non in sapieniia camali , sed in gratia 
Dei conversati sumus in hoc mundo, abundantius 
autem ad vos. Non enim alia scribimus vobis. 



rinthi omnibusque Ecclesils illi subjectis. Achaia 
enim diciturprovincia, inqua metrppolis Corinthus 
sita erat. Vobis Corinthils sit gratia^ his qui pecca- 
verunt secunda remissio : bls qui bene correcti 
sunt, vel qui post aceepiam fldem non peccayerant, 
sit perseverantia gratiae bene custodit». Et ei sdli- 
cet sit paXf id est bona tranquiUitas animt a Jko qui 
potest : Patre nostro, qui pium ad nos affectum ha- 
bet, et a Deo qui similiter potest , Jesu Christo, et 
yult : quia salvare nos officium ejus est. Nunc im- 
primis gi*atias agit Deo pro perseverantia eonim qoi 
lapsi non fnerant, et pro correctione eorum, qui er- 
Tore contempto bene se emendayerant : consolator- 



quam quae legistis 'et cognovistis [cogno5citis]« ^ que eosdem exemplo suo, ut fortes sint in adversis, 



Spero autem quod usque in finem cognoscetisy 
sicut et cognovistis nos ex parte; quia gloria 
vestra sumus, sicut et vos nostra, in die Domini 
nostri Jesu Christi. Et hac confidentia volui prius 
venire ad vos, ut secundam gratiam haberetis, et 
per yos transirem in Macedoniam, et iterum a 
Macedonia venirem ad vos , et a yobis deduci in 
Judaeam. Cum ergo hoc voluissem, nunquid levi- 
tate usus sum? Aut quae cogito, secuudum camem 
cogito, ut sit apud me est, et non? Fidelis autem 
Dcus, quia sermo noster qui fuit apud vos, non 
est in illo est et non : sed est in illo cst [non 
habet sed est in illo estj : Dei enim Filius Jesus 
Christus, qui in vobis per nos praedicatus est, per 



quaecunque oporteat eos pati, dicens : Quia vos in 
fide Christi laborare video, inde gf atias agens dico : 
Benedictus sit Deus Domini nostri Jesu Christi : et 
Pater Domini nostri Jesu Christi. Deus ejus cst, 
secundum quod Chiistus homo fuit : Pater Christi 
est, secundum deitatem in qua Filius aequalis est 
Patri : ipse tamen principium habens a Patre, non 
Pater ab eo. Qui si Jesu Cbristi Pater est, cum nos 
Christi filii simus : sic per Christum Deum Palreni 
habemus. Duo praedicta, Deus et Pater, spectantad 
Christum : eadem duo quae sequuntur, spectant 
ad homines. Benedictus etiam sit qui Deus et Pater 
esi Christi. Pater est etiam misericordiarum, Cudi 
posset dicere dator misericordiarum , dixit pater : 



me et Silvanum et Timotheum, non fuit in illo D ut ostendat eum et datorem, et ex patemo aflecui 



EST et NON , sed EST in iilo f uit. Quotquot enim 
promissiones Dei sunt, in illo est. Ideo et per 
ipsum : Amen Deo ad gloriam nostram. Qui au- 
lem confirmat nos vobiscum in Christo , et qui 
unxit nos Deus, et qui sighavit uos, ct dedit pi- 
gnus Spiritus in cordibus uostris. Ego autem te- 
stem Deum invoco in animam meam, quod par- 
cens vobis , non veni ultra Corinthum : non quia 
dominamur fidei vestrae, sed adjutores sumus 
gaudii vestri. Nam Ide siatis. » 

expositio. 

More suo salutem prsemittit, dicens : Paulus 
(quod nomen tam humilitatis quam aucloritatis 



nobis bona dantem. Pater, inquam, misericordiarum, 
et Deus totius consolationis, Misericordiae dicuntiir 
omnia dona Dei , seu dentur in adversis , seu in 
prosperis : consolatio autem dicitur tantum ubi fuit 
desolatio. Posset etiam dixisse, si vellet, pater con- 
solationis et Deus misericordiarum, idemque esset. 
Deus dico consolationis non imperfectae, sed lotius, id 
est perfeciae. In quibuscunque enim debolamur, po- 
tens et praesto est consolari nos Deus ; quia coiiso- 
latio nunc eis fuerat opportunior : ideo circa booa 
coiisolationis magis immor^itur, dicens : Qui Deus 
consolatur nos^ me scilicet et condiscipulos meos, in 
tribulatione nostra^ quam patimur. Nec in quadatu 
lantum, sed in omni, Ubicunque euim tribuLimuri 



Digitized by 



Google 



«1 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULL — IN EaPIST. U AD COR. 82:2 

facile Tel difficile seciuiduDi moduni tribulaiioDis, A paiimur : nam dos supra modum graTatidumtts in 



praesto est medidna consolanUs : eonsolaUir, in- 
qaam, non solum ut nos liberet» sed etiam »1 po$$i^ 
mms ei ip$i qui tribuiamur con$olari eo$ , qui modo 
viclebamur desolati : et per exemplum patienti» 
noslraoy et per exbortationem sermonis. Gonsolari 
dico eos qui $unt in pru$ura tribulationum. Nec in 
qaadam tantum, sed tn omni pressura interiori vel 
exCeriori, possumus eos consolari per exhoriatio^ 
nem. Posset dieere per consolationem, sed ut ostcn- 
derei se non simpliciter consolari, sed etiam fortiores 
fieri : ait per exbortationem ^a alii sanctiet uos ipsi 
exhortamur a Deo : ut videntes Deum pra&sentem 
Bobis in tribulatione , nibil dubitcmus in quaecun- 
que tormenta irrumpere, et alios ad exenq>lum ac 
\irtutem palienUae, yerbo et exemplo iuTitare. 

£t vere exhortamur a Deo : quoniam $icut abun* 
datU pa$$ione$ Chri$ti , id est quas vei pro Cbrlsti 
noraine , vel pro exemplo Gbristi pro uobis passi 
sustinemus. Sicutenim passiones abundant in no^ 
bis , ila copiose abundat etiam consoiatio no$tra per 
Chri$tMm nos consoiantem. Vel per Ghristum : quia 
per exemplum patienliae ejus consolamur. Et quie- 
cunque patimnr, et quandocunque consolamur, 
hoc non solum propter nos, sed etiam ad instruclio- 
nem vestri : $ive enim tribulamur^ hoc fit pro ve$tri 
exhortatione^ ut ad patiendas tribulationes fortes 
sitis, et sic pro salute aeterna habenda : $ive etiam 
consoiamur^ boc fit pro ve$tri con^olatione^ ut sciatis 



B 



Asia. Sed priusquam hoc dicat, prsemitlit unde in- 
lendant totum spectare ad sese quidquid <)icturus 
est. Gravati quidem sumus : et hoc non volumu$ vo$ 
ignorare^ fratre$^ de tribulatione no$tra , quee facta 
e9t in A$ia. Ibi enim apud Epfacsum, quia pucllam 
spiritum pythonis habentem mundavit, et sic doroi- 
nis ejus quaestum quem de divinatione pueliae babe- 
bant abstttllt : instinctu eorum tota civitas irruit 
in eum. Gumque rationem reddere vellet, ne audi- 
retiur condamabant : Magna Diana Epbesiorum. 
Ibique tot verberibns afflixemnt eum, ut in platea 
vdut mortuus relinqneretur ( Act. xvi, xix ) : hoc, 
inquam, nolo vos ignorare, quoniam ibi apud Ephe- 
8«m gravati $unm$ supra modum priorum tribulatio- 
nmm, et iupra humanam virtutem. Yirtus enim ho ' 
minis tanta pati non posset. Ita utique gravati su- 
mus, ut teederet no$^ non dico pati, sed etiam vivere : 
nec tantum taeduit nos^vivere, $edeii9tm ip$i hahui-- 
mu$ in no6ts, id est in anima nostra re$ponsum mor- 
ti$ : quia consnlenles animam nostram^ si forte vivi 
evaderemus , respondebat nobis mortem. Ne per 
])oc quod dicit , taedebat nos in tormcntis vivcre, 
putaretur sibi coutraire , ubi ait : Consolatur no$ 
Deu$ in omni tribulatione , conlra hoc ait : Idco 
tantum gravati sumus usque ad taedium vitae et 
responsum mortis; ti( non $imu$ fidente$ in nobi$, 
id est viribus nostris nibil ascribamus : $ed in Deo - 
tantum confidamus, qai $u$citat mortuo$ : me cnim 



vos slmiliter a Deo in tribulatione consolandos , et (; de morte, id est de eo pro quo alius homo morere- 



sic pro futiura salute habenda : sive etiam exhorta" 
mur : hoc totum fil pro ve$tri exhortatione^ ut vos 
exemplo nostro et doctrina exhortati sitis ad me- 
liora , et 158 ^^^ P^^ habenda vobis salvatione. 
Yidendam est quod haec verba , tribulamur^ con$0' 
lamur^ exhortamur^ bic in passiva significatione le- 
guntur : vere totum pro vobis, quia quce tribulatio, 
consolatio et exhortatio operatur in vobis, verbo et 
exemplo nostro, tolerantiam pa$$ionum etiam earum" 
dem gua$ patimur etiam noc, qui tantae auctoritatis 
apud Deum sumus : nou ergo miremini, si vos in- 
feriores Deus permittat vexari. Operatur in vobis 
tolerantiam, ut $pe$ no$tra habila pro vobi$^ qua et 
vos speramus in bono perseverare, et salutem aeter- 



tur, iibera\it : qui etiam frequenter eripuit no$ de 
tantis periculis quae passi sumus , in quem euntes 
bene agendo $peramu$ , quoniam ut olim, sic eliam 
adhuc in fuluro eripietj in hac ereptione adjuvanti- 
bu$ aliis fidelibus et vobi$ in oratione^ id est per ora- 
tionem factam pro nobis : sic dico adjuvantibus, 
ut per multoe adjutores agantur Deo gratice pro nobis : 
gratiap dico ejus donatioui$^ id est patientiae et spei : 
et omnis bonae donationis quce in nobi$ e$t. Aganlur 
dico ex per$om$ multarum facierum , id est ex per- 
sonis multiplici facie virtutum variatis. Sicut enira 
homo facie distinguitur ab alio, sic in Ecclesia hic 
pcr humilitatem quasi facie distinguitur ab alio : et 
alius per patientiam ab isto, et sic membra Eccle- 



nam apprehcndere : ut haec spes $it firma^ id est d giae diversas virtutes distinctas habent facies. Ex 

personis aulem mullarum facierum, id est vapietate 
virtulum distinctis , agantur gratice Deo pro nobi$. 
Vel ita : Ex per$oni$ multarum faciemm^ id est ex 
diversitate aeutum et sexns : personas multarum 
facierum vocans pueros, juvenes et caeteras aetates 
utriusque sexus. Vel ita : Aganturpro nobi$ gralice 
\QQ.donaiioni$ quae est in no])is. Agantur dicoper 
multos, et quod dico per muItos,hoc estex personis 
multarum facierum. Per hoc quod ait, vobi$ adju- 
vantibu$ pro nobi$ satis commendat et allicit eos sibi 
quos tanti facit : ut pro Apostolo intercedere digni 
sint. In his enim verbis parificat eos sibi. 

Hiicusquc dc Gorinthiis perfectos consolatus est. 
llit l ansirc vidctur ad illos, qui nondura satis cor- 



permanens : et veritate virtutis roborata. Non ait 
de vobis, sed pro vobis : ut ostendat suam cbarita- 
tem pro bono eorum aflectuose sollicitam esse. Pa- 
timur, inquara , $ciente8 : quoniara $icut esli$ non 
dicam participes, sed $ocii passionum nostrarum, 
$ic eriiis etiam socii consolationis , quam futuram 
exspectamus nobis et vobis in gloria. Et per boc 
quod socios eos vocat, multum animat ad patien- 
taro. Ea occasione quia de passionibus loqui coepit, 
transit ad enumerandas difiicultates, quas passus est 
in A&ia ; hoc autem facit ne possent objicere Gorin- 
tbii : Exemplo tuo nos, Paule, provocas ad fcrendas 
tribubtiones, qui nunquam fonassc tara gravitcr ut 
nos tribulatus es. Litlera sic jiingitur : Bcuc dico 



Digitized by 



Google 



225 S. llRGN(mB CARTBUSIANORUM 

recti, adhxrebant pseadoirvagislris : «lemorans hic A 
quam digne conyersatns sit apvd eos : et qtiomodo 
in nulio grayis fuerit eis a quibus nec yictualia re- 
;epit dicens : Dignum utique est, ut gi^atias agatis 
uro nobis : nam nos eomenati tvmu$ apud voi in 
sitnplii itate et sinceritaie. Sed priusquam hoc dical, 
praemiltit testimonium hujus rei , dicens : Gt si yos 
negetis nos bene coriserratos esse apud \os, non 
curo. Nam gloria no9tra hose est, id cst in lioc mul> 
tum d^ puritate meae conyersationis gloriori habene 
iestimonium conscientim nostrce. Conscientia enim 
mihi testis est quod in simplicitate non ut defrauda'- 
rem yobis res yestras ut pseudo, sed in simpiicitate 
nihil a yobis accipiens : et in sineeritate Dei^ id est 
in puritate fidei : non admiscens (ut illi) falsa yeris : 
et npn in sapientia earnali : non enim adluesi car- " 
nalibus documentis ut illi : sed in gratia Dei, id est 
in magnificando gratiam Dei : ex qua omne iMmum 
et nihil ex camaii sapientia : in gratia, inquam, Dei 
conversati sumus in hoc mundo : abundantius tamen 
conyersati sumus ad yos apud quos majora susti- 
nui, cum uihil a yobis reciperem, ne arguendi yos 
Jiuctoritatem amitterem. Dicerent Gorinthii : Ideo 
Paulus hic conyersationis suae memoriam facit; nt 
^iuodolim non accepit, modo muttlplicatum reci- 
piat. Gontra hoc Paulus : Ne putetis intentione ac- 
'Cipiendi a yobis conyersationem meam apud yos me- 
morare. Non enim atia in bac Episiola scribimus vo- 
JbiSy quam qute in priori epistola legistis : in qua scri- 
4>si me nihil accepturum a yobis. Nec alia modo r 
scribimus quam yos cognovistis de nobis : quandiii 
jipud yos fuimus , nibil a yobis accipiendo : sed de 
labore manuum yiyendo. Et sicut tonc cognoyistis : 
«icetiam spere quod usquein finem cognoscetiSy me 
nihil accipere a yobis : sicut jam etiam cognovistis 
nos manentes apud vos. Cognoyistis dico ex parte^ 
id est secuudum opus quod exlerius yidebalis : sed 
aliam partem, id est yolunlatcm, ignorabatis : ideb 
talem me yolui cognosci, scilicet nihil accipientem a 
YObis : quia nos sumus gloria vestra^ sictit et vos no- 
stra^ id est, quia yolui me gloriari in obedienlia ye- 
8tra : el yos gloriari in doctrina nostra : quae utique 
gloria non esset, si grayarem yos, temporalia a yo- 
bis accipiendo. Malletis cnim repcUere Doctorem, 
quam eum sustentare : quse gloria mihi de yobis et d 
vobis dc me apparebit in die Domini nostri Jesu Chri- 
Mii : quaifdo yos de obedientia exhibita, ego de do- 
ctrina remunerabimur. Transit iterum ad aliud : 
lili enim accusabant cum de leyitate, quia in priori 
Epistola dixerat se yenlurum ad eos, et non yene- 
rat. De mendacio autem non poterant eum arguerc. 
Dixerat euini : Veni&m si Dominus petmiserit. Lit- 
tera sic jungitur : Et hac confidentia, yel quia sim- 
pliciter et sincere conyersatus sum apud yos; yel 
quia Yos estis gloria mea, ego yeslra : bac, inquam, 
Ycl hac confidenlia volui venire ad vos : prius quidem 
Yolui, sed modo nolo. Yelui utique tunc, ut per ad- 
Ycntum meum haberelis secundam gratiam^ id est 
qvi^ post baptismum peccastis in secundam rcmis- 



LNSTITUTORIS OPP. PARS 11. »1 

sionem, ei Yoiui per vos transire iu Maeedomam : et 
a Macedonia reyertens, iterum Yolut venire ad vos : 
et a vobis Yolui deduciin Judeeanu Et quia sic prius 
yolui : ergo cum voluissem hoc^ id est Tenire ad yos, 
nunquidusus sumletitate, quia non veni sicutprios 
Yolui? Aut quia nou yeni, an ea qum co^io secun- 
dum camem, id est camale commodum cogite^ ut 
idco Yenir^ dimiserim, quia nihil me a YObis spera- 
rem recepturum? an, inquam, secandom camem 
cogito ut propterea sit apud me, est , et non, id est 
affirmatio etnegaliode IQO^o*^^ Qaodapodme 
non sit, est et non , apparet in illo serroone qui noster 
sermo fuit apud vos dum praesens essem inter tos : 
quia in illo sermone tunc habito non fuit e$t et iuni, 
i J est affirmalio et negatio de eodem : et qoorf ita sit : 
Deus qui fidelis est et yerax hoe novit, Vd aliter : 
Vere apud me non fuit est et non : quia Deus fideut, 
id est Ycrax esl. Cum autem Deus doctores yeritaCr 
se daturum promiserit : si me doctorem falsitatis 
instituit, profecto mendacii rens est. Et quod Deus 
sit fidelis promittens doctores yeritatis apparet 
in eo : quia sermo noster qui iuit apud yos, iti illo 
sermone uon fuit : est et non. Yere Dens fiddis est: 
nam in Christo lesu qul Christus Jesus Filtus Dei 
est, qui etiam Christus pra:dicatus est in vobis per 
nos : sdlicet per me et Silvanum et Timotheum. /n 
illoChristo non fuitest et non, id est afflrmattoet 
negatiode eodem : sed semper fuit in illo\ est, id est 
yeritas seu negando, seu affirmando. Verein illo ood 
fuit est et non : nam quotquot sunt promissiones M 
Patris in ilio sunt est, id estyerse et complet»; yel 
etiam similiter. Et quia per Christum compleue 
sunt promissiones Dei patris in illo sont est, id est 
yene et completae sunt promissiones Dei : ideo ei 
per ipsnm Christum dicimus amen^ id est ita csse 
completum sicut promlssom est, et hoc totum DeOt 
id est ad gloriam Dei, et ad gloriam nostram, quia 
per yeritatem Del comprobatur yeritas nostra. Licct 
dicam ad gloriam nostram - taraen non nobis, sed 
Dco debetur gloria : qui Dcus confirmat nos vobiscum 
ut yeritas in yobis sit : et hoc in Christo. Qui etiam 
Deus unxit nos oIcq sanctificationis in baptismat^* 
Qui etiam signavit nos, id cst signum discretionis ab 
aliis (scilicet yirtufes) dedit nobis! Qui etiam pignta 
spiritus dedit, id est Spirituro sanctum ut sit nobis 
arrha futune gloriae : quem spiritum dedit in cordi' 
bus nostris habitatorem continuum. Etcum Spirilos 
sanctus sit in nobis, non est credendum, quod levi- 
tas Ycl mendacium fuerit in nobis. 

Postquam se excusayit,quoduec proIevilate.Deqnc 
secundum carnem cogitans ad eos yenire dimiserit, 
subdit causam quare non ycnerit, dicens : ProlC' 
yitate, ycI quia carnaliier cogitarem yenire non di- 
misi : sed ideo ut parcerem Yobis non veni. El ^^ 
creJatis, ut vobis parcerem me non venisse, ego i»- 
voco Deum testem hujus rei. Mali quidem negligen- 
tes oflTendere Deum, testem falsitatis non mulMnn 
curarent adyocare Deum : sed Paulus qui se totnm 
iu Dco posuerat, non pnesumeret Deum facerc les*^* 



Digitized by 



Google 



.^ 



m 



. EXPOSITIO IN EPIST0LAS PMJLL — IN EPIST. U AD COR. 



226 



et in bis qui pereunt. Aliis quldem odor mortis 
in mortem, aliis autem odor vitae in vitam. £t ad 
hflec quis tam idoneus? Non enim sumus sicut 
plurimi aduUerantes verbum Dei : sed ex sinoeri- 
tate, sicttt ex Deo coram Deo in Christo loqui- 
mur. > 



ejus rei, qQam veram non inl^igeret. AHter emm A « sti bonus odor sumus Deo in his qui salvi iiunt, 

agens, mciidaciiDcumarguereuDeumutiqiieinvoco ' 

testem : D€m solum contra corpus» ut si mendax 
faero, in sol« me puniat corpore, sed etiam in^ id est 
contra aninumt meam^ ut perdat eam cum corpore 
si mendacii Cestem facio Deum. Inde Deum advoco 
tcstem : quod pareen$ vobis, id est ut commodioa 
possem parcerc vobis, non vem Corintkum uUra^ id 
est ulterius quam primavice. 

Priusqitam dicat iu quo eis non veniendo pepercerit» 
determinat hicquod ait, parcens, Corintbii enim in- 
stdiantes rerbis ejus, dicerent : Ita ais te pepercisse, 
9C si regia potestate habeas nos cogere ex tua volun- 
tate. Parcems itoif ideo dico, quia nos dominamur (i* 



EXPOSITIO. 

Postquam deterroinavit quomodo dixerit pareens; 
dctcrminat in qtio pepercerit, dicens : Ego utiqae 
non veni Corinthum, sed statui hoc ipsiim quod in 
priort Epistola statucram. Statui^ inquam, apadmCt 
non praedpHio inconsiderata^ sententise, sed a:pud 
me diligentcr perlraclans ex consilio stalui, ne ite" 



dei vettrw : fules enim res est vqluiitaria, iion ne- ^ ^^^ ^^„.,.^^ ^^ ^^^ ,„ trisHtia, id est ad contristan 



cessitate dominii cogenda. Dominari autem dicttur 
in potestatibus iilis, ubi filius succedit patri usu ne- 
cc^sario : sed in pneiatis Ecdesitt (etiam in «eeula- 
ribas qui noii lege successioniis, sed per eleaionem 
praesuot) potius dici debetservitus qnam dominium^ 
ideo ait non dominamur fidei vestrse : sed sumus 
Bdjuiores vestri, non cessantes orare Deum pro cor- 
rectione vestri, adjutores dico §au(Hi veslri : in illa 
enim re vos adjuvamns de qua habituri estis perma- 
iieDs gaudium : quare nobis obsequi debetis. Yere 
oon dominamur vobis : nam vos s$atis fide : qusevo* 
lantstis res est, non necessitatis, si vos statis. 
161 CAPUT H. 
f Statui autem boc ij)sum apud me : ne iterum 



dura vos. llerum dicit, quia in prima Epistola ve- 
nerat contristari eos, quia lapsi fuerant in peeca-* 
tum : si non prsr^sentiaUter, tamen per epistolam. 
Vel ita : Ego jam semel veneram, sed ideo nolnl 
itenira venire, ne adventus meus esset vobis in tri- 
Stitia. Ideo Paulus venire noluit, quia si praesens 
fierct, oporteret eum, ut impoenitentes severttate ju« 
dieii removeret ab Eeclesia : quia pnesens non pos- 
set uti tanta lenitate, videns mahi eorum : quanta 
temperantia erga illos per Epistolam utitur, et sic 
malum hoc evenlret : ut cum in unitatem Eccksiaer 
eos revocare deberet : potitis per districtionem ju- 
stitine eos ab invicem separaret . qnos absens per 
le^itatem misericordiae, ad unitatem revocare po- 



t in tristitia venirem ad vos. Si enim ego contristo C tuisset, quod ntique fecii. Ideo nolui iterum venirc : 

quia si ego contristo vos quocunque modo , quis est 
in vbbis qni me ItBtificet^ nisi ille qui contristatur ex 
me, id est secundum meam voluntatem, ut contri' 
status de peecato poeniteal? Quod si venirrm, non 
fioret ut aliquis me boc modo Isetificaret. Me enim 
praescnte districtio justitiae magis vos deterrerei 
quam ad poenitcntiam suadcret. lllud ctiam innuit, 
ac si diceret : Propter Dcum quidem poenitere de- 
buissetis et (ut illud omittam) pro co solo ut me 
doctorem vestrum laetificaretis. Ei koc ipsum^ sci- 
licet ne veniens in tristitia nemlnem qui me \seX\iU 
caret Invenirem, scripsi vobis ideo : ut cnm prtescn-- 
tialiter venero, non habeam tristi.iamsuper tristitiam. 
Hujusmodi qnidem triStitiam audiens vos peccasse 



( vos : et quis est qui me laetificet, nisi qui contri- 
( statuT ex me? Et boc ipsum scripsi vobis, ut non 
( cum venero tristitiam super tristitiam habeam, 
< de qnibus oportueral me gaudere ; confidens in 
( oranibas vdyis, quia meum gaudium omnium ve- 
« strum est. Nam ex multa tribuiatione et angustia 
( cordis scripsi vobis per multas lacrymas : non ut 
( contrislemini, sed ut sciatis quam charitatem ha- 
( i)eam alwudantius in vobis. Si quis autem con- 
( tristavit me, non me contristavit ; sed ex parte, 
( at non onerem omnes vos. SuCQcit illi, qui ejus- 
( modi est, objurgatio haec quae flt a pluribus, ita 
( nt e contrario magis donetis et cohsoleminl : ne 
( forle abundantiori tristitia absorbeatur, ^ui ejus- 



( modi est. Propter quod obsecro vos, ut conflrme- *^ habebo secundam, si veniens vos incorrectos inve- 



< tis in illum chariiatem. Ideo enimet scripsi vobis, 
( nt cognoscam experimentum vestrum, an in om- 
( nibus obedientes silis; Cui autem aliquid dona- 

* ^tis, et ego : nam et ego quod donavi, si quid 
( donavi,. donavi propter vos iu persona Christi, ut 
( noQ circumveniamur a Satana; non enlm igno- 
1 ramus cogitationes ejus. Cum venissem autem 
« Troadem, propter Evangelium Christi, et ostium 
( mihi apertuai esset in Domino, non habui requiem 

* splritui mco, eo quod non inverierim Titnm fra- 

* treni meum : sed valefaciens eis, profectus sum 

* in Macedoniam. Deo autem gratias qui semper 

* (Haniphat nos in Christo Jesu, ct odorem notiti» 
t sux manifestat per nos in omni loco : qitia Chri- 



nero : utque vos correctos inveniam scrlbo nunc me 
in eo Isetiflcari tantnm qui ad poenitentiam contri- 
statur. Tristitiam dico habeam de vobis incorrectis : 
162 de quibus modo primum oportuerat me gaudere 
bene correctis. Et revera gaudebo sicut oportuit» 
Nam confidens sum in omnibus vobis, quod de cor- 
rectione vestri gandebo : propterea quia quanditt 
eram opud vos, gaudium meum eral gaudium om- 
nium vestrum : quia ut primum videbatis me gau- 
dentcm, etiam non intel^ecta re de qua gaudebauv 
pia affiectione cohgaadebatts mihi : et propterea con« 
fi Jo quod revera de vobls correctis gaudebo. Tel ita t 
Confidens sum in vobis, quia gandium meum esl 
gaudium omnium vestmm, id cst quoil gaudium 



Digitized by 



Google 



227 S. BRCNONIS CARTHLSIANORUM 

quod fulurum cxspcclo (ul digni siUs habere Ueuin A 
oro) et vos habituros confldo. Ideo ait confldens In 
omnibus, ne peccantes puUrenl Paulura diflidere de 
salvalione sui. Quia dixit tristitiam habeam super 
tristitiam, dicerent illi : Habuistine trisiitiam? Uli- 
que habui. Nam ego uripH vobit ex muita tnbuta- 
tione corporis, jejunando, vigilaudo, ut Deus parce- 
ret Tobis : et ex muita afigustia cordi$ soUicitus de 
salute vestra scripsi vobis, aflligendo me per multas 
lacrymas. Nec ideo me tribulatum et angustiatum 
esse memoro, ut vos mecum contristemini : sed ut 
sciatii quantam charitatem liabeam ad omne$. Ghari- 
tatem dico abundantiu$ in vobi$ ostensam : apud 
quos et diutius mansi : et nlhil a vobis recipiens, 
de labore manunm vixi. Ostensa causa, quare ad 
eos non vencrit, quae causa ad suasionem correctio- 
nis idonea fait, subdit de illo quem ab Ecdesia se- 
"parari jusserat in alia Epistola : quia duierat uxo- 
rem patris : eujus poenitentiam (quia audivit indul- 
gentia dignam) scribit Ecclesi» Corinthiorum, ut 
eum recipiant : scientes Paulum indulsisse illi. Lit- 
tera sic jungitur : Nolo ut vos contristemini; sed sl 
quis contristavit me (ut iUe qui uxorem patris duxit)- 
non me tantum contristavit, sed vos : et hoc ex 
parte : non enim omnes coQtristati estis, sed boni 
tantum condoluere fiatri peccantl. Ex parte ideo 
dico : tfl fion onerem omnei vos , id est indignum est 
boc onus imponere vobis omnibus, ut fratri non 
compatiamini. Hoc autera ironice diclt propter eos 
qui superbierunt de Uipsu fratrls, cui condolere de- ^ 
buerant; vel ita : Non me contristavit tantum; sed 
vos ex parte, id est secundum partem bonorum : et 
liaac partem excipio, nt non onerem omnes vos de 
contemptu peccantis fratris : quidam enlm vestrum 
(sieut justum erat) condoluerunt. De illo autem qui 
me et vos contristavit, scitote quoniam suficit ilii 
qui est ejustnodi, id est tant» fragUitatis : quod (si 
nimia districtione vexetur) desperabit. Illi, inquam, 
sufiicit hiec objurgatio^ qua eum objurgati estis, pel- 
leiido ab Ecdesia pro peccato. Objurgatio dico, qwe 
fit ilii a fUuribus peccantl fratrl juste oondolentibus 
sulBcit : ita ut vos e contrario agentes, ut slcut ab 
Ecclesia prius separastis, nunc e contrario Ecclesiae 
eum restltuatis. E eontrario^ inquam, sicut amplius 
objurgs^slis et ille patienter sustuUt, ita magis do- D 
netis, id est remittatis ei peccatum sunm, et ne pu- 
tet hoc vos agere, quasi non curantes de eo, conso^ 
lemini eum frequenter per consolationes Scriptura- 
rum. Ideo dicodonctis el consolemini, ne forte (quod 
cito eontingere posset) hic ^t est ejustnodi^ Id est 
multae fraglUtatis, absorbeatury id est desperans de- 
glutijitur abundantiori tristitia, Si enim supra mo- 
dum coerceatis eum, desperabit de salute : et cito 
revolveiur ettam in deterius peccatum. Helior est 
euim misericordia ad salutem quam severius •justi- 
ti» generans desperationem. PropUr quod^ ne iUe 
absorbeatur cum possem Imperare : magis ex cba- 
ritate, obsecro vosut charitatem bene incoeptam (cha- 
lius emm fuit quod eum ex praecepto meo, ut cor- 



INSHTUTORIS OPP. PARS H. m 

ngeretur ab Ecclesia expulistis) obsecro» inquam, 
ut charttateiu hane eonfirmetis^ id est firmam ct per- 
fecum ostendatis in ilium^ induigendo, et in Eccle- 
siam reeipiendo, quam chariutem incoepistis eum 
abjiciendo. Debetis indulgere ei : nam ideo scripu^ 
ut ccepUm ebariutem consammetis : et ut cogno- 
seam experimentum veslrum, id est vos expertos cum 
eum ab Eodesia ex 103 <rii)edientia. separastis; co- 
gnoscam, dico, an obedientes sitis in immbus^ Lt 
sicut prius obedistis eum removendo , sic nunc obe- 
diatls indulgendo ipsi. Et, sicut moneo, debetis in- 
dulgere : quia si vos aUcui condonastis aHguid^ et eqo 
vobiscum indulsi 

Dicerent iUi : Donasti forUsse» sed non propter 
nos. lU, Inquam : nam quod egodonavi^ si aiiquando 
donavi aiiquidy hoc propter vos donavi» Ubi ita 
dictum suum reprimit : Si quid donavi. ostendit se 
paucis indulsisse pro aUo, ut nos admoneat non pro 
camall dilectione, sed magis pro fructu poenitentise 
dimittenda esse peccaU. Itemm ille. Quid inde si tu 
condonasti? Multum ntique quia hoc donavi in per- 
sona Christi^ idem valuit M cui donavl acsi Chri- 
sttts donaret ei in propria persona. Oportet utique 
vos indulgere ei tum propter me , propterea ut non 
cifcumveniamur^ id est' ue decipiamur o Satana» 
Sicut enim in nlima molUde deciplt, sic in severi- 
Ute quae supra modum est, diabolus circumvenit : 
ideo moneo ne clrcumvenlamini a SaUna : quia nos 
non ignoramus cogitationes ejus SaUnae, quam ver- 
sutae sint : ubi etiam iutelUgimus virtutem, ut in 
dlscipUnando peccatore suam inferat fallaciam. 
Ostendit Iterum Paulus, quod culpa eoram fuit, dum 
propositum veniendi ad eos muUvit, quia eos in- 
correctos audivlt. Non ultra veni Corinthum, sed 
veni usque Troadem. Cum autem venissem Troadem 
propler Evangelium Christi praedicandum : ( ubique 
enim praedicabant ) et cum Ibi, Troade, esset mihi 
apertum ostium, id est, mentes eoram paratae esseiit 
ad recipiendum verbum Christi , et boc in Domino 
(Dominus enim corda eorum aperiebal) cum lu ve- 
nissem, non habui requiem spiritui meo, Requiem se 
dicit non habuisse, quia in praedicando non potuit 
tunc laborare. Requiem non habui, eoquod non inveni 
In Troade fratrem meum Titum» Per Timotheum ct 
Titum epistolam primam Corimthiis miserat : Timo- 
theus autem reversns erat adPaulum : sed Titus do- 
tinebatur adhuc Corinthi, laborando de correctione 
eomm. Hoc autem quod propter absenUam Titi 
Troadibus pnedicare non potuit, culpa fuit Corin- 
Ibloram, quorum incorrectio Titum detinebat. Pro- 
pter Tiium noluit Troade praedicare Paulus: :vel qu:a 
Titus prius eis praedicaverat, ne Pauius, eo absente 
praedicans, videretur minuere potesutem Titi. Vcl 
quia Titus interpres erat PauU, et linguam eorum 
expressius loqui poterat. Non utique requiem liabui, 
sed vaiefaciens m, Troadibus, profeetus sum in Ma^ 
cedoniam, Hi Macedones in magno honore susoc- 
perunt Apostolum : ut etiam de rebus eorum quid- 
quid veUct^ disponere posset. 



Digitized by 



Google 



229 EXPOSITIO IN EliSTOLAS PAUU. — )N EPIST. H AD COR. 230 

Uic mcipitPanlasinagiiiflcare se, el minislerium A < Ghristam ad Deum : uon quod sufficieDtes simua 
sunm : et pseudoapostolos muHipliciter deprimere, 
quis quidam Corintiiiorum illos praeferebant Paulo 
Profecltts sum in Hacedouiam : M autem sun 



constilutus triumpfaator in Ghristo, et inde gratia$ 
agoD^o qui semper triumphiU no$f id est triumpbare 
nos facit in ChristoJeuL^ id est perCbristum iesum» 
in quo non trlum|Aant pseudo : et qui Deus mani- 
festat odorem notitiw iucgy id est Ghristum : per 
cujtts bumanitatem odoramus divinam et indivisi- 
hilem essentiam. Yel manifestat per nos odorem 
su£ notitiae, id est praedicationem nostram, per 
qaam virtas Dei manifestatur in omni loco quo 
pradicamas. Manifestat atique per nos : quia no$ 
sumtt$ bonu$ odor Chri$ti, id est si quis puritatem 



c eogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis ; sed 
€ sufficientia nostra ex Deo est qui et ido- 
€ neos nos fecit ministros Novi Testamenti, non 
c littera sed spiritu. Littera enim occidit» spi- 
c ritus autem vivificat. Quia si ministratio mortis 
c litteris deformata in lapidibus fuit in glo- 
c ria, ita ut non possent intendere filii Israel in fa- 
c ciem Hoysi, propter gloriam vultus ejus quse eva- 
c cuatur, quomodo non magis ministratio spiritus 
c erit in gloria? Nam si ministratio damnationis in 
c gloria est , multo magis abundat ministerium ju-* 
c stitiae in gloria. Nam nec glorificatum est, quod 
c daruit in bac parte, propter excellentem gloriaro. 
c Si enim quod evacuatur per gloriam est, roulto 



acittum nostrorum considerat, potest odorare boni* ^ c magis quod manet in gloria esl. Habentes igitur 

c talem spem, multa fiducia utimur. Et non sicut 
c Moyses c ponebat velamen super faciem suam 
c {Exod> xxxiv, 33), i ut non intenderent filii Israel 
c in faciem ejus, quod evacuatur, sed obtusi sunt 
c sensus eorum. Usque in hodiernum enim diem, 
c idipsum velamen in lecttone Yeteris Testamenti 
c manet non revelatum, quod in Christo evacua- 
c tur, sed usque In hodiernum diem cum legitur 
c Moyses, velamen posilum est supcr cor eorum. 
c Gum autem conversus fuerit ad Deum, auferetur 
c vdamen. c Dominus autem spiritus est (Joan. iv, 
c 24). > I3bi autem spiritus Domini, ibi libertas. 
c Nos vero omnes revelata facie gloriam Domiui 



tatem Christi, cujus nos sumus ministri. 
inquam, odor sumus : et si non quibusdam incre^ 
dulis, tamen Iko^ qui videt interiora cordis nostri. 
Bonus, inquam, odor sumus quantum ad Deum ; et 
in his qui salvi fiunt pcr Evangelium nostmm , et 
in his qui pereunt , per contemptum ejusdem Evan- 
gelii, quaDtum ad Deum ; in utrisque salvandis et 
pcriluris boiius odor sumus: sed quautnmad homi- 
nes, aiii$ quidem sumus odor morti$, Incrcduli enim 
audientes a nobis fidem Christi, dicunt se odorare 
rem mortiferam. l^ Odor morti$^ dico, valens 
eis tn mortemf id est ad damnationem. AUi$ autem^ 
id est fidelibus, sumus odor vites. Per doctrinam 



cnini nostram odorant vitam justitix, eundo sic in r * speculantes, in eamdem imaginem transformamur 
viiam aeternam. Deus per nos manifestat odorem ' ' «--•^-* i^ j-s ^^: 

justiiiae suae : et ad haec manifestanda qui$ inter 



pseudo tam idoneus sicut ego et coapostoli raei? 
Nenio utique tam idoneu$ : mm no$ non $umu$ 
ticttt plurimi , scilicet pseudo, adulterante$ verbum 
Dei: sicutenim adulter rem allerius usnrpat illicite, 
sic pseudo ministerium praedicationis a nemine sibi 
injunctum. Sicut etiam adulter fructum sobolis non 
quxrit in opere turpiiudinis suae, sed solummodo 
explere iibidinem : sic illi pseudo soIumnM>do ut 
locrari possint temporalia, non curant de eis quos 
docent, sive pereant, sive non pereant. Non, in- 
quam, adulteramus verbum Dei : $ed loquimur ex 
tinceritate^ id est secundum puram fidei veritatem. 



c a daritate in daritatem, tanquam a Domini spi* 
c ritu. » 

EXP0S1T10. 

Etquia dico nemo ad haec tam idoneus, dicitis 
proplerea quod iterum, ut in alia Epistola ubi dice« 
bam Omnibu$ omnia faciu$ $um (/ Cor. ix, 22) ( tc., 
incipimu$ commendare^ id est magnificare ttoimeit- 
p$o$. Non utique : sed ministerium Dei in nobis. 
Aut nunquid egemue $icut quidam (scilicet pseudo) 
commendatitii$ epistolie missis ab aliis ad vo$; ont 
ex «o6m, missis ad alios? Uli enim pseudo, ut magis 
possent lucrari, cum transibant de loco ad locupn, 
precabautur ut illi a quibus irent commendarent 
eos per epistolas, illis ad quos transibant. Ego uti- 



Non iterum adulteramus : sed (o^mttr tn Chri$tOj D que non egeo epistolis commendatiis : nam vo$ e$ti$ 



id est secundum fidem et institutionem Christt 
loquimur ex Deo^ id est secandum quod Deus 
ioqui insinuat; et coram Deo^ id est in benepla- 
dto Dd. 

CAPUT III. 
c Iitcipimus itemm nosmetipsos commendare? 
I Aut nunquid egemus (sicut quidam) commenda- 
( tiiiisepistolis ad vos, aut ex vobis ? Epistola nostra 
« vos estis^ scripta in eordibus nostris, quae scitnr 
c et legitur ab omhibus bominibus, manifestati, 
c quoniam epistola estisChrisli, ministrata a nobis 

< eiscripta, non atramento, sed Spiritu Dei vivi. 

< Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis 

< carnalibus. Fiduciam autcm talem habemus per 



noura epietola, quia signaculum mei apostolatus, 
qui vos in fide Chri^ti fundavi. Epistola dicoscWpia 
tncordt^tu no$tn$, fidemenimvestram nnnquam ob- 
liviscimur : sed de salute vestra sollidte Deum roga- 
mus : 165 quw epietola $citur ab omnibu$. Omnes 
enim sciunt vos per roe ad fidem conversos» et quae 
Epistola leqilur ab omnibue. Si quis enim vdit eo- 
gnoscere qualis sim in vo)>is, me legit et cognoscit. 
Yos dico manife$tatit quoniam e$ti$ epi$tola Chrieti: 
quia fldes vestra et bona vita ostendit virtutem Chri- 
sti. Epistola Christi dico, mim$trata a nobi$. Per 
hoc enim quod estis mea epistola qui vos instruxi, 
ego autem epistola Christi, sic me mediante estis 
epistola Christi : quem Christum vobis dispensavi. 



Digitized by 



Google 



«51 



S. BRUNONIS CARTHUWANORUM INSTITUTOfUS OPP. PARS U. 



iSf 



Epistola dico feripta, non dtran^mic, id est non de- A avidius ruat in Tetlt«m : cnmiilat eiiam peccatum 

leWliter. Vel atramento, id est aliqua conUgione t^-i^-=- ^ --^ i ^ 

ut pseudo suos sequaces polluttnt . ted scripla Spi- 
ritu Dei, Id cst indelcbiliter. M dico »tw, qui et 
vos perpctuo vifcre faciet : non iternm scripu in ta- 
bHlit lt9fridei$, id est induratis, et verbum Del non 
sentientibus : ud soripla m talibus eamaiibus, id est 
sensibilibuB :et verbum Dei ad fnictum faciendum> 
suscipientibns. Tabulis dico eordi$y Id est interioris 
intellectus, ubi ait : In Ubulis lapideis, mittit nos 
ad memoriam veteris legis, quas daU est in lapideis 
Ubulis {Exod. XXXIV, I), sigaitlcans corda Judseo- 
rum lapidea. Quia sicutlapis sculpturam quidem re- 
cipit, sed nihil senUt; sic oorda Judaeomm, corti- 
cem quidem legis , id est eamalem intdlectum sus* 



praftvarlcationis, quod non erat ante legem dalam. 
Littera quldem sic occidit : $ed Spiritus, id est Evan- 
gdium cum adjutore spiritu datum, facit vlvere in 
jostitla. Commeiidato Evangelio suo, eamdem com- 
mendaUouem refundit in se, dicens : Et quia mini- 
ster sum testamenti, existentis in spiritu, merito 
spiritualis admlnistraUonis habebo ISB gioriam. 
Vere ministratio spiritus erit mibi in gloria ; quia 
mlnislraUo morUs fuit Moysi in gloria. Hoc iu ait : 
Quia $i ministratio tnortis^ id esi veterls legis : quae 
et concupisceiitia majore et nova praevaricaUone 
mortem inferebat: Si, inquam, ministraUo hax 
morUs litterie Untum formata non adjutorio spi- 
ritus proficua facu : formau dico in tapidibue. In 



ceperunt : sed medulam legis spiritualem, scilicet, * Ubulis enim lapideis lex Moysi daU fuit, ut signifi 



intelteetum non sensemnt : Dixit superius. Nemo 
Um idoneus ut ego : iterum vos esUs epistola mea, 
et per me esUs epistola Christi, et ad basc subdit U- 
lem fiduciam, scilioet, quod fiducialiter dixi me ma- 
gis idoneum, etc. Hanc tatem fiduciam non nobis 
prsesomimus referendam : scd habemue hanc fidu- 
ciain referendam ad Deum. ^nia cnlm idouens snm, 
qnod vos estis epislola mea : hoc totum Deus ope« 
ratur. Habemus, inqoam, ad Deum, et per Chrietum 
mcdianlem : Ghristus enim secundum imperium Dei 
eonsecravit me idoneum Apostolum. Fiduciam uti- 
que hanc habemus ad Deum : non iu quod suficien^ 
le$ $imu$ co§itare, nedum operari altquid a nobi$f id 



caret lapidea corda Judaeorum. Si, inquam, haec mi- 
nistraUo fuit Moysi valens in babenda gloria : iu 
dico tn gloria, ut filii I$rael non po$$ent intendere in 
faciem Moy$i propter gloriam vuitu$ eju$, qwg gloria 
evacuatur. Hanc enim gloriam vultus scimus cito 
elapsam a Moyse. Si, inquam, ministratio mortis 
fiiit Moysl in tanU gloria : quomodo minietratio <pt- 
ritu$^ id est Evangelii cum quo per manns meas 
Spiritus sanctus administratur ; quomodo lnic non 
erit mihi magie valens in habenda gloria quam 
Moysi? Non boc dicit ut se merilo praeferat M<^si, 
sed soU digniuie ministerii. Per manus enim Moysi 
praecepU sola dabantnr, nuUa graUa : sed a Paulo 



est tttilitatem nostram. Qua$i boc possit esse ex nobi$, q et praecepta : et per imposiUonem manus ejus, gra- 



id .est ex viribus nostris, sine cooperante graUa Dei. 
Et licet nihil sufiiciamus cx nobis, tamen sufilcimus; 
ud ilia $ugicientia nostra non Untum cogitandi, sed, 
sicut praemissum est, idoiiee operandi. Omnis baec 
bufiicienUa qualiscnnque slt, ex Deo e$t» 

Commendavit persoiuim snam satis : nunc com«- 
mendat ministerium suum, quod iierum retorquebit 
ad commendatlonem sui, dicens : i2iit Deus feeit no$ 
idoneoe mini$tro$. Quomodo idoneos supra salis 
ostendit, sed cujus rei ministri sint, iilud snbdit : 
Ministros dico novi te$tamenti. Yetus TesUmentum 
prius fuit, quoJ et delendum erat per Novum» et 
camales secundum caraalitatem instruens. 

Sed Evangelium tesUmentum novum est, docens 



Ua Spiritus sancU adjuvans, ut quae praecipiebantur, 
posset homo opcrari. Quia ait in faciem Moysi non 
posse intendere Jndaeos, signum erat quod spirltu»- 
lem intellectum legis capere non polerant : quem 
facies, id est intellectus Moysi lucide cognMcebaL 
Iteram quod gloria vultus ejus evacuau est : signi- 
cavit illa quae ministrabat temporalia esse, non per* 
manentia, pro quibus temporalem habebat gloriam. 
Yere ministraUo spiritus erit mihi in gloria; nam 
administrare spiritum, est adminislrare jusUUam. 
Minislerium aulem jusUtiae eet valens ia habenda 
gloria. Nam $i mini$iratio damnatiom$j id est ve- 
teris legis, qutt et peccatum et praevarlcaUoneni pec* 
cati fecit; si, inquam, haec minlstratio Moysl esf in 



et iniiovaus spiritum homiuis, nec alio tesUmento D 9'orta, nrnlto magi$ mitn$terium^ id est adminisiraUo 



immutandum. Miuisiros dico Novi TestamenU exir 
slenUs : non in littera tantum^ ut Yetus : $ed in $pi- 
riiu et littera. Yetus enim lex litteralia quidem 
praecepu dabat, sed quia gratiam Spiritus nOn ha- 
bebat, ideo magis nocebat quam adjuvaret Ideo dico 
noYum tesUmentum essc in spiritu; quia si in litr 
tera Untum esset, occideret. Littera enim occidity 
sed spiritus vivifieal. Lex vetus quae in liltera Untum 
existebat, occidere dicitur : uon quia Deus dator le- 
gis, vel Moyses miuister legis boc faceret : sed impia 
caraadius bominum, quae non promeruit ut habeiret 
adjutricem gratiam cum littera. Quae littera ideo 
occidit, quia auget concupiseentiam peccaU^ dum 
prohibei: natura est enim nostrae fragiliUtiSx V 



jusUtiae abumiat mihi in gloria. Abondat Ideo, qoia 
gloria mea permanens, illa transitoria. Ubl supra 
ait : Ministratio mortis, morlem peccatnm Intelligit. 
Hicautem per damnalionem, poenam peccaU accK 
pit. Yere ministratio mea abundat in gloria multo 
magis; itom nec glorificatum est^ id est non debet 
dici glorificatum hoc quod claruit in hac parte^ td 
est in facie Moysi propter excelientem gloriam, id est 
ad comparaUonem gloriae meoB excellenUoris. Yel ita : 
Non debet did glMificatum illiid quod claruit in 
Moyse in hac parte, id est respectu hujus meae par- 
Us : prepfter excellentem gloriam, qu» partis moee 
cst, et non partis Moysi. Yere gloria mea super ex 
cellens est, nam mea permauet : illa aolem traiia«C 



Digitized by 



Google 



255 EXPOSmO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPlST. 1! AD COR. 234 

Et vere iliod quod manet est in gloria miki, si Vetus A Ubi est spiritiis Domini, ibi est libertas. Nos vcro 



Testamentam quod evacuatur Moysi est per gloriam : 
idem valet quod ili gloria : multo magis Evangelium 
meum quod permanet est mihi sufficiens in habenda 
gioria. 

Notandum est quod prius ait se ministrare spiri- 
lum, per spiritom vero justitiam, deinde q\iod per- 
manet; Moyses vero ministravit litteram contra 
spiritum ; damnationem contra justitiam. Hoc quod 
evacuatur, contra hoc quod permanet. £t sicut dam- 
natio cffectus est peccati, sic justitia effectus spiri- 
tus. flttcusque ministerium suum ministerio veteris 
legis praetulit, ubique deprimens pseudo, qui vete- 
rcm legem reducebant. Si enim Moyses minister 
mortis est et damnationis, quanto magis hi qui 



habemus spiritum Doroiui : llabemus utique. Nam 
nos discipuli Christi revelata facie^ id est illuminata 
mente, speculantes de alto virtutum in quo positi 
sumus. Vel speculanteSf id est, per speculum non- 
dum perfecte intuentes. Vel boc vel ilio modo spe- 
cuiantes gloriam Domini, id est essentiam Deitatis : 
transformamur in eamdem imaginem : quia quam 
subtiliter Chrislus scripturas intelligit, idem per spiri- 
tum nosdocuit. Transformabimur plenius resumendo 
impassibilitatem eamdem et immortalitatem. Trans* 
formamur dico a c/arita^e virtutis,enndo tnmajorcm 
clariiatem, Vel a claritate fidei et spei, quaenunc est» 
translati in claritatem rei, ut \ideamus Deum sicuti 
est. Transformamur, inquam, a claritate in clarila- 



tanta indignitate inferiores sunt Moyse? Quia excel- '^ tem tanquam a spiritu Donitni, id est,quanto dignius 



lentem gloriam exspectamus : igitur nos habentes 

ialem spem (scilicet permanentis glori») utimur 

multa fidueia : non reprimentes verbum Dei foir- 

midine cujuscunque difficultatis. (Jtimur qni- 

dem fiducia: et non facimus eicut Moyses^ qui 

ponebat veiamen $uper faciem suam (Exod. xxxiv, 

33); ideo, ut non intenderent filii Isrdel in fa- 

ciem ejus : quod vdamen modo per Evangelium 

uostrum evaeuatur. lu Evangelio enim aperitur 

quidquid iniiguris veteris iegis claudebatur. Dice- 

ret 107 ille : Quare dicis velamen iegis evacuatum, 

qax sicut prius ita et nunc obscuratur? Contra hoc 

Paulus : Evacuatum est quidem velamen legis, sed 

seuus impiorum peccato infideiitatis sunt obtusi, Et 

\ert oblusi : nam a tempore dat» legis usque in ho^ 

diemunt diem meum, id velamen ipsum quale prius 

erat, manet in lectione Veteris Testamenti non reve- 

latum, Com enim infidelibus exponuntur flgurae ve- 

teris iegis, infidelitas claudit corda eorum, et sic ve- 

lamen legis non est iilis revelatum. Non quia Evan- 

gtlium nostrum hec velamentum non auferat, sed 

quomam non accedunt ad Christum : tn quo Christo^ 

id est io fide cujus, evacicalttr hoc velamen. Veia- 

meaquidemest Veteri TesUmento, non ideo quin 

Vetus Testamentum per Evangeiium apertum sit, 

sid qttia usque in hodiernum diem^ cum legitur et ex- 

pooitur eis : Moyses^ velamen infideiitatis eat positum 

tuper impoenitens cor eorum^ quod velamen eva- 

cuatum est in Christo, ad quem converti noiuiit. Et d 

quod ita dicendum sit, sequeiis iittera innuit : Ve- 

lameii super cor eonim, quia non accedunt ad Chi-i- 

atum : sed cum conwrsi fuerint ad Dominumy abiato 

prius velamine cordis ex quo animum poeniteudi ha- 

bueruni ; auferetur deinde velamen inteliigentiae, et 

aperte cognoscent mysteria legis. Vere, quia con- 

vertentur ad Dominum, auferetur velaroen. JVam 

Dominus est spiritus : ubi autem spiritus est jDoititnt, 

id est, spiritus Domuius intransitive dictum ; vei, 

spiritus Domini transitive, Deus enim seipsum dat : 

Dijt autem est spiritus Domini, ibi remolo velamine 

est iibertoi intc^igentiae. Quod si Dominus est spi- 

ritn&, spiritus autera aufert veiamen, quia est liber- 

tas, igiUiT conversis ad Dominum auferetur velamen. 

Patrol. CLIII. 



et magis egregie spiritus Domini valet hoc efficere. 
CAPUT IV 
€ Ideo habentes hanc administralionero, juxta 
quod misericordiam [Dei] consecuti sumus, non 
deficinms, sed abdicamus occulta dedecoris, noii 
ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum 
Dei : sed in manifestatione veritatis, commendan- 
les nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum 
coram Deo. Quia si etiam opertum est Evangelium 
nostrum , in his qui pereunt, est opertum : in qui- 
busDeus hujus saecuii exca^cavit mentes intide- 
iium, ut non fulgeat iiluminatio Evangelii glorise 
Christi, qui est imago[invisibiIis]Dei. Nou enim 
nosmetipsos praMlicamus, sed Jesum Chrisinm 
Dominum nostrum. Nos autem servos vestros per 
Jesum, quoniam Deus qui dixit de tenebris lu^ 
men spiendescere, ipse illuxit in cordibus nostris 
ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie 
Jesu Christi. Hal)emus autem tiiesaurum istuni 
in vasis fictilibus ; ut sublimitas sit virtutis Dei, 
et non ex nobis. In omnibus tribulationem pati- 
mur, sed nou angustiamur. Aporiamur, sed nou 
destitoimur. Persecutionem palimur, sed non dc- 
relinquimor. Humiliamur, sed non confundiraur. 
Dejicimur, sed iion perimus. Semper mortlfica- 
tionem Jesu Christi in corpore nostro circumfe- 
rentes : «t 1G8 ^^ ^^t^ ^^^u in corporibiis no- 
strismanifestetur. Semper enim nos qui vivimus, 
in mortem iradimtir proptcr Jesum : ut et viia 
Jesu manifestetur in carne nostra mortali. Ergo 
mors m nobis operatur, vita autem in vobis. Ha- 
bentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scri- 
ptum cst : « Credidi propler quod locutus sum 
(Psal, cxv, i), »et nos credimus, propter quod et 
loquimur: scientes, quoniam qui suscilavit Jesum, 
et nos cum Jesu suscitabit, ct conslituet vobiscum. 
Omnia enim propter vos; ut gratia abundans, per 
multos in gratiarum actione, abundet in gloriam 
Dei. Propter quod non deficimus : sed licet is qui 
foris est noster homo corrumpatur, tamen. is qut 
intus est, renovatur de die in diem. Id cnim quod 
in prsesenti est momentaneum et leve tribulationis 
nostrae, supra modum in sublimitate aeternum 

Digitized by VjOOQIC 



235 S BRUNONIS CARtHUSIANOROM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. 236 

« gloria paiidus operatur in iiobis : non coQtem- A lum Jesu,sedetiain w«iros»perie«ttm,idcsttttdiari- 
c plant^^us nobis quae videntur, sed quae non viden- 



f tur. Quae enim videntur, temporalia sunt, qu» 
I autem non videntur, seterna sunt. > 

EXPOSITIO. 

Et ideo quia speculamur gloriam Domini, eundo 
a claritate in claritatem. Nospropterea habentes hanc 
ministrationem Evangelii, non propler meritura no- 
strum iiobis traditam, sed juxta quod consecuti su' 
mus misericordiam a Deo^ non deficimus in hac ad- 
ininistratione, quaecunque adversa se nobis ingerant: 
sed abdicamus non solum aperta, sed etiam occulta 
dedecoriSf id est peccati horainem dedecorantis. Nos 
dico non ambulantes in astutia extorquendae pecu- 
iiiae, ut pseudo a subditis : neque adulterantes ver- 



tatem Jesu in vobisaedificemus. Et merito per Jesuin : 
quoniam Deus illuxit in cordibus nostriSy aperiensnobis 
mysteria sua : ut docti simus evangeiizare vobis. II- 
luxit Deus quidixit^ id estqui solo dicto fecit, ^/«b- 
descere 169 ^^^^ ^^ tenebris. €um enim ia princi- 
pio mtfssa totius creaturae tenebrosa esset, nnlb 
formarum varietate distiucta, dixit : c Fiat lu« (Gem. 
I, 5) >, et in hoc dicto tenebras expulit, et fecit lo- 
ceie illam massam, quae in unum confusaerat, dis- 
cernendo per varias fornias. Hic, inquam, Deos 3- 
luxitin cordibus nosirh^ad iiluminationem. scieiUMmf 
id est ut nos iUuminaret de scientia claritatU Det, 
id est divinae essentiae : de qua nos iiluminaire m 
potuit, nisi in facie^ id est, in cognitione et fide 



bum Deiy utpseudb; sed, pi;aedicando in manifesta" ^ Christi Jesu. Nisi enim Ghristus se nobis visibilen 

tione purae veritatis: non enim ut illi curamus appo- 

site loqui ad persuadendum, sed commendantes pu- 

ritate sermonis et vitae nosmetipsos^ non ad oculuro, 

ut illi, sed ad omnem conscientiam hominum. Licet 

enim verbo iios insequantur, tamen apud se lau- 

dant puritatem nostram. Commendantes dico coram 

Deoy id est in beneplacito Dei : cui placere pseudo 

parum, aut nihii curent. Yel ita : Quia ita sit de no- 

bis, boc dico coram Deo, ut ipse nobis testis sit, qui 

solus occulta nostra novit. 

Quia dixit ibi in manifestatione veritatis, ohjice- 
ret illequibusdamoccuitatumesse Evangelium. €on- 
tra quod ait : Utique nos evangelizamus in manife- 



ostenderet, in quo tota Deitas, nequaquam sciea- 
tiam ciaritatis Dei intelligere sufficeremns. Com- 
mendavit se satis secundum spiritum, nunc se mol- 
tum viliflcat secnndum corpus, et per hanc Tililka- 
tionem commendans Erangelinm sibi traditum. Mis 
enim gloriam Evangelii sui mirabilem intdligeKf, 
nequaquam pro eo tot et tanta pati veilet. Illumiii^ 
vit nos Deus de scientia divinae daritatis, quae tot 
adeo digna sit, tamen istum thesaurum claritatis Dd 
habemus nos m vasis fictilibus^ id est in corporibQ» 
nostris. Thesaurum bene vocat. Thesaurus enin 
est, quod diligitur et erogatur. Vasa spiritns Tocai 
corpora : quia spiritus nihil operaretur, nisi per ad- 



statione:9ttO(i etiam, a operttfm e5t Evan^eittttnno- p ministrationem membrorum. Manu enim porrigi- 



strum^ scitote quod opertum est in /iis, id est in peo- 
cato eorum, qui per infidelitatem pereunt : in quibus 
pereuntibus, excascavit mentes eorum : quia adhuc 
infidelium Deus hujus sceculi^ id est diabolus, qui his 
qui de mundo sunt dominatur; juxta illud : c Prin- 
ceps mundi hujus ejicietur (ioait. xii, 31). > Yel di- 
eamus: Deus hujus scBculiy id est qui non tantum 
coelestia, sed etiam terrena gnbernat. Fuitenimerror 
(fuorumdam, Deum coeiestia gubemare tantum, ter- 
rcna solo casu fortunae volvere. Yel ita : Deus hujus 
sceculL Homines enim de mundo diversos sibi deos 
laciunt. Hic avaritiam colit, ille voluptatem, et ab 
hujusmodi deo excaecantur. Excaecavit ita ut illumi' 
natio Evangelii, id est iiluminatum Evangelium tion 



mus panperi, et sic in caeteris. Fietiiia dlcuntur 
propter fragilitatem, quod omni corruptioni subja- 
ceant corpora nostra. Ideo thesaurum istum habe- 
mus in vasis fiaiiibus, ut sit sublimitas tirtutis Dei, 
id est ut in omnibus qui bene operantur virtutis 
Dei soia sublimetur, et extoUatur : et appareat oiI.il 
esse ex nobis fictilibus : ideo competens foit oi 
thesaurus Dei in fragili vase reconderetnr, ne si 
virtus hominis aiiqua esset, incaute sibi usuTparet 
quod proprium Dei est. Yere et nos fictiles sumus, 
et virtus Dei est iu nobis fragilibus. Nam in emmbus 
et locis et rebus pattmttr fri^tt/aftonem eorporis : 
sed tamen non angustiamur spiritu, imo dilatamnr. 
Aporiamur^ id est pauperamur exterius, sed non de- 



fulgeat, sed opertum sit illis. Evangelii dico glorice d stituimur a Deo interius. Aporos Graece, pauper La- 



Christi, id est in quo Christus gloriosus approbatur : 
^ttf Cliristus est imago Dei, id est repraeseutans no- 
bis Deum. Non sic imago, ut filius alius sit a Patre 
in substantia; sed ideo imago; quia qui videt Fi- 
/um, videt et Patrem, imago Dei invisibilis : et 
ouia Deus in natura Deitatis invisibilis, ideo opor- 
luit ut per Christum fieret yisibile, quod in natura 
sua est invisibile. Yere evangelizamus gloriam 
Chrisli. Nam non praedicamus ru>smetipsos. Vel ibi 
Bupra jungitur : Vere non ambulamus in astutia, ut 
pseudo. Nam non praedicamus, id est praedicando 
commendamus nosmetipsos, id est hoc quod ex no- 
bis ipsis^bst : sed praedicamus Jesuifi Christum Domi- 
num nostrum. Nosautem praedicamus servos, non so- 



tine. Pers^utionem patimur de ioco ad locum, sed 
non derelinquimur a Deo. Dejicimur, id est verberi- 
bus prostemimur, vel de alto praecipitamnr, et ta- 
men non perimus. Ut finem faciam, semper sumus 
circumferentes hac iilac in corpore nostro mortifica' 
tionem^ id est illa quae faciunt mortero : tribulatio- 
nes, scilicet quae sunt accessus mortis. Et debemus 
libenter pati : quia mortificatio haec est iess, quiim 
ipse pertulit pro nobis : et nos exemplo ejus haiic 
circumferentes : ut vita Jesu Christi non solum in 
animabus sed etiam tn eorporibus nostrismanifestetury 
reddita nobis immortalitate et impassilMlitate. In 
depressione corporis sui adhnc immoratnr : osten- 
dens se haec omnia pati ad coroynendationero Cvan- 



Digitized by 



Google 



257 



EXPOSITIO IN EPISTDLAS PAULI. — IN EPIST. U AD COK. 



m 



^elii SQi el gloriae Ghristi, dicens. Benedico circum-- A Quia loquiniur humiliati sumus verberibus, quua 



ferentes mortificationem : nos enim semper tradimur, 
Non ait semper, eo quod mori posset ssBpius, quam 
semel : sed quia quotidie tanta patiebatur, quae vir- 
ius hominis (nisi moriendo) non evaderet : sed per 
virtutem spiritus, Paalus in melius restaurabatur. 
MortiOcationem vocat tribulaiiones, quibus paula'- 
tim propiuquat ad iQteritum. Mortem vero dicit, ul- 
timum ictum in quo dissolvitur. Nos^ inquam, tra- 
4imur in mortem : superius dixit exemplo Jesu : hic 
a\l, propter Jetum^ id est amore Jesu. iVos dico, qui 
Lcet ita moriamur, tamen vivimus, id est vivere 
possemus in gloria mundi : longe melius quam 
pseudo vestri si reticeremus quae Ghristus injunxit. 
Vei ita : Nos quidem secundum corpus tradimur in 



tamen inde sequitur. Gredimus et ideo ioquimur, 
agentes sicut scriptum est in David : c Gredidi pro- 
pter quod, > id est quia credidi, locutuz ium. Ex 
credendo et loquendo optimam fiduciam habemos : 
^cientes quoniam Deus qui suscitavit Jesum suscitabit 
etiam nos^ cum Jesu loco et imraortalitate poiien- 
dos : et ibi constituet, id est in aeternum mansuros 
locabit. Constituet dico vobiscum^ quos paratus est, 
si vultis, suscitare cum Jesu. Ideo ait, nos vobiseum 
constituet, ne putarent illi se nulla vitie justitia Apo- 
stolo posse pacificari : quare ostendit quod non se- 
cundum dignitates praelationum, sed secundum fru- 
ctus operum singuli remuncrabuntur. Per hoc eliam 
quod ait, nos vobiscum, niullum eos aliicit ad appe- 



mortem : qui tamen per mortem carnis mdius vi- B titum justitise. Ideo dico vobiscum constituet : nam 



vimuSf secundum justificationem animae. Vel ita : 

Nos quidem tradimur in mortem, secundum injuriam 

iilaiam cerpori : qui tamen vivimus, non deficieu- 

les per virtulem Dei. Morimur propter^Jesum : ut 

vita Jesu mamfestetur sicut in anima, ita et in carne 

nostra. Idem io praecedenti versu 170 dixerat : 

sed repetit ut solvat quod hic posset objici. Vtta 

Jestt erit in carne nostra. Quia si objicis, camem 

nostram mortalem non posse fieri immortalem, quod 

el caro Jesu, utique dico quia in carne nostra mor^ 

tali fiet vita Jesu et per Jesum caro quae mortalis 

est, pro certo fiet immortalis. Quandoquidem in 

mortem tradimur : ergo mors operatur in nobis, quod 

saum est mortificando corpora nostra ; sed in vo^ 

Us qui spreta imitatione nostra adbseretis pseudo. 

la vobis utiqne est vita, id est vos nihil patimini, 

scd malo vestro^ Vel ita : Quia vita Jesu manifesta- 

biiur in vobis mortificatis, ergo mors ista operatur, 

i 1 est utile opus facit in vobis, scilicet, vitam Jesu. 

Quia si mors vitam Jesu in vobis operatur : tunc 

TJta praesens quam diligitis operatur in vobis con- 

trmum vitae Jesu, scilicet, damnationem. Vel ita : 

Qttia pcr mortem, vitam Jesu habituri sumus, ergo 

mors operatur in nobis quod bonum est, et pcr 

mortem nostram vita operatur in vobis : quia merito 

mortis nostrae in fide et justitia vivitis. Diceret ali- 

quis : Non oporteret te a Deo moriificari, si justi- 

tiam tuam quietam haberes, nec fidem Ghristi in 



nos omrna patimur,etoperamurpropter vo< mstruen- 
dos : ut gratia abundans in me, abundet in^vobis. 
Quomodo in Paulo abundaret satis notum est. Ut 
gratia, iuquam, abundans in me abundet hac re, 
scilicet, gratiarum actione : per vos multa facta t» 
gloriam Dei. Qui merito debet gloriticari a nobis, 
qui nobis abundantem gratiam dedit : ipse quidem 
non ait, abundet gratia in vobis : sed per hoc quod 
ad agendum gratias gloriae Dei admonet, satis hoc 
innuit. Fnistra enim agerent gratias Deo, nisi ab- 
undarent gratia Dei. Sicut haec omnia se pati dixit 
ad gloriam Dei, sic modo totum retorquet ad utilita- 
tem Gorinthiorum, diceus : Propter quody id est 
, quia omnia patimur propter vos, ut modo de gloria 
' Dei sileam : etiam pro sola utiiitate vestra non defi'- 
cimus quaecuiique inferantur tribulationes. Diceret 
aliquis : Mirum est quod te dicis non deficere, quem 
quotidianis tribulationibus videmus corrumpi. Ad 
hoc ait : Utique non deficimus, sed renovamur. 
Licet, is id est tamvilis noster Aomo, id est caro quae 
nostro imperio, id est spiritui semper obedire co- 
gitur : qui homo foris est : ut pluvias, aestus, quae- 
cunque adversa patiatur : licet, inquam, is noster 
171 homo corrumpatur : tamen is homo laudabilis 
qui intus esty ubi debet vexalione exterioris hominis 
muniri; is, inquam, qui intus est : quanto magis is 
qui foris est corrumpitur : tanto magis hic renova- 
tur de die in diem, id est continue. Vel de die in 



conspecium faominum assereres. Gontra hocPaulus D diem, idestde virtule eundo in virtutem. Dico non 



tU se non posse reticere fidem Ghristi,* quia habet 
spirjtum : ei per spiritum fidem : et quia fidem ha- 
bet, Ideo loquitur : et quia loquitur, mortificatur. 
Ei quod sic oporteat eum facere, probat auctoritate 
David in persona martyrum agentis dicens c Ideo 
aporiamur, dejicimur, mortificamur : quia nos ha- 
l)entes spiritum datorem fidei, eumdem quem David 
el alit sancti habuerunt : vel eumdem quem vos ha- 
belis, si pro Chrisio pati velitis. Virtus enim spiri- 
tas nulli deficit : nisi ei qui sibi ipsi primum defece- 
rit. Nos, inquam, habemus hunc spirltum, et ideo 
nus credimus propter quod, id est quia credimus. 
Loquimur etiam in conspectu homiuum quod credi- 
AHis. Quia tribnlationes praemiserat non subdidit : 



deticimus : et merito. Nam id tribulationis nostrae 
quaccunque sit magna vel parva : quod, scilicet, (rt- 
bulationis in prcBsenti est momentaneum, id est est 
citissime transiens, nec iutolerabile, sed leve : haec, 
inquam, talis tribulatio operatur in nobis pondus 
glorics mternum : pondus contra leve, gloriae contra 
tribulationis, aeternum coritra momentaneum : et in 
sublimitate, id est in coelo contra hoc quod ait iu 
praesenti. Pondus dictum est ab ea similitudine, 
quia quod in trutina pondus habet, carius esi, illud 
autem quod leve, deterius. Ideo haec quae patimur 
levia et quasi nulla judicamus : quia nobis non con- 
templantibus, id est non afiectantibus, ea qute viden- 
tur, sed ea quos non videntur, Ideo qu(»videntnr sper* 



Digitized by 



Google 



959 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP/iTVRS 11. 240 

nimus : quia temporalia $unt quae videntur. ideo A biec habituri sumus solum post dissoiationeni, di- 
qu(S non videntur desideramus, quia aiterna iunt 



quae non videntur. 

CAPUT V. 
f Scimus enim quoniam si terrestris domus no* 
slra hujus babitationis dissoivatur, quod aediflca* 
lionem ex Deo habemusydomum non manufactam, 
sed xternam in coeiis. Nam et in hoc ingemisci- 
mus, habitatiouem nostram quae de coelo est su- 
perindui Cupientes : si tamen vestiti, et non nudi 
inveniamur. Nam et qui sumus in tabernaculo 
isto, ingemiscimus gravali, eo quod nolumus ex- 
spoiiariy sed supervestiri, ut absorbeatur quod 
mortale est, a vita. Qui autem efficit nos in hoc 
ipsum, Deus, qui dedit nobis pignos spiritus. Au 



cens : Vere qaae non videntur aetema sunt : nam rm 
quibus credi oportet, $ciniu» quomaniy 172 ><1 ^ 
quod €1 terrestru domus nostra, id est corpus no- 
sirum, niateria et ioco habitationiB terrenam : quia 
et de terra est, et in terra habitat. Domos ideo quia 
anima in eo habitat veiut aliqois fn domo. Si, in- 
quam, domus nostra hujus tam brevis et tam miter(B 
habitationis dissolvatur^ pr^edictis tribolationibus 
pro Christo passis : hoc, inquam, scimus, quia sie 
dissoivelur : et quando dissoivetar quod habemut 
prwparatam wdificationem ex Deo, id est corpus im- 
mortalcy nobis aedilicatum a Deo : non quod Deiis 
mortaie corpos non fecerit : sed quia illod per mi- 
nisterium maseuii et feminae ooucrescere jussit. lm« 



dentes igitur semper, et scientes quoniam dum su- ** mortale autem corpos sine miuistro : et ipse idera 



mus in hoc corpore, peregriiiamur a Domino. Per 
fidem enim ambulamus, et nou per speciem. Au- 
demus autem, et l)onam voluntatem habemos ma- 
gis peregrinari a corpore, et praeseotes esse ad 
Dominum [Deum], et ideo contendimus sive al>- 
sentes sive pra^sentes placere illi. Omnes enim 
nos manifestari oportet ante tribunai Christi, ut 
referat unusquisque propria corporis prout gessit, 
sive l>onum sive maium. Scientes ergo tiroorem 
Domini hominibus suademus, Deo autem manife- 
sti sumus. Spero autem et in conscientiis vestris 
manifestos nos esse. Non iterum commendamus 
nos vobis, sed occasionem damus vobis gloriandi 
pro nobis ; ot habeatis ad eos, qui in facie glo 



in eo faciet immortalitalem. Habemos utique aediO- 
cationem, sciiicet, domum^ non manu, id est non per 
ministerium alterius factam^ sed mtemam in cteli» et 
permanentem. Per doinum et per aediflcationem , 
corpus immortale signiflcat. Yere habebimus do- 
mum aetemam in coelis : nam nos ingemiscimus non 
propter ea quae patimur, non quod de habenda iin- 
mortalitate timeamus : sed ingemisceiido desidera- 
mus tn hoc^ id est in hanc immortaiitatem venire. 
Ingemiscimus, inquam, cupientes superindui : tm 
jam induti sumus justificationem animae : et sujv.r 
hoc volumus indui habitationem nostram, id est 
corporis immortalitatem quae habitalio est nobis ve- 
iiiens de cceio. Immortalitas enim nobis reservatnr 



riantur, et non in corde. Sive enim mente exce- ^ in coelis. Hac tamen condilione dico superindui : ti 



dimus, Deo : sive sobrii sumus, vobis, Charitas 
enim Christi urgct nos : aestimantes hoc, quouiam 
si unus pro omuibus mortuus est, ergo omnes 
mortui sunt, et pro omnibus mortuus est Cbci- 
stus : ut et qui vivunt, jam non sibi vivant ; sed 
ei qui pro ipsis mortuus est, et resurrexit. Itaque 
nos ex hoc neminem novimus secundum camem : 
et si cognovimus secundum carnem Christum, 
sed nunc jam non novimos. Si qua ergo in Chri- 
slo nova creatura est, vetera transierunt, et ecce 
facta sunt omnia nova {Isai, xliii, 19 ; Apoc, xxi, 
5). Omnia autem ex Deo, qui nos reconciliavit 
sibi per Chrislum : et dedit nobis ministerium 



uos inveniamur in die illo vestiii jttstificatione aiii- 
mae, quae in liapiismo data est nobis prima vestis. 
Diceret ille : Sicut vesliti ita et nudi omnes indiscrcte 
superinduentur. Hoc removet. Vestiti qnidem in- 
duentur : sed nudi justitia animae non vestientur 
corporis immortaliute. Notat hic duo genera booo- 
rum : contemplativos, de quibus modo praedixit : ct 
eos qui in activa vita manentes, justitiam tameu 
Dei custodiunt : de quilms subdit dicens : Yere per- 
fecti ingemiscunt, cupientes superindui immortalita- 
tem : nam etiaih nos minus perfecti, qui sumui in 
tabemaculo isto : quibus bonum est esse in carne et 
uutrire eam : quae caro taberaaculum dicilur : quia 



rcconciliationis. Quoniam quidem Deus erat in p in ea militare del)et anima Deo ; noa eiiam tales 



Cliristo mundum reconcilians sibi : non reputans 
illis delicla ipsorum, et posult iu nobis verbum 
reconciliationis. Pro Christo ergo legatione fun- 
gimur, tanquam Deo exhortante per nos. Obse- 
cramus pro Christo, reconciliamini Deo. Eum qui 
non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit : 
ut nos eOicereinur justltia Dei in ipso. » 

EXPOSITIO. 

Diceret aliquis : De aetemitate ifivisibiiium, quid 
scitur nisi ostendantur ? Utique ait Paulus. Quan- 
diu in terrena habitatione tenemur, videre non pus- 
sumus ; sed dissoluti statim accipiemus. Et causam 
ponit, quare videre non possumus, id esl quia in 
mortalitate adhuc tenemur . et lempus notat, quando 



ingemiscimus: superindui simiiiter cu|Aentes : iicet 
gravati simus eo corpore : quod tamea fovenles no- 
lumus exspoliari^ id est ab anima separari : sed (ni 
possibile esset) volumus sine illata morte superve- 
stiri immortalitate : ita ut corpus quod ncnc mor- 
tale est^ non gustando mortem, repente absorbealur 
a vita superveniente : et sic fiat immortale. Et iicet 
idicam, nos ingemiscimus et superlndui cupimus : 
tamen non a nobis hoc est : sed qui eficit nos in hoc 
desiderio, et ita in hoc ot sit ipsumy id est perma- 
nens in oobiS hoc desideriom : qui, inquam, hoc 
desiderare nos facit, Deus est. Vel aliter praecedeiis 
versus le|(itur sic : Debemus ingemiscere desiderio 
ejus babitationis, quae est de ccelo. Nam etiam de- 



Digitized by 



Google 



siderio 

Nos qui surous in taberDaculo isto, id est in carne 

isla quam nutrimus, licet gravati mole hujus car- 

nis, tamen ingemiscimus eo quod» id est ideo, quia 

nolamus exspoliari carnalibus istis : sed subito vei- 

lemus supervestiri immortalitate : ut, quod mortale 

est, absorbeatur a vita : hoc non mutatur. £t licet 

ingemiscamus amore terrenorum, tamen Deus est 

qui efficii in hoc ipsum, ut cupiamus superiudui 

habiiaUoue qusedeccelo est : praeponentes coelestia 

terreois : Deus dico qni nos vere efficiet immorta- 

les. Quod ei eo credi potest : quia dedit jam nobis 

Tpignus sfnrituSy id est Spiritum sanctum, qui est 

arrha et prindpium immorlalitatis, quam perficiet 

in Dobis. Et quia Deus efficit nos in hoc ipsum, igi- 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. II AD COR. 2Ii 

ierrenorum ingemiscimus. Quod iu ail : A mum hoc beneficium promeruit : gessisse dicitur 

mortuus quod vel disposuit fieri, vel promeruit. 
Quia omnes ante tribunal Christi manifestabiniur : 
ergo scientes timendum esse Dominum , suademus 
hominibus timorem Domini, ut de conspectu judicis 
referant bonum. Opponeret ei aliquis : Suades 
hoc non tam ad uiilitatem hominum, quantum ad 
commendationem tuam. Coutra hoc ait : Suade- 
mus sic hominibus : Deo autem sumus manifesti^ 
qua intentione suademus , seu utiiitati hominum, 
seu commendationi nostrae. Nec solum Deo : sed 
etiam spero no$ esse manifestos in conscientiis ves- 
tris : quia etsi ore de nobis maiedicitis , tamen 
intus nobismetipsis bene senlitis. Et hoc dicentes 
quod manifesti simus Deo et conscientiis vestris : 
lur audentes audemus. Audentes assiduitatem no- ^ non iterum (sicut in alia episloia opposuistis) com- 
tat : audemus in eodem actu adhuc esse significat. mendamus nos vobis : sed potius damus vobis occa- 
AudenteSy Inquam, semper et bene scientes, Quidam sionem, id est opportuuitatem gloriandi pro nobis^ 

magistris vestris. In excellenlia enim magistri prae- 
cellitis alios. Pro nobis dico, ita ut habeatis quid 
respondeatis contra eos qui gloriantur in faciey id 
est in oculis hominum : et non gloriantur in corde 
suo; sed male lorquentur in propria conscientia, hi 
sunt pseudo. Vere opportunitatem habetis gloriandi 
pro nobis : nam quidquid facimus, facimus vei ad 
gloriam Dei, vel ad utilitatem vestram. Quia ita ait : 
Sive nos excedimus mente humanam naturam, ut 
audiamus iila quae non iicet homiui loqui ; sive nos 
sumus sobriiy id est deponendo ebrietatem secreto- 
rnm Dei : sobrie condescendendo infirmitati vestrae. 



enim audent qnod nesciunt : sciunt quod quandoque 
173 non audent. Nos utique semper audentes et 
^enteSy quoniam dum sumus in hoc mortali corpore/ 
peregrinamur^ id est separamur a Domino. Peregri- 
nus dicitiir qui tendit illuc , quo nondum pervenit : 

sic sancti in hoc mundo tendunt ad Deum , cujus 

fadem iiondum apprehenderunt. Vere in corpore 

maDenies peregrinamur a Domino : nam bic ambu- 

iamus per fidem. De re autem quae non videtur, fi- 

des dicieur : et non ambulamus per speciem, id est 

per ver^m rei operationem. Nos, inquam, audentes 

andemu s : licet utique caro repugnet, tamen con- 

stanter audemus : et cum audacia bonani voluntaUm ut quando de conjugio praecipiebat et hujusmodi 



habemu^. Quidam enim audent sine bona voluntate: 
quidauk bene volunt, qui tamen non audent. Habe- 
mus, inqiiam, voluntatem magis peregrinari a cor- 
pore : qoiz natura carnis est, ut nunquam velit 
dissoivi ; ideo ait : Magis volumus separari a cor- 
pore , et prtBsentes sic esse ad Deum quam i-ema- 
nere cum corpore : nec Domino praesentes fieri. Et 
i^^eout praesentes simus ad Dominum, contendimusy 
id est iaboramus, placere illi^sive dum adhuc in hac 
Tita absentes sumus a Deo, sive cum in gioria prce- 
*entes erimus Deo laboramus, ut hic et ibi placea- 
nius ei. Et necesse nobis est ut piaceamus illi : 
nam oportet^ id esi necesse est omites nos manife- 



Si, inquam, sobrii sumus, haec sobrietas vobis uti- 
lis est. Et bonum est nos ita sobrios esse : nam 
charitas Christi (etiam si nollemus) urget nos , ut 
contemperemus nos vobis. Vult ostendere Chri- 
stum solum ad justificationem et salutem sufficere. 
et veterem legem quam 174 P^udo nituntur redu- 
cere, nil prodesse, sed multum nocere, dicens * 
Charitas Christi urgetnos, existimantes hoc^ quo- 
niam si unus^ scilicet, Cliristus mortuus est pro 
redimendis omnibus : ergo omnes mortui sunt origi- 
nali peccato,. per mortem unius. Nec pro hoc solo 
mortuus est ut peccato iporeremur; sed ut per 
mortem ejus justitise viveremus. Quod sic ait : Est 



start ante tribunal Christi , id est coram Chrisio. ri ^hi^is^us niortuus pro omnibus : ideo ut qui morlui 



Per tribunal, quod sedes judicis est, judicium de- 
sigual ; ut unusquisque referat, 'id es't reportet inde 
propria corporis : non quod commissa animae non 
sit relatums , sed propria corporis, id est quae opc- 
fatus est dum in corpore vixit. Rcfkrat dico propria 
prout gessity si tameu tempas operandi habuil. Par- 
vuli enim, stcut baptizati per solam gratiam , saiva- 
^ntur : sic pueri non baptizati, propter solum 
originale damnabuntur. Referet propria prout ges- 
sit, sive bonum fuit , sive malum^ quod gessit. Hic 
<>t quaestio, ut quia ait, proutgessit, inrita videntur 
esse beneficia , quae fiunt pro mortuis. Sed contra 
hot dicitur : quia si mortuus ut hoc pro eo fieret, 
pie ordinavit; vel,si charitativc agens contRTj^roxi- 



sunt peccato, et qui vivunt justitiae, jam non vivanl 
attribuentes hoc quod vivunt, sibi (ut fiebat sui> 
veteri lege), sed vivant et , id est ad gloriam ejus, 
qui mortuus est pro ipsis peccato mortificandis : et 
resurrexit pro eisdem, ut in justitia resurgerent. 
Quandoquidem in morteChristi morlui sumus pec- 
cato : et eo resurgente resurreximus justitiae, id 
est, quia Christus ad omnom juslificationem suffi- 
cit : itaque nos ex hoc , postquam Christus passus 
est, et resurrexit : ncminem novimus^ id est, appro- 
bavimus ambuiantem secundum carnem , id est, se- 
cundum carnales ritus veteris legis. Objiceret ille . 
Quare ita improbas legem, quam Christus approba 
vit ct tenuit? Contra hoc Paulus. Etsi, id est quam- 

Digitized by VjOOQIC 



245 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. m 

vis nos olim cognovimus ki tenipore rllo quo ad- \ Christi , qui tanta charitate vos dilexit. Et obse- 

spemere; sed habeatis 



huc insistendse erant figurae Chrisluin anibulantem 
secundura caruem , id est operantem rilus veteris 
legis : sed, id est tamen, nunc postquam data est 
gratia : jam olim quidem novimus : sed jam am- 
plius non nQviraus Christum secundum carnem. 
£t quiajam neminem novimus secundum carnem, 
ergo vetera transierunt, Praemittit locum unde in- 
ferat, dicens : Si qua creatura est in ChHsto^ id est 
si hoc est quod homo secundum recreationem ani- 
raae accipiat in Christo nova , id est innovata : ve- 
tustate peccati deposita, apparet quod vetera trans- 
ierunt. Et ecce in evidenti est. Facta sunt omnia 
nova creatura in Christo. Adhuc objiceret ille : Et 
si Christus hoc operetur, tamen quia legem a Deo 



crationem nostram nolite 
eam tanquam per nos Deo exhortante vos^ id est, 
obsccraiionem roeam sciatisesseDei exhorutionero. 
Bonum et dignum ' est vos reconciliari Deo, qul 
Deus eum, id est, Christum qui non noverat peeca- 
tum (licel per scientiam, non tamen per experien- 
tiam facti) illum fecit Deu$ peccatum pro nobis 
redimendis. Peccatum factus est Christus secuncium 
poeiiam peccati quam pertullt : sicut aliquem inno- 
centem suspensum diceremus furera, secundttm 
poenam furti quam pateretur, licct actus furti non 
esset in eo. Yel Christus dictus est pcccatom. 
Hostia eniro illa quae pro peccato ofiTerebatur pecca- 
tum vocabatur: sic Christus quia pro peccato 



datam evacuat, non est sequendus : quia ex Deo ^ omnium oblatus est, peccatum dieitur. Pro nobis. 



non operatur, scd contra Deum. Et Paulus in quo 
advcrsarius volebat infirmare rationes suas, sciiicet, 
quia Christus secundum Deum hoc non faceret , in 
eodem approbat dicens Deum operari per Christum 
evacuationem veteris legis. In Christo facta sunt 
omnia nova : haec autem omnia quae Christus opc- 
ratur, sunt ex Deo : qui Deus per Christum hoc ope- 
ratur. Reconciliavit enim humanum genus sibi per 
Christum^ id est per hominem illum, qui fuil medie- 
tas in qua connecterentur duae exlremitates longe a 
se diflferentes : homo, scilicet, et Deus : et qui Deus 
dedit nobis^ mihi et aliis apostolis, ministerium re- 
€onci[iationis, id est ut ministraremns hominibus. 



inquam, Deus Chrislum fecil peccatum, ut not ef- 
fieeremur^ non tantum justi, sed etiam ipsa justitia : 
nec falsa, vel legis; sed vera justitia Det, et hoc in 
ipso^ id est per Christum. 

CAPUT YI. 
< Adjuvantes autem exhortamur, ne in vacaam 
gratiam Dei recipiatis. Ait enim : Tempore ac- 
cepto exaudivi te, et in die saiutis adjuvi te. Ecce 
nunc tempus acceptabile : ecce nunc dies salutis. 
Nemini dantes ullam offensiouem, ut non viliH 
pcretar ministerium nostrum. Sed in omnibus 
exhibeamus nosmetipsos, sicut Dei roinistros, in 
multa patientia, iu tribulationibus, in necessila- 



quomodo per Chrisium reconciHati sunt Deo , si « « tibus, in angustiis, in plagis, in carceribus, ia 



volunt ut reconciliati Christo reconcilientur Dco 
Quia iterum Deus posset boc operari per hominem 
Christum : ita quod non tota divinitas sic habitaret 
in homine illo. Determinat Paulus quomodo Deus 
fecerit per Christum , scilicet , plenitudine divini- 
tails habitante in eo corporaliter. Determinatetiam, 
quomodo ipse factus sit minister reconciliationis , 
scilicet, verbo tantum ut eam praedicaret gentibus. 
8ed Christus sic fuit minisler rer.onciliationis , vel- 
uti per quem, ct in quo res ipsa operata fuit : bene 
dico Deus reconciliavit nos sibi per Christum, quo- 
niam quidem Deus erat in ipso Christo, id est tota 
divinitas in homine illo. Deus dico reconcitians sibi 
mundum, id est homines mundi perChrislum. Re- 



seditionibus, in laboribus, in vigiliis, in jejuniis, 
in castit^te, in scienlia, in longanimitate, in sua- 
vilate, in Spiritu sancto, in charitate non ficta, 
in verbo veriutis, invirtute Dei. Per armajusti- 
tiae, a dextris et a sinistris. Per gloriam et igno- 
bilitatem, per infamiam et bonam famam. L( 
seductores et veraces : sicut qui ignoti, et cogulii. 
Quasi morientes, et ecce vivimus : ui castigati, ct 
non mortiiicali. Quasi tristes, semper autem gau- 
I dentes : sicut egentes, muUos autem locuple- 
« tantes : tanquam nihil habentcs, et omnia possi 
i dentes. Os noslrum patet ad vos, o Corinthii. Cor 
« nostrum dilataluiu esL Non angustiamini in nobis, 
i angustiamiui aulem in visceribus vestris. £am- 



concilians dico ita, scilicet, non reputans , id est j) « dem autem habentes remunerationem, lanquam 



noii exigens, sed indulgens illis, id est mundo, de- 
Heta ipsorum. Et hujus rei ministerium ita dedit no- 
liis , quod posuit in nobis verbum reconciliationis , 
id est ut prasdicaremus reconciliationem factam 
per Christum , ut homines reconciliantes se Chri- 
8to,treconciliarentur Deo. Et quia Deus posuit iii 
nobis verbura reconciliationis , ergo nos fuugimur 
legatione Dei. Nec vilipendatis hanc nostram legatio- 
nem,quia fungimur ea^pro Christo, id est auctoritate 
Christi : scientes contemptum meum,, contemptum 
175 esse Christi. Et quia hac legatione fuugimur 
pro Christo, obsecramus vos, fratres, reconciliamini 
Deo, declinantes a malo, facientes bonum. Recon- 
ciliamini dico» et hoc pro Christo, id est, amore 



« filiis dico, dilatamini et vos. Nolite juguin duccre 
« cum infldelibus. Quae enim parlicipatio justitis 
« cum iniquitate? Aut quaj societas luci ad ten^- 
« bras? Quae autem convcnlio Christi ad Btsiial? 
« Aut quae pars tideli cum infideli? Quis autem con- 
« sensus templo Dei cum idolis? Vos enim eslis 
« tcmplum Dci vivi, sicut dicit Deus, quoniam in- 
4 habitabo in illis : et inambulabo inter eos, et cro 
« iilorum Deus, et ipsi erunt mihi populus (Lev. xxvi, 
f 12). Propter quod exite de medio eorum, et sepa- 
« ramini, dictt Dominus {Isa, lii, ii) : ct immun- 
« dum ne tetigeritis, et ego recipiam vos : et ero 
( vobis in patrem : et vos eritis mihi in filios et 
( filias, dicit Dominus omnipotens f/er. xxxi^ d). > 



Digitized by 



Google 



45 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. U AD COK. 246 

EiROSiTio, A SLmus ministri Dei, in casUtale et m scientia, id est 



Obsecramus adjuvantes : nos autem utefficiamini 
ustitia Dei adjuvantes per ministerium praedica- 
ionis Doinini in vobis. Vel adjuvantes vos instru- 
aione et orationibus ad Deum, eskortamur vos, ne 
fratiam I>e% tn vacuum recipuHii : quasi diceret : 
f os utique gratiam Dei recepistis, sed videte ne in 
(acuuiD, id est, ne inutilem vobis receperetis. Bene 
dico gratiam : nunc enimest gratia. Ait enim Pater 
ad Christum iiitegnim cum membris suis, quae est 
Ecdesia : Ego exaudivi le, id est complevi quod 
postulabas dimittendo peccata. EiAiudivi, inquam, 
te in tempore accepto : et Deo cui in eo placuit mi* 
sereri homini : et accepto homini, quia in eo se 
solutum a morte peccatl 176 gavisus est. Exau- 



in casta sdentia : non sit versipellis scientia nostra, 
ut scientia pseudodoctorum. Simus etiam mtnistri 
Dei m tonganimitate. Quod si differtur <rorona, pa- 
tienter tameu sustinemus onera. Simus etiam mi- 
nistri Dei in euavitatey id est in leni mansuetudine 
halMta» in Sffiritu eancto, non adulatoria suavitate. 
Exhibeamus iterum nos Dei ministros, tn ckaritate 
non ficta^ pt vere diltgamus Deum et proximum : 
et t» verbo veritatis, ut in pura veritate sonent verba 
nostne praedicationis : non ut pseudo qui intendunt 
fallere mendacibos verbis. Simus etiam boni mi- 
nistri tit virtute jDet, ut per signa miraculorum com- 
probem me esse idoneum magistrum. Eihibeamus 
etiam nos ministros D^i per arma juititice, habentes 



divi te, dimittendo peccata. Adjuvi etiam te confor- B justitiam loco armorum a dextris et a einistris, id 



tatum ad bona opera similiter in tempore accepto : 

tn die^ id est in ciaritate vene cognitionis positum. 

Die^ dico, salutis^ quia per veram cognitionem iter est 

ad aeternam salutem. Uoc legitur in Isaia (c. xlviii, 

V. 8). Modo Paulus quando hoc tempus acceptum 

inteliigendum sit, exponit, sic: Deus ait tempore 

accepto, et ecce fratres nunc^ id est, a passione 

ghristiy in posterum est illud tempus acceptabite : 

et ecce nunc est illa dies salutis^ in qua Deo accep- 

tum est exaudire et adjuvare. Et ideo sic exhorta- 

mur vos : nos nemini dantes uUam offensionem^ id 

est, sic nos habentes moribus verbo et habitu ut 

nulli generemus offensioi\em, in aliquo horum. Ideo 



est, a prosperis et ab adversis, quod nec prosperis 
seducamur nec per adversa dejiciamur, Quse amodo 
sequuntur, partes sunl dextri vel sinistri. A dextris 
dico ut per gtoriam, quod si aliqui glorifieant nos, 
ut ibi quando voluerunt ei sedificare aras, in hac 
gloria exhibeamus nos tanquam Det ministros. A 
sinistris sicut per ignobilitatemy utquandodetrahunt 
nobis, dicentes nos falsa pnedicare. In hac ignobi- 
litate exhibeamus nos sicut Dei ministros. Iterum 
per infamiam quae pars sinistrae est, ut quando di - 
cebatur ei : f Insanis, Paule {Act. xxvi, 24). > £> 
iterum per bonam famam : ut quando ab aliis pr»- 
dicatio ejus cxtollebatur, per haec utraque exhibea- 



noQ dantes offeosionem, ut non vituperetur ministe-' mug qqs sicut Dei ministros. Nos iterum habiti 

^ * ij ^„» ^ *^i^* ^-#^- «:* ^ ^ . j .... V ^i»:^ u^u:.: ... ™™- ^-kS. 



rium no9trumy id est nc apostolatus noster vitupe- 

rabilis sit, quod utique esset, si quod benedoceo, 

in meipso non ostenderem. NuUam damus offensio- 

nem; sedexhibemus nos ministros Dei ; et ut in 

60 permaneamus Deus hoc concedat, ut exhibeamus 

nosmetipsos in omnibus quae loquimur et agimus, 

sicuf, id est, vere ministros Dei^ ut ibi quasi modo 

geniti, scilicet in patientia multa^ id est, multipli- 

c\(er patiendo corpore et animo exhibeamus nos Dei 

loinistros. Subdit partes patientiae : in multa pa- 

lientia dico, habita in tribulationibus^ ut quocunque 

modo corpus nostrum tribuletur, aequanimiter tole- 

remns. Habila etiam patientia in necessitatibus^ ne 

aliqua indigentia deficiarous. Habita iterum palientia 



ut seductoresy et ab aliis habiti ut veraces , exhi- 
beamus nos sicut Dei ministros. Nos iterum 
177 habiti, sicut qui ignoti sint Deo , et secun- 
dum alios habiti Unquam Deo cogniti , in utroquo 
exhibeamus nos sicut Dei ministros. Nos iterum 
habiti ttctit morienUs, id est in criminalia caden- 
tes secimdum quosdam, et ecce secundum alios in 
justitia vt«tmtM : in utroque exhibeamus nos sicui 
Dei ministros. Nos iterum habiti ut castigati, se- 
cundum quosdam, qui post iliata nobis verbera di- 
cerent : Ecce nou ampiius audebunt loqui : et se- 
cundum alios habiti non castigati qui dioerent : 
Nunquam propterea reticebunt Dei verbum,'qU» 
castigatjo esset mortificatio : et ideo ait mortifi- 



inangustiis antmt, el in ptagis corporis, et in car^ D cati: in utroque exhibeamus nos sicut Dei mhii- 



ceribtti. Patientia etiam in seditionibus quas adver- 
sam nos concitant infideles. Patientia iterum habita 
in laboribus : manibus enim nostris laboramus, ne 
aliquem gravemus (/ Thess. ii, 9). Patientia habita 
etiam in vigiliisy plerumque enim eum vigilare 
oportuit disputantem de fide. Habita etiam patienlia 
tn jejuniis : quia tnultolies eum jejunare oportuit, 
modo coactione, modo indigentia, modo voluntate. 
Bxc omnia praemissa partes sunt patientiae, caetera 
cosqnaeva suutilli. Exhibeamus nos sicut Dei mi- 
nistros itt castitate^ quod casti simus animo et cor- 
pore. Exhibcamus nos etiam ministros Dei, in scien- 
tia, ut sufiicienter de omnibus docti simus. Vel, ut 
pstitatem et scientiam unum membrum dicamus : 



stros. Nos iterum habiti quasi tristes secundum 
quosdam, quod contristemur adversis corpore vel 
spirilu, habili autem secundum alios semper gau- 
dentes corpore et spiritu : in utroque exhibeamus 
nos sicut Dei ministros. Nos etiam secundum quos- 
dam habiti egentes, vel corporaii bono vel spirituali 
secundum alios autem habiti quasi tocupletanus 
mu/<os inspiritualibusbonis : in utroque exhibeamus 
nos sicut Dei ministros. Nos iterum existiinati (o/i- 
^tiam nihil penitus habentes boni temporalis, seu 
spiritualis secundum quosdam : et secundum alios 
existimati tanquam omnia^ id est Deum possidentes: 
in utroque exhibeamus nos sicut Dei mintstros. 
Ut pseudodoctores in conspectu vestro deprimam : 



Digitized by 



Google 



Ul S. BI113N0NIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. "M 

o Corimthii^oi nostrum modo patet advos : multa de A inambulabo de viriute promovendo in virluteiii. Et 



gloria nostra et satis difluse loqaendo, qui in priori 
Epistola me servum omnium proposnl. £t utlqae 
os nostnim digne patere potuit, quia eor nostrum 
dilatatum est : qujeconque enim de gloria nostra lo- 
quor, omnia in me cireumspidt esse conscientia 
mea. £t quia os patet et cor dilaratum est, jam am- 
plius non ajtgustiamini in nobis. Quia enim simpU- 
citer Yos docui, quos nides inveneram, dicitis eul- 
pam meam esse quod in charitate angusti estis: 
sed utique in exemplo nostro bene apparet quod 
non angustiamini in nobis : sed angustianUni in 
visceribus vestriSy id est hujus tenacitalis et angu- 
stiae fomes est in cordibus vestris. Vel aliter , ut 
pauca superius mutemus : Hbrtamur yos, ne gratiam 



ila apparebit quod ego ero Deus iliorum, et t>t 
eruru mihi pofmtus. Quicunque enim Tiderint josti- 
iiam eorum, dicent : Hi sunt populus Dei, et Deas 
habiut in illis. Nunc de bac auctoritate infert Pau- 
lus aliam de eodem Ezechieie sumptam. Ubi in ca- 
ptivitate Babyloni» Judaris suadebat exire, et scftt- 
rari ab operibus malis gentiJium. Quod si facereut, 
promittebat eis a Deo liberationem, dicens : Propta 
quody scilicet, ut sitis populus Dei, de medio impio 
rum exite : non operantes quae operantur. Separamw 
etiam ab eisdem Voluntate, non tantum opere. Sic 
autem fieri necesse est, quia hsec dicit Dominus : A« 
etiam tetigeritis immundum, id est nec etiam del^ 
ctationem habueritis in immunditiis eorum, qnod 



*^ ' » — o n 

Dei frustra recipiatis : quod ne iiat nemini sitis saltem piaceant vobis. Et si boc feceritis, ego rea- 



dantes ullam oiTeusionem pravo opere vel exemplo, 

ut miuisterium nostrum, id est ne magisterium no- 

strum per vos offendentes sit vituperabile. Ne detis 

offansionem, sed exhibeamus nos in omnibus, ut 

melius eos alliciat ad l>ouum, cnm eisdem se inserit 

dicens : nos sicut Dei ministros. Et secundnm hoc 

sicut in propria signilicatione erit. Omnia quae 

sequuntur non mutantur, nisi quod sicut ad Pau- 

lum, sic exposita ad eos spectare;, dicantur. Etquia, 

o Corinthii, nunc muita et ampla prsecepta do vobis, 

modo patet os noslrum ad vos multa praecipiendo, 

qui me prius arguebatis vos commonitos esse de 

pauds. Nec mirum si patenti ore multa vobis praeci- 

pio, quia cor nostrum dilatatum est, id est omnia in q c esl apud vos, muita mihi gloriatio pro vobis. Ib- 

me invenio quae vohis operanda trado. £t ex hoc 



piam vos : et vobis receptis ero inpatrem^ et vos erilis 
mikiinfilios,velet\am in /!/tasquaemajori diiigenlia 
omantur a parentibus. Et haec omnia credere et fa- 
cere vos oportet,quia haec dicit Domtnus omnipotens. 
CAPUT VII. 
f Has igitur babentes promissiones, charissinii, 
« mundemus nos ab omni inquinamento carniset 
c spiritus, perficientes sanctificationem in timorti* 
f Dei. Capite nos. Neminem laesimus. Neminemcor- 
f rupimus. Neminem circumvenimus. Non ad con- 
« demnationemvestram dico. Praediximiis [Praediii] 
« enim quod in cordibus nostris estis ad coniino- 
( riendnm et ad convivendum. Mulu mihi fidocit 



jam apparet : quia non angustiamini in nobis si 
pauca operamini, sed angustiamini in visceribus 
veslris. Nolite autem angustiari, sed charitate dila- 
temini : sicut aliae Ecclesiae ita et vos : et hoc dico 
vobis lanquam fUiis, vos dico spe quidem jam ha- 
benteseamdem remunerationem quam nos habemns, 
sciiicet coelestem gloriam. Et ut in mandatis Dei 
dilatemini. Nolite ducere jugum cum infidelibus 
pseudo. Per jugum veterem significat iegem, quae 
graviter opprimebat observatores suos. Non debetis 
ducere jugum cum infidelibus : quia vos justi, illi 
iniqui : vos lux, ilii tenebrae : in vobis Ciiristus, in 
illis Belial : vos fidelcs, ilii infidclcs : vos templum 



« pletus sum consolatione : superabundo gaudio in 

( omni tribulatione nostra. Nam et cum venisse- 

« mus Macedoniam, nullam requiem habuit caro 

« nostra, sed omnem tribulationem passi sumus. 

« Foris pugnae, intus timores. Sed q«i consolatur 

f humiles, consolatus est nos Dcus in adventu Titi. 

< Non solnm autcm in adventu ejus , sed etiaoi in 

consoiatione qua [qui] consolatus est in vobls, 

referens nobis vestrum desiderium, vestrum fle- 

tutn, vestram aemulationem pro me : ita ut mag»s 

gauderem. Quoniam etsi contristavi vos in epi- 

stola, non me poenitet. Et si pceniteret videnjj 

quod epistola illa, et si ad boram vos conlrisuv.i, 

nunc gaudeo, non quia contristali estis : sed quii» 



Dei, illi idolorum. £t quce participalio justitias cum D « conlristati estis ad poenitentiam. Contristati enim 



iniquitate ? Aut quce ^ocietas luci ad tenebrasf^u^ 
utique societas debet esse membrorum, ubi est dif 
ferentia capitum : sed Christus caput nostrum 
Beiiai caput illorum. Quns autem conventio Christ 
ad Belial ? Aut qum purs fideli cum infideli > Quis 
autem consensus 178 ^^niplo l)e% cum idolis, id est 
cum illis impiis, qui velut idolum sedes sunt daemo- 
nis ? Sicut enim in idolo, sic in ipsis responsa da^ 
Imt daemon. Bene dico templo Dei : nam vos fideles 
estis templum Dei vivi, quia in vobisipsis vivit, dum 
vos in bono vivere facit. Et \\'-c dico, sicut dicit Do 
mious Deus per Ezechielero licet aliis verbis. Hoc, 
inquam» dicit Deus : quoniamy id estquod inhabitabo 
in iUis fidelibus justificando eos per fiilcm, n etiam 



« estis secundum Deum, ut in nullo detrimefltum 

« patiamini ex nobis. Quae enim secundum Deiini 

« iristitia est, pcenitentiam in salutem stabilcm opc 

« ralur : saecuii autem tristitia mortem aperttuf^ 

« Ecce eniih hoc ipsum secundum Deum coniristan 

« vos, quam tam in vobis operatur sollicitudinem : 

« sed defensionein, sed indignationem, sed limo- 

1 rem, sed desiderium, sed aemulationem, sed wn- 

« dictam. In omnibus exhibuistls vos incontamina- 

« tos ess«5 negotio. Igitur et si scripsi vobis, «^^ 

« propter eum qui fecit injuriam, nec propter eum 

« qui passus est , sed ad roanifestandam sollicitu- 

« diiiem nostram, quam habemus pro vobis co»^"* 

« Dco. Ideoque consolati sumus. In consolation® 



Digitized by 



Google 



%49 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. -- IN KPIST. II AD GOR. 



m 



f aulem nosira, abundantius magis ga^isi sumus A commwriendum^ id est, ut velim ?08 mecam oom- 



snper gaudio Ti^ : quta refectos est spiritus ejus 
ab omnibus vobis. £t si quid apud illum de vobis 
gloriatiis sum, non sum confusus : sed sicut om- 
nia vd>is in veritate ioeuli sumus, ita et gloriatio 
nostra quae fuit ad Titum, ventas facta est : et 
viscera ejus abundantius in vobis sunt: remi* 
nisoentis omnium vestrum obedientiam, quomodo 
cum timore ei tremore excepistis ilium. Gaudeo 
« quod in omuibus confido in vobis.i 

. CXPOSITIO, 

179 Quandoquidem vobis exeuntibus de medio 
impiorum (dicit Dominus) eritis mihi in Olios et fl- 
lias etc. igitur, o cbarissimi, vos habentes ha$^ id est 
praefatas promissione»^ ut eas apprehendamus, mun- 



mori peccato, ad eonvivendum^ id est, ut mecum 
vivatis justiti». Yel ita ut perfectioribus ioquatur : 
Estis in cordibus nostris ad commoriendum, ut ve- 
lim vos mecum mori in prsBsenti tribulatione, ut sic 
mecum sitis ad convivendum in {etemitate : ideo 
dico cafnte nos : quia multa fiducia nuhi est apud vos 
de futuris l)onis : ut cito suasioni quam facturus 
sum acquiescatis. Multa etiam gloriatio est mihi pro 
vobis. Multa enim apud alias Ecdesias giorior de 
l>ono correctionis vestrae, praeferendo vos iilis in 
exemplum. Propterea nuilta Oduda mihi est apud 
vos de futuro : jam enim repleius sum consolatione 
in omni tribulatione, quxcunque sit seu faciiis, seu 
difiicilis, seu' intus, seu foris : nec quoquo modo 



demus no$ ab otftnt inquinamento camis^ et ab omni B consolor de correclione vestra : sed in tantum quod 



inquinamento spiritus. Inquinamenta carnis vocat 
iibidinem, ebrietatem et hujusmodi. Inquinamenta 
spiritus,ut iram, invidiam,ethujusmodi,quae ipsam 
inficiunt animam sine contagio carnis. Sic nos.in 
utroqne mondemus a peccatis : perficientes debiuc 
sanciificaitonetnf id est, ut malis mundati in virlu- 
tilms perfecti simus. Hoc autem perficientes in tt- 
» more Dei^ id est, non timore hominum ut quaeramus 
apparere justi in facic et non in corde sicut pseudo, 
sed in timore. Nec tantum poenarum, ut per hoc so- 
lum modo poenas evadamus, sed .in timore Dei, ut 
Denm timeamus offendere, qui timor dicitur chari- 
tas. Vel aliter littera illa dividitur : Mundemus nos 



superabundo gaudio : magis enim de vestra corre- 
ctione gaudeo, quam doleam de omni tribulatione 
nostra. Dicercnt iili : Estne tibi tribulatio? Utique 
bene dico. iVant alibi et etiam cum venissemus in 
Macedoniam : caro nostra non kabuituUam requiem . 
sed passi sumus omnem tribuiationem : /brts, id esl 
in corpore erant pugnm, dum flagellis affligebaift 
me : et iitlus, id est in animo erant timoreSy ne fl- 
deles passionibtts meis scandalizareiitur, et judica- 
rent me non esse sequendum, quia condemnatum. 
Yel ita : foris, id est ab his IgQ qai extra Eccle- 
siam erant, fidebant mihi pugnae, sicut dictum est : 
intus autem, id est in Ecdesia, erant timores, ne a 



ab inquinamento carnis : ut sit ibi versus, et nos p falsis fratribus seducerentur simplices. Foris et in- 



mundati perficientes sanctificationem spiritus, id 
esl, secundum quod docet spifitus, vel iUa ralio, 
vel perficientes sanctiflcationem spiritus, id est ra- 
tionis, vel Spiritus sancti. Sententia est eadem. lu 
timore Dd simiiiter. Et ut muiidati perficiatis san- 
ctificationem, capite noSy id est, accipite imitationem 
iiostram. Vel ut ibi versus non sit : Yos perficientes 
sanctificationem, capite nos, id est, imitamini nos 
sicot dictum est. Nos ulique capere debetis, nenii- 
nem enim vestrum lcesimus improperando, quod vel 
canes essetis, vel hi^usmodi : me autem magnifi- 
eacdo de genere Abrahae, ut faciunt pseudo. Nemi- 
nem iterum vestrum eorrupimus^ pei*verse docendo, 
vel pravo exemplo depravando, ut iteruro pseudo 



tus adeo patiebar : sed Deus qui consolatur humi- 
les^ id est afflictos, consotatus est nos in adventu Titi. 
Gavisus sum enim de receptione fratris qui partici- 
paret tribulationibus nostris. Non solum autem in 
adventu ejus consolatus sum : sed etiam in consola- 
tione qua idem Titus consolatus est in vobis : per 
hoc solatiumejus correctionem vestram intellexi. El 
ideo cum de reditu ejus gauderem simul consolattis 
sum : intelligens correctionem vestram in ejus so- 
latio. Gonsoiatus est, inquam, me Titus, referens 
nobis desiderium vestrum, quanto voto desideraretif 
adventum noslrum. Refereus etiam fletum vestrum 
id est quod lacrymis peccata dilucretis. Referen» 
etiam vestram fentttlationem^ id est indignationem. 



qui falsa veris admiscendo, corrumpunt fidein vc- D qua contra pseudo pro me quem improbaut, indi- 

. gnamini. Ita referens haec ut magis modo gauderew 
de poenitentia vestra, quam prius conlristatus essem 
de impoinitentla. Vel magis gauderem de vestr.*»' 
conversioue, quam doierem de mea tribulatione. Er 
hoc nosse debemus, quia cum Apostoius prioren^- 
Epistoiam per Timotheum misisset Gorinthiis, ina- 
gis ad indignationem moti sunt, quam ad poeniteu- 
tiam, temerarium judicanles quod Apostolus tant? 
severitate auderet eos arguere : quo cognito, Pau- 
ius per Timotheum poeniluit eum scripsisse illAS 
Sed Tito apud Gorinthios diulius morante, et Epi 
stolam Pauli saepius relegente, sub admonitiene Tit* 
fecerunt friictum dignum poenitentiae. Quo audito 
Apostolus magis gavisus est de pocnitentia, qiiair 



stram : pravo etiam vitae exemplo.» Neminem etiam 
veslrum circumvenimus , quemadmodum pseudo, 
qui cum aperte nequeunt extorquere a vobis, frau- 
duleata seductione, elidunt magis quam impetrent. 
Quod autem significo vos corruptos et seductos esse 
ab ittis pseudo : hoc non dico ad condemnationem 
vestram^ id est, ut per hoc iutendam condemnare 
vos» quasi reprobatos a Deo. Quodque non dicain 
ad condemnationem vestram scire potestis ex eo, 
quia presdixi in hac eadem Epistoia, quod vos estis 
in eordibus noslris, tibi ait : Vos estis Epistoia no- 
stra scripta in cordibus nostris. Quia si vos coii- 
deumatos intenderem, nequaquam in ^rdibus no- 
tlris vos insererem» sed estis iu cordibus no&tris ad 



Digitized by 



Google 



«1 S. BRUNO!IIS CARTniJSIANORUM IHSTmiTORIS OPP. PARS II. 

prius dolaisset de imp<&niteatia eorumdein. Quod A scieatiam meam noTit. Ciun enim Pautus de forni 

sic ait : Vere per relationem Titi, factum est mihi 



ut gauderem : quomam et <t conirutwi «os tit £pt- 
Uola prius missa, non umen modo posnitet me au- 
dita relatione Titi, licet prios poeniteret audita re- 
latione Timothei. Prius quidem poenituit, videus 
quod fipislola ilia prius missa contristayit yos ad 
indigoationem : licet ad horam : et ideo v^iallus 
me modo poenitet : mnc enim gandeo , non ideo 
^tcta prius contnstati e$ti$, sed quia modo contri- 
stati e$ti$ iad pcenitentiam. Merito utique gaudeo de 
vobis ad poenitentiam contristatis : nam contrista- 
ti e$ti$ secundum Deum : deserendo mala, adhaerendo 
boniis, ita secundum Deum, ut jam in nuUo facto ex 
nobihpatiamini detrimintum, quia et ipsa prior con- 



catore ilio ageret, non ad iiium dirigdbal sermo- 
nem, sed ad totam Ecdesiam, inteBdens ne uniiis 
puiiutione multi inficerentur. Et quia soUicitado 
nostra pro vobis habita nunc mauifestata esl , qoia 
compieta, id$o summ comolati, In conudatione an- 
tem nostra gavisi sumus, et de correctioDe vestra, 
et de gaudio Titi almndantiuSy quam dolnissem prios 
de peccatis vestris , vel de tribulationilMis mets. Et 
cum de correctione vestra et gaudio Titi abundsn- 
tius consolaremur, tamen magis abundantius ga- 
visi sumus super gqudio Ttlt, quam de correctione 
vestra. Similis positio. Virgilius doctior est Horatio 
et Lucano : magis tamen doctior Lucano, quam Ho- 
ratio. Ideo Apostolus magis de gaudio Titi, quaD 



tristatio de qua verebar, ne vobis iieret ad detri- B de correctione Corinthiorum gavisus est : quia si 

raentum, correcta est secundum Deum. Yere in nulio 

ex nobis patimini detrimentum : nam tristitia ve- 

stra, qwB est secundum Deum, operatur in vobis pcsni- 

tentiam, valentem vobis instabilem, id est seternam 

salutem, Tristitia secundum Deum operatur salu* 

tem : sed tristitia scsculiy quae adhuc in quibusdam 

est apud vos,qui nolunt contristari ad poeuiientiam,. 

hsec tristitia operatur mortem, id est stabilem perdi- 

tionem. Hoc congrue ins^rvit ad deterrendum eos, 

qoi nondum poenitebant. Yere tristitia seeundum 

Deum operatur poenitentiam in salutem : nam opera- 

tor soUicitudinem, defensionem, et caeteras partes 

verae poenitentiae. Quod sic ait : Ecce enim in evi- 

denti est hoe ipsum tara exiguum ad comparationem 

salutis quam operatur : hoc ipsum dico, seilicet 

contristari vos secundum Deum : ecce quantam sol- 

licitudinem proficiendi semper in melius operatur in 

vobis, Ista sciiicet quae sequuntur copulativa sunt , 

valentia tanlum ad omatum orationis. Operalur 

etiam iii vobis defensionem : quia jam zelum Dei 

habentes defenditis me contra pseudo, qui me im- 

probant. Operatur etiam indignationem, graviter 

cnim indignamini contra eos, qui seduxerunt vos. 

Operatur etiam timorem, Timidi eninl semper estis, 

ne iu iaqueum recidatis. Operatur etiam desiderium, 

Desideratis enim appetitum bonorum, et csmulatio- 

H«m, id est imitationem justorum. Operatur etiam 

vindictam. Si quis enini in Ecclesia vestra delinquit. 



non essei gaudium Titi, nec eos correctos esse cre- 
deret. Ideo etiam quia nisi Titus de hoc gaoderet , 
exanimatus ex toio deficeret : quod nec in Ecclesia 
Corinthiorum, nec alibi laborare veiiet. Unde ipse 
vel causas ponit : ideo magis gavisus sum super 
gaudio Titi : ^tfta spiritus ejus refectus est ab omm' 
bus vobis, etiam ab incorrectis, de quibns spem bo- 
nam hal)et corrigendi per eos, qui jam liene corre- * 
cti sunt : qui spiritus penitus deficeret ab instru- 
ctione, si Corinthios incorrigibiies inveniret. £t ideo 
etiam magis de gaudio Titi : ^ttta sicut apud illum 
Titum gloriatus sum de vobis, o Corintliii : cum eni» 
reformidaret venire ad vos, accusans inhumanita- 
. tem vestram, dicebam vos benignos esse , eumque 
' honorifice recepturos. Si quid, inquam, gloriaUis 
sum de vobis, noti sum confusus in hoc : qui# sicut 
ei praedixi, tales vos invenerit ; et ideo me diiisse 
non erubui : sed gloriatio nostra qum fuit habita ad 
Titum de vobis, ita faeta est verilas, sicnt dam apod 
vos essemos, omnia locuti sumus vobis tn verittie, 
idest sicut manens apud vos vera dixi vobis dealils*- 
sic modo vera dixi Tito de vobis. Et ideo adbuc m- 
gis de gaudio Titi : quia viscera ejus abundantm 
modo sunt in vobis correctis , quam prius in incor- 
rectis. £jns Titi dico remimscentis obedientiam om- 
nium vestrum, id est quara devote sibi obedistis, ct 
nobis : reminiscentis etiam, quomodo exeepistis eum 
cum timore animi et tremore corporis, sciiicet in omni 



statim per injunctam poenitentiam viudicatis cul- ^reverentia. Et vidensquomododigneexcepistiseam, 



pam 181 cjus. Et ut breviter l>ona vestra coiligam, 
in omnibus exhibuistis vos esse incontaminatos negotio, 
idest reiigioni ecclesiasticae. Yel incontaminatos esse 
a negotio s»culari, id est a peccato. Bt quia in omnibus 
vosincontaroinatosexhibuistis, igitur nuncapparetin- 
tentio meaquamhabui inprioriepistola,quia6<«fsm-. 
psivobis, nott tamen propter eum solum^tti fecit tn/ii- 
rtam, ducendo nxorem patris, nec iterum proptereum 
soium scripsi ^tit passusest injuriam, tractus ad saecuia- 
res judices: sed scripsi ad manifestandam sollicitudi- 
nemnostram, ^ttamsoUicitudinero^a^emtMpro vobis : 
et hoc coram Deo, id est in beneplacito Dei : hoc enim 
bene placet Deo ut de salute vestra sollicitus sim. 
Yei hoc dico coram Deo^ id est tesie Deo^ qui con- 



gaudeo quod con/!(io tnvo6ts,nontantuminhac re, sed 
etiam in omnibus quaecunqne mandavero exsequendis. 
CAPUT Vlil. 
i Notam autem facimus vobis, fratres, gratiam 
« Dei, quae data est in Ecclesiis Macedoniae : quod in 
€ multo experimento tribulationis abundantia gaudn 
« ipsorum fuit : et altissiroa paupertas eorum abun- 
« davit in divitias simplicitatis eorum. Quia sccun- 
« dumr virtutem testimonium illis reddo, et supra 
« virtutem voiuntarii fuerunl : cum multa eihorta- 
f tione ol)secrantes nos gratiam, et communicatio- 
« nem ministerii, quod fit in 182 sanctos. £t non 
« sicut speravimus, sed semetipsos dederunt, pO" 
« mum Domino : deinde nobis per voluniatem ^^ ' 



Digitized by 



Google 



»3 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULf. — IN EPIST. H AD COR. 



fS* 



c Ita ut rogaremus Titum, ut quemadroodum coepU, A tum, quod in multo experimenlo tribulationu rmulta» 



< ita et perOciat in vobis, etiam gratiam istam. Sed 
I sicut in omnibus abundatis fide ; et sermone, et 
f scientia, et omni soUicitudine , insuper et chari- 
1 tate vestra in nos, ut et in hac gratia abundetis. 
€ Non quasi imperans dico, sed per aliorum soUici- 
c tudinem etiam vestrae charitatis ingenium bonum 
c comprobans. Scitis etiam gratiam Domtni nostri 
« Jesu Christi : quoniam propter vos egenus factus 
t esi, cum esset dives : ut i]iius inopia vos divites 
f essetis. £t consilium in hoc do. Hoc enim vobis 
i ntiie est : qui non solum facere, sed et velle coe- 
f pistis ab anno priore. Nunc vero et facto perficite, 
f ut quemadmodum promptus cst auimus voluntatis; 
f ita sit et perficiendi ex eo quod habelis. Si enim 



enim et acres tribulationes eipert» sunt Ecclesia? 
Macedonum.' In multo, inquam, experimento tribu- 
lationis fuit abunddntia gaudii tpsorttm, id est 
abunde gavisi sunt : quia pro Christo contumeliam 
pati digni habiti sunt, et paupertas ipsorum. Iniide* 
les enim pauperabant fideles. Paupertas, inquam, 
ipsorum altissima^ id est maxima. Yel altissima, id 
est dignissima. Paupertas, inquam, abundavit : quia 
quanta pius dederunt, tanto pauperiores efiecti sunt. 
Abundavit dico in divitias eorum : quia licet paupe- 
res essent in habendo, divites tamen erant in admi- 
nistrando eleemosynam. In divitias dico, stmp/ictta- 
tis eorum. In simplicitate enim dabant, non putan- 
tes se propterea liberius posse peccare. Abundavit 



f voluntas prompta est, secundum id quod habet ac- ^ utique in diviiias : quia fueruut volunlarii secun- 
« cepta est, non secundum id quod non habet. Non 
f enlm ut aliis sit remissio, vobis autem tribulatio , 

< sed ex aBqualitate in praesenti tempore , vestra 
t abundantia iliorum inopiam suppleat : ut el illorum 
f abundantia vestrae inopi;e sit supplementum, ut fiat 
f squalitas sicut scriptum est : Qui mullum, non 
f abundavit, et qui modicum, non minoravit {Exod, 
f XV, 18). Gratias autem ago Deo, qui dedit eamdem 

< solllcitudinem pro vobis in corde Titi : quoniam 
f exhortationera quidem suscepit ; sed cum sollici- 

< cior esset, sua voluntate profectus est ad vos. Mi- 
f simus etiam cum illo fratrem nostrum, cujus laus 
f est in EvangeKo per omnes Ecclesias. Non solum 
f aotem, sed et ordinatus est ab Ecclesiis comes pe- 

< regrinationis nostrae in hanc gratiam, quae mini- 
f stratur a nobis ad Domini gloriam, et destinatam 
« volunlatem nostram : devilantes hoc, ne quis nos 

< Tituperet in hac plenitudine qiiae miuistratur a no- 

< his in Domini gloriam. Providemus enim bona, 
« non solum corain Deo, sed etiam coram homini- 

< bus. Misimus autem cum illis et fratrem. nostrum, 
( quem probavimus in multis ssepe sollicitum esse : 
« nanc autem multo sollicitiorem, confidentia multa 

< in Tos, sive pro Tito, qui est socius meus et in vo- 
f bis adjutor ; sive fratres nostri, ApostoU Ecclesia- 

< mm , gloriae Christi. Ostensionem ergo quae est 

< charitatis vestrae, et nostrae gloria; pro vobis, in 

< illos, ostendite in faciem Ecclesiarum Dei. i 

EXPOSITIO. 

In hoc enim uno quomodo de futuro facturi sitis 
ifltelljgo. Nunc de collectis de quibus in prima Epi- 
stola compendiose dixerat, difi^usius admonet : sua 
deiis ets et exeroplo aliarum Ecclesiarurc, et mullis 
inductionibus. Littera superius jungitur : Cum ve- 
nissemus in Macedoniam, caro nostra non habuit 
requiem : sed licet in primis requiem non habere- 
mus, tamen Deus in Ecclesiis Macedoniae dedit pa> 
cem et gratiam. Quod sic ait : Notam faeimus vobis^ 
frairesy gratiam Dei^ quoB data est in Ecclesiis Mace- 
doniee, Gratiam Dei digno noroine vocat eleemosy- 
Bas : intelligens majorem esse gratiam Dei mini- 
strandi pauperibuSy quam sint genera linguarum, et 
i|uxdam aliae gratiae. De hac graiia facio vobis no- 



dum virtutem et supra virtutem. Secundumvirtutem 
dare est 183 ^^ ^^^^ necessaria sunt , primum 
retinere, deinde quod superabundat in pauperes 
erogare. Supra virtutem dare, est nihil sibi penitua 
reservare. Et quod secundum virtutem et supra 
virtutenn voluntarii fuerunt , inde reddo iilis testinuh- 
nium : nec coacti a nobis , sed obsecrantes nosy id 
est per quaecunque sacra adjurantes , cum multa 
exhortatione , dicentes : Ne soilicitus sis de nobis, 
quia laboriosi sumus, et de labore nostro (etiam si 
nihil nobis residuum sit) bene sustentabimur. Obse- 
crantes utique nos accipere gratiam^ id est eleemo- 
syhas , ab ipsis , et communicationem, id est res 
suas, quas omnibus commuuicare intendebant» 
Commuuicationem dico ministerii , id est admini- 
stratioiiis : quod ministerium sit deferendum in 
sanctos^ qui erant Hierosolymis. 

Hic notandum quod de abundantia nostra prius 
sustentandi sunt sancti ; de eo autem quod residuum 
fuerit, quicunqueegentes. Obsecraverunt utique nos: 
et non fecerunt sicut speravimus, id est non hoc ani- 
mo ut vilia eorum multa pateremur, sed primnm 
dederunt semetipsos Deo^ emendantes vitia. Deinde 
dederuut se nobis^ sumplus offerendo fratribus : et 
hoc per voluntatem Dei, Hoc enim vult Deus : priu& 
seipsum, postea sua devovere : ita dederunt ut ro- 
garemus Titum «t, quemadmodum bene cespit^ ita 
etiam perficiat in vobis alias gratias : et etiam istam 
p graliamy exemplo Ecclesiarum Macedoniae. Non so- 
lum rogavimus Titum ut hanc gratiam perficeret in 
vobis, sed etiam ut per eum abundetis in hac gratia» 
Perpcere ad Titum : Abundare, pertinet ad Corinthios* 
Vel ita : Non tantum rogavimus Titum perficere hoc 
in vobis; sed etiam ego ipse rogo vos ut, sicut abun** 
datis in omnibus gratiis (scilicet in fide) sanam eniia 
fidem, et bonis operibus abundantem habetis, abun- 
dalis etiam in sermone et sdentia, quia expeditunt 
sermonem ad exhortandum habetis, et scientiam ad 
intelligendum ; abundatis etiam in omni soUidtudine z 
omni enim studio soiliciti estis ut melius et meiius- 
operemini ; abuudatis in eharitate^ id est in dile* 
clione vestra extensa in nos (sicut in his gratiis) sic 
rogo ut etiam in hac gratia eleemosynarum abundetiti^ 

Digitized by V:iOOQIC 



255 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 256 

Et ho<J nondico qumiimpetans, id est non de hac re A tum detis quantum vobis reservabitis; sed Untnm 



pr^^eptum constitao : ne, si forte non ohteroperatis 
Imperio , rei essetis inohedientiae. Non utique ex 
imperio dico : sed dico hoc comprobans ingeniumy 
id est rationem cum voluntate. Debetis enim ratio- 
nabiliter pensare quod detis, scilicet temporalia ; et 
quid pro his recepturi sitis, sciHcet aeterna : et cum 
ratione dehet esse voluntas libentissime dandi, 
comprobans, inquam, bonum ingenium etiam vestrce 
chariiatis per soUicitudinem aliorum, id est per hoc 
quod soilicili eslis supplcre inApiara indigentium 
fratrum. Vel comprftbans cliaritatem vestram per 
sollicitudinem aliorum, id est per hoc quod Titum 
et alios discipulos de vobis facio sollicitos. 

Et utique debetis abundare in hac gratia, nam vos ^ 
scitis gratiam Domini nostri Jesu Christi ; quoniamy 
id est quod, cum esset dives, id est Deus in divitiis 
omnipotentise suae, qui SBternus erat, propter nos 
salvandos factus est egenus in tempore. Nec dives 
ficri voluit ; sed factus est egenus^ id est in orani 
egestate carnis vivens, prsater egestatem justitiae. 
Ideo factus est egcnus^ ut inopia, id est merito inopiae 
iUius vos essetis diviles justiliae. Et in hoc quod be- 
nignitatem Domini Jesu circa vos exhibitam vobis 
recordor, in hoc utique do. vobis consHium salutis. Et 
bene dico con$ilium, Hec enim (scilicet abundare in 
eleemosyna) utHe est vobis : qui non solum ccepistis 
facere^ sed etiam incoepistis velle a priore anno. 

Nota quod prius facere, postea augmentat velle ; 



unde aequaliter nt vos securi sitis ab egestate. 

Ideo abundantia vestra suppleat illonim inopb. 
ut etiam abundantia iUorum, perfectorum quae est in 
virtutibus, sit supplementum vestrcB tnopiw. Qui si 
divites estis terrenorum , inopes estis cajlestiom. 
Suppleat, dico, ita ut vicissim suppleti fiat cequa- 
iitas illis in aeterno bono; ut, quemadmodum sancti 
in hoc mundo participant fructibus laborantinm, sic 
in futuro hi qui.modo roinistrant sanctis, parti- 
cipent remunerationem eorum. Nec ita dico fst 
(BquaUtas , nt tantum accipiant inaperrecti quaB- 
tum perfectiores, sed in hoc aeqoalitas, quod sin- 
guli singulos nuroroos accipient , id est perfectsm 
et sufficientem beatitudinero. Ideo non statutum foii 
ul alii horoinum laborarent, alii oratiooi vacareot, 
utoratoressustentarenturatioruro labore, laboraitires 
vero salvarentur eoniro oratione. Fiat, dico, ffque- 
Utas, sicut scriptum est figurative de futnra aequali- 
tate : ^tct multum habuit, non abundavit super ibo- 
dice habentero : et qui modicum hsd>uit, non mineTa- 
vit, id est, non habuit minus eo qui maltum coli^ 
git. Qui enim multum habet de gloria coelesti, non 
sic abundat ut is qui minus habet indigeat : sed utn'' 
que et muUuro et modicuro habenti sequalis est 
abundantia : quia ulrique quod satis est, IiceC la- 
men differentia sit illis in gloria. Hoc ad litteram 
scriptum est de manna, quod colligebant Judsd; 
quia qui multuro collegerat, licet amplius quan 



facereenimnorisufficit, nisiexvoluntate;sedvelIeCP^^""™ %^^^^^ non pliis habuit quam gomor 



sufficit licet nofi sit copia faciendi. Goepistis olim 
velle ; nunc vero perficite id voluntate et facto , ita 
ut quemadmodum promptus est animus, id est disrre- 
tio voiuntatis 184 (^^!^ supra vocavit bonum in- 
genium) ita fU proroptus animus perficiendi. Et licet 
ita suadeam, perflciendi tameta dico ex eo, id est se- 
cundum hoc quod habetis , et ministrare fratribus 
ferre potestis. Ideu dico ex eo quod habetis^ quia, si 
voluntas vestra prompta est ad dandum, secundum 
id quod hubet, in hoc utique nccepta est Deo, noit 
solum in eo si dederit secundum id quod non habet. 
Qnod ait secundum id quod habet; et quod non ba- 
bet, idem est quod ait supcrius secundum virtvtem 
et supra virtulem, Qui enim necessaria sibi reser- 



etqui roinus coUegerat quam gomor, non minusba- 
buitquam plenum gomor (Exod.xv, 18). 

Dixi superius quod rogavi Titum. De hoc autem 
gralias ago Deo, qui dedit in corde Titi eamdem sol- 
Ucitudinem pro vobis, quam et in corde meo. £a^ 
dem bene dico, ^tiontam ipse quidem benc sMserpii 
exhortatiqnem pro vobis factam, sed etsi \m^ 
suscepit, tamen profectus esi ad vos eum esset M' 
cittor de vobis, sua voluntate quam mea exhorta- 
tione. Jftstmus etiam cum iUo scilicct Tito, fratrm 
nostrum : laus cujus est in EvangeUo. Hunc fraircm 
alii dicunt Lucam, alii Barnabam. Si Lucam d"'- 
mus, laus cujus est in scribendoEvangelio; si ^^' 
nabam, ita laus cujus est in praedicando Evangelio 



\at, et ea quae superabundant, erogat, hic secundum ^ per omnes Ecclesias. Omnis enim Ecclesia laudat 



quod habet dicitur dare; qui vero nihil sibi retinet, 
se4Jl omnibus erogatis nudus nudam crucem sequi- 
tur, hic dat secundum id quod non habet. Sed quia 
hujus perfectionis non vidit ebs capaces, bortatur ad 
id quod levius est. Opponeret aliquis : Cogis nos 
dare, ut, aliis de nostro ditescentibus, nos postea 
egeamus. Hinime; sed secundum quod habetis, et 
non secundum id quod non habetis ; ego enim non 
impero hoc ut per vestra data sit remissio aUis, et 
remissi torpescant otio, vobis autem inde sit frt^u- 
tatiOf nnde illis remissio. Hoc quidem non impero, 
sed hoc rogo ut vestra abundantia, quae est in tero- 
poralibus, suppieat inopiam iUorum in praesenti 
temporc ; el hoc fiat ex a^quaUtate, non ut iUis tan- 



euro. Non soluro autem laudatur in Evangelio, sed 
etiam ab Ecclesiis ordinatus est comet nostros pen^ 
grinationis, Hoc roagis de Barnaba Tidelur dicere : 
quem cum Paulo fratres qui erant Hierosolymisin»' 
serunt in gentes ad praedicandum Spiritu sancio di- 
cente illis : c Segregate mihi Barnabam et Saulum 
in opus quo assumpsi eos {Act, xiii, 2). > Peregn- 
nationis ideo dicil; cuiiienim a Judaea roittitorio 
gentes, exit patriam, et ad loca peregrina iransit. 
Comen, dico, factus 1S5 *» ^^^*^ graliam ele^^^ 
synarum similiter praedicaudam; qwe gralia a bopw 
recipientibus, a vobis ministtatur sanctis 4t)i $"^ 
Hierosolyrois ; de quo gaudere debetis, qw»* '^*"*' 
stratur ad gloriam Domini, Et vere Dcus ifl ^^ * 



Digitized by 



Google 



«57 



EXPOSITIO IN EPISTOLAd PAULl. — IN EPIST. n AD COR. 



-m 



DrinislratioDe glorUlcalur; et» ul de gloria Domini A t bis evacuelur in hac parte, utquemadmodiim di». 



sileam, si non esset aliud^ ministrare deberetis ad 
compleDdam voluDiatem nostram, doctrina cujus 
filii Dei estis. 

Voluntaiem dieo utique sequendam, quia desti- 
natam^ id est in hoc veUe ordinatam Deo. Deus enim 
me sic velle disposuit. Mi$imu$ Titum et cum illo 
aliiim fratremy devitantes hoc ne quis nos vituperet 
iD bac plenitudine eleemosynarum, quae a nobis mi- 
iiistratur sanctis in fiierosolymis. Ideo Pauius tot 
idoneos testes mittebat ad accipiendas collectas, ne, 
si per suspiciosam personam hoc faceret, vitupera-^ 
rent eum, dicentes qvod de copia eleemosynarum iu 
sttos usus retiReret. Dico ne quii nos tituperet^ et 
bene; nam nos sie facientes promdemus bona non 



I parati sitis; necum venerint Macedones mecum, 
c et invenerint vos imparatos, erubescamus nos, ut 
« non dicamus [a/., dicam] vos in bac substantia. Ne 
« cessarium ergo existimavi rogare fratres,utprae^ 
« veniantadvos etpraeparentrepromissam benedic- 
« tionem hancparatamesse,[a/., sicj quasibenedic- 
« tionem, non quasi avaritiam. Hoc aufem dico : Qui 
« parce seminat, parce etmetet; et qui seminat in 
« benedictionibus, de benedictionibus et metet; unus- 
« quisque prout destinavit in corde suo, non %x tri- 
« stitia aut ex necessitate. « Hilarem enim datorem 
•« diligitDeus (Eccli. xxxv, li). i Potensest autem 
« 186 ^us omnem gratiam abundare faccre in 
« vobis, utin omnibus semper omnem sufficientiam 



iolum coram Deo^ $ed etiam coram omuibus homini^ B « habentes, abundetis in omne opus bonum, sicut 



bui, Nemo enim aliquid vituperabile poterit suspi- 

cari, ubi tot idoneos testes viderit. In hoc verbo 

Pauli concipitur quod qui se talem exhibet ut de eo 

stnistra possit oriri suspicio, etiam si non sit reus 

inde, peccat lamen, dum, per negligenliam suam 

iniuus provide agens, in fratre suscitat culpam. 

Cum Tito autem et cum ilio alio fratre misimus 

eiiam fratrem nostrum quem in multis probavimus^ 

el itgpe sollicitum etse de vobis. Hunc fratrem non 

Dominat ; sed credimus hunc esse ApoUo, episcopum 

eonim, qui, in prima £pistola rogatns a Paulo^ no- 

luit ire (/ Cor. xvi, 12), audiens illos adbuc incor- 

reclos ; sed nunc audito per Titum quod essent cor- 

recti, reverlitur ad ilios. Dico eum fuisse sollicitum; 



« scriptum est : Dispersit, dedit pauperibus, justilia 
« ejus manct in saecutum saeculi (PsaL^ cxi, 9). Qui 
( autcm adininistral semen seminanti, et panem ad 
« manducandum praestabit. Et multiplicabit semen 
« vestrum, et augebit incrementa frugum justitiae 
« vestrae, ut in omnibus locuplet^ti abundetis in 
« omnem simplicitatem, quae operatur per nos gra- 
« tiarum actionem Deo. Quoniam ministerium hu- 
c ]us officii non solum supplet ea quae desunt sanctis, 
« sed etiam abundat per multas gratiarum actiones 
< in Domino per probationem ministerii hujus, gio- 
« riGcanles Deum in obedientia confessionis vestrae 
« in Evangelio Ghristi et siroplicitate communi- 
« cationis vestrae in illoset in omnes; et in ipsorum 



sed sciatis nune multo soUicitiorem esse de vestra ^ * obsecratione pro vobis, desiderantium vos proptcr 

salale, confidentia multa habita tn vobis, sive pro 

Tito qui commendavit correctionem vcstri illi, sive 

pro his fui sunt fratres nostri, id est et pro Tito et 

pro his. Pro Tito dico, ^f est socius fneus in omni- 

Ihis, et maxime adjutor in vobis, et pro his qui suht 

fralres nostri apostoli, id est legati Ecclesiarum g'o- 

nas Ckristij id est ad praedicandum gloriam Christi. 

^ quia tam probatas personas ad vos misimos. 

^rjo ostendite in illos charitatem vestram, et (nt 

plasdicam) oslendite in illos ostensionem qum osten- 

^io ut charitatis vestrte, Si enim yos ingratos exhi- 

^•ueritis, palam erit vos ex timore quod in peccalis 

tratis, el non ex charitate ministrasse Tito et aliis; 



« eminentem gratiam Dei in vobis. Gratias ago Deo 
« super inenarrabili dono ejus. 

EXPOSITIO. 

Ut charitatem vestram iiy^illos ostendatis, admo- 
neo. Nam scribere vobis de ministerio, id est de col- 
lcctis illis, quod ministerium sit transferendum in 
sanctos, de hoc,' inquam, scribere est mihi ex abun- 
danti, id est superfluum judicavi. Propterea ex abiin- 
danti, quia scio animum vestrum promptum esse ad 
ministrandum; pro quo scilicet quia parati estis, 
glori^r de vobis ita in charitate dilTusis, apud Mace- 
donas, dicens. Quoniam non solum Corinthus, sed 
etiam tota Achaia sub Corintho, parata est mini 



^ benignitas vestra nunc ad istos exbibita erit d strure sanctis ab anno praiterito, et sic vestra mmu^ 



<>^tenMo vestrse cbaritatis, quia approbabit vos ex 

< Uritale fecisse quod prius fecistis. Ostendite etiam 
osieosionera nostra glorite habits apud illos pro tjo- 
^t; multum enim gloriatus sum et promisi quod 
honorifice eos sus4:ipictis. Ostendite dico in facie 
(^teranun Ecclesiarum, ut vos sitis facies et forma, 
quorom similitudini imprimantur aliae Ecclesiae. 

CAPUT IX. 
i Nam de ministerio quae^ fit in sanctos, ex abun- 
* danti est mihi scribere vobis. Scio enim proroptum 
( aDimum veslrum, pro quo de vobis glorior apud 

< Macedonea; quoniam et Achaia parata est ab anno 

< prsierito, et vestra aemulatio provocavit pluriinos. 

< tfisiniasaulemfratres,utnequod gloriamurdevo- 



latiOf id est imitatio provocavit plurimos ad idem 
faciendum. Yidendum est quanta subtilitate PauUia 
in primis, exe^iplo Macedonum, inducat Corinthios, 
nunc e converso Macedonas exemplo Co:inthiorum« 
Et licet animus vcster promptus sit, tamcn misimus 
ad vos hos fvatres; ut quod gloriamur apud alios de 
vobis^ ne evacuetur, id est non destruatur tn hac 
parte, id cst in parata administratione. Misimus, in- 
quam, «t, quemadmodum in alia epistola dijoi pa-^ 
rati sitis , ne, cum Macedones mecum venerint ad vos„ 
et invenerint tos imparatos, erubeseamus nos in hae 
substantia, id est elcemosyna non praeparata. N04 
dico erubeseamus ut non dicamus quod vos erui>e- 
scatis, qui utiquesi imparati estis, mcrito erubesc^ 



Digitized by 



Google 



S. BR13N0NIS CARTHUSIANORIJM INSTITUTOR^ OPP. PARS II. 



960 



tis. Eleemosynam vocai substantiam : quia per eam A gralia in temporalibiis. AugebU etiam merito elee 



subsistimus in prsesenti. Et quia vos imparatos no- 
luiy ergo exisUmavi necessarium rogare hos fratres^ 
ul prcBveniant me ad vos, et vos preeparent benedictiO' 
nem eleemosynarum, iK>n parandam cum venero, 
sed esse paratam : hanc benedictionem dico repro- 
missam a vobis ; videte ne in promisso inlideles si- 
tis. Prcpparent dico, betiedictionem, sic, guasi bene- 
dktionemy id est iargam donationem, et non quasi 
avaritiam. Si enim modicum dant, magis avaritia 
judicabilur quam donum. Voio ut ipsi praeparent; 
ego etiam propria voce hoc ipsum dico ; et admoneo 
ut afHuenter detis, quia qui parce seminat, id est qui 
avare eleemosynam dat, metet quidem, id est remu- 
nerabitur, sed parce. Seminare dicit eleemosynam 



mosynarum f>ugem, id est meritum justi^ae vesirae 
in vobis habitse sine aliqua distributione eleemosT- 
narum. Augebit , inquam , incrementmm frugvm 
justitim vestrcB^ accrescere faciens merttom privatz 
justitiae per meritum ekemosynae; ita augebit, «l 
vos locupletati in omnibus> et in multipiicatiODe 
seminis, et incremento justitiae abundetis merito tii 
omnem simplicitatem^ id est in perfectam et simpli- 
cem erogationem. Nunc iterum sul)dit plara booa 
de eleemosynis provenientia , dicens : Qwg simpli- 
citas operatur per nos actionem gratiarum Deo^ quia 
de administratione vestra gratias agimus Deo , ecre 
unum bonum : Et merito gratias, quoniam mtni^terium 
hujus oj)!ctf,idest minislratiovestraesimplicitatis ncn 



, ^ ^ R 

dare, quia, sicut ille qui seminat, ad praesens perdit " solum supplet ea qwB desunt sanctis^ sed etiam abun- 



quod in futuro multiplicatum recipiat, sic qui dat 
eleemosynam, ad praesens perdit quod centuplica- 
tum colliget in gloria. 

Qui serainat parce, metet parce : et qui seminat in 
benedictionibus^ id est in affluentia dandi, hic utique 
metet de benediclionibus, id est de copiosis remune- 
rationibus. Et, licet adeo affluenter dare suadeam, 
tamen unusquisque tribuat prout destinavit^ id est 
sicut posuit in corde suo^ id est ex arbitrio propriae 
voluntatis. Non tribuens ex tristitiay ut doleat se 
Iribuere. Aut ex necessitate coacta voluntate tribuat. 
Posset enim coactus veiie, lamen sine tristitia. Non, 
inqiiam, e\ necessitate, sed ex hilaritate. Hilarem 



dat in Domino^ \A est in gloria Domioi actione 
gratiarum facta per multos. Abundat etiam per 
probationem ministerii hujus, quia omnes a|^Mro- 
bant et magnificant hujusmodi ministrationem. Per 
multos, dico, glorificantes Deum in obedientia con- 
fessionis vestrm^ id est in eo quod fidei confessionem 
fecistis in Evangelio Christi cui creditis, et in 
obedientia, quia fidem habentesconfltemini et statim 
Ghristo obedistis. Glorificantes.etiam Deum in sim- 
plicitate ccmmumcationis^ id est in eo quod simpli- 
citer quae propria sunt communia facitis. Gommu- 
nicationis dic5 factae in iHos janctos et in omnes, 
Glorificantes etiam in obsecratione ipsorum qaihns 



snim datorem diligit DeuSy qui hilaris hilare donum ^ ministratis. Obsecratione dico facta pro vobis : Ip- 

•1 •* «3 • L^l •* J J •* ^ Jf J *J j' «J W 



tribuit. Supponit causas quare hilariter dandum sit» 
quia temporalibus 1S7 l)onis praeterea virtutibus 
in praesenti ; in futuro coelesti gloria merito eleemo- 
synae abundabit, dicens : Date in hilaritate, quia 
potens est Deus abundare facere in vobis omnem gra-^ 
ftam, id est et copiam temporaiium, et virtutes, et 
futuram gloriam, ita ut vos semper habentes omnem 
sufficientiam; et in omnibus^ id esl in singulis bis 
gratiis. Habentes^ inquam, omnem et in omnibus de- 
siderio harum gratiarum ahundetis fn,omne opus bo- 
num ut eleemosynam el copiose et hilariter, iterum 
tam in vestitu quam in victu sine omni querela tri- 
buatis. Abundetis, dico, in hoc opus bonum, sicut 
scriptum est in psalmo de eleemosynario justo {Psal, 



sorum dico desiderantium videre vos. Non pro eo 
quod temporalia ipsis datis, sed prepier gratia» 
Dei quam sciunt eminentem esse in vohis, Et qtiit 
tol bona de hac admiuistratione consequanfur, ideo 
gratias ago Deo super^ id est de dono ejus qooil 
vobis contulit, scilicet gratiara eleemosyDamiM. 
Dono, dico, enarrabili , id est ut omnibas enar- 
retur in exempium. Yei dono inenarrabili, enarran 
enim nequeunt quot bona de boc <lono prove* 
niaut^ 

GAPUT X. 
c Ipse autem ego Paulus obseoro vos per mao- 
c suetudinem et modestiam Ghristi, qui in facie 
c quidem humiiis sum inter vos, absens autem 



cxi, 9). Dispersity id est non uni, sed diversis sua ]) c confido in vobis. Rogo autem vos, ne pneseiis 



bona distribuit, nec inleutione recipiendi ; sed dedit^ 
nec eis qui nou egereut, sed pa^peribus et ideo jti- 
stitiay id est meritum justiliae, ejus permanet in ceter" 
num, 

Opponeret aliquis : Malo mihi in fulurum reser- 
vare quam modo dispergere, et in tempore egestatis 
iiidigere. Gontra hoc Paulus exponens etiam quid 
siipra intellexerit, dicens omnem gratiam. Debetis 
utique abundare in omne opus l)onum, quia ilie qui 
itdministrat semen seminanti , id est res temporales 
eleemosynam danti ; ille etiam praestabit panem in 
scquenti anuo, non ad superfluilatem, sed ad man- 
ducandum, Multiplicabit etiam semen vestrum, ut 
affluenter habeatis ad iterandas clcemosynas. Ecce 



c audeam, peream confidentiam qua existimor aa- 

c dere in quosdam, qui arbitrantur 188 ^^^ ^ 

c quam secundum carnem ambulemus. In came 

c enim ambulantes, non tamen secundom carnem 

c militamus. Nam arma militiae nostrae non camalia 

c sunt, sed potentia Deo ad destructionem muni- 

• tioiium, consilia destruentes, et omnem aJtitudi- 

c nem extoUentem se adversus' scicntiam Dei, et 

( in caplivitatem redigentes omnem intellectuiD in 

c obsequium Ghristi, et in promptu habentes ol- 

c cisci omnem inoliedientiam, cum impleta fuerit 

c vestra obcdientia. Quae secundum faciem sunt 

c videte. Si qiiisconfidit Ghristi se esse, hoc co- 

c gitct iterum apud se, quia, sicut ipse Gbristi est, 



Digitized by 



Google 



261 



EXPOSITIO m EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. II AD GOR. 



m 



iu el nos. Nam et sl ampUus aliquid gloriatus A humiiis eram ; sed modo absens amfido^ id est eon* 



fuaro de potestate uostra, quam dedit nobis Do- 
I fninus in aedificationem, et non in destructionem 
I vestram ^ non erubescaro. Ut autem non existi- 
I nier tanquam terrere yos per Epistolas, quoniam 
I quidem Epistolae, inqniunt, graves sunt et fortes, 
I pnesentia autem corporis iufirma, et sermo con- 
I leniptibilis; hoc cogitet qui ejusmodi est, quia 
« quales sumus Tcrbo per Epistolas absentes, tales 
« et prseseutes in facto. Non enim audemus inse- 
« rere aut comparare nos quibusdam, qui se ipsos 
< oommendant; sed ipsi nobis nosmetipsos me- 
f tientes, et comparantes nosmetipsos nobis. Nos 
« autem non in immensum gloriabimur, sed se- 
« cundum mensuram regulae quam mensus est 



fidenter et imperiose ago in vobis, quod quasi non 
auderem in aliis Ecclesiis. Non solum quasi postu- 
lans obsecro, sed quasi rem debitam exigens rogo^ 
ne proesens audeam^ id est : sic vos corrigere stu- 
deatis, ne, cum praesens fuero, audeam, id est se- 
cundum vos audacter praesumam. Audeam dico in^ 
id est contra, quosdam adhuc incorrectos agere per 
eam confidentianiy id est tam confidenter et potesta- 
tive, qua confidentia existimor a quibusdam absens 
per epistolam audere. 

189 Conlra quosdam dico, qui arbitrantur tan- 
quam nos ambulemus sccundum carnem. Ambularet 
Paulus secundum carnem,si vel amore temporalium, 
quae ab eis acciperct, parceret eisdem. Yel si male 



< nobis Deus {Ephes. iv, 71), mensuram pertin- ^ sibi conscius timeret pati pro Ghristo. Bene dixi 



gendi usque ad vos. Non enim quasi non pertin- 
gentes ad vos, superextendimus nos. Usque ad 
vos enim pervenimus in Evangelio Ghristi, non 
in immensum gloriantes inalienis laboribus, spem 
autem babentes crescentis fidei vestrae, in vobis 
magnificari secundum regulam nostram ; in abiin- 
dantia etiam in illa quae uitra vos sunt, evangeli- 
zare, non in aiiena regula in his quae praeparata 
sunt gloriari. c Qni autem gloriatur, in Domino 
glorietur (/ Cor.i, 51 ;ier. ix,25). i Nonenim qui 
seipsum commeudat, ille probatus est ; sed quem 
Deas commendat. i 

EXPOSITIO. 

Postquam oe gratia eleemosynarum multiplici 



tanquam; nos enim vere non miiitamus secundum 
camem. Militiam vocat suam praedicationem. Dice- 
ret aliquis : Tu quidem aliquid singulare donum Dei 
habes : quo ita possis egredi camem : quod donum 
quia non habemustnecesseestcarnemsequi. Gontra 
hoc ait : Non militamus secundum carnem. Nos uti- 
que ambulantes in came; simiUter enim ut vos 
onus carnis patimur; ettameneam superamns. Vere 
non militamus secundum earnem : nam arma miHtia!^ 
id est praedicationis , et omnis vitae nostrae, non 
sunt carnalia. Arma militiae vocat mir acula, per quae 
praedicationem suam conflrmabat. Arma dicit etiam 
virtutes, et quaecunque bona opera. Arma militiae 
nostrce non sunt carnalia : si enim camem sequere- 



commendatione correctos sufiicienter admonuit, ^ mur, profecto arma illastatim nos desererent; sed 



transit ad increpandum incorrectos, qui adhuc pseu- 
do praeferebant sibi ; quos pseudo plurimum hic de- 
prlmit, auctoritatem suam multipliciter etMdonee 
eommendans. Non ut per hoc quaerat gloriam suam, 
sed hoc soium intendit ut, vilificatis pseudo, Gorin- 
tfaii non ultra adhaereant, sibique tam gloriose com- 
roendato exinde gaudeant adhaerere. Littera sic jun- 
gitur : Vos bene correctos de gratia eleemosyuarum 
adhbrtor; vos autem incorrectos hoc non admoneo, 
quos gratiae Dei indignos scio; sed obsecro, id est 
per quaecunque sacra adjuro vos ipse ego Paulus. 

Nota quod ait ipse ego. Dicebant enim Gorinthii 
quod , quandiu Paulus praesens fuit, illis humiliter 



arma nostra sunt potentia Deo, id est per Deum, vel 
ad gloriam Dei. Potentia sunt ad destructionem mu^ 
nitionum; ut facile per haec arma destraamus quasU* 
bet munitissimas haereses, vel phUosophicas ratio- 
nes. Yere arma nostra sunt potentia destruere. Nam 
etiam in actu sfumus destmentes : ubi actus est, 
potentia abesse nequit. Littera tamen ibi jungitur. 
Non militamus secundum camem ; nos, dico, de^ 
struentes consitia^ \d est exquisitas rationes. De* 
struentes etiam omnem altitudinem physicalis scien- 
tiae, exloUentem se adversus scientiam Dei; ut iilos 
qui per natune legem opponunt non potuisse virgi- 
nem parere, mortuum resurgere; nec solum de- 



satis, et non ad laesionem alicujus quidquam locutus ]) struentes, sed etiam redigentes omnem inteilectum 



fuit, timens fof tassis ; nunc vero absens imperiose 
minabatur eis, ac si potesutem imperialem haberet 
in eos. Propterea ait : Ego ipse Paulus nunc impe- 
riose agens, qui olim humiliter, obsecro tos per man- 
suetudinem et modestiam Christi, Mansuetudinem 
dicit, ubi gratis sine judicio omnia dimisit. Mode- 
stiam dicit, quia cum ageret judicio, modeste judica- 
bat, condiens aequitatem misericordia. Per mansue- 
tudinem ulique et modestiam Ghristi obsecro'voa 
ego Paulus^ qui humilis quidem^ et omnia patiens 
existimor fuisse intervos; quae humilitas quidero, se- 
cundum quod opinamini, in facie fuit, et non in cor- 
de : shnulabam eoim eUra humilitatem intus fo- 
i-endo superbiam. Dum praesens fui secundum vos 



cujuscunque infidelitatis in captivitatem, quia su- 
peratis infidelibu» deponunt jugum diaboli, et capti- 
vant se sub jugoGbristi. Redigentes utique in capti- 
vitatem ducendo eos in obsequium Cfnisti : ut qui 
prius male obseqnebanlur diabolo , amodo bene 
obsequantur Ghristo. Quod ait omnem intellectum^ 
omnem altitudinem^ non quod singulos infideles con- 
verterit, sed quia de omni genere infldelitatis^ali- 
quos ad fidem traxit. Redigentes quidem in obse^ 
quium Christi : quod si aliqui sunt nolentes redigi, 
sumus habenies in promptw ulcisci omnem inobedicn- 
tiam, id est apostolica auctoritate omnem inobe- 
dientem damnare. In promptu hoc habet, quia nec 
conscientia • mala eum revocat, nec temporali mu-^ 



Digitized by 



Google 



S. BR13N0NIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 



%k 



nare sedacitur. Diceret aliquis : Quandoquidem in A tnodi esty id est qui me dicit contemptibilem ei Id- 



promptn babes alcisci, quare ergo non ulcisceris ? 
Ulciscar utique, non tamen modo, sed cum impleta 
fuerit vestra obedientiay id est, cum separavero. de 
medio malorum per patieittiam exspectationis eos 
qui de vobis obedituri sunt iidei ex voluntate. 

Diiigenter intuenda est subtilis modestia Pauli, 
qui ultionem reproborum difftrt, videns in hac sua 
exspectatione eleclorum salutem. Si enim inultos 
pateretur reprobos, atque hac causa reus esset, 
hos tamen benigne patiendo judicat, ne cum iolio 
fruroentum eradicet. Quia nou secundum camem 
militemus, probavi per hoc quod destruimus altitu- 
dinem mundana^ scientiae, et rcbelles captivamus 
in obsequium Ghristi; quae rationes non adeo 



firmum. Gogitet, inquam, quia quaiei iumu$ abm- 
tei, in verbo per epistolas mitio^ talei erimus etim 
praientei, non soium in verbo, sed etiam in [acto; 
quia quod per epistolam minamur, idem verbo et 
opere pnesentes exercebimus. Vere qaales samus 
absentes verlM), ules praesentcs erimus in facto. 
Non enim sumus de vestris pseudo, qui se impudeo- 
ter inserunt, id est ingeruut, non missi a Deo, nec 
certe audemui nos imerere^ ut (quod nobis commis- 
sum non esset) usurpemus iliicite. Aut non aad^ 
mus inserti a Deo nos comparare quibuidam, id est 
pseudo, qui non a Deo commendati ieipsoi em- 
mendant, commendatitias epistolas hinc inde defe- 
rentes : bis non audemus nos comparare, .ut mei- 



vldentur singulis; sed modo videte et cognoscite B suram officii nostri inexpletam negligamus. Quidam 



idem , scilicet , quod non ambulamus iecundum 
camem, Videte^ inquam, perea quwiunt Mcundum 
faciemy id est quae sunt secundum corporalem 
visionem, et sine omni obstaculo videri possunt. 
Vei ita : lUos qui secundum faciem sunt, id est qui 
in facie se bonos simulant : intrinsecus autem lupi 
sunt, ilios modo videte. St quis pseudo, confldit 
non Deo sed sibi : praesumptor enim est non electus ; 
ii quiiy inquam» confidit tibi ie eae Chriiti, id est 
quod ipse sit apostolus Ghristi, non hoc solum, sed 
hoc tl^rttm simiiiter cogitet; nec inaniter, sed apud 
ie, subtiliter discutiens : quia iicut etipse Christi eit 
disdpulus, itaet noi sumus. Vere 190 sicut 
ipse est Ghristi, ita et nos. Nam nos sumus ita an 



enim ex electione regulariter inserli, posteapemrse 
agendo, perversis secomparant. Nonausi sumus inse- 
rerenos ;<e(/tp5t sumus metientet noimetiptoiinmbii^ 
utmensuram a Deo nobis traditam non excedarous : 
quod aiieniim est usurpando, ut ilii qui se inserniiL 
Sumus etiam nosmetipsos comparantei nobii : nihil 
iiyuucti officii linquentes inexpletum. Gomparantes 
nos nobis, non subsistentes intra propositaro m^ 
tam. Et licet metiamur et comparemus nos nobis, 
tamen nos non gloriabimur tu immemum. Vel potest 
hucusque constructio duci, non suppiendo sumus 
ita. Nos metientes et comparanies nos nobis noo 
gloria))imur. Nos autem qui utique digne possemus, 
non gloriabimur in immensum, ied gloriabimur 



plius eo. Quod sic ait : Si aliquid ampliui fuero glo- iecundum meniuram reguke, qua me et subditos 



riatui de poteitate noitra, qua incorrectos ab Ec- 
clesia separare possum, et de caeteris apostolicae 
potesutis : ^ttam potestatem dedit mihi Dominui^ 
sed vobis pseudo non dedit : utique mihi dedit in 
asdificationem veitram, id est ut vos in fide et virtu- 
tibus aedificarem, et non dedit tit destructionem ve- 
strara, sicut male opinantur quidam, scilicetme 
destructorem Ecclesiae : si, inquam, amplius glo> 
riatus fuero, non erubacam inde; quia gloria mea 
vere major est. 

Opponeret aliquis : Gum debeas aedificare, et non 
destruere, noli impatienter nos cogere, ne forte po- 
iias destruas quam aedifiees. Gontra hoc Paulus : 



idonee regulavi. Tuuc fortasse diceret aliqais : Hanc 
mensuram tibi usurpasti. Gonlra quod Paolus: 
Quam meniuram meniui eit nobis Deui. herom Hle 
sed non usque ad nu^s. Mensuram ntique dico fertin- 
gendi uiquead voi, Et verepertingimus usque advos. 
Non enim iuperextendimus noi quaii qui non sumus 
pertingentei ad voi secundum mensuram nobisaD^^ 
mensuratam. Vere non superextendimus nos. ^fi^ 
usque ad voi ex mensura Dei pervenimui in Evanylio 
,CAm(t,praedicando.Opponeretiterum:ingressusesin 

alicnum laborem. Gontra hoc ait : Pervenimusadvos, 
non glorianteiinaiieniilaboribui, idestsuper alieoum 
fundamentum non aedificavi, non glorianteidieo; etuon 



Licet mihi opponatis quod, cum debeam aedificare, j) tntmmansttmduplicandaestillanegatio; veref^rveiii 



•destruam ; tamen scitote ^uta quales sumus per epi- 
stolas absentes, tales erimus prasentes in facto ; et 
4iOC ideo ut non existimer tanquam terrere vos al)sens 
per epistolas, Tanquam terrere beue dicit : quia si 
iniuaretur absens qaod impiere formidarel praesens» 
hoc utique non esset terrere, sed tanquam terrere. 
Existimer ideo dico, quoniam quidem ipsi inquiunt, 
£ptsfo/ff Pauli graves «ttnt^id est ponderosae et multae 
severitatis; et fortes, id est fortitudinem eiquoddam 
Hnperium minitantes, sed prassentia corporis ejus 
infirma est. Gontra hoc quod ait, fories, et setmo 
praeseBtlae ejus fuil contemptibilii, id est humilis 
«atis et rudis : nunc aatem gravis : ut« inquam, non 
«xistimer tanquam terrere vos;hoc cogitet qui huius- 



mus usque ad vos. Nam etiam uitra vos, quod sic ait : 
191 ^^^ inimmensum gloriantes, se(i habentes s^ 
crescentis fidei vestrte, id est, per crescentem iidem 
vestram magnificari tn vobis : viso enim fructu fidei 
vestrae dicetur : Magnus est doctor et institulor iidei 
hujus. Magnificari dico tn vobis secundum regulam 
nostram, id est, secundum hoc quod ex omoi 
aequitate regulavimus vitam \estram, magoilicam- 
mur ifk vobis. Spm 6/tam habentes evangclizare 
in illa loca qute ultra nonsunt ; et hoc in abundanii^' 
!n miiitis enim locis evangelizabo. Vel evangelisare 
in abundantia signorum et sermonis : et mh baben- 
tes spem gloriari tn aliena regula, id est, in ^'^^"^ 
regimine : scilicet, in his locis quce prapetrataf Id esi 



Digitized by 



Google 



t65 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. — IN EPIST. H AD COft. m 

evangelizaU swt ab altis aposiolis. Ego nolo ghrion A « pluriinis, in caroeribus abund^Qlijus, in plagis 
in aliena regula. Siniiiiter auteni qmcunque glortatur. 



videat ttl glorietur in JDomino, mensurante sibi : ^ec 
tcmere sibi u^vpe^ qtfod J)evs alii meusuravjit. 
Omnem utique gloriai^tem oportet gloriari in men^ 
sura Oomioi. Non/mm iUe nui sdpum commendal^ 
id est, qui se sine Deo alterips AUgerit i^imiui, 44 
pseudo, iile utique hoq es^ approbaius a Deo, ud 
Hle quem commeniat^ ei eui propriam mensui'am 
di^Hluil. 

CAPUT XI. 
I Utinam susUneretis modicum quid insipientias 
meae, sed et supportate me. i£mulor enim vos 
Dei aemulalione. Despopidi enim vos uni viro vir- 
ginem castam exbibere Christo. Timeo autem ne« 
sicttlaerpensEvam sediiKitastutia sua((?«at. iii.i)» ^ 
iia cormmpatttur sensus veslfi, et excidant a 
simplicitata qua^ est in Ghristo Jesu. Nam si is 
qni vttil, alium. Cbristum praedjeat, quem non 
praedicaviinus, au| alium spiritum accipitis, quem 
nou accepistis, aut aliud Evangelium, quod non 
recepistiSt reete pateremini. Existimo jenim nihil 
me minus Cecisse a magnis apostolis. Nam etsi 
ifflfieriias sermone» sed non scientia, in omnibus 
autem manifestiis siim vobis. Aat nunquid pee- 
catum feci, melpsum humilians, ut vos exaltemi- 
ui? Quoniaip gratis Evangelium Dei evangelissavi 
vobis. Alias Ecdeslas exspoliavi, accipiens sti- 
pendium ad ministerium vesirum, et cum essem 



c f uprsi modum, in mortibu^ /requenter. A Jud^Bis 

f qujjnquies quadragenas una minus accepi. Ter 

c yjfgi^ c«esus sum. Semel lapidatus sum. Ter n^i 

c /ragiun^ feci. Nocte et die in ;)rofundo maris fu^, 

< in Uio^iJ))u^ sjsepe, periculis fluminum, periculis 
c latroftw» periculis ex genei^, periculis ex^en- 

< tibus, periculis in civitate, periculis in solijtudine» 
c pericuiis in mari, periculis 19S iu falsis /ratri* 
c bus : in Jabore et aerumnd^ jn vigiliis mullis, in 

< fame et siti^ io jejuniis multis, in /rigore et nu- 

< ditate : praeter Ula qpse extrinsecus sunt, instan- 
I tia mea quotidiaiuit» soUi<)itad9 onuiium ecdesia- 

< rum* Quis iniirmatur, et egp npn ittfiriOQr? Quis 

< scandalizatur, et ego nOn ucor? Si gloriari opor- 

< tet, quae inflrmitatis mese SKUit, |;lori^bor^ Deus et 

< Pater Domini nostri Jesu Cibristi iscit , qui esl 
c bettedictus in sscula, quod ja^n mentior. Damasci 
c praepositus gentis Arette segis co^todiebat eivi- 

< tatem Damascenornm , ut .^n^ .eomprebenderet 
i (Act.^,%k)f et per fett^sU^am in ^rta dipiis- 
i ^ spm per murum» e( ^c ^uyi .manus ejii^^ » 

.EXPOSITIO. 

Dico qui^origtur, glorietur jn Dqmino, et <iua'- 
neretis m^xUfium qmd Uuifmnjt^ m^, jd c^t pa- 
tienter fercetis aliquantulum meae glori9itionis, quae 
secundum leprobos insipienMa dicitur, ^[yod utique 
vemm concederem, si per bocg)orisu;a meam qiur* 
rerem^ sed per 4iommqnd)Uionem mei boc solaMn 



apud vos et egerem, nulli onerosus fui. Nam qoQd r intendo, ut vo6 ab errore pseadodoctQrum n^* 



mihi deerat, suppkverunt fratres qui veneraai t 
Macedonia, et in Qmnibus sine onere me voila^ 
oervavi, eX servaJtK). Est veritas Christi in Qie^ 
quonjam h»c gloria «non infringetur in me, ia 
regionibus Achaiae. Quare? Quia non diligo vos? 
Deus scit. Quod auiem facio et faciam, ut ampuy- 
tem oceasionem eprum qui volunt occasionem, 
ut in quo gloriantur, invenianlur sicut etnos.N^ 
cjusmodi pseudoapostoii sunt operarii sul)doii, 
transfigarantes se in apostolos Christi. Et non 
lojrum. Ipse enim Sataoas transfigurat se in an- 
gelum lucis. Non esl ergo magnum si ministri 
ejtts ttansfigurentur velut ministri justitiae ; qvo- 
rum finis erit secundum opera ipsorum. Iteriim 



ham^ Quane dicitur quidem jn^ipiqAtiji, sed non ;^t 
iAsipieptia. Dico quaai poptulAOS, utinam sustinere- 
4ls : oon hoc modo; tfid etiam praecipio, tupportate 
mt^ Bou cotttradiceates imperio meo, ut liUJi patreoi, 
discipuli doclorem. tle atique supportarebdebetis^ 
ego enim mmulor vo$, id est ferventi |ualia aitUnl 
diligo : et hoe mmulatione^ id ^ dilectione^ oon 
inei, ,ttt vos ^nihi ascribere yelim, sed asmulatione 
Dei; quia Dei solius vos esse voio. Tractum est a 
simililudine ejus qui spousam alterius diligit non 
sibi ipsi, sed Md atilitateia ^JL honorein spQUsi : .sicut 
Joaunes, quando sponsus jlcclesiae^ jid est Chrjstus 
esset putatu^ dUe^iit Ecdesiam, id est sponsam.noi^ 
.sibi, sedsponsoChristodic^n^: ^ QMispoosamhabe^, 



dico : ne quis putet me insipieoum esse. AUo- D sponjsus ^est; ^quniciis aujlem ^ponsi stat et a^dit eam 



quin velut insipientem accipite me, ut ^t ^ego mo* 
diewm ^uid glorier. Quod loquor, non Wquor se^ 
cundum Deum, sed qaasi in insipientia, in bac 
subslaoUn glori^. Quonijtm multi gloriaotur se- 
cundum camera» et ego gloriabor. Libenter enim 
sutfiertis insipientes^ cum sitis ipsi sapientesl Sus- 
tmetis enim si quis vos ia «Of^itulem oedigit, si 
qois ^ovoryt^ ^i quis dcoipit, si quts .extoUitur, si 
qiii^ in fociem vos caedit. Secandam ignoiiUitatem 
dico, quasi nos iofinni fueriouis in hac parte. In 
quo ^is jiudet (in utsipientia dico)^ i^deo et ^o. 
Ilebr^ sunl^ et €^o. Igr^eUt^e suut, et ego. .$emen 
ii»9hx sunt^ etf^o. WUnis^j Chri^ti s.unt, et ego. 
I3t miaus sapieiis dico» plus ego. In laborib^s 

PlTROL. CLIII. 



i/oan. iM^ %9)- * «i^uIaUodicitur moitus jmimi slv# 
ad iram, sive ad aimorem. yere aemulatione Dei 
aemulor vos : ego «ntfit de$pondi imm. Haec4esponr- 
satio Ecclesiae incipiens a bapti^mo dorat jisque ad 
diem resurrecUoais omailim ; in 4}uo .£cclesia Wr 
jitui tradetur sponso 4k^o .Qms^, ^vecigieati «liuic 
fim 4o amplcxitas : qjm» jk priaoipio Jidiei f»id)^r. 
rbiiWt iMinalo SjpiritasiHmcU. Dc^pmiidJ Mliaue im 
uvi;^ Sii oiii^ ^go oop mibi. Ei m mp^ H^ipA 
virl^tiqiu^^aoo/siomiUe.deqao^icMluM ; Uic 
4 ^(aea> waic batoes, n<^ .est tnai w (Xa«9t4v, iS^. ^ 
DespMldi VQS oai xxrf^ «c/^ew^ id ^i^Mhib^ 
vos ilU iini viro Chmifi mrgiMem, fd ^ iQeon^apiQa 
aetu|MpcaiU> VUiinemdico cnstam id^e^l carentem 



Digitized by 



Google 



967 



S. BRUNONIS CAtlTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. 



«is 



aestu, qnod nec voliintate consentiat iniquitati. Ego A onerey et similiter servabo de caetero. El in lioeqMi 



quidem toIo vos eibibere Christo; sed timeo ne^ stc- 
ut serpent astutia iua $eduxit Evam (Gen. iii. 4), 
ila $en9U$ ve$tri seducti corrumpantur ab Istis psea« 
do , et corrupti excidant a $implicitate fldei, ^fua 
slmplicilas e$t in Christo Jesu, Fides enim Christi in 
simplicitate consistit, non in versuta duplicltate in- 
Odelitatis. 

Yalde Corinlhlos deprimit, dum eos comparat 
Evae, doctores vero eorum venenato serpenti. Timeo 
ne corrumpantur. Ne autem corrumpamini ab els, 
non debelis eos pati. Nam $i ts, id est pseudo, ^ttt 
venit a se, non a Deo. Vel qui venit, id est qui ven- 
ditur, vobis (hic enim prxdicationem suam optime 
/enditat); si is, inquam, prmdicat alium Chri$tum^ 
quem nos non pr(edicavimu$ vobis; aut si abeo ac- 
cipiti$ alium Spiritum^ quem non accepi$1i$ a nobls ; 
aut si ab eo recipitls aliud Evangeliumt quod Evau- 
gelium non recepi$ti$ a nobls, sl hsec, inquam, es- 
seut, tunc recte pateremini eum; sed quia alium 
Christum non praedicant, Spiritum sanctum non 
tribuunt quem a nohis accepistis, et allud Evan- 
gelium non prsedicant ; ideo a vobis patlendi non 
sunt. Eos utique pati non debetis, sed me; quia (ut 
de iliis sileam) exi$timo me nihil minrn feci$$e per 
quod minus separatus sim a magni$ apo$toli$^ Id est 
a Petro, et ab illis qui videbantur esse columnae; de 
quorum magisterio hl pseudo (falso tamen) se mihl 
praeterunt^ quia nec illonim discipuli sunt. Hic 
callide respondet els qui objiciebant el quod, 
quia non esset apostolus, non 
ptus de praedicatione , ut , Petrus et alli. Nihil 
193 utique minus illis fecl : nam et$i visus sim 
vobis tmper titts sermone, qulasimpliclter locutus sum 
vobis, tamen scitote quod non $um imperitus $cientia. 
Sed quid hoc dico? vobis autem in omnibu$ tam 
scientia quam sermone sum manife$tatu$ in nullo 
esse imperitus. Vere nihil minus magnls apostolis 
feci, quia etiam plus iUis. Et hoc latenter dicit, 
quasi sub quadam minoritate sul redigens, hoc 
modo dicens : Aut nunquid peccatum feci^ humilian$ 
meipsum, subripiendo mihi id quod jus praedicationis 
e!(igit, ut vo$ permeam humiliationem exaUeminif 
Nisi enim me ita humiliarem, nihil accipiendo, ma- 
luissetis verbum Dei respuere, quam mihi mini- 
strare. An, Inquam, peccavi, quoniam grati$^ id est 
nihil accipiendo a vobis, evangelixavi vobi$ Evange- 
llttm Dei7 

Qttsererent llll : Unde ergo vltisti? Ait : Ego qui- 
dem ex$pi}\iavi aiia$ eecle$ia$y accipien$ ab iliis «ft- 
pendium ad mini$terium ve<trt, Id est ad admlni- 
strtndnm vobls Evangellum. Itemm IIU : Forsitan 
nullo indigebas. Et llle : Ctim e$$em apud voe^et pro 
certo omnibiis egerem, nuili lamen vestrum fui one^ 
rosu$» Ubi aH onerostis, plurimum eos de avaritia 
argttit. Iterum iUi : Unde ergo supplebas egestatero ? 
Bene ait Paulus : Ncm quod mihi deerat, fratre$ qui 
venerunt a Macedoma suppleverunt, et ita In omnl- 
bus tam vestimeato quam victu servavi me vobis $ine 



me revera sic servabo, verita$ Chri$ti est in ne. 
Quasi diceret : Per verltatem Chrlsti sic m scra- 
turum assero. Veiitas, inquam, Christi est in me, 
de hoc ^fttam, Id est quod hofc gioria, sdlioei, 
qnod sic me servabo, iion infringetur tn iNe Ihk 
glqrla : non taiitum in Corlntho, sed nec tn re^- 
bus Achaia. Iterum sic agis, quia dobis iDiiaicaris. 
Contra hoc Paulus : Non utiqiie infringetor; sed 
quare? Dicetis me ideo facere, quia non diU§o wi 
Deu$ $cit quia vos diligo : sed quod fdeio et /isctn, 
nihU scUicet accipiendo, hoc ideo (ado, nt emft' 
tem oecasionem eorum pseudo, ^t a me volwa hi- 
bere occastonem aocipiendi; quia, si ego accipcRn, 
tunc et iUI. Amputem dico ut iUi tnoenMnlir nni 
Betnos, nihW accipientes : in quo tamen facere aii- 
quid sicnt nos vaIdegIorlantur,licet nos perseqntt- 
tur. Vel ita : Ut amputem oecasionem pseado, qii 
volunt occasionem accipiendi In quo gloriantur, \i 
est iii accipiendo : nou enlm qnaerunt aUam gloritB, 
nlsi ut aUqui, qul eliciant in eo InTeniaDtar sicai 
nos nifail accipientes. Intuenda est sabtUitas PiBii. 
Si enim Paulus acciperet, contiiiuo et flli ; posi* 
quam autem de bonis eorum viverent, auetoritalai 
viderentur habere praedicandl eis : quod si ex aadO' 
ritate praedicarent, procul dubio fldem eomin w- 
rumperent : et In bunc modum simUitudo Pauli in- 
trimentum esset corruptionis' Corinthiorum. Ucefet 
aUquis : Tu dicis ut inveniantur siout et nos, po»* 
suntne pseudo Inveniri similes nobis? Utiqoeak 
acclperet sum- C Paulus : Nam huju$modi p$eudoapo$toU $Mnt «^ 
doU operartt, in eo qula, tran$figurante$ $e in^ 
$tolo$ thri$ti, acclpiendo sl iUi acciplanty absllnenli 
sl ilU abstineant, et in caeteris. Et non estmtn«> 
in apostolos Chrisii sese transfigurant, quia iptt St- 
fan««, caput eorum, plerumque tran$figur$tff i^ 
angelum luci$; et quia Satauas transit in angelifi 
Incis, ergo non est magnum admlrandum d mtxtf^ 
SatanoSy Id est pseudo , transfigurantur facU "^ 
ministri justitlae; finis quorum et ministromn ^' 
tanae et ministrorum justiti» erit eecundum ^ 
ip$orum. 

Gloriatus est superius de apostolatu suo, us^ 
sU)i a Deo; gloriatus est etiam de hoc qood p''' 
omnibus laboravit , gratis evangeUzaDdo Ens^ 
Uum Dei, et de caeteris, in quibus utique joste p^ 
terat gloriari ; nunc vero transit ut rcferat q»^ 
secundum camem de gloria geiieris, quod uid0| 
(slcut aperte innult) nullara inteUigit gloriaD; ^ 
tamen nccesse erat ut de carnalitate generis gio"*' 
retur. Cum enim pseudo de hujusmodi se extollere> 
nisi Paulus idem haberet, gloriarentur slbi esse pf^ 
vUegium quod Paulo deesset, et 194 ^^ '^^^^' 
tium Corintliiorum fldem faciUns subvcrteren*» 
quam gloriam PauU; dum in se csse osJa»**' 
nihilque sibi conferre, vltuperat eos qui 4« ^ . 
gloriamtur in qua fructus nou est. Littcm sic jw 
tur : Dixi superius : Vtinam $u$tineretis insipie""* 
mearo; nunc t^ervm de eodcm rftVo, ne a»M »"' ^ 



Digitized by 



Google 



m EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. II AD COR. tlk 

iniipientem esse^ de praemissa gloriatione. Alioqutn^ A diium deprimere. Yere in qao audet qui&, audeo el 



id est si propter praeroissam gloriam insipientiae me 
arguitis, nunc accipite me velut insipientem^ dum 
de camalitate glorior, quae longe praemissa gloria 
est inferior. Dicit velut in$ipientem : non enim judi- 
candus est vere insipiens, quia gloriando de cama-< 
litate Don quaerit in hoc gloriam suam, sed solam 
Corintbiorum aediflcationem, quod palam est in eo 
dum idem reprobat camis gloriam. Accipite me velut 
impienUm^ ut sicut pseudo sic et ego glorier^ id est 
rderam de gforia camis : quod, scilicet, hoc modo 
gioriari, modicum quid est, nec vere gloriae immo- 
randum. Bene dico insipientem; quia quod loquor de 
gloria carnis, nonUquor iecundumDeum^ apud quem 
hamilitas oommendatur : camis gloria deprimitur^ 



ego. Nam si ilii iunt HebrcH^ id est Hebraica lingua 
diserti, et ego similiter. Hebraei dicuntur ab heber, 
prudentia, cujus haec lingua reservata est. Si illi 
iterum gloriaiitur quod sunt liraeUta, et ego shni- 
liter Israelita sum. Hebraei et Israelitae possent esse, 
nec tamen de Abraham, ut proseliti, qui a gentilitata 
in circumcisionem transibant. Ideo addidit : Si ilii 
sunt semen Abrahw secundum camem, similiter et 
ego. 

Postquam in gloria generis se contulit iHis, transit 
ad gloriam mmisterii; non enim 195 '^^^^^^1 
illis paeado in veteribus gloriarl, uisi etiam gloria- 
rentur in discipulatu Christi. Unde sic ait : Si glo- 
riantur quod tunt ministri Christi^ praedicantes Chri- 



sed quasi in insipientia hoc loquor. Quasi dicit, quia B stum, et ego similiter administro Christum. Dicoel 



non vere insipiens, dum non veram esse ^edit car- 

nis gloriam. Loquor quidem in insipientia immo- 

rando ln hac^ id est carnali gloria , ubi est substan" 

xia^ id est in qua subsistere et pedem figere debe^ 

mus. £t hoc ironice : quia in gloria carnis nullo 

modo subsistendum esse iutelligit. Diceret aliquis : 

Cum gloria camis noa sit secundum Deum, quare 

iu hac imraoraris? Ideo utique quoniam multi^ id est 

pseadOy gloriantur secundum carnem^ ideo et ego 

gloriabor^ id est pauca rcferam de eadem gloria. 

Gloriabor, tum quia multi sic gloriantur, praeterea 

quia vos suffertis^ id est grave onus eorum portatis. 

Saffertts, dico, insipientes^ id est illos pseudo, in 

insipientia gloriantes. Suffertis, dico, libenteff id est 



ego; plus etiam ego sum minister Cbristi quam illi. 
Et hoc dico ut minus saptens^ dum me praefero, illos 
humilio. Quod ait plus ego^ exsequitur ita per par- 
tes : Ostensus sum plus esse minister Christi, tii 
laboribus piuribus^ quos, et manibus laborando, et 
immensis periculis sustiuendo, saepius iilis pertuIL 
Abundantius etiam ostensus minister Christi in cat" 
ceribus^ quam illi, qui, ut viderentur apostoli Chri* 
sti, quandoque se patiebantur iucarcerari. Ostensus 
etiam minister Christi in plagis supra modum hu* 
manae virtutis toleratis. Et frequenter ostensus mi- 
nisterChristi in mortibus^ id est in pcenis quaemor- 
tem cuicunque inferre suiBcerent, et mihi secundum 
hominem, nisi quia Spiritus sanctus reservabat me« 



a nullo coacti, quia sic. libet vobis, cum silis ipsi C Plagas enumerat dicens : In plagis bene dico; a Ju- 



sapientes, ironice, id est cum Tobis arrogetis sapien- 
tiam, male consonat hoc quod suffertis eorum insi- 
pieotiam. In quibus illos sufferant exsequitur, di- 
cens : Utique suffertis, sustinetis enim si quis illomm 
pseudo redigit vos in servUutem^ id est cogit deser- 
Tire sibi ut servos : Si quis etiam eomm devorat 
bona vcstra. Ilii enim pseudo voraciter res eorum 
coDsumebant. Sustiiietis etiam si qui$ eoram acci" 
pit, id est capit vos ad se dolo, id cst si quis vos 
decipit. Si ^m etiam eoram exioUitur^ dicendo se 
de genere Abrahae, vos autem canes ; haec duo, de- 
cipere ete^toUij opportuna erant ad devorandum 
bona eorum . et ad redigendum eos in servitu- 
tem. 



daiis enim accepi quadragenas^ id est quadraginta 
percussiones minus una (Deut. xxv, 3). Nec hoc se- 
mel, sed quinquies^ id est quinque vicibus. 

Traditio Judaeomm sic habebat, ut aliquis contra 
Synagogam agens quadraginta ictibus puniretur, si 
immisericorditer contra eum agerent ; sed si mise- 
ricordes essent, de quadraginta quot vellent, ictu« 
dimittere possent. Modo quia Paulum a verbo prae- 
dicatioiiis compescere nequibant, secundum ritum 
suum ducebant in Synagogam : et ne penitus immi- 
sericordes arguerentur, unum ictum cmdeli astutia 
rehixabant adhuc de plagis. Ter etiam apud gentiles 
in Macedonia cwsus sum virgis {Act. xvi, 22). Semel 
ab Ephesiis lapidatus sum {Act. xiv, 18), quando 



SQstinetts si quis extollitur, et si quis se extol- puellam a Pythonico spiritu liberavi {ibid.^ 9)« Ter 



lendo emdit vos^ id est improperat vobis quod incir- 
ccmcisi estls, et hujusmodi. Caedit , dico, non in 
ahsconso, sed in faciem^ id est in ocuiis vestris prae- 
sumit improperare vobis. Caedit vos, dico^ secundum 
ignobiUtatem generis, quam improperat vobis. Illos 
utique sustinetis; nos autem minime quasi fuerimus 
in/irmt in hac parte^ id est impotentes gloriari se- 
cundum camem. Sed non sumus in hoc infirmi ; 
quia m quocunque aUquis eorum audet gloriari, au- 
deo iindUter ego. Ubi ait audet et atideo^ notat po- 
tios praesumptionem esse quam veram gloriam. Et 
qaod dico, ego audeo^ hoc dico in insipienlia^ sa- 
pientia enim admoiiet, neque se praeCerre, ner^ue 



etiam feci naufragium^ id est ter in marinaufragatns 
$\im..Nocte etiam et die in profundo maris fui. Dc 
hoc non legitur, sive, quemadmodum Jonas, in 
mare demersus sit ibique a Deo reservatus , sive in 
profundo, id est in medio alti maris diei et noctls 
continuum passus sit naufragium. Haec naufragia 
patiebatur, dum ad praedicandum transiret navigio. 
Ostensus etiam plus minister Christi in itineribus 
seepe. PericuUs, id est per pericula fluminum^ quo- 
rum impetus passus sum, et per pericula latronum 
verberantium et spoliantium me. Et per pericula ex 
genere me^^ id est quae a Judaeis patiebar. Et per pe- 
ricula ex gentibus, id est quae patiebar a gentllil)U5. 



Digitized by 



Google 



271 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM 

Et per pericula in civitate ssepe mihi illata ; et per A 
pericula latronum vel bestiarum in solitodine tole- 
rata, dum causa praedicationis nemora pertransirem ; 
per pericula etiam prselermissa in mari saepe tole- 
rata, per perieula etiam quae infalsii fratribus sxpe 
pertuli ; per haec omnia praemissa ostensus sum plus 
esse minister Christi quam illi. Ostensus sum etiam 
'ninister Christi tn tabore et wmmnaf id est in 
Brumnoso labore, quando febres vel aliquos morbos 
patiebar, et me tamen laborare oportebat. In la- 
bore, dico, etiam habito in mttltis vigiliis; quia, 
cum tota die praedicasset, nocte laborabat unde vive- 
ret. Yel orationi plerumque. invigilabat. Ostensus 
sum etiam minister Christi, in fame et siti^ et in je- 
juniis multis, modo sponte, modo peuuria toleratis. 
O^nsus sum etiam minister Christi in frigore et ™ 
nuditate; ^uia, si frigus me cogebat, nuditas erat 
quae frigus fovebat. Haec de quibus modo gloriatus 
sum, in corpore pertuli; sed prwter illa qucs extrin" 
secuSf id est in corpore sunt tolerata, est aliquid 
quod me vexat interius, scilicet, quotidiana sollieh' 
tudo omnium Ecelesiarum, id est quod omni die soU 
licitus sum de statu totius Ecclesiae. Haec sollicitudo 
est mea instantiay id est assidue mihi instat, et pun- 
git, el graviter me stimulat. Plus est instantia quam 
solllcitudo. Instantia enim vexatio dicitur corporis 
et animi; sollicitudo solius animi. 

Verc pro omnibus sollicitus sum , quia quis tn^- 
irum in/irmatur, cadens in peccatum, vel etiamper 
196 morbum corporis, et ego statim non tn/fr- q 
mor, id est non judico infirmitatem ejus meam esse 
condolendo. Et quis fratrum scandalizatur vel in 
cibo, vel in aliquo alio, et ego statim non uror, id est 
propter scandalizatum fratrem anxietate animi non 
comburor ? Gloriatus sum in prsemissis de his quae 
sunt meae intirmiutis : et adhuc de eisdem gioriabor, 
si roe gloriari oportet, sicut revera necesse est ut 
deprimantur pseudo, et aedificetur Ecclesia. Et in 
his de quibus gloriatus sum et gloriabor, Deus scit 
quod in nullo horum mentior : qui est Deiis et Pater 
Domini mei Jesu Cliristi : et per Jesum Christum fa- 
miiiaris raihi : qui Deus est benedictus in sascuta per 
Ghristum Jesum ; et per meam praedicationem. De 
boc, inquam, non mentior, quod Damasci, id est 
apud Damascum prcepositus iliius gentis, praepositus D 
dico Aret(B regis, id est sub Arcta rege, qui ibi im- 
peravit, hic praepositus, conductus prece et pretio 
Judaeormu, custodiebat civitatem Damascenorum, ut 
me comprehenderet, Paulus enim baptizatus ab Ana- 
nia, aliquandiu remoratus Damasci, aifirmabat ibi 
in Synagoga, quoniam hic est Christus (Act. ix, 
2^-24), etc. Qiio zelo commoti Judaei conTenemnt 
cum judice urbis, ut Paulus comprehenderetur, qui 
reus esset. Pra^positus volebat me comprehendere, 
et ego per fenestram in sporta demissus sum a fratri- 
bus per murum (domus enim in qua hospitabatur, 
haerebat muro), et sic e/fugi manus ejus praepositi 
{Act. IX, 25). Non efiugit ut reformidaret pati pro 
nomine Christi; sed ut impleretur quod vox divina 



INSTITUTORIS OPP. PARS H. f7t 

dixerat de eo : c Yas eleetionisest roihi 1st<^ ot p&i^ 
tet nomen meum coram regibus et filiis Israd (AcL 
IX, 45). V Ego enim ostendam illi quanta oporteai 
eum pro nomine nieo pati. 

CAPUT m 
c Si gloriari oportet (non expedit quidan), fe- 
I niam autem ad yisiones et revelationes Dominl. 
c Scio hominem in Christo ante annos quatnonlcH 
c cim, sive in corpore, sive extra eorpus, nesdo, 
c Deus scit, raptum hujusmodi usqne ad tertiam 
« coelum. Et scio hujusmodi hominem, sire in cor- 
c pore, sive extra corpus, nescio, Deas scit, qvo- 
I niam raptus est in paradisura, et audiTit arcam 
c verba quae non licet bomini loqui. Pro hujnsmodi 
c gloriabor : pro me autem nihil, nisi in infirmiu* 
c tibus meis. Nam et si voluero gloriari, non ero 
c insipiens. ^Yeritatera enim dicam. Parco autem, 
c ne quis me existimet supra id quod videi in nie, 
c aut audit aliquid ex me. Et ne raagnitudo reTeb- 
c tionum extollat me, datns est mihi stimolus car- 
c nis meae, angelus Satanse, qui me colapbliet 
c Propter quod ter Dominum rogavi ut diseederei t 
c me, et dixit mihi : Sufficit tibi gratia mea ; nani 
c virtus in infirmitate perficitur. Libenter igitnr 
c gloriabor in infirmitatibus meis, nt inhabitet io 
c me virtus Christi. Propter quod pbiceo mlhi io 
c infirmitatibus meis, in contumdiis, in neoessh 
c tatibus, in persecutionibus, in angustiis pro Chri- 
c sto. tium enim infirmor, tunc potens som. Fa- 
c ctus sum insipiens ; vos me eoegistis. Ego enim a 
c vobis debni commendari. Nihil enim minus fefi 
c ab his qui sunt supra modum apostoli. Tamets 
c nihil sum, signa tamen apostolatos mei facta sum 
c super vos in omni patientia, in siguis et prodi' 
c giis, et virtutibns. Quid est enira^uod minus lia- 
c buistis prae caeteris Ecdesiis, nisi quod ego ipsd 
c non grayavi vos? Donate mihi hanc liyariara. 
c Ecce tertio hoc paratus sum yenire ad yos : et non 
c ero gravis vobis. Non enim qusero quae vestn 
c sunt, sed vos. Nec enim debent illii parentibus 
f tbesaurizare, sed parentes llliis. Ego antem libeii- 
c tissime impendara, et superimpendar ego ipse pro 
c animabus vestris; licet, plus vosdiIigens,minvsdh 
c iigar. Sedesto. Ego vos non gravavi, sed cum essen 
c 197^^^^^"^« doiovoscoepi Nunquid, per aliqneB 
c eorum quos misi ad vos, curcumveni yos? Aogavi 
c Titum, et misi cum illo fratrem. Nunquid Titus 
c vos circumvenit? Nonne eodera spiriUi ambola- 
c vimus,nonne eisdem vestigiis? Olim putatis quod 
I excusemusnos apud vos? GoramDeo inGhrisio 
c loquimur. Omnia autem, charissimi, propter asdi- 
c ficationem vestram. Timeo enim ne forte, cun 

< venero, non quales toIo inveniam tos, et ego in- 
c yeniar a vobis, qualem non vuHls, ne forte con- 
c tentiones, aemulationes, animositates, dissensio- 

< nes, detractiones, susurrationes, infiationes, se- 
f ditiones, siut inter vos, ne itemm, cum Tenero, 
c humiiiet me Deus apud vos, et luge^m multos ex 

< his qui ante peccaverunt, et non egenmt pam • 



Digitized by 



Google 



«T3 EXPOSITIO m EPIST0LA3 PAULI. - LN EPIST. II AD COR. 174 

leoliain saper imiDnnditia ei forDicatioae, et im- A in quanta perfectione bic tertius ordo intuetur 

Deum, tam perfecte Paulus vidit et cqgnovit arcaua 



< podicitia quam gesserunt. i 

BXP081TIO. 

Gloriatus snm snperius de meis infirmitatibns. Si 
iterum gloriari aportet (sicut utique propter pseudo 
opportunum est. Interpositio)» si oportet, non expe- 
dii qmdem^ id est me in nuUo facit expeditum baec 
gloria. Si; inqnam, oportet, veniam ad tiiiones^ etc. ; 
aot jungitur ibi : Lioet quantum ad me non expe- 
diat, tamen Tcniam ad visiones et revelationes Do- 
msai, et in UHs gloriabor. Yisiones dicit et revela* 
tiones, quia quod vidit revelatum est ejus cogni^ 
tioni; sed quidam babuerunt visiones, ut Pbarao 
et Nabnchodonosory nec tamen visionum revelatio- 
nes. Nnnc de se loquendo per tertiam personam, 
yisiones enarrat, dicens : Scio hominem (me sciU- 
cet) positum in Christo, raptum^ etc. ; et bocfacturo 
est ante annos quatuordecim, uunc transactos. Quod 
tot annis reticuit, nondum aperiret, nisi contemptus 
sui ministeru eum vebementer urgeret. Raptum, 
sive in corpore nescio^ sive extra corpus raptum, 
nesciOf Deus scit, Si Paulus in corpore raptus est ad 
hanc visionem, corpus quidem localiter motum non 
est; sed anima, quae in came premitur, incarcerata 
mole camis, ita ut nibil sentiat, nisi prius aliquo 
sensu corporeo excitata , anima quidem bujus ila 
expedita fuit in tempore ejus revelationis ut nibU 
sentiret cameae moUs; ipsum autem cnrpus ila cre- 
ditur temperatum ut nuUo pondere sui agilitatem 



Dei. Vei aliter : Ut dicamus primum 19S ccelum 
eorporeas codi creaturas, solem, lunam, etc; se- 
cundum coelum, incorporeas, ut angclos; tertium 
coelum, divinam essentiam, ad ccgus Qognitionem 
raptus est Paulus. Scio etiam bominem bujusmodi, 
jtve in corpore sive extra corpus^ nescio, Deus scit ; 
hoc scio quoniam, id est quod, raptus est in paradi- 
tum^ id est in tam deliciosam quietem mentis ut 
nibU sentiret caroeae moUs. Paradisus enim dicitur 
hortus ddiciarum. Et bic bomo, ita raptus, audivit 
arcana verba quas non iicet homini toqui^ id estquae, 
juxta quod bomo est, nemo iutelligere sufficit. Dicit 
beatus Augustinus haec arcana essequod vidit.quo- 
uodo Trinitas in Unitate, Unitas esset in Trinitate. 
Et pro ejusmodi homine qui sic raptus audii-e nie- 
ruit gloriabor^ sed pro me, id est secundum vires 
meas nihil unquam gloriabor, uisi in meis in^rmi'- 
tatibus» Ideo dico gloriabor, Nam et si voluero glo^ 
rtan, sive in revdalionibus ilUs, sive in infirmita- 
tibus meis, non ero insipiens, Ideo quia veritalem 
in omnibus dicam; sed neque hoc adbuc sufficit, ut 
de omui veritate liceat gloriari, addendum est quia 
et veritatem dicam, et ad sedificationem Ecclesiae 
perboc profieiam. Quod idem in sequentibus ponit : 
Et Ucet ita possim gloriari, tamen parco^ id est parce 
de gloria refero, ne forte quis exuitimet me esse 
stipra id quod videt in me. Videt enim me boroinem 



animx perturbaret. Si vero extra corpus anima ^ miseriis pressum ; sed quia ex altera parte vidct 



quidem, Uberz poudere carnis, qno Deus voluit, 
potuit dud, sed sive alio ducta sit, sive ibidem 
aubsisterit, nibU impedit, quia postquam non sensit 
molem carnis ex voluntate Dei» videre potuit enm 
qnem in futuro videbit sicuti esL Hominem hujus- 
modi scio raptum usque ad tertium coelum^ id est 
iisque ad tertii ordinis visionem. Yisio coelum dici- 
tur, quia pluribus cdatur, paucis aperitur. Pri- 
mum ccelum, id est prima vjsio diciiur, qua Deus 
coqioraliier ostendit aliqua secreta; ut Gedeoni in 
sicco Tdlere et madida area (Jud. vi, 38), et Ma- 
cbabaeis qui viderunt ignitas acies in aere, prasfigu- 
rantes belium (// Mach.^ v, 2). Secundum coelum, 
id est secunda visio est quando, non per rem cor- 



per me fieri miracnla, putat de me supra humanita- 
tem quam videt in me, ut Uli qui voluerunt Uli 
construere aras (Act. xiv, 12). Vel existiroet de me 
snpra id quod auditex me,quero auditsitire, algere, 
caot^is miseriis subjacentem. Parco quidem glo- 
riari, et bene facio, quia tte magmtudo revdationum 
extollat me in superbiam, datus est mihi stimulus 
. camis mew^ sciUcet angelus, id est legatus Satantt, 
prindpis daemoniorum ; quem unmisit iti me cola- 
phiM^ id est at, si ex magnitudine reydationum 
erigere oervicem volo, colapbum incutiat tentatio; 
et dc quod Satanas inteUigit ad pcenam, disponit 
mihi Deos ad perfectionem. 
Quidam dicunt per stimulum carnis, quascunque 



poream, sed per unaginem aliquid ostenditur, ut D tentationes inteUigi; aiU solum tentationem Ubi- 



beaio Petro imagines omnium reptUium ostensae 
suot, qoando dictum est ei : c Macta et manduca 
(Aet. Xi 11); > quarum imaginum res ibi non 
erant. Tertium coelum, id est tertia visio didtur 
iUa, a duabus praediclis diversa, quando neque per 
lem, neque per imaginem rei ostenditur ; sed sicuti 
proprietas rei est, simplid veritate aperitur. Et 
boc lertio modo manifesta sunt Paulo arcana Dei, 
Don per rem, neque per imaginem. 

Vd aliter : Sicut Dionysius Areopagita novem or- 
dines angelorom in tres redigit, augdus, arcbange- 
los, virtutes dicens primum esse ordinem; princi- 
patos, poiestates, dominationes secundum ; tbronos, 
Cberubim et Seraphim, dicens ordincmcertium. Et 



dinis. Propter quod^ id esf qnia Satauas colapbizst 
me, rogavi Dominum ter (Qnitum pro uifiuito) id est 
multipUciter, ut bic angelus discederet a me; et Do- 
minus dixit mihi roganti : Quia ita tenUiis, Paule, 
boc est gratia tnea ; et haec gratia suficit tibi, id est 
est tibi sufficiens ad salulem; si enim baec gratia, 
scilicet custodia bumiUtatis , tibi deesset, omnis 
gratia tibi coUata irrita foret. Haec, inquam, gratia 
suflicit. Nam omnis virtus perficUur in infirmitate^ 
bene tolerata. Virtus enim quae babet infirmitatem 
contrariam, cum qua legitime certet ut postea coro- 
netur, perfecta est. Hucusque verba Domini, nunc 
PauU : Quia virtus perficilur in infirmitate, igitur 
libenier Simodo gloriabor in Jtifirtnitatibus meis^ ut 



Digitized by 



Google 



S75 S. BRtiNONlS GARTHUSIANORUM 

merito bene toleratae iiifirmitatis, inhabitet in me x 
virtus Chmti^ quam oportet ia infirmitate perfici. 
Propter quod^ quia per boc inhabitabit in me virtus 
Ghristi, amodo bene placeo mihi in infirmilatibus 
meiSy scilicet, in contumeliis^ quas yerbo et opere 
pro Christo gaudeo pati, et in ntecessitatibus Tictds 
et vestimenti, et in persecutionibus de loco ad locum 
fyjgatus, et in angustiis animi, his omnibus pro 
Cihristo toleratis. Ideo in infirmitatibus placeo mihi, 
quia^ cum infirmor in corpore, tunc merito, infir- 
mitate carnis, potens sum spirilu. Nunc multis modis 
gloriatus sum; et ita me couimendando factus i^um 
insipiens^ sicut ssepe dictum est, me exlollens, 
alium deprimens; sed vos coegistis me ad hanc insipieft- 
tiam. Vos utique me coegistis ut me commendaren. 
Nam ego debui commendari a vobis quod, quia non ^ 
fecistis, oportuit me facere. Utique commendari 
debuissem 199 ^ vobis, quia nihjil minus fecit per 
quod separatus sim ab his qui secundum tos sunt 
apostoli supra modum meum. Illi secundum vos 
supra me sunt; sed licet nibil sim reputatione 
vestra, tamen signa apostolatus mei facta sunt 
9uper VM, per quae revera apostolus esse cou- 
probor. 

Facta dico in onmi patientia apud vos habita , et 
t» sigms^ curaudo claudos, illuminando caecos ; et 
in prodigiiSf suscitahdomortuos; eiinvirtutibus ut 
in curationibus febrium et hujusmodi. Yel, in vir- 
tutibns, humihtate, sobrietate et caeteris. Yere ni- 
hil minus illis feci, quia quid est hoc quod habuistis p 
minus aeteris Ecclesiis^ per quod illae sintpraevobis, 
fitst hoc quod ego ipse qui debuissem, non gravavi 
vos, aliquid a vobis accipiendo ? Ironice : Domte 
mihi hanc injuriam^ quia injurius fui dum vobis 
indttlsi , in quo nemo alius suis indulsit Ecclesiis. 
Et sicat in praeterito non gravavi vos ; ita de csete- 
ro non ero gravis vobis, ego qui paratus sum ve- 
nire ad vos. Ecce hoc tertio apparatu ; ideo non ero 
gravis vobis ^ quia non quccro qute vestra sunt^ sed 
vos ipsos. Et juste vestra non requiro, ^tita /i/tt car- 
nales noti debent thesaurixare parentibus carnalibus, 
sed parentes fiUis. Licet filii spirituales hoc debeant 
parentibns spiritualibus , sed ego non solum quae 
spiritualis pater debet filiis; sed etiam omnem dul- 
oedinem carnalis patris exhibeo vobis. Non quasro D 
quae vestra sunt, sed ego libentissime impendam vo- 
bis et spiritualia : et si qua habuero carnalia quae 
Tditis; et tuper hoc eltamquod tmpendam, ipse ego 
Impendar pro animabus vestriSy id estparatus sum 
mori pro vobis salvandis,, Ueet ego plus diUgens 
V08, quia et spirituali.et carnali lege minus diligar 
a vobis. Licet plus diligens vos, muius diligar a vo- 
bis, tamen esto, id est concedatur istud ; non enim 
curo propter hoc insequi vos modo. 

Objicietis iterum mihi, quod callidene quid in 
propria persona a vobis acciperem me continui, ut 
per legatos meos callidius et amplius acciperem. 
Quod sic ait ' Ego, quidem non gravavi vos (sicut 
jrobatum^ esC) accipieiido quidquam a vobi$ in pro- 



INSTITUTORIS OPP. PARS H. «76 

pria persona ; sed dicetis hoc quod, eum estem «i» 
tus et cx astutia ipse nollem accipere, dolo m eeji, 
id est dolose decepivos,quod per me nolui, per alius 
a vobis extorquendo. 

Vel aliter ut tota littera dicat hoc solum ita : Ego 
quidem (sicut ostensum est) non gravavi vus; sed 
esto, idest istu<^concedetis quod negare nequitis, 
scilicet quod ego non gravavi vos in propria per- 
sona. Sed tamen objicietis istud quod, cumessem 
astutus, dolo vos cepi. Sic dictum est : Non utiquc 
decepi vos , quia, si hoc facerem , per aliquem eo- 
rum quos misi , vos deciperem , sed per nemineiB 
eorum decepi vos. Quod sic ait : Nunquid per ali- 
quem eorum quos misi ad vos , drcumvent votf Mi- 
nime. Circumveniret, si discipulis suis injungerfi 
ut commendando se, quaecunque possent sibi oM 
congregarent. Yere per neminem eorum qnosroisi, 
circumveni vos. Nam neque per Titum, neque per 
alium. Quia sic ait : Ego quidem ro^at^ 7t(vm, ot 
iret ad vos, et cnm iUo misi fratrem. Hic fratercr^ 
ditur fuisse Barnabas , qui frater et coadjulor erat 
prsedicationis.Paulo enim et Barnabae leguntur apo- 
sloli dedisse dextras societatis (Ga(. ii, 9). Ti- 
tum utique misi : sed , nunquid Titus circummil 
vos ? Minime. Nonne ego et Titus ambulavimui in 
verbo Domini eodem spiritu^ id est eadem voluntate, 
vel eodem Spiritu sancto repleti ? Et nonne ambub- 
vimus iisdem vestigiis^ id est iisdem operibus; quod 
id et non aliud quam ego Titus operatus est? Sicoi 
enim vestigia indicia sunt ambulationis, sic open 
voluntatis. Quod dico mc nihil accepisse a vobiset 
caetera praemissa o/tm, id est ex quo incospi ve 
conimendare, putatis quod per hanc commendatio- 
uem qiiasi rei in aliquo excusem nos indc apud tst, 
id est quod haec non loquamur secundum verilaieni, 
vel ad iustructionem vestri; sed ut sic teganios 
culpam nostram. 200 Scitote autem quodqui(|' 
quid loquimur, coram Deo^ id estquasi in prssenUa 
T>ei loquimur ; si enim ipse Deus adesset, nibil^' 
rum quae dico timore falsitatis mutare oporteret 
Loquimur coram Deo nos ppsiti in Christo; W^ 
mur haec non solum quia vera sunt; sed etiaffl 
propter vestram cedificationemf ut vos per bac aedi- 
ficati a pseudo non seducamini. charissimit ^^ 
haec omnia loquimur. Hic bene supplevit dlcen^ 
propter vestram iedificationem ^ quod supra dee- 
rat, ubi ait : Licel gloriari, veritatem cnim dicaffl- 
Ideo atitem aedificationi vestrse tam studiosc w- 
cumbo, ^tita timeo ne forte (quod facile conling«rt 
potest) inveniam vos non quales volo, id est incorre- 
ctos , cum venero ; et tunc ego inveniar a vobis ^««' 
lem me invenire non vultis , id est ex districtiooc 
justilis culpas vestras punientem. Haec doo sci - 
cet, ne iuveniam vos non quaies volo, primtim «^' 
sequitur ; deinde illud , ne inveniar a vobis q«a»^ 
non vultis, dicens : Yidete ne inveniam vos qf * ** 
non volo, scilicet ne forte (ad quas leviter decli»ar 
tis) sint inter vos contentiones , quod de benig"' 
baptizanlium litigabant vicissim. Ne cliam sin» ^^^' 



Digitized by 



Google 



«77 EXPOSITIO IM EPISTOLAS PAULL — M eMST. U AD GOR. 978 

laitoiuKi« id esl invidi» (qood alter alleri inYidet)^ A c ro, fratres , gaudete. Perfecti estote. Exliorlanii- 

« ni, idipsum sapite. Pacem habete,et Deuspads 



de merilo baptizatoris; nevesint inter vos ammon" 

tate$ , quod alter alterum cogebat agere causam 

coram infidelibus judicibus ; neve ideo sint dtMen- 

$ione9 ; propterea enim discordia erat inter eos et 

odium ; neve sint detraciione$ , quod l>ona proximi 

qus suai detraliendOy mala quae non sunt impona- 

tia; DCTe slntfimifraitoiies, id est occultae proximo- 

rum depraTaliones; neve sinl infaiionee^ id est ne 

hic qui oeuluB est in Ecciesia, spernat eum qui pes 

est, ne forle pro hac inflatione sint inter vos iedi^ 

tjoaes, ui alter alterum verberibus pnesumat aflli- 

gere. Gavele h»c non sint inter vos; ne iterum cum 

renero, Iterum Attmt/te(, id est afiligal me Deus 

apud V09 , si incorrectos invenero. Quando prima 



c et dilectionis erit vobiscum. Saiutate invicem in 
c oscnio sancto. Salutant vos omnes sancti Gratia 
t Domini nostri Jesu Ghristi, et charitas Dei , et 
c communicatio sancti Spiritus sit cum omnibus 
c vobis Amai. i 

BXPOSITIO. 

Ostendlt quid intelligerei, dicens : non quale$ voio. 
Nuttc ostendit quod dicebat : /n«efitar a voint quor 
tem non vuUis. Littera uroen ibi lungitnr. Ne eum 
veneroy etc. Dicerent iiii : Tu ne ventnrus es? Ecce^ ait 
Paulus, tertio^ hoc apparatu non dico veniam ; sed 
jam vento ad vos, Neccum venero, patiar vos; sed 
etabii^ id est stare oportel»t, omne verbum^ sen 



vice veiiit : omnesque infideles reperit ; humilia- ^ eorum qui accusant, seu qui defendunt Stare ver 

tus quidem est apud eos , et afilictus diversis vexa- 

UouibuB ; sed nune deterius humiliabitur, si quos 

fiieles fecit, apostatantes adhuc repererit. Humi- 

liet me Deus, et lugedm multos: si enim tres sunt, 

multi videntur. Multos dico, ex his qui anie prius 

missam £pistolam peccdverunt; ei admoniti per 

Epistolam, non egerunt pemitentiam de praedictis 

malis. Etiam super, id est de immunditia^ cum om- 

ne carnis peccatum immunditia dici possit; iliud 

libidinis, quod est contra naturam, antonomastice 

vucat immunditiam. Nec de fomicatione , nec impu- 

diciiia, quam gesserunt^ id est quam in gestu, et 

assiduo usu habuerunt, pceniteutiam egerunt.' For- 



bum dicitur, cum verum esse probatnr. Stabit dioo, 
tn ore duorum vel Irtum, nec quarumlibet persona- 
rum, sed testiumy id est eorum qui idoiiei sunt ad 
lestificandum. Dicereut illi : Minitaris te venturum, 
sed cum veneris, quid facies ? Gontra hocPauius : 
Yeniam utique el non parcam, ^«ta preedixi vobis^ 
cnm essem prassens^ me non parciturum ulterius, 
el idem nunc absens prcsdico per £pistolam, ut 
pressensy id est tanta virlute quanta praesens vobis- 
cum agebam. Praedico, inquam, his qui ante prins 
missam Epistolam peccaverunt^ nec adhuc correcli 
sunt, et caeteris omnibus quicunque in peccatum ia- 
buntur, hoc utique prsedico quoniam^ id est quod 



Dicaiionem vocat non iege conjugaii tangere mulie- q si venero iterum (bicut dispono) non parcam itenim, 

sicut prius peperci, cum ex ignorantia peccavisse- 
tis. Dicerent iterum illi: Qnidquid modo minetur, 
tamen, cum venerit, leviter poterit placari. Ad hoc 
Paulus: Quod non parcam, satis non creditis; sed 
an quamtis vos ea^pertmonlttm ejus Chrisii, id est ut 
ideo maneatis incorrecti, ut polentiam ultionis 
Ghristi experiamini, ^t Ghristus lo^titlttr in me ? 
Nonenim hsec quae loquor a me sunt, sed a Ghristo. 
Saiubrius est, ut vos oorrigatis quam, dedignantes 
corrigi, validam manum Domini experiamini. Qui 
Ghristus non infirmaiur inter vo<, id est non infir- 
mus apparuit vobis, non operando miracula; sed 
potens est in vobis^ id est potentia ejus manifestata 
est vobis per miracula quae Christus operatus est 



rem. impudicitiam vocat unpudicnm habitum. Gum 
nxoreenim qui se intempeicanter luibet, impudicus 

GAPUT XIU. 
c Ecce tertio hoc venio ad vos, et c in ore duo- 
c rum vellrium testinm stabitoinneverbum(Detii. 
( XIX, 15). > Praedixi enim et praedico, ut praesens 
( vobis, et nunc absens,his qui ante peccaverunt et 
« caeteris omnibus, quoniam si venero iterum, non 
< parcam. Aii experinientum quaeritis ejus, qui in 
f me loquitur Ghristns ? Qui in vobis non infir- 
( matur, sed potens est in vobis. Nam etsi cruci- 
I lixus esl ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei. 
c Nam et nos infirmi sumus in illo, sed vivemus 



« cam eo ex virtule Dei in vobis. Yosmetipsos ten- 1> per nos in medio vestri. Vere Ghristus potens est. 



I tate si estis in fide ; ipsi vos probate. An non co- 

< gnoscitis vosmetipsos quia Gliristus Jesus in vo- 

< bis est? Nisi forte reprobi estis. Speroautem quod 
c cognoscitis quia nos non sumus rpprobi. Oramus 
( autem Deum ut nihii mali faciatis ; non ut nos 

< probati parcamus, sed ut vos quod boiium est, fa- 

< ciatis. Nos autem ut reprobi simus. Non enim 
« possumus aliquid adversus veritatem, sed pro ve- 
( ritate. Gaudemus enim quoniam nos infinni su- 

< mns, vos autem potentes estis. Hoc ei oramus 

< vestftim consnmmationem. Ideo enim haec absens 
( scribo ut nou praesens durius SOl H^f^ secun- 

< dum potestatem , quam Dominus dedit mihi in 

< «dificalionem, et non in destructionem. De caete 



Nam et si objicitis mihi eum in cruce damnatum, 
impotentem apparuisse, fateor quidem cruciftxusest^ 
sed ex infirmiiate, id est secundum infirmitatem 
mortalitatis et passibilitatis quam in came nostra 
assumpsit; sed iicetiu crucifixus sit, fomen vivtt, 
id est potentiaiiter agit ex viriute Dei^ id est secun- 
dum deitatem , cujus virtus ab eo non recessit, et 
in quo omnisdivinitas corporaliter habitavit. 

Yere Ghristus vivit ex virtutc Dei ; nam nos ionge 
inferiores illo vivemus ex virtute Dei. Qiiod sic ait. 
Nos quidem infirmi sumus in t//o, id est in simili- 
tndine iliius, ut quemadmodum ille pro nobis, sic 
et nos pro eo patiamur. Sic quidem infirmi snmus ; 
sed «tvemiM, id esl potentialiteE agemus in vobis «c 



Digitized by 



Google 



§79 8. BRUNOmS CiUtTmjSUIIfORUM INSTITVTOniS (R>P. PARS II ttO 

«trM»/M M fcr TirtvMm D^, 4|Bam habenias fa^ M temu.fmiA h^bfsM» «ofiscienUaaa, et ideo jadh 



miKffrem in e», ^oet Gbrislo. Ne aviem nos vi 
T<nie» «91 vifMle Ihi dislFkCiu» agamin^ rn ▼obis.. 
iemMt tfommHpBQt, id est snlHilr condidsratkme ki-* 
testtgate vos. Tentate dico, d aihtu e$ti$ i» ^d$ 
quam aocepistia por me. Si eaim in meritis biq^Mi-* 
tium confidunt, si vetera reducant,in fidierftoo ront« 
quiagratise Dei detrahanCv Tenfate si estis in fide; ct 
70S in fide invenii ipsr prohstle ve^y Id e$t hotiid of^ 
rilms^rohabiles lacti, fidenl vestrai» dedorace.^ Qiiod 
si in fide non eslisy vos soM damnamiikir NiM a me 
rOquiril^f ^<|uia ffji wm i€^Aa%6itH totfMt iptes io eo 
qwBd Qhrrstm Jesus, idest fides Christi Hf^ M«o* 
bw poaila esl per ministeriiim meum, nitf forte^qnod 
lovitep e^polesty vos eiH teprobi^ id eat a I>eo re* 



eiiinr iMstrum non ftMntiidames^ No» aolara pude- 
mits, sed etimn oramMs hoc, ut vros poleates »tis, 
seiiieei aetfram conettmmationetn^ id est justitix 
vestr» perfectionem. Et tdeo qaia gamieraas et on- 
mwahoe, ego abeene seribo hcsc nobie; proptera ii 
cam ftiero pressene non agam dnri$t$^ eeenndfM p9- 
festoiem aposiolatim mei. Nec atii|cie si ex petestaie 
agerem^ grave yoliis esse deberet, quia^Atfiur potesUh 
lem dedU miHa Dominue iwmdificQiionem vestnun, <i 
nem i» destmetianem. 

Postqvaub de his qnas feeefant satis eos corripQh, 
tradsit ut ia his quae de ftituro restabant corripbt 
IRos, Acens : hi hls praemissis sic vos bal)ete ot do- 
tbotldecmero, id eat iniotaro, fratm^ <^aiu/e(e,id 



probali, dum vos indigaos ethlbuistis samraento* ^ est aic agite at de opere vestro gaadiiim aemper n- 



raih fidei. Dicerent iHi : Nee mirum si vos reprobi, 
eom ipse reprobas sis. Ad hoc 20S PauiMi^ Quid- 
qiti4 vos epponalis; tamen epete qood bene eofM^ 
Mtlis hoc de nobis^ntfii nee tn mMo eumue reprobi ; 
et licet in naUo reprobi, sed ia omoibue inveuia-» 
mttr probaii, tamen nolumu» vos esse malos, ut 
quidam pRdati , qni ut videatur probitas eorom eier^ 
cende praeiationem saam, gaad<mt culpis sabdito* 
raro. Nob autera non sic, sed oramus Deum ut vos 
mhU mali faeiaHs; el nofi oramos-hoc «f nos appa-' 
fiemnue probati. Si es aaetoriiate prslationis vio- 
^icarel oulpam siri)diti» tunc probatus appareret, 
lioa iton orama», sed u$ vot fadatis quod bonum 



Speeietis, et ut veregaudeatis; perfecti eetou^ etvos 
perffecti exhartamini imperiectos ad perfectiooeiB. 
Tos vero ilbperfecti idem sapite eum perfectis eibor- 
tanftibtis vos, et habete paeem cum illis, id est oe 
abutamini correctione eorum ; sed cam omni no- 
destill amplectimini jassa eoram, qaia si idem sapj- 
tis et pacem habetis, sie erit vobiscum Deus pads, 
qui discordes abjicit, concordes eligtt Et idem I^eos 
dilectionis erit vobiscum, qaia non dulBcit pacnB 
habere, nisi secandam Deum sequatur diligere. E( 
at pax et dilectio Dei sit vobiscam, salutau Tosti' 
ificem in oseulo^ id est alter oscfuletur altehini, no^ 
tiflcata omni contentione inter vos. In oscolo dico 



aetf noi vero nlhil digaara altione inveniofites ia vo« q noli qaod ore tantum fiat, et non corde, sed in 08cti)« 

eaneto, quod nulla ira scintilla in ocealto cordisb- 
teat. Et sic debetis vos invioem salutare, qaia tdi 
tant vos omnes sancti^ commendantes vobis diledii' 
nem cxemplo sui. Salutatio propria Pauli sequitor. 
Gratia Domini nostri Jesu Christi^ id est Doioioas 
aoster Jesus Christusdans gratiam, qua peccitidi- 
mittit. Et charitas Dei, id est Deus PsiteTCe}asciai 
ritas pro salute homiaum, Filiam voluit isrtrDari. 
Et cammumcatio san%ti Spiritus. id est Spiritus 
communiter procedens a Patre et Filio« Yet comiDth 
nicatio sancti Spiritus, idest Spiritus sanciascois- 
muaicans vobis gratias suas, stt eiim omnilnu «o^t'i 
ameii, et ai ita fiat vos iaborale^ et Deas eoncedat. 



bia ai sfiitttey id est appareamas, reprobi* Tunc prae- 
lat«B wm est quidem, sed apparet reprolms, quando 
Ron hivenii in qoo exerceat potestatem oommissi ja- 
dieii. Ueram sunt qaidam pmlati, qui licet subditi 
eorom boni idnl, vexani tamen eos ex imperio sus- 
ceplsB poteslatis. Conlra hos Paulus t ideo oramus 
m non simos reprobi, vobis facienlibus qued benura 
esty quia nos nan poseumue aliquid adwrsue verita^ 
tem^ id esly ubi vera jastitia est, eam impugnare non 
licet ; seilpossumus pro veritate tuenda, si quis eam 
male vel agendo vel ^icendo impagnat. Ideo oramus 
«t vos faciatis quod bonum est, quia gaudemus 
quando nos tn/irmi ncmus, et potestas nostra locum 
non habet perieclis omnibus. Voi anfem estis po^ 



203AR6UMENTUM IN EPiSTOLAM AD CALATAS. 

6alats sunt Graeci. Hi verbum veritatis primum ab apostolo acceperunt; sed post discessum ejus tentati 
sutit a hWs apostolis, ut ifi legem etcircumcisiouemverterentur. iios Apostolus revocat ad fideni ventatis, 
seribeAs «is ri) Epheso. 



PROLOGUS BEATI BRUNONIS IN EAMDEM. 

Gaiatia locul quidem est in Graecia, et in es Pau- D reverso, pseudodoctores (quonim labor ent P^^ 
liis ptr aliquod tempas conversatus fuerat, prsdi- qai Ecciesiam Christi) introiemnl ad ^ ^^ 
tMi Galatis verhum Dei, quos etiam in flde funda- destrueodo quod Paaius religiose sediflcft^*!'^'' 
vorat. Bt quandia Paalus apad ees remoratus est, ceotes Patilo uoo esse credendura, neqiie dfictnni''^ 
•soiii hoBHle be hab«er«ni in fioe; sed Paido inde «tas tenendam, quia nec cum Cbristo coDTemi<t 



Digitizedby 



Google 



981 eipositio m^ £PismAS paoll --- in ehst* ad oal. tst 

faerat in lerris, aec ab eo edodus yt\ eleetus, iiee A docuit secundum infirmitatem carnalis inteliectus; 



salleDi a Peiro, vel ab his qui cum Christo conver- 

sati fuerant erat instructus. Hi etiam pseudo fpratiae 

I>ei plurimum derogahant» dicentes eam non su($- 

cere ad salutem nisi circumdsio^ et caetera veteris 

legis tenerentur. In quo Paulum male docuisse ar- 

gaehant, cum legem destrueret quam (sicut omui- 

bus BOtiioi est) Deus per Moysen dederat ; quam ipse 

Chrjstus, dum inter homines conversabatur, obser- 

vavtrat, eihoc dicentes apudeos qui simplices erant, 

tkkbantur inducere cpngruas rationes. Qnibus fal- 

Uciis jam adeo fuerant seducti quod, nisi sollicitudo 

Paulj ciu> per hanc Epistolam occurreret, jam sedis- 

ponebant ad circumcidendum et ad caBtera legalia. 

In hac autem Epistola Panlus agit de commendatione 



adhuc enim carnales erant, nec roysteria divinitatis 
capere poterant,. quia lieet accepissent Spiritum, 
nondum tamen datus erat, nisi tantum ad remissio- 
nem. Quod idem Jesus plane innuit, ubi ait - « Multa 
habeo vobis dicere , sed non potestis portare mvdo. 
Cum autem venerit Spiritus {Joan. xvi, 13), > etc., 
iilos, inquam, adhuc mortaiis quasi carnales docuit, 
sed Paulus jam factus immortalis, jam sedens in 
dextera Patris, jam dato Spiritu sancto eiegit, vo- 
cavit et docuit, et sic apparet quod, in quo Paulus 
videbatur inferior, longe caeteris est gloriosior. Ye- 
terem legem sic improbat, ostendens eam datam ut 
esset in tempore, et veniente gralia statim finem Ita* 
beret, velutumbra, veniente corpore; qnae lex, quau* 



perion» suae, quam pseudo deprimebant. Agitetiam B ^i^ duravit, nihil aliud quam grave jugum et onus 



de destructione veteris legis, non quod improbet 
eam, eo quod tenenda fuit. Agit etiam de commen- 
datione fpratiae Christi. Haec tria sunt hic materia : 
Se in hunc modum eommendat quod, cum illi obji- 
eiant ei se non vidisse Christum , nec ab eo electum 
vel instnictum probat quod longe dignius aiiis apo- 
itolis dectus sit a Christo etedoctus; ilios enim» 
dum mortaiis iuter mortales conversaretur, elegit et 



importabile et inntile fuit, quia neminem justificare 
potnit. Destructa lege gratiam Christi commendat, 
ut eam quae sola sufficit ad salutem, et sine qua nec 
ante datam gratiam nec post, aliquis potuit salvari. 
De his omnibus sic agit, ea intentione ut Galatas 
volentes judaizare retrahat ne faciant, nec ultra 
pseudomagistros audiant. 



EPISTOLA. AD GALAtAS. 



204 GAPUT PRIMUM. G 

f Paulus apostolus non ab hominibus, neque per 
homii^, sed per Jesum Christum, et Deum Pa- 
Irem, qni susdtavit eum a mortuis, et qui mecum 
sunt omnes fratres, Ecclesiis Galatiae, gratia vo- 
bis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu 
Christo, qui dedit semetipsum pro peccatis no- 
stris^ ttt eriperet nos de praesentt saecuLo nequam» 
secundum voluntatem Dei et Pata^is nostri. cui est 
gloria in saecula saeculorum. Amen. Miror quod sic 
Um cito transferimini ab eo qui vos vocavit iu 
graliam Ghristi in aliud Evangelium, quod non est . 
aliud, nisi sunt aliqui qui vos conturbant, et vo- 
lant convertere Evangelium Christi. Sed licet uos, 
aat angelus de coelo evangelizet vobis praeter- 
quam quod evaogelizavimas vobis, anathema sit. D 
Sicut prasdiximus, et nunc iterum dico : Si quis 
▼oUs evangelizaverit prieter id quod accepistis, 
anathema sit. Modo enim bominibus suadeo, an 
Deo?an quaero hominibus plaoere? Si adhuc homi- 
nibusplacerem, Christi servus non essem. Notum 
enim vobisfacio, fratres, Evangelium, quod evan- 
gdizatum est a me, quia non est secundum homi- 
hem. Nequeenim ego ab homine accepi iilud, ne- 
que didici, sed per revelationem Jesu Christi. 
Attdisti^ enim conversationem meam aliquando in 
Jndaisrao : quoniam supra modum persequebar 
Ecclesiam Dei,etexpugnabamilIam,etproflciebam 
tai Ittdaismo supra muttos coaetaneos meos in ge- 
nete meo, abundantius aemulator existens pater- 



c narom mearum traditionum. Cum autem placuit 
f ei qui me segregavit.ex utero matris meae, et vo- 
f cavit per gratiam snam, ut revelaret Filium suum 

< in me, ut evangelizarem illum in gentibus, conti- 

< nuo non acxiuievi cami et sanguini. Neque veni 
f Hierosolymam ad antecessores meos apostolos, sed 
f abii in Arabiam, et iterum reversus sum Dama- 
.1 scum. Deinde post annos tres veni Hierosoly- 

< mam videre Petrum, el mansi apud eum diebus 
i quindecim. Alium autem apostolorum vidi nemi- 
f nem, nisi Jacobum fratrem Domini. Quae autem 
t scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. 
f Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae. Eram au- 
t lem ignotus fade Ecclesiis Judaeae, quae erant in 

< Christo. Tantum autem auditum habebant, quo- 
f niam qui persequebatur nosaliquando, nuoc evan- 

< gelizat fidem, quam aliquando expugnabat; et in 

< me clarificabant [glorificabant] Deum. > 

EXPOSITIO. 

PaulWy etc. In hoc principio haec tria, circa quae 
maxime versatur, scilicet commendationem sui, im- 
probatioiiem legis, approbationem gratiae breviter 
coUigit, dicens : Paului apottolus nomensuum (quod 
in omni Ecclesia notum fuerat) ad auctoriutem po- 
nii. PmUuif inquam, apostolus^ non ab hotninibus^ 
eltgentibusenm, ne^ue per homiuem, consecrantem 
eum, ut illi objiciunt per Ananiam. Ideo ait, non ab 
hominibus neqne per hominem. Quidam enim non 
ab hominibus, sed a Deo electi; per hominem tamen 
sunt consecrati^ et e converso. Vel iu : Paulus apo- 



Digitized by 



Google 



283 ft. BRUTS0N1S GARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 2U 

stolas nou ab hominibus eltgentlbus, vel consecran- A a vobis. Miror, inquam, de boc quod tnmfewm, 
libus eum, neque per hominem, id est non per Ut gravius eos deprimat, sic ait. 



Christum mortalem, et in humanitate viventem, sed 
per Jesum Christwn suscitatum. De eo quod sequi- 
lur, iuscUavit, convenienter accipimus suscitatum. 
Dicerent ilii : Etiam si Ghristus legem destruat, 
nott credimus, quia dissentit a E^o, qui legem de- 
dit. Ideo subdit Apostolos per Ghristum suscitalum, 
et per Deum Patrern, qui suscitavit eum a mortuis ; 
quem fnistra mori veilet, si alio modo per legem ju- 
stificare posset hominem; sed quia legem irritam 
vidit, legem excluslt, ut per gi^atiam Ghristi perllce- 
ret in quo lex deficiebat. Paulus, inquam, et omnes 
fratres qui mecum sflinl, scribimus Ecclesiis Gaiatim. 
Ideo fratres sibiin salulationejungit, quia objicie- 



TransferuDlQr 

enim insensibilia , ut lapides , ducuntur irrationalia. 
Aguutur ratione homines ; sed islos judicat inseiui- 
biles. Unde in seqttenti vocat eos insensalos. Minr 
quod transferimini ab eo , scilicelDeOy ifui Densw- 
cavit vos non merlto legis , sed per gratiam. VocaTii 
dico et interius aspirando, et praedicatores adiiiba 
do in gratiam Ghrisli , id est ad hoc ul esselis par- 
licipes gratiae Ghristi. Transferiniini dico tn oiiii 
Evangelium. Secundum illos , veterem legein Tocal 
Evangelium ; quod tamen Evangelium non est e&u 
^ nostro , nisi sunt illi aliqui ^ict voa conturbant, y 
est psendo , qui velerem legem camaliterdoeenitt, 
dissentire faciunt ab Evangelio Cfarisli; coin4|w 



bant pseudoPauIum^OS^o^un^ essein destruclione ^ idem est intdlectum spirilualiter. Cmumfbeni, dk- 



legis, quam Petrus et alii in suis paterentur Eccle- 
siis. Ubi ait se non ab homine, scd a Ghristo susci* 
tato, et a Deo Patre factum apostolum, satis in hoc 
se commendavit. \obis^ o Galatas, sit gratia^ id est 
his qui peccaverunt, sit secunda remissio. His qui in 
justitia permanserunt, sit perscverantia gratiae. Sil 
etiam vobis pax^ id est tranquillitas animi, a Deo 
Patre nostroet Domino Jesu Christo^ qui alerqueet 
potest el vult. 

Modocomroendabit gratiam Ghristi per oppositnm 
improbando legem dicens : Qui Ghristus dedit se- 
metipsum non aliud sacrificium» quia nihH praeter 
eum sufDceret. Semelipsum dico , qui tantus erat. 



tum est a similiciidlne lurfoatae aquae , in qoa nifail 
clare discemi potest. Ita isti iDteneclura Gaiatan 
lurbaverant , quod jam malum a bono non discer- 
nebant. Gonlurbant vos, et volunt convertere Em- 
gelium Christi. 

Convertere dictum est, a^imilitudine alicajosittr 
agentis, qui ab obstante sibi relro, convertitnr; sic 
elisti Galatae, accepta fide Ghristi per EvangellDfl 
Pauli, jam bene directi fueranl in semiu boni ope- 
ris, a quo volebant eos convertere illl pseudo. Obi 
ait volunt , innuit Galatas nondum opere cooseDSS- 
se illis , licet assensu. Illi volunl convertere , ted ^ 
eet nos , id est ego vel ipse Petrus , aut angelw bi- 



Semet, ad discretionem, ipsum ait ad magnitudinem. ^ lignus veniens de cwlo , Id est in splehdida fignnnt 

I^Ailif OAimAtinDtiaM «••a m%^M»^mfSm ««»•#•.•• ^AlArft«lS« • /wiiM ^ # :i:..> J^^^ ^^^^i* C: ^^i^^ «^.^^.^.And Atk tMf» 



Dedil semetipsum pro peccatis nostris delendis ; quae 
sl lex destruere posset, monstrum putaretur, quia 
jam Pater superflue in moriem traderet Filium.^Nec 
ul peccata praeccdenlia solummodo toUeret, mori 
voluiti, sed ut , destructis peccatis , eriperet nos db 
prmsenti seeculo , in quo vidit neminem posse morarl 
sinepeccato. In quo notatnr maxima virtus Ghristi, 
qui in fomace peccatorum nos liberat ab incendio 
peccati \eriperet de prmsenti smculo nequam , id esl 
de conformitate praesentis mundi, qui nou aliicit, 
el lanto plus capit , quanto aeterna minus videntur]. 
Eriperet, dico, quasi vi conversationis bonae de 
saeculo, sed nequam/id est secundum nequitiampec- 
cali , Ghrlslus a saeculo suos eripit. Quod Ghristus 



facilius suadere possit. Si enim emergens de teiK- 
bris Inferni torvum et informem sese ingi^reti' 
decipiendum, non tam idoneus essel. Vel, angehs 
bonus venlens de coelo, sl evangelizet presterfu»^ 
id est praeter hoc quod evangeHzavimus vobisy sive 
sit apostoltts seu angelus , illum non solum audeo 
separare a corpore Ghrlsti, sed etiam sitesMikemd 
ttt ipse separatus sit separatio illonim. ffic callide 
respondet lllis , qui objiciebant illi , S06 ^^ '"' 
daicos ritus non pateretur in Ecclesiis suis, ^ 
intelligentes Petmm Ideo patl, non quod fllad ^PP'^ 
baret, sed ne radiutem fidei eoram potiusliisco"' 
cessionibus nutrlendam, quam nimia aspenttt^ 
destraendam terreret. Hoc aulem solis paliel»tHf 



inmortemsededit, hocfacturaestseetim/iimvo/iiitto- Judaeis: sed Paulus qui gentibus praedical)at, d<« 

habebat eis Indulgere in his in quibns nunqru» 
fuerant. Quod etlam postmodum, at fldes Ciinsti 
solida esset, difliciliorl labore destraere oportertt 
Et quia nec angelum , nec apostolum pateremuf 
aliud vobis praedicantem , igitur si quis pseudo evan- 
gelizaverll vobis praeter id qnod acccpistis a • 
anathema sit. Et hoc nunc iteram dico dt pseuo^» 
sicut modo praedixi de nobis et de angelo. ^^^ ' 
Praedixl vobis cum apudvosessem, me omnesfs&^ 
excommunicaturara ; sic eliam nune iterui» <w». 
quis vobis evangelizaverit , prmter id quod *^^' 
anathema sit. Dico anathema at<, el hoc ei «^ 
praemissa, zelumGhrisli habensdico, «"^ *"***][ 
9uadeo homimbus, id est an secundum ▼oIudU 



tem Dei et Patris nostri, qui qula legem Inulilem 
vidil , ul nos salvarel, ex pietate Filium in mortem 
tradidit. El quia Ghristus dederit se pro peccatis 
nostrls in mortem per voluntatem Dei , scitote ex 
eo', quia cict Ghristo cum Deo est gloria de rerais- 
sione peccatorum , non legi in haec praeseutia smcu > 
la : et permanebit in saecula horum sofculorum con- 
sectttiva. Amen^ id est vere ita est^ quod Ghristo glo- 
ria, non legi. Amen quandoque alBrmativum, 
quandoque optativum est. Et*quia Ghrlstus dedit se 
pro peccatis nostris secundum voluntatem Dei , et 
legem evacuavll, mtror ergo quod aic, Id esl lam 
vehementer omnlbus mandatis meis derelictis; el 
lam eito : param enim est temporis ex quo discesai 



Digitized by 



Google 



E1P061TK) IK £P1ST0LAS PAULI. - IN EPIST. AD GAL. 



m 



mioimi suasibiUter loqtior : an suadeo Deo , id est A ita persequerer Ecclesiam Christl, apparet quod aiite 



HllomiiiDei? Quasidiceret : Ideo dico , anathema 

^i^, etc., qula oiim quidem ante fidem suadebam 

■Bomiiiibus, praBdicans legem ; sed modo in flde sua- 

lieo gloriam I>ei; ideo non jam suadeo hominibus, 

Ifuia noD quaero placere illis. An euim quairo amp/itcs 

^£€Kere komimbus ? Si legem praedicaret , quam ho- 

mo TirtoCe sua poterat operari , tunc phiceret homi- 

nilms : sed nolo placere, quia si adhuc placerem ko- 

mini^iu, praedicaudo legem, jam non essem servus 

dArisli . dum quod attribuerem legi, detraherem 

^raliap Christi. Vel ita : An modo suadeo hominibus^ 

4tm Deo T Si legem praedicaret, hominibus suaderet ; 

qoae enim lex praecipit, homo satis potest operari , 

ui abscindere pelliculam , immolare pecudem et hu- 



couversionemETangelium non didici. 

Subdit quod post subditionem non didicerlt. Ego 
ita persequebar Ecclesiam Christi; sed cum placuit 
ei, ex gratia, non ex merito, ei dico qui quam 
potentialiter me segregavit de utero matris mem^ de 
quo nunquam exirem, nisi misericordia ejus extra- 
heret me, tam misericorditer vocavit me per gratiam 
suam ad fidem. Yel ita : Qui me segregavit de matre 
mea, id est a Synagoga, in qua puer nutritus et 
doctus fueram, nec de sinu vel gremlo, sed de ipso 
utero Synagogae. Pharisaeus enim eram inter prin- 
cipes legis, et me inde segregatum vocavit ad fidem 
per gratiam suam, non quia zelum legis habueram. 
Yocavit, inquam, ut revelaret in me Filium suum. 



lusmodi. Quod sl per haec salvum diceret hominem, B Si quis enim vocationem mei considerat, intelUget 

omnem salutem ex Christo, nuilam ex lege , quae 
mihi non profuit. Nec ideo solum vocavit ut in 
sinililudine mei revelaret gratiam suam, sed ad hoc 
etiam ut evangelizarem Hlum in gentit^us^ et notam 
facerem misericordiam Dei. Cum ita Deo de me 
placuit, continuo non acquievi cami et sanguini^ id 
est Judaeis male suadentibus mihi, qui nihil aliud 
suntquam caro voluptuosa. Et sanguls, id est anima 
non secnndum rationem, sed secundum quod per 
motum sanguinis turpia cupit. Neque continuo veni 
Hierosolymam ad apostolos antecessores meos^ quia 
me In flde antecesserant, ut docerer ab illis, sed 
continuo a6tt in Arabiam, Haec Arabia est in qua 



Deo deiraheret salutem hominis, etascriberet ho- 
mini. Caetera non mutantur. 

Ad illad quod superius dixit, non ab hominibus ^ 

n^que per hominem , hic respondere incipit. Littera 

tamenpropejungitur : ideo homlnibus placere non 

quaero, sed Christo , quia Evangelium meum non 

est secondum homlnem, sed a Deo. Ei ideo facio 

Tobis nolum , fratres , Evangelium : non illud vetus, 

sed quod evangelizatum est a me ; hoc de eo facio 

Tobls DOtttiii, quod non est mihi traditum secundum 

hominem. Et hoc probat : Yere non secundum ho- 

minem, ^t neque accepi t7/fe(<Evangeiium ab homine^ 

eoDsecranle me in hoc ministeriom, neque didici 



iUod ab horaine. Posset consecrari a Deo , et tamen c ^'^ '"''"' ^"'*' ^'''^ iEgyptum in deserlo. Et iterum 

ab Arabia reversus sum Damascum, Deinde post 



postea discere praecepta illa ab 'homine. Non accepi 
abliomitfe, nec didici, sed per revelationem Jesu 
Christi , id est per Jesum Christum aperte revelan- 
tem mibiy nqn per parabolas loquentem , sicut alios 
apostolosdocoit, dum in carne esset adbuc morta- 
lis , et iili intellectu Inflrmiores : vere non didici 
illud ab homlBe , quia nec ante conversionem , nec 
post converslonem. Ante conversionem prius osten- 
dit , dicens : Audistis conversationem meam aliquan- 
do^ id est tempore infidclitatis habitam in Judalsmo; 
boc aodistis quoniam , id est quod persequebar Ec- 
ctesiam Dei supra modum persecutorum : nemo enim 
tam violens erat in servos Dei. Persequebar dico et 
expugnabam Ulam secundum qoosdam multos eniro 



annos tres veni Hierosolymam^ non ut quasi minus 
sapiens interrogarem, sed solummodo videre Petrum. 
Et mansi apud eum diebus quindecim, et tam brevi 
spatio, sl Indigere, non satis possem doceri. Petrum 
ibl vidi ; sed alium apostolorum neminem illo tempore 
vidi, nisi Jacobum fratrem Dominif qui episcopus 
erat Hierosolymis. Et sic apparet quod post con« 
versionem nihil didici ; qute autem scribo vobis^ 
scilicet quod nec ante, nec post didicerim, credite 
quia In his non mentior, Ecce enim loquor haec coram 
Deo. Quod si Deus praesens adesset, nihil in sermone 
meo falsitatis argueret. Deinde visis Petro et Jacobo, 
veni in partes Syrice et Cilicice, Ego vero eram igno" 



^oientesconverti,adhucspiransminarumetc»dis,D^«* /"«^/^ EcclesiisJuda^a!, qua: erant in Christo; 



retroduxi. Plures etiam jam fideles fidem negare 
coegi ; expugnabam , dico, et proficiebam in Judai- 
smo» Lex enim mea magis ac magis per me in in- 
creinentum proficiebat. Proficiebam dico agendo su- 
pra multos eowtaneos^ qui juvenes et laboriosi 
erant, utego. Coaetaneos dico, non proselytos, sed 
^ngeneremeo^ ita filios Abrahae ut ego et in lege 
Butritos. Et dico exisuns cemulator , id est imitator 
etamator; non tantum legis, sed etiam patemarum 
traditionum, Prophetae enim, praeter legem, quasdam 
traditlones dederunt, ut Zacharias jejunium primi , 
etjejunium quarti (ZocA. viii,19.), etc. Tradltionom, 
207 ^^^f mearum, quia tam bene operabar illas, 
quod quasi meaepropriae esse videbantor, et cum 0*^0 



quod si me non viderint, apparet me nihil ab eis 
didicisse. Facie quidem eram ignotus, sed auditum 
tantummodo habebant de me. Hoc, inquam, audie- 
rant quoniam, id est quod Paulus qui persequebatur 
nos aliquando^ id est tempore infidelitatis, ntinc 
evangelizat fidem Christi, qnam fidem expugnabat 
aliquando. Et hoc audieiites in me converso, et 
sic praedicante ctarificabant Deum^ et magnificabant 
misericordiam Dei. 

CAPUT n. 

f Deinde post annos qoatoordecim, iterum as- 

I cendi Hierosolymam cum Barnaba, assumpto eC 

f Tlto. Ascendi autem secoudom revelationem, et 

f coutoli com iilis Evangeliom, qood praedico ia 



Digitized by 



Google 



«87 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP, PARS D. ttl 

gentibus. Seorsum autem his qui videbantur A de Judseis, Titum de gentilibus, quia Ecdesit qu- 



aiiquid esse, ne forte in vacuum currerem, aut 
cucurrissem. Sed neque Titus qui mecum erat 
cum esset gentilis, compulsus est circumcidi, sed 
proptdr sultinlroductos falsos fratres, qui subin- 
troierunt explorare libertatem nostram , quam 
babemus in Ghristo Jesu, ut nos iu servitutem 
redigerent. Quibus neque ad boram cessimus 
subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud 
vos. A'b his autcm qui videbantur esse aliquid 
(quales aliquando fuerint, nihil mea interest; 
Deus enim personam homiuis non accipit [Deut. 
X, i7 ; Bom, ii, 49]. Mihi autem qui videbantur 
esse aliquid, nihil contulerunt. Sed econtra cum 



bus praedicabat, opponebant ei, quod disseDtirei iii 
praedicatione a Petro et ab aliis. Quam* dubietata 
removere volens, cum testibus asc«>ndit Hierasakn, 
non quod dubius esset in aliquo, sed ut oertuinfiem 
his qui dubitabant quod non dissentiret a Petn. 
Ascendi non tantum quia sic volui, sed etiam ascoNit 
secundum reve/alton^m, id est quia revelaTil nihi 
Deus sic oportere fieri ; et tunc non didici ab ilKi, 
sed conluU cum iUu Evangeliumy dioens : Sic et sk 
praedico. Nonne et vos eodem modo T Diceret afi- 
quis : Reticuisti quaedam, quae gentibus pr»iic& 
Non utique ait Pauius, sed Evangelium quod freikt 
in gentibus. Nec mde verbum subticui, coDiii 



vidissent quod creditum est mihi Evangelium „ publice cum tota Ecdesia. Seorsum autem, id m 



praeputii, sicut et Petro circumcisionis ; qui enim 
operatusestPetro in apostolatu circumcisionis,ope- 
ratus 208 ^st et mihi inter gentes. Et cum cogno- 
vissent gratiam, qua^ data est mihi, Jacobus, et 
Gephas et Joannes, qui videbantur columnae esse, 
dextras dederunt mihi et Barnabae societatis, ut 
nos in ^eutes , ipsi autem in circumcisionem, 
tantum nt pauperum memores essemus. Quod 
ctiam sollicitus fui hoc ipsum facere. Gum autem 
venisset Gephas Antiochiam, in faciem ei restiti, 
quia reprehensibilis erat. Prius enim quam 
venirent qnidam ab Jacobo, curo gentibus edebat. 
Gum autem venissent, subtrahebat et segregabat 
se, timens eos qui ex circumcisione erant. Et 



separatim contuli cum his qui videbantur e$se di^, 
id est cum apostolis, non tamen seorsum com hisit 
alios excluderem, et private cum his agerem , kI 
prius sermo meus pul>lice fuit ad omnes, mmt^ 
istos. Yel ita : Gontuli cum illis seorsum factis ^ 
id est apostolis, ne viderer impotens esse defeDdere 
Evangelium menm sine auxilio eorum. Ideo tk 
contuli ne forte (quod contingere posset) cumrm, 
id est currere putarer, aut cueurritse, in vocumm, 
uisi per hanc collationem approbarem meum En>- 
gelium. Nec tantum couferendo iilud comprotof^. 
$ed neque etiam TitUM qui mtcum erat^ cum of^ 
uatione gentUit, compuUus eet eircumcidl Per boe 
quod ait compulsus, innuit illos pseudo mohm 



simulationi ejus consenserunt caeteri Judsei, ita G laborasse contra Paulum, ut circamcideretur Tm 



ut Bamabas duceretur ab eis in illam simula- 
tionem. Sed cum vidissem quod non recte am- 
bularent ad veritatem Evangdii, dixi Gephae coram 
omnibus : Si tu, cum Judseus sis gentiliter vivis, 
et non Judaice, quomodo. gentes cogis judaizare ? 
Nos nattjra Judaei, et non ex gentibus peccatores. 
Scientes autem quod non justificatur h^mo ex 
operibus legis, nisi per fidem Jesu Ghristi ; et nos 
in Ghristo Jesu credimus, ut justificemur ex fide 
Ghristi, et non ex operibus legis. c Propter quod 
ex operibus legis non justificabitur omnis caro 
(Rom. III, 20). I Quod si quaerentes justifi- 
cari in Ghristo, inventi sumus et ipsi peccatores, 
nunquid Ghristus peccati minister est ? Absit ! Si 



Nectantum Titus non est «ompulsus ad boc;W 
neque etiam ad horam cessimue sutjectioni. Qttia ^ 
\iit : Non est compulsus circumcidi ; nec pnf^ 
subintroductos falsos fratres. Infideles enim Jod». 
quibus Pauius quia infidelibus, non responderet, 
praemio conducebaut falsos fratres, per qoosPauloo) 
impugnarent. Propter illos , inquam , ^ ^^^ 
subintroierunt explorare Ubertatem ttostrm, '^^^^ 
fid<^m quae nos liberos facit a jugo legis ; ^ 
libertatem kabemus in Christo Jesu. Explorare 209 
ideo, ut fios, si possent, redigerent in tervituUnt id 
est in veterem legem quae gravis servitus est l^ 
boc fidem Ghristi multum conraiendat, quli^(>^ 
libertatem, legem deprimit quara vocat serTituttf- 



enim quae destruxi, iterum haec reaedifico« praeva- ^ Propter ilios, inquam, neque saltem ad Horam »- 

simus subjectioni , id est legi quae cedeotes ^ 
subjicit servituti. Ideo non cessimus, «< ^^ 
Evangelii nostri permaneat apud vos^ id est otsicot 
praedicavimns legem esse inutilem, gratiaoi esse 
sttfBcientem, ita semper crederetis. 

Paulus alio tempore HierosolymaiD v6Diens,o 
omnemdc se suspicionem toUeret, TiiBOtlj€offlJ*'° 
circumcisum jterum fecit circumcidi, non ^ 
crederet aliquid jam conferre circumcisiOD*"*» ^ 
quia imposuerant d qnidam ipsum dixis^ i^ 
omni iempore Tuisse inulilem. Quod vt oUui 



ricatorem me constituo. Ego enim per legem legi 
mortuus sum, ut Deo vivara. Ghristo confixus 
sum cruci. Yivo autem jam non ego, vivii vero 
in me Ghristus. Quod autem nunc vivo in carne, 
in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit 
seipsum pro me. Non aiyicio gratiam Dei. Si enim 
per legem justitia, ergo Ghristus gratis mortuus 
est. > 

EXPOSlTtO. 

Deinde post annos quatuordecim a primo adventu 
traiisactos, itemm ascendi Hieresolymam cum Bar- 
nabuy assumpto ettam et Tito. Asoendi dicit secun- 
dum sitnm loci. Paulus ideo secuudo venit Hieroso- 
lymam, adduoent secun idoneos testes, Bamabam 



probaret, Timotheum exhibuit ad circuincidendu»»» 
sed modo Tilum circumcidi nulla ralione wj" 
quia, si modo cum venisset Hieriisaleia, ut pro 



Digitized by 



Google 



S9 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULL — IN EPIST. AD GAL. «90 

ct uihU esse circamcisionem, eom circumcideret, A Societatem nobiscum pacti sunt, ita ut no$ 210 



icerent Ecclesiae gentium: Ecce falsitas PauU 

(uem, veUel noUet, Titum, in Ilierusalem circum* 

ridere oportuit, Ostendit per iiiam coUationem 

£vanfpeUi quod post conversionem non sit inventus 

inferior Pelro et aliis. Adjun{;it etiam quod ante 

conirersioBem longe dignior iiUs fuerit sub lege; 

callide tamen quasi pro nibUo sibi sit dignUas quam 

m%e ficieui habuit. liitera sic jungi|ur : Gontuli cnm 

illis, et appanii secundum post acoeptam fidem irre- 

prehensibiUs, sicnt tUi ; sed quale* fuerint aliquandOy 

idestante lldem Petms et aUi, qui videbantur ab 

liis secandum camem sapientibus esse aliquid, boc 

ntemorare qualeailU fuerint qualis ego sub lege nihil 

mea imerestj id est nibU confert in mea re. Verom 



praedicaremus in gentesy ipiiautem in circumeiiionem. 
Hoc tantum singiAare nobis imponentes, nt eseemus 
memores pauperum, qui erant Hierosolymis, quod 
iUi nisi per uos non poterant. Quod, sciUcet, bene^ 
facere pauperibus non soluni volui, sed etiam soUi- 
citus fui facerey ita quod lioc ipsum^ id est non mi- 
nus feci quam ilU precali sunt 

Postquam otendit iUos nihU contuUsse sibi, et se 
potius necessarium ilUs, secundum memoriam pau- 
penim, addit quoddam majus, scilicet quod, cum 
ipse esset irreprehensibilis, reprehensibiiem etiam 
ostendit Petram dicens: Conferens cum Petro (t 
aUis niliU mihicontuUt,sed ego contuli Petro. Quia 



qaldem est quod ego tunc dignior iUis eram, sed t«i- B eum vemsset Ceptias Anliochiam ego restiti ei; nec in 



-men non curo hujusmodi gloriam. Yidebantur dicit, 

quantam ad iUos qui Petram et aUos ita jndicabant 

magnos. Paaliun nihU. Ideo qu<les tunc fuerint, di- 

cere praelereo. Scio enim quod Deus non accipit 

penotutm homimsy id est Deus non habet acceptum 

b«imineiD propler personam generis divitiarum vel 

scienliae. Dicere quaies prios fuerint ; ideo nihil in- 

teresse dioo in mea re, quia hoc solum mihi sufficit 

ad comnnendationem quod Petros et aiii ^t dice- 

baniur esse aliqusd^ nihil mihi contuleruntf id est in 

nnUo me correxerant. In nuUo . mibi profuerant, 

dam cootoli oum eis EvangeUum. Vel per, auum, 

copuletur dicere, quales fuerint ante fidem nihil 

mihi eonfert f sed hoc dicere quod illi qui videban- 



oeculto, sed in faeiemt id est in conspectn Ecdesiae» 
Ideo resUti, ^ta erat reprehensibilis ; el si non per 
inteUectum, tamen per exemi^um. Ideo Paulus 
reslttil Pelro ui faciem» quia Petras uon peccabat 
in se, de quo quidem sedreto essel corrigendus, sed 
peccabal in cauta simulalione, corrumpendo Ecc.e- 
siam, et qni in pubUco peccabat, pubUce arguendus 
erat; quienim viderant ofiensionem, necesse erat 
ut iidem vldereut offensae emendationem. Petrus 
utique erat reprebensibilis, quia priusquam venirent 
^ttu/amconversi de Judansab Jacobo^ qui cathedram 
habebat Hierosoiymis, priusquam hi venirent, Pe- 
Irus edebat cum gentibuSy siue discrelione ciberum. 
PrittS sic faciebat ; wd cum iUi venissent^ subtrahe" 



afiqiifd, nihU mihi contulerant ; salis.est ad ^^bataez mensa geniiUum, nec hitenler sublrahebat; 

sed tegregabai^y id est seorsnm faciebat Judmram 
mensam a grege genUUum vei in alia domo, vel in 
alia mensa, timens offendere eos qui erant ex dr- 
eumcisioney id est Judaeos, si parliciparet gentUU>us, 
et huic simuiationi ejus (non enim credebat discre- 
tionem ullam Judaei et gentUis, sed tantum pro evi- 
lando seandalo simulabat) simnlalioni, Inquam, ejus 
conunserunt casteriJudan, ita ut etiam Barnabas^ di- 
scipulus meus, dueeretur ab eis Judsis ineamdem 
simulationem^ et noUel communicare gentUibus. Pe- 
Iras simpUciter non considerans per hoc corrumpi 
fldem Ecclesi», dedinabaHa scandaio Jndaei fralris» 
per hanc sUnnlalionem. Sed ego, cum vidissem^ 

^^^ ^ „ , quod non recte ambularent Petrus et qui cum eo 

geniiumenim Apostolns erat. Cum vidissent^^credil ^ eranl, »on reeU dico ad compwAandum veritatem 



lur esse 

commeiidatioaeoi. NUiU qaidem contuleranl mihi, 
sed eliam affedanles societatem nostram, mihi el 
Baniab»discipnlo meo dederunt deitras societalis. 
Quod sic ait : Nihfl contulerant, sed econtrario c^m 
m vidissentquodcreditum est nUhi a I^Evangelium 
prtepuiii^ id est gentiUtaUs eadem dignitate sicut Pe- 
tro credilam est Evang^ium circumdsioniSf id est 
in Jadaeos. Eeontrario dicit secandum opinionem 
eoram qai Paulum indigniorem jndicabant Petro. 
Bene dico cum vidissenl, viderunt enim, ^ta 
idem Deas ^t operatus est Petro, id est ad gloriam 
et commeadationem Petri, miracula pereum fecit tn 
apostolatu circumcisioniSy similiter eperatus est et 
iitihi, id est ad mei commendationem inter gentes ; 



lum esse mihi Evangelium, et cum idem per effe- 
ctum cognovissenty videntes gratiam quw dataest 
mihi (plures enim quam UU convertebam ad fidem). 
Cogwmssent dico Jacobus, et Cephas, et Joanms^ 
qui videbaniw esse columnte^ id esl sustentalores 
Ecciesiae. li enim honoraliores caeteris erant, quia 
Chrisios eos in secretioribus sois semper admitte- 
bat , coram quibas transfigvratas fuit in monie 
[Matth. XVII, «). li, inqua«,fcoe cognoscentes, de- 
derunt mihi et Bamabe destras societatis^ intelti- 
gentes nos nea inferiores Ulis, sed pares, non disci- 
palos sed socios. Conjungere dextras, signura erat 
concordiae, qno se inviocm conf(Kderabant antiqui. < 



Evangelii^ qui praedicaverant ritus Judaieos jam 
inut^es, nec esse tenendos. Cum hoc vidissem, dixi 
Cephweoram omnibtu (stcenim oportebat, dum €jus 
sunukitio tolius Ecdesixesset corrupUo.) : Hoc* iQ- 
quam dixi, si lt(,Petre, eum sis naUone Judeus vivis, 
id est vi¥er6 foles geniiUter^ nihU judicaas uoiBiin- 
dum« M nom vivis ultra judaice^ ut secundiim rilus 
Ulos cibos de immttndUia dMies; si, inquam, lu 
natoraUs Judaens n(m judaizas: quomodOt id esi 
qua ratione gentes quie nunqoam |udaizaverani, 
eogis jterfat«ar«,\aemplo tuo, Ucel non ita pnedices? 
Nisi enUn in hoc pubUce correctus essei a Paul^, 
seque ideo reiHrehenaibacm confiterelur, puUieiil 

Digitized by V:iOOQIC 



m S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM 

non soiom Jadaet, sed etiam gentiies inutilem csse A 
fidem sine l^e. 

Hucusque satis probavit se non esse inferiorem 
Petro, et aliis, imo necessarium et correctorem 
eorum. Modo transit ad improbandam legem, quod 
nullo modo tenenda sit, dicens : Gentes utique non 
debent judaizare : quia nos per naturam JudcBi;&i 
amodo judaizamus, inutiliter agimus. Quod sic ait : 
Nos quidem sumus Judaei per naturam in Judaismo 
nati, et semper insistentes operi legis. Judaei sumus» 
et non sumus peccatores ex gentibuSy id est non pec* 
cavimus ad similitudineAi gentium, adorantes idola 
et hujusmodi : quod non fecerant Judaei. Et cum 
simus per naturam Judasi, tamen non justificamur 
ex operibus legis. Et nos hoc scientes quod nuUu$ 
honw ju9tificatur ex operibus legis^ nisi per fidem " 
Jesu Christi, ut gentiles, sic et nos Judaei credimm 
in Christo Jesuy ut sic justificemur ex fide Christi 
tantum, et non ex operibus legis, Propler quod^ id est 
quia nos Judaei ex fide sola justificamur non ex 
lege. Ergo omnis carOy id est omnis gentilis cami 
obediens, Deum nesciens, nonjustificabiturexoperibus 
211 ^9^^9 si ^^ fecerit. Si enim Judaeo non pro* 
sunt opera, multo minus gentili. Garnem vocat gen- 
tilem, quia nunquam in cultu legis Dei, sed semper 
fuit in opere carnis. Yel ita, quia si Judaeus non est 
justus ex lege, multo minus caro, id est peccator 
ex gentibus. Probat iterum idem per impossibile et 
inconveniens. Dico quod ex fide Ghristi justificabi- 
mur ; quod si ita non est, hoc est quod ait : Si nos r> 
qucerentes jusiificari tn ChristOy id est per fidem 
Christi, non dico putati existimationem stultorum 
non curo, sed si per fidem Ghristi quaerentes jpsti^ 
ficationem inventi sumus ut gentiles etiam nos ipsi 
peccatoresj qoia legem deseruimus, ad fidem Ghristi 
transeuntes; si hoc, inquam, est, tnnc Ghristus 
minister est peccati ; ipse enim docuit legem non 
esse tenendam, sed ex fide esse omnem justificatio- 
nem. Sed quia exhorrebat Ghristum dicere mini* 
strum peccali, dicit hoc sub admiratione sic : Nun- 
quid aliquis insensatus audet dicere quod Christus 
minister est peccati? Absit hoc ut Ghristus minister 

•sitpeccatil • 

Vere Ghristus non est minister peccati. Nam ego 
destruxi legem, quam non reaetiifico, ne me con- D 
stituam praevaricatorem. Si enim destructam legem 
reaedificans, ideo praevaricationis reus sum. Tunc 
bene sequitur quod Ghristus, quia legem exciusit, 
non est minister peccati. Quia sic ait : Si legalia quiB 
destruxihtec iterum reoBdificabo, docens ea essete- 
nenda, tunc profecto constituo me pra^aricatorem 
legis, quam reduco^ Ipsa enim lex praecipit se con- 
temni, postquam venerit gratia, ut ibi per Moysen : 
f Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris; 
ipsnm audietis tanquam me {Deut. xviii, 15). > Quasi 
diceret : Interim donec veniat, audite me. Gum ve- 
nerit (me derelicto) confugite ad* eum. Reaedifico 
ideodicit : Imponebantenim ipsi quidam quod prius 

«ntulle docuisset iegem non esse tCMendam; sed mo- . 



INSTITUTORIS OPP. PARS n. 1» 

do correctus, reducebat legem. Yere si legem Teanyiict, 
praevaricatorem legis me constituo. Nam e^odeaenii 
legem, per ipsam legem ita praecipientem, ne veniefite 
gratia teneretur. Et non dicit deserui, sed morttti 
sum legiy id est ita legem destruxi sicut DuoqB» 
amplius ad illam reversurus, quomodo a roorte dm 
fit reversio ad vitam. Legi ideo mortuus som, vi ri- 
vam Deoj id est per gratiam Dei. Vere desereps k- 
gem, vivit Deo per fidem ; nam cessat a malo, rt 
operatur bonum. Quod sic ait : Confixus sum cm 
Christi^ id iest alfixos habeo sensus meos perVlm- 
tem crucis Ghristi, ne quandio in fide Ghristi su, 
liceat porrigere manum vei pedem ad opus malim. 
Goufixus sum cruci Ghristi, id est ad gloriuiiClin- 
sti, qui me sic confixit, et per haec habemas ttm 
a maio. Ghristns si voluisset, alind genus DMriis 
elegisset, sed voluit ut nec ipsum genus monis if- 
sterio careret, praesignans hoc in afiixione suoib 
membrorum, quae secundum.veterem hominein ps* 
siLilis et mortalis usque ad diem crucis sustioK- 
rat, ut sicut membra sua confixa, seeundum Tiitn- 
tem hominis ad aliquos actus extendere ooo potiit, 
quod in ilia cruce sic configebat hominem jssiitit. 
ut quandiu fidem Ghristi non viobiret ad actum iDJi- 
stitiae declinare non posset. Gonfixus sum craci, 
cessans a maio. Vivo autem jam non ego^ qui em 
secundum legem ; sed vivit in me Christus, id es( 
vivo ego ipse factus Ghrislus per conformitateOi (( 
per hanc partem habemus operari booiua* ^i^ 
utique Deo per fidem, per dilectibnem> per tn^ 
nem. Hoc ita ait . Ego vivo ; quod autem nm v», 
positus in carne, quia licet caro impagn^ spiriBi« 
tamen spiritus in me vivit, et jugulat desideria e»* 
nis, quod miraculum est ita vivere in canie. ^ 
vero sic vivo in fide^ id est per fidem Filnl^^^ 
et non per q[»era iegis, sed per diiectionem Ciinstii 
^rut dilexit me, hominem persoualiter wso& s^t. 
Yivo etiam et per traditionem, quia GhristttS trflfl»- 
dit semetipsum in mortem pro nw, redimendo « 
morte, quod non poterat effici per legcm.Etqota 
per fidem vivo, et non per legem, igitur noaredoc« 
legem. Quod tamen sic ponit : Non abjieio grsM» 
Dei^ quia reducere legem, 212 ^sset abjicerepa- 
tiam. Ideo non reduco legem, quia non perlegeoi' 
sti.tia. Si enim per legem esset jie«t jtta, ergoCkru» 
gratis^ id est superflue mortuus est^ ut jusliicat**» 
cum per legem habeatur justitia ; sed ChrislfltB so- 
perflue, mortuum nolletis concedere. ^ 
CAPUT lil. 
t insensati Galatae, quis vos fascinavit non ob^ 
« dire veritati ante quoruni oculos Jesus Christns 
« proscriptus est, et in vobis cruciflxns? ^^ **". 
« a vobis volo discere. An ex operibus lcgis sf^ 
t tum accepistis, an ex auditu fidei?Sic8tulltesw 
« ut, cum spiritu coeperitis, nunc camc consum- 
« memini? Tanta passi estissine causa?si(^ 
« sine causa. Qui ergo tribuitvobis Spiritum»cl ope- 
« ratur virtules in vobis, ex operibus lcg**' 'J 
« auditu fidei? Sicut scriptum csl: « Credidil Ab^' 



Digitized by 



Google 



20o 



EXPOSITIO IN mSTOLAS PAULI. — IN EPIST. AO GAL. 



m 



ham Deo, et rq»autuin esl ei ad justitiam {Gen. A runtavetulis^quaecreduntquosdamfascioatomsolo 



XT, 6 ; Ram, nr, 3). i Cognoscite ergo, quia qui 
ex fide sunt, hi sunt filii Abrabae. Providens au- 
lem Scriptura, qnia ex fide justificat gentes Deus, 
praenuntiavit Abrahae, quia c benedicentur in te 
omnes gentes {Gen. xii, 3). i Igitur qui ex fide 
suut benedicentur cum fideli Abraham. Quicun* 
que enim ex operibus legis sunt, sub maledicto 
sunt Scriptum est enim : i Maledictus omnis 
\^homo] c[ui non permanserit in omnibus quae scri- 
pla sunt in libro legis, ul faciat ea {Deut. xxvii, 
26}. I Quoniam autein in lege nemo justificatur 
apiid Deum, manifestum est, quia c justus ex fl- 
de vivit {Habac. ii, 4 ; Rom. i, 17). > Lex autem 
non est ex fide : sed c qui fecerit ea, vivet in iliis 
{Levit. xviii, 5). i Christus autem nos redemit 
de maledicto legis : factns pro nobis maledictum, 
quia scriptum est: c Maledictus omnisfhomo] qui 
pendet in ligno {Deut. xxi, 23), i ut in gentibus 
benedictio Abi^ahae fieret in Christo Jesu, ut pol- 
fidtationem spiritus accipiamus per fidem. Fra- 
tres (secundum hominem dico) tamen hominis 
confirmatum testamentum nemo spernit, aut su- 
perordinat {Hebr. ix, 17). Abrahse diclae sunt 
promissiones, et semini ejus. Non dicit et semini- 
bus, quasi iu mullis, sed quasi in uno, et semini 
tuo qoi est Christus. Hoc autem dico, testamen- 
tum confirmatum a Deo. Quae post qnadringentos 
et triginta annos faeta est lex, non irrilum facit 



visu posse corrumpere quos volunt. Vos dico fasci- 
uatos ante oculos quorum (quia ipsam veritatem ha- 
betiset cognoscitis) et in oculis vestris Chrislus Jc" 
$us proicriptus est. Proscriptus dicitur, qui a regno 
et haereditate sua depellitur. li autem Christum a re< 
gnoethseredilatesua depeilebant, dum setpsosin qui- 
busregnare debebat,etquiejus eranthaereditas, Chri- 
sto subducebant. Mon solum proscriptus; sed etiam 
Christus est in vobis crtid/i«tM.Non enim magis viluit 
213 Christus in oculis Judaeoruoi et Pilati, quam iu 
vobis, qui sic eum contemnitis. Vei ita l Ante oculos 
quorum Christus proscriptus est in aliis, quos malo 
exempio depravastis, et etiam in vobis ipsis, qui 
Christum repellitis a vobis. Et licet iu sit proscri- 
B ptus, tamen ipse pro vobis est crucifixus, nec ita 
esset proscribendus. Hoc evidenter inseruit. Modo 
revertitur ad illud. vos insensati, licet modo satis 
probaverim fidem valere, legem irritam esse, et li- 
cet vos insensati sitis, tamen vos ipsos faciam con- 
fiteri et probare quod ex fide sit justitia, et non ex 
iege. Quod sic ait : Muila alia occurrunt per quae 
hoc probare possem, sed hoc solum sufilcit, et hoc 
volo discere a vobis an accepistis Spiritum sanctum 
ex legcy an ex fide. £x lege non, quia vos, gentiles, 
legem non habuistis. Et non ita simpUciter ponit, 
sed addit. Ex operibus legis, an ex auditu fidei, de- 
primens legem, cujus opera erant importabilia , 
commendans fidem, quae facillime ex soio andita 



ad evacuandam promissionem. Nam si ex lege ^ habetur. £t cum ex fide Spiritum accepistis, sic 

haerediias, jam non ex promissione. Abrahae au- — '" -'■'" -" - — *'—-** — -'•-- 

tem per repromissionem donavit Deus. Quid igi- 
tur lei? Propter transgressionem posita est, do- 
nec veniret semen, cui promiserat, ordinata per 



angelos in manu Mediatoris. Mediator autem 
uoius non est ; Deus autem unus est. Lex ergo 
adversus promissa Dei? Absit ! Si enim data esset 
lex, quae posset vivificare; vere ex legeessetju- 
stitia. Sed conciusit Scriptura omnia sub peccato, 
ut promissio ex fide Jesu Christi daretur creden- 
tibus. Prius autem quam veniret fides, sub lege 
cQstodiebamur; conclusi in eam fidem quae reve- 
bnda erat. Itaque lex paedagogus nostcr fuit in 
Ghristo, ut ex fide justificemur. At ubi venit fi- 



modo stulti estis ut cum per Spiritum ciBperiti$ 
salvari, nunc came^ id est per carnalein legem con^ 
summemini^ id est perficiamini. Plurimum desi- 
pitis cum illud quod minus est (scilicet incipere) 
Spiritui datis, et iilud quod majus (id est perficere) 
atlribuitis cami. Et quia per carnem consumma- 
tioneni quaeritis, sine causa estis passi tanta. Vos 
quidem muita passi eslis ab infidelibus, sed fru- 
stra. Sine causa dico vos Unta passos : tamen hac 
conditione, si sine causUf id est si ineorrigibiles 
estis. Si enim pceniteati^, praesto est uidulgeniia. 
Et sic dicens reveiat spem eorum. Per iilus quos 
ex fide soia probavit habere Spiritum, quia nun- 
quam legem habuerant. Vult modo probare de se 



des, jam non sumus sub paedagogo. Omnes enim o quod, cum utrumque habuerit, legem et fidem ; per 



Uii Dei estis per fidem, in Christo Jesu. Quicuei- 
qye enim in Christo baptizali estis, Christnm in- 
diiistis. Non est Judaeus, neque Graecus; non est 
servus, neque liber; non est masculus, neque 
femina. Omnes enim vos unum estis in Christo 
Jesu. Si autem vos Christi, ergo senien Abrahse 
estis, secundum prouussionem haer^es. > 

P.XPOSITIO. 

Etquandoquidem per fidem justitia, et non perlegem, 
f^insensatiGalatmyquis vos fascinavit vt noncrederetis 
«ertiali^Veritatem habetis in vobis, scilicet fidem 
Christi, qnae vere justiflcat, et non creditis ei. Fascina- 
^dicit, accusans insipientiam eorum; iion enim diflle- 



fidem tamen Spiritum accepit, non per legem. Quod 
nisi probaret, dubietatem relinqueret. 

Ui.de sic ait : Quandoquidem vos ex fide Spiritum 
acccpistis, et non ex lege, ergo Paulus qui tribuit 
vobis Spiritum, id est per manu^ cujus accepistis 
Spiritum sanctum, et qui operatur virtutes et mira* 
cula tfi vobisj dicite modo an ex operibus legis ha- 
buit Spiritum , an ex auditu fidei ? Ex vobis per 
simile judicare poiestis, quia ex fide non.ex lege , 
licet utrumque habuerit. Ex fide habetur Spiritus. 
Ex fide habetur jusiilia, et exfide promissio. Littera 
sic jungitur : Ex fide sic habetur Spiritus, sicut ei 
eadem fide habetur juslitia. Justitia utique ex fide. 
Nam Abraham eredidit Deo. id est fidem hafcuif » ei 

Digitized by V:iOOQIC 



S9S S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. «W 

hoc credere» rqtutatum eit ei sofficiens ad habendam A onus legis, quanlum nec ipsi patres eoinm portare 
iustitiam. Et quia Abrabam per fldem habuit justi- poiuerunt. 



tiam, ergo cogimeite quia, quiewuiue sunt ex ^e^ 
et non ex lcge (sicut nec Abraham tunc erat) ii per 
fidem lunt filii AbraliWy id est. justi, quia imitatores 
fidei sunt Abrahae. Non solum per fidem^habetur 
Spiritus et justitia, sed etiam in fide babetur bene- 
diaioi sicut ibi lcgitur. O Abraham in te^ id est 
in similitudine fidei tuae, benedicentur non solum 
Judaei, sed ctiam omne$ gentes, Sed antequam po- 
nat banc auctoritatem, prsodicit quomodo intelli- 
gendum sit illud, in te^ dicens : Scriplura in Genesi 
providens , id est ostendens Deum providisse ; sic 
enim ab aeterno Deus deliberavit, providens, in- 
quam, hoc quia^ id est quod Deus justificat non so- 



Probavit modo, per Abrabam etMojsen, justidui 
haberi ex fide, et benedictionem (Ac(. xv, 11), boc 
utrumque esse ex fide iterum probat per Habacuc. 
Et considerandum est quomodo fidem semper prx* 
ferat legi, et per Abrabam qui fuit ante iegem, et 
per Moysen ejusdem legis datorem, et per Habacuc, 
sub ipsa lege viventem. Ex fide habetur justificatio. 
Quia autem in lege nemo justificatur (non dico apod 
existimationem hominum) sed apud Deum^ manifet^ 
tum est in Habacuc, quia ait quod ex fide &i Immiio 
justus^ et qui justus est, vivit, id est proroissiffl 
benedictionem apprebendit, et si ex fide sola jnstiis 
vivit, tunc non ex lege. Opponeret iUe : Verum qsi- 



lum filios carnis Abrahae, sedetiam^«(«i, justilicat, ^ ^em, quod per fidem oportet justificari homiiieB; 



dico* non ex )ege, sed ex fide. Illa Scriptura longe 
ante tempus gratiae praenuntiavit, id est ostendit 
Deum pfaenuntiasse Abrahae, quia in te per imi- 
tatam fidem benedicentur omnes gentes {Gen. 
XII, 5). 

Notandum est quod, cum debeat probare de be* 
nedictione, ait : Justificat ex (ide, intelligens quod 
ubi praecedit justitia, ibi ex nccessitate sequitur be- 
nedictio. Quod hic vocat benedictionem, idem in- 
telligit promissionem, testamentum, haereditatem. 
Praeterea videndum est quod nou incongruo ordise 
ex fide pritts habetur Spiritus, debinc justitia. Ad 
ultimum benedictio. Post fidem enim statim datur 



sed umen lex adjuvatfidem, et 'qttodammodo k- 
cessaria est fidei. Quod ita infert. £x fide wi 
justus, non ex lege. Le» auum non est^ id ^t dos 
pendet ex fide^ nec uUum a4jumentum est fidei. Sed 
vultis scire quid melius faciat ? *Hoc, scilicet, qn 
fecerit ea^ quae lex praecipit, vivet in iUis^ id est qood 
habet dimittetur ei ; sed nibil merito legis aiigmeo- 
tabitur ei. Quia dixerat superius : Maledictvs omob 
qui non fecerit praecepta legis, diceret Ule : Qu^n- 
doquidem Moyses sic ait*Licet simus in fide, nece&f 
tamen est ut faciamu^ legem, ne maledictuoi Movsi 
incurramus. Contra hoc Paulus : Licet Mo jses loa- 
ledixcrit omni non facienti legem, non tamen idra 
adhosreatis legi ; Christus enim redemit no» de iHo 



„- , 

Spiritus, sine quo nemo potest l)ene operari. Dehinc ^ maledicto legis. Quod et Moyses com malediceKC 



per adjuvantem Spiritum, sequuntur opera jostitiae. 
Post justitiam sequitur benedictio , %JJ^ id est 
jttstorum operum retributio. Et quia Scriptura sic 
ait per fidcm mediante, justitia benedictionem con- 
sequi, igilur ii qui sunt exfide, id est qui esse suum 
coUocant in fide, quod utique David et multi alji 
cum essent sob l^, subsistere tamen habebant ex 
fide. li tttique qui sunt ex fide benedicentur cum 
Abraham^ noo circumciso, sed fideliy id est non per 
legem, sed per fidem. Nec boc praetereundum est 
qaod Abrabam ex fide justificatus sit priusquam dr- 
cumcisus fuerU. Yere ex fide solum habetur bene- 
dictio ; nam cx iege non habetur, sQd potius male- 



inteUexU. Redemit nos Christus factus pro nobisK' 
dimendis, non solum maledictus, sed etiam moii- 
dictum. Si quis enim crucifigentium Cbristum to- 
luit maledicere alicui, maledicebat, dicens : Sic tlLi 
contingat, quomodo illi crucifixo. Vere pro nobis 
factus est roaledictum, quia scriptum esi in Deote- 
ronomio : < Omnis qui pendet in ligno sit maiediclus 
{Deut. XXI, 25). > Christus autem in ligno peodens, 
non utique ex culpa proprii criminis, sed in eo solo 
maledictus, quodpoenam malqdicti sustinuit. Moyses 
enim praeceperat, ut si quis reus damnaretur, lo 
ipsa damnatione ipsi malediceretor. Yel ita onui!» 
qui pendet iu Ugno sit maledictus. Deus enim prioo 



dictio. Quicunque enim sunt, id est subsistere se d homine creato, benedixit ei, si in obedientia persu- 



credunt ex operibus iegis, ii sunt lub maledicto. Et 
hoc probat : Yere sunt sub maledicto ; nam ita scri- 
ptum est in Deuterooomio, id est in abbreviatione 
legis, quando Moyses datam legem breviter recapi- 
liUavit, et omnibus praeceptis collcctis postea ait : 
Omnis iUe qui non permanserit in omnibus qwB 
Meripta sunt in Ubro legis hujus (non dico perman- 
serit voluntate : sed ita ut faciat omnia ea) < male- 
dicttts sU {Deut. xxvii, 26). i Et bocdicepsMoyses 
idem erat ac si diceret : Ilanc legem non trado vo- 
bis, ad habendam in ea justificationem ; sed ad de- 
primendam duritiam vestram. £t scitote fugiendum 
vobis esse ad gratiam, ul maledictum legis evacuet 
gratia Christi. Ipse etiam Petrus dicit tantum esse 



tisset ; sed quia peccavit, maledixit ei ; Quud mak- 
dicere nibil aliud fuit nisi spoliare eum de concessa 
impassibiUtate et immortalitate. Christus vero, car- 
nem veteris Adae assumens, fuit maledictus, qoia 
passibiUs et mortalis. Qood in eo palam fuit, dai» 
in Ugno pependit ; pati enim non posset, si impas- 
sibUis esset. Objiceret ille gentilis : £t Si Christiis 
solvit maledicium legis, nobis non habentibus legem 
nihU profuit. Contra hoc Paulus : Christus redemt 
«o<, ut sicut in Judaeis, sic in gentibus 215 fi^^ 
benediciio^ id est repromissio Abrohm habenda » 
Cknuo fesuy noo per legem. Fieret dico promissio, 
it^ «1 4tccipiamu$ pollicUaUomn, id est rem (ceqiMn- 
ler poUicitam. 



Digitized by 



Google 



S97 



EXPOSITIO IN EPISTOLAS PACLl. — IN EPIST. AD GAL. 



«91 



PoUkiUiUoiiraii dico Spirilus, id e«i factam nobis A legey quod tamen esse ncquit, si ex le§e; jam non 



per Spiritum ; vel SpirituB, quia jam Spiritum san- 

ctum per quemjampartimdeilicamurarrhamhaben- 

dsB beatitudiois accepimus. Accipiamus dico, non 

per legem, sed per fidem. Quod modo probavit per 

auctoritalem legis et prophetae, scilicet per fidem 

accipere benedictionem, idem probat per legem hu- 

manse consuetudinis, dicens : Quia sicut testamen- 

ium cujuslibet hominis legaiiter factnm destrui non 

potest, ita lex lestamentum Dei irritum facere non 

potest. Quod. si objiciunt legem esse antiquiorem 

hoc testatnento, et vetus non debere destrui per no- 

vum , nibil dicunl, cum h£c promissio facta sit 

Abrahx longe apte legem. ^Littera sic jungilur : 

Quod per auctoritates raodo probavi , idem fratret 

nunc dieo ucundum hmninem^ id est per Iramanas 

consnetudines affirmo sic : Testamentum homitti$y 

licet sit cujuslibet vilis bominis, tamen teslamen- 

lum hec conftrmatum^ id est legaliter factum, ut siut 

ibi testes : Horiturus testalor, etc.Hoc testamentum 

uemo spemit^ «t inexpletum deserat. Aut nemo $u- 

fer hoc, aliud testamentum ordinat. Et sicut testa- 

meotum hominis uemo destruit, ita lex testamen- 

tum Dei non facil irritum. Anlequam hoc ponat, 

praefmittil quodvere lestamenlum Dei faclum slt, el 

postea quod testamenlum antiquius lege fueril. Te- 

siamenlum hominis nemo spernit, testamentum au- 

lem a Deo factum esl, quia Abrahte dictas $unt 

promissiones, Non dicit quod de diversis fuerinl 



iialwlur ex repromissione, Quia si non ex repromis* 
sione, falsus est Deus qui promisit. Quod si ila ei^, 
ergo nec uUo modo habeiur. Sed verus est Deiis 
qui promisit. Ergo ex repromissione ejus el non ex 
lege. Si ex iege, non ex repromissione; sed ex re • 
promissione habetur. Vere ex repromissione, quia 
Abrahm donavit Deu$ ha^redilalcm per ropromis^io^ 
nem, Ergo non per legem. Et quia probo per legem, 
iiec juslitiam, nec haberi lienedictionem. Igitttr op- 
pones mibi quid profuit lex ? Fruslra videtur esse 
data, cum neque justittcet neque salvet. Verum 
quidem ait Pauius, quod neque justificat , nooue 
salvat, nec tamen ideo inulilis, quia posita esi 
prcpter tran$gre$$ione$ molliplicandas, addidit enim 
peecalum praevaricationis quod non erat. Ei uecessa 
erat ot abundarent transgressiones. c Ubi euim 
abundavit delictum, superabundavit gratia (Rom. 
V, ^). • Vel ita : Posita esl lex proptcr vitandas 
216^^i>sg>^6Ssiones; lexenim puniens reum, li^ 
mere facit peecatum. Iterum ille : Sipropter Irans- 
gressiones; ergo lex utilis tenenda. Minime ail 
Paaltts, qnia lex ad lempus posita est, donec veniret 
$ement id esl Ghristus, de quo ail : In somioe tuo, 
etc, cui semini promiserat^ id esl promissio facla 
fuerat. Lex dico ordinata , id esl non permansura ; 
sed secundum ordinem suum in lempore disposiia. 
Priusenim lex naturalis; dehinc tsla iex scripia. 
Ad ullimum gratia, ordinata^ dico , per angelos^ id 



promissioncs, sed idem multls repetilionibus el di- ^ est per Moysen et Aaron , qui fuerunl nuntii Dei 



versis temporibus esl pollicilum. Abrahse dictae sunl 
promissioues , et per Abraham didae sunl $emv(ii 
eju$ , id est Ghrislo. Sicut qifando promitlitur patri 
fecunditas filiorum^ augmentum hsereditatis , licel 
filios ejus nondom sit, Umen in paUe promissio fil 
filio. Ptomissio facta est semini , hoc dicil, et nou 
dicil, facta est$emittibu$. Vel ita : Semini dicit, non 
dicit, in seminibus quasi in multis debeant baeredi- 
lare genles, ««(/ qua$i in iino, id e&t$emiae tuo hae- 
reditabunt gentes; qui semen e$t Chri$tu$. Bona esi 
relalio, qua proprium sequitur. Hic ostendit testa- 
mentum Dei faclum esse ad Abrabam, nunc osten- 
4il teslamentum esse antiquius lege. Dico promis- 
siones factas Abrahse , de eodem aulem dico quod 
hoc te$tamcntum confirmatum est a Deo^ juravit 
enim Deos iUud se impleturum. Hoc, inquam, testa- 
mentum lex uon facit irritum ; qu(B po$t quadrin- 
gento$ et triginta annos facta e$t, Si enim testamen- 
tum cajuslibet hominis non fit irritum, quanto 
magis lestamenlum Dei, quod cum juramenlo polli- 
ciius fuil, el Abrahae tanto viro, et tanta antiqni- 
late temporis irritum non erit ! Lex non facit irri^ 
tum ad evacuandam proinUsionem/idesiul evacuetur 
promissio. 

Quod ait lex non facit irritum, sic debemus inlel- 
ligere facilirritum, ut ipsa lex justificet, benedictio- 
nem tribuat, sicut per fidem fieri promissum esl 
Abrahae. Vere evacuetur promissio, si testamentum 
sitirritum perlegem. Nam si haereditas babetur^a: 
Patuol. CLUL 



ad populum; vel, per coelestes augdos, quorum 
ministerio tradita fuit lex Moysi. Iterum ille : Quod 
per angelos factum est, destruere malum est. Con- 
tra hoc Paulus : lla dico per angelos ordinata ut es- 
set in manu , id est in poteslate Mediatoris Ghristi 
Angeli enim quicunque fuissent, hoc voluerunl, 
ut, veniente fide, evacuaretur lex. Et quia mododixe- 
ral mediatoris ; qui enim medius est duas extremi- 
lates conjungens , videtur diversus esse ab iis quae 
conjungit, ne putaretur Ghristus, dum mediator 
esset inter Deum el hominem, vel non esse Deus, 
sed aliud a Deo, qui conjungebat hominem. Vel si 
Dcus csset, putarenlur cuo, unus qui conjungeret 
medius duo extrema ; alter Deus, cui conjungeretur 
homo. 

Et ad removendum hoc subdit : Dico mediatoris ; 
Mediator autem concedo quod non est uniu$ rei tan- 
tum mediator, sed duarum extremitatom,quia pro- 
pter onum non diceretur medius. Et, licet non sil 
unius mediator, sed duorum, tamen propterea non 
sequitor qood sinl doo dii , sed unus tantom est 
Deus, Vel aliter : Lex est posita in mano mediatoris ; 
hic aotem mediator non est unius, id est Judaici 
popoli untom ; sed esl onos, id est aeqoe gentilis 
sicol judaei. Hoc inde constat, quia esl Deus tam 
bene gcntilis sicot Jodaei. Inferl a superiori : quia 
testamentum hcminis nemo spemit^ aut superordinat. 
Testamentum autem ante legem factum est. Ergo 
lex non destruit promissa Dei. Sed hoc sub inlcwo- 

Digitized by VjOOQIC 



M9 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM 

galione sic ponit . An fatcndum est quod lex sit A 
advenw promis$a Deiy ut per legem liabeatur quod 
per fidem promittitur? ii^»^ hoc ut lex sic adverse- 
tur promissis Dei , ut efficiat benedictionem, quae 
perfidem promittitur! Vere lex non est adversus 
promissa Dei, ut possii benedictionem dare. Nam 
si lex data esset qum possit vivificare, id est promis- 
sam benediclionem dare, tunc vere jmtitia esset 
ex lege, nisi enim juslitia praecesseril, benedictio 
nequit apprehendi'; sed ex lege non est justitia. 
Scriplura enim conclusit , id est ostendit conclusa. 
Vel Scriplura, id est cadem lex, et, per additum, 
peccatum quasi violcnter conclusit, et conclusa esse 
ostendit omnia sub peccato. Ideo oronia conclusa 
sunt sub peccato, ut sic conclusi crederent, et illis 
tandem credentibus, daretur promissio^ id est pro- ■* 
missa benedictio, non ex lege, sed ex fide Jesu 
Christi; posset enim putari quod, Ucet crcde- 
rent, non tamen merito fidei acdperent benedi- 
ctionem. 

Nota : ideo conclusit omnia sub peccato,ut crede- 
rent ; nisi enim homines ita ligarentur sub vinculo 
peccati , quod nec viribus suis respirare possent, 
nunquam ad misericordiam quae in fide constat, 
confugerent. Sed quamvis lex vivificare non possit, 
tamen opportuna fuit; quiSi, priusquam veniret fides^ 
nos Jud^i positi sub lege custodiebamur^ id est sub 
custodia legis nutriebamur ad venturam gratiam. 
Sub lege dico conclusi, id est constricti in carcere 
velut servi. Minabatur enim poenam , non promitte- 
bat requiem. Gustodiebamur dico, ex hac custodia ^ 
transituri in eam fidem quoe tunc figurislegis velata, 
erat revelanda per Ghristum. Et quia sub lege custo- 
diebamur in fidem , itaque lex fuit pasdagogus no- 
$ter , Rutriens nos ponendos in Christo^ ideo in 
Christo, ut nos Judaei justificemur ex fide Ghristi, 
non ex lege. Psdagogus dicitur nutritor pueri , qui 
semper sequitur pedes ejus. Similiter lex paedagogus 
noster fuit, nutriens pueritiam et simplicitatem no- 
stram, sicut solet puer nutriri verberibus et minis. 
Nos puerl eramus sub jpaedagogo. At ubty id est 
postquam, 217 ^^^^^ fides^ id est maturitas mo- ' 
rum, et jam adulti sumus ; nos Judsei , jam non 
sumus sub pcedagogo, id est sub lege. Ideo nos Judiei 
amplius non sumus^sub lege,^uta vos omn^s, Gaia- |v 
tse, gentiles estis filii Dei per fidem , habitam in 
Gbristo Jesu non minus quam nos. £t si vobis ni- 
hil minus est apud Deum per fidem quam nobis, 
frustra teneremus legcm , quae per nos probatur 
nihil conferre nobis. Quia si nos Judaei iegem, quia 
inulilem dimittimus, utique vos qui non habuistis, 
insania esset apprehendere. 

Bene dico vos filios Dei in Giiristo Jesu. Quicunque 
enim baptizati estis in Christo, id est in institutione 
Ghristi Jesu, induistis Christum. Induere dicit. Homo 
cnim per peccatum nudus et penuriam patitur et 
ignominiam ; sed in baptismo veniens ad Gliristum 
induit eum, et ad tegendara nuditatem suam et ad 
gloriam. Bene dico quicunque non est enim Jud(pus 



INSTITDTORIS OPP. PARS 11. 300 

ncque Grcecus , non est servus neque liber; nom est 
Mosculus neque feminay id est non natio, non condi- 
tio, non seius diflerens est in fide Ghristi. Ommes 
enim vos unum corpus estis per fidem inChristo Jesm. 
Si autem vos estis Christi, cum Ghristus sit Abrahs* 
supra enim dictum est et semini tuoqui estChristus, 
ergo perGhristum vos, gentiles, estissemen Abrahm. 
£t si semen, ergo hceredes benedictionis ejos, wm 
per legem, sed secundum pfomissionem. In eodem 
quod superius probavit adhuc iromoratar; sieat 
enim probavit non amplius revertenduro esse ad le- 
gem, quia psedagogus fuit : fide autem perfeclis»pe- 
dagogo non est opus ; idem adhnc aliis rationilNxs 
probat, scilicet Judaeos non amplius deberc operari 
sub lege, propterea quia lex loco tutoris et acloris 
fuit : quo tutore et actore non indiget matoritas fi- 
dei. Et hoe probat per similitudiuem pupilli qoeni 
pater moriens sub tutore et aetore esse disponit, 
donee maturitas aetatis faciat eum dignum libertatr. 
Tutor pueri dicitur, qui contra impugnantem luetor 
eum, ne exhaeredari possit. Actor pueri dicitur, \cl 
idem, vel alius ; sed pro^diversa causa, scilicei quta 
agit et dispensatbona pupilli, solvitcensns,re^ioiidd 
pro eo in causis. Lex similiter tutor et actor dicitur. 
Homines enim parum habentes divinae cognitionis, 
et in eodem satis miseri et pupiUi, indigebant ^as 
lege quae constringeret eos ut servos, ut, sub ha^ 
districtione nutriti, migrarent ad perfeclioneni fidei; 
et tunc lex erat eis tutor per praecepta quae dabat, 
dicens : Ne facias hoc et iUud. Quod si feceris, 
morte morieris. Sic per data prsecepta tutabatur eos 
lex, et defendebat contra irruentia vitia, a quibiis 
timore cessabant, nondum dilectione. Lex etiam 
erat ejusdem popuU actor,per sacrificia quibosage- 
batur apud Deum ut expiarentur a peccatis. Litten 
sic jungitur. Non solum per id quod praemissum est, 
sciUcet quia lex paedagogus fuit probo non ultra ma- 
nendum esse sub lege, sed etiam per hoc quod ler 
loco tutoris et actoris fuit. Quibus quia ultra non 
indigemus, legem tenere injuslum est. Vel aliter 
jungitur, ut sit adversa sententia, ita : Quia unum 
sumus in Ghristo et per fidem semen Abrahae su- 
mus, verum quidem est quia propter haec non jam 
dcbemus tenere lcgem ; sed tamen uecessaria fuit, 
dum tutore et actore adhuc pupiUi indigebamus. Et 
secuttdum hanc continuationem causa quae prius 
non erat reddita modo supplebitur. 
GAPUT IV. 
I Dico autem : Quanto tempore haeres parvulus 
c est, nihU difiert a servo, cum sit dominus omnium; 
c sed sub tutoribus et actoribus est usque ad pne- 
c finitum tempus a patre. Ita et nos cum essemns 
c parvuU, sub elementis mundi eramus servientes. 
c At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Fi- 
c Uum suum factum ex muliere, factuni sub l^c, 
c ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem 
c fillorum reciperemus. Quoniam autem estis Filii 
c Dei, misit Deus Spiritum FiUi sui iu corda vestra 
c [nostra] clamantem : Abba, Pater. 218 ^^^^ 



Digitized by 



Google 



301 EXPOSlTiO IN EPISTOLAS PAULL ~ IN EPIST. AD GAL. 30a 

jam non est scrvus, sed lilius. Quia si filius, et A omnium, nihil differt^ sed pupillus ille est $ub tutori- 



b^eres i^er Deum. Sed tunc quidem ignoranles 
Deuoi, his qui natura non sunt dii serviebatis. 
Nunc autem cum cognoveritis Deum (imo cogniti 
cstis [sitis] a Deo), quomodoconvertimini iterum 
ad infirma et egena elementa, quibus denuo ser- 
vire \altis? Dies observatis, et menses, et tem- 
pora et annos. Timco [vos] ne forte sine causa 
laboraverim invobis. Estote sicut ego, quia et 
ego sicut vos, fratres, obsecro vos, nihil me \a^ 
sistis. Scitis autem quia per infirmilatem carnis 
eYangelizavi vobis jampridem et tentationem ve- 
f stram in carne mea non sprevistis, neque respui- 

< stis ; sed sicut angelum Dci accepistis me, sicut 

< Christum Jesum. Ubi est ergo beatitudo vestra? 



bu$y qui tuentur hxreditatem ejus, ne violenter au- 
feratur, et sub actoribus qui causas pro eo agunt, 
et de haereditate ejns disponunt. Est utique sub illis 
u$que ad tempus quod prcBfinitum est a patre suo, 
id est, quandiu pater suus conslituit eum esse alieni 
juris. Consueludo enim erat usque ad xxii annos 
puerum esse sub patrono, ne dissiparet iliicite sub- 
slantiam suam. Quia Paulus non adaptat omnem 
similitudinem, bonum est ut adaptemus singula. 
Quanto tempore (hoc cnim fuit a primo homine 
usque ad Christum) hic qui est futurus haeres, sci- 
licet Judaicus populus : cui erat repromissa salus, 
quandiu hic hsres est parvulus omni tempore usque 
ad Christum, in cognitione Dei parvulus fuit, et 



Tesiimonium enim perhibeo vobis, quia si fieri ^ cum parvulus est, nihil difiert populus ille a servo. 



potujsset [posset], ocuios vestros eruissetis et 
(lcdissetis mihi. Ergo inimicus vobis factus sum, 
verum dicens vobis? ^Emulantur vos non bene, 
sed excludere vos volunt, ut illos aemulemini. 
Bonum aulem semulamini in bono semper, et non 
tantum cum praesens sum apud vos. Filioli mei, 
quos iterum parturio, donec formetur Christus in 
vobis. Yellem autem esse apud vos modo, et mu- 
tare vocem meam, quoniam confundor in vobis. 
Dicite mihi, qui sub lege vultis esse, legem non 
legistis? Scriptum est enim quoniam Abraham 
duos fiiios babuit, unum de anciila (Gen. xvi, 15), 
et unum d3 libera {Gen. xxi, 2). .Sed qui de an- 
cilla secundum carnem natus est : qui autem de 



Si enim praeoepta sibi iaceret, vitabat pcenam ; siu 
autem, torquebatur ut servus asperrime; nihilin- 
terim difiert a servo, licet sit futurus dominus 
omnium bonorum haereditatis ; sic populus ille pres- 
sus servitute legis, si de lege transiret ad fidem, 
constituendus erat dominus coelestis haereditatis. 
Parvulus nihil differt a servo^ sed est sub tutoribus et 
actoribus^ id est sub lege quae tutatur eum per prae- 
cepta : et agit pro eo per sacrificia. Est utique sub 
iiiis usquc ad tempus quod 219 praefinitum a Deo 
Patre in quo tcmpore de servitule legis transferre- 
tur ad libertatem fidei. Et quemadmodum parvulus 
haeres sub tutoribus et actoribus est, ita et nos cum 
essemus parvuU in cognitione Dci, eramu^ non liberi. 



i libera, perrepromissionem;quaesunt per allego- ^ ^ed *^''.^'"^«/e« sub elementis, id est sub legalibus 



c riam dicta. Haec enim sunt duo testamenta. Unum 
c quidem in raonte Sina, in servilutem generans, 
c quae est Agar. Sina enim mons est in Arabia : 
c qui conjunctus est ei, quae nunc est Hierusalem, 
c et servit cum filiis suis. Ula autem quae sursum 
< est Hierusalem, libera est, quae est mater nostra. 
c Scriptum est enim : c Laetare sterilis quae non 
c paris. Erumpe et clama, quae non parluris : quia 
c muiti filii desertae, magis quam ejus, quae habet 
c virum (Isa, liv, 1). i Nos autem, fratres, secun- 
c dum Isaac promissionis filii sumus. Sed quomodo 
c tuuc is qui secundum carnem natus fuerat, per- 
c sequebatur eum qui seeandum spiritum, ita et 



Quia sicut pucr per elementa alphabcti transit ad 
cognitionem litlerarum, sic per iegem trauscundum 
erat ad cognilionem Dei, in fide habendam. Ele- 
mentum dicitur yel quasi elevamentum ; per hoc 
euim ad scientiam quis elevatur. Yel quasi elimen- 
tura, ab e/fmo, elimaSy etc. Vel quasi hylementum ; 
hyle enim materia, Eramus sub elementis mundi^ id 
est, quae lex et mundana promittebat, et carnalia 
docebat. 

Prius sicparvuli eramus.Af ubi ^id est postquam, 
vemt plenitudo temporis^ sive tempus plenitudinis : 
plenitudo ideo , quia quaecunque exspectata fuerant 
in anteactis saecuUs, tunc fuere completa; tunc 



c nunc. Sedquid dicitScriptura?Ejice ancillam et j) enim perfecta justlficatio, quae antea non fuerat; 



c fiiium ejus. Non enim haeres erit filius ancillae, cum 
c filioliberae. Itaque, fratres, non sumus ancilla^ filii, 
c sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit. i 

EXPOSITIO. 

Dixerat quidem non amplius opus essc paedagogo, 
sed causam non posuerat quare. Quam hic subdit, 
dicens : Licet vos modo unum in Christo paedagogo 
non egeatis, tamen dico quod vos jam indiguistis, 
sicut videtis quod, quantocunque tempore secundum 
dispositioaem patris parvulus est, hic qui est hmres 
futurus quanto tempore, sive xx, sive xv, parvulus 
est. Licet sii destinatus haeres, tamen nihil differta 
<ervo,quia soepe constringitur, et verberatur a tutore 
suo : Qum^ id est quamvis, futurus sit dominus 



tunc praesens et plena salvatio, qnam ante diem 
illum exspectabat Alraham cum cxtcris sauclis. Yel 
aliter : Postquam venil plenitudo, id est finis et con- 
snmmatio teroporis, quod constituerat primum prae- 
terire Deus, tunc misit Deus Filium suum, Cum Fi- 
lius Dei ubique totus et praesens esset, hoc mittere 
nihil aliud fuit, quam quod eum qui invisibilis erat, 
in forma servi visibilem exhibuit. Filium dico, quem 
adeo humiliavit, ut factum e% muliere, id est ut eum 
qui infactus et sempiterniis erat, facturam novam 
ex muliere vellet suscipere. Factum efiam sub tege^ 
quia sub lege vixit, et legem implevit, dum hostia 
pro ilio data fuit. Ideo sub lege, ut pretio sani^ulnis 
dato redimeret eos qui erant sub lege, Nisi enim sub 

Digitized by V:iOOQIC 



505 S- BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS D. 3M 

leee flerct, leeemque teneret, a lege liberare, ct le- A idem, quod idolum fuit olim. Vere eonTertimiiii ad 



gem dcstruere non posset, sicut oportult ut mortem 
gustando, mortem destruerei. Vt redimeret, et ut 
redemptl Yeci^eniui adopttonem /i/torum, id esl es- 
semus filii suscipientes adoptionem, id est haeredi- 
tatem aelernam, quam nobis gratia Dei adopUvit. 
Ubi ait faetum ex mulierey quaeritur, cum ubique 
Deus tolus esset, quomodo magis fuerit inutero Vir- 
ginis. Cujus rei ponunt sancti similitudinem hujus- 
modi, quod, sicut anima, dum est in corpore, cor- 
pus ipsum sensificat, regit el vivere facit ; segregala 
a corpore, alibi quidem tota similiter esl, nec tamen 
ibidem ofiicium facit : ita divinitas, licet alibi tota 
sit, ut in utero Virginis, non lamen sequitur quod 
idem operetur alibi quod in utero Virginis. Supe- 



legem; nam tos ;am observatis dieif id est Sabbata; 
observatis etiam men&es^ id est innovationes lunae; 
et temporay id est jejunia Hebraeonim, in tempori- 
bus statuta ; observatis etiam annos, id est septimum 
annum, et jubilaeum more Hebraeorum. 

£t quia sic agitis, timeo vos, id est nibil ^deo in 
vobis timeo sicuti vos. Timeo, inquaro, ne far.e 
(quod eito contingere potest) laboraverim in vobis 
sine causa^ id est sine fiiictu utihtatis. Sed ne uie 
frustra laborasse contingat, estote sicut ego^ non cu- 
rantes legaiia, quia et ego fui olim legalis sicnt tos 
esse vullis, et deserui. Modo videte, quam insipien* 
ter hoc veiitis. Vel ita : Estole sicnt ego^ quia ego 
sum sicut vos, gentiliter vivens. Imponebalur Paulo 



riusnotasse debuimus quod, quemadmodum parvu- B abillis pseudo, quod odio baberet Galatas, et ideo 

lus iiie, si prius quam veniat ad maturos annos mo- 

ritur, ba^reditatem amittit; sic qui de iege adma- 

turitatem fidei transire noluerit, expers fit haeredi- 

tatis. 

Diccrent Galatae : Vos quidem, Judsei, reeipietis 
adoptionem fiiiorum : sed qtiid proderit nobis ? Ad 
hoc Paulus : Non solum nos sumus filii» sed quod 
vos gentiles similiter estis filii. Probat hoc quod 
Deus misit Spiritum Filii sut, id est eumdem quem 
Filius habuit, vel quem Filius dedit. Misit, dico in 
corda nostra^ id est meum et vestra, Spiritum dico 
elamantem^ id est clamare nos facientem : Abba^ 
Judaeos ; Pater^ geutiles. Et quandoquidem utrique 



non aperuisset illis omnem veritatem. De quo modo 
excusat se, et laudat eos de priori conversatiooe, 
in qua se multum benignos exhibuere Paulo. Ideo 
etiam sic blanditur, quia post pauca verba aspcrius 
est eos aggressurus. Littera sic jungitur : Esm 
sicut egoy et obsecro vos ut sitis fratres mei, ptam 
affectionem habentes erga me; nihit enim Imistn 
me in aliquo. Quare ego odiens tos delHierim subti- 
cuisse veritatem. Nihil me laesistis ; sed scio (et vos 
bene scitis) quia evangelizavi vobis per in/irmitatem 
carnis ; non tamen spirltus, quia si iufirmabar e( 
contemptibilis eram secundum carnem» in virlate 
Spiritus per miracula forti« apparebam. Pnedican 



filii sumus et clamamus. Itaque jam non est aliquis ^ per inftrmitatem : nec pauco tempore, sed jam pri- 

.^_...... _..! Hl!^.^ ^\..! .. ^! Vm.m^ »^2« ^s!^.^ L — ..^. ^" ^1*a twn*^^ tforwl.A •*»!%!<« ammm M.AMMA* «MAo - - ^ - * ■* d 



servuSf sed filius. Quia si Fitius^ erit etiam hosres 
beatae haereditatis. £t quod ita futurum sit, testor 
vobis per Deum. Vel ita : Hmes erit per Deum^ id 
est per misericordiam Dei, uon per legem. Nunc 
reducit eis ad memoriam priorem statum, quem ha- 
buerunt in cullura idoiorum, probans pro nihilo 
idola dimisisse, si legem accipiunt. Lex eiiim jam 
est idololatria ex quo venit gratia. Quia qui legem 
putat esse ad justificandum necessariam, derogando 
Deo, quod Dei est, legi attribuit» quemadmodum 
idololatrae attribuebant quod Dei erat, idolo. Nunc 
etiam si legem accipiunt, deterins erit quam prius; 
tunc enun per ignorantiamy nunc vero scientes et 
prudentes mauum mittent in ignon. Liitera sic 



die, quod taedio vobis esse posset mea infirmitas. Ei 
cum tanta me preraeret infirmitas, tos tamen non 
sprevistis cum praedicabam, neqne respuistis, cum 
primum ad pnedicandum veneram, Untationem re* 
stram factam in carne mea. In infirmitate enim mea 
tentabat vos Deus, quasi diceret : Si infimuiatem 
Pauli abjiciunt, rei sunt. Si benigne suscipiant, di 
gni sunt. Respuere plus est quam spernere, sicul 
penitus abjicere magis est quam patiendo conteui- 
nere. Non me sprevistis, sed excepistis me sicut oji- 
getum Dei, et sicut Christum Jesum. Et com p^ hoc 
appareat nullam odii^ sed multam esse causam diie- 
ctionis, maie sentit qui suspicatur inimicart vobis. 
Et quia in exceptione mei adeo benigni fuistis, ergs 



lungitur : Nunc estis filii^ sed tunc quidem ante «v ubi est beatitudo vestra^ qua sic prius Evangelio ol)e- 



conversionem serviebatis his qui non erant dii. £t 
si per opinionem, 2S0 ^^i^ tamen per naturam. 
Tunc sic serviebalis, sed nunc, cum cognoveritis 
Deumy contra hoc quod ait ignorantes; et dicens 
ciim cognoveritis Paulum dixisse eos et corrigoy imo 
cum vos cogniti^ id est aq>probati estis a DeOy quo^ 
modo, id est qua ratione convertitnini iterum^ quia 
olim in eodem eratis, ad elementa, id est ad illa le- 
galia infirma, id est etiam tempore suo impotentia 
justificare quemhbet; et etiam in illa infirmitale 
egena^ id est alieno auxilio egentia. Hoc enim tan- 
tulum quod faciebat [fiebat] nisi per auxilium fu- 
turae fidei non poterat, quibus elementis roodo ser- 
9ire vuliis et denuo. Lex enim amodo \obts erit 



diatis ? Et vere beatitodo, ^uta ipse rettttiioiifitmpfr- 
hibeo vobis^ quod si fieri posset eruissetis oculos te- 
stroSf et dedissetis mihi. Posse fieri intelligit quod 
opportunum est fieri. 

Et quia tanta vi dilectionis mihi devincti eratis, 
ergo nec credendum est quod ego faetus mm immi- 
cus vobis. Quod ideo putatis quia sum dicens verum 
vobis. Si veritatem retioerem, et vos hlandiments 
palpai em, sic me judicaretis amicum. Ego non suiu 
inimicusvobis; sed ilii mmutantur^ id est diUgunt 
vos non benej sed ideo quia volunt vos a fide Christi 
excludere^ ila] «I, postquam vos plenlus in errorem 
suum duxeruit, tos eFmu/emtfit itloS:, et esiganta vo- 
bis imperiose quod voluerint. Scd nolile «iHQliri 



Digitized by 



Google 



50& EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULL — IS EPIST. AD GAL. m 

illos ; 68d mmulamini ct me et qucmlibet bQnum^ A quaero an legisUs quoniam ipsa lex se non esse te* 



nec aliquamlo in malo, si forte suadeam, sed semper 
in bono; et nan tantum cumpriBuns $wn apud vo$ 
3»mulamini mc, sed etiam cum absens fuero. 
Idem quod superius probavit, scilicet legem nos 
esse tenendam , adhuc probat per verlui ipsius 
cjusdem legis. Sicut enim postea ostendit ve* 
mente 221 liberlate fidei repudiauda est servitus 
legis. Litterasicjungitur : J?mtt/amt/iime,etquem- 
lil)et oonum. Illos vero ne semulemini ; quod si eos 
xmulari vuUis, o filioli met, dicite mihi. Illuc us- 
que p3ndet construciio : Eos qui prius erant filii se- 
cundum integritatem fidei, diminutive filiolos appel- 
!at, quia volentes adbaerere perversis , plurimum 
diminuti erant in bono filiationis. Fi7to/t mei , quo$ 



nendam aperle innuit. Seriptum est enim in lege 
quoniam Abraham habuit duo$ filio$, Multos quidem 
filios habuit Abraham , sed de his duobus conveniens 
figura fuit ad fidem et legem. Haec autem veita nov 
eadem inveniuntur in Genesi ; sed aeque valentia. De 
quibus duobus fiiiis Moyses totum ad finem usque 
descripsit, quod uon fecit de caeteris. Quia Paalus 
Ron secundum singnla ailegoriam sequitur, bonum 
est ut eisdem verbis eam aperiamus. Abraham qui 
interpretatur pater multarum genUum , habens <tuos 
filios,id est duos populos, significat Deum habentem 
duos filios, Gentilem scilicet et Judaeum. Non tameii 
quod singuli eoriim sint fihi Dei, nisi qui in utroque po«' 
pulo, digni fuerintinventi.Dtio«/!/tos habuitAbraham^ 



ego parturio, id est de quorum instructione, maximo B unumdeancUla/ide%i Ismaei dc Agar, et unum deLi- 



conatu laboro. Parturire enim dicitttr labor iile, 
quem in emisione pueri mater patitur, priusquam 
puer extra mittatur. Quo$ parturio iterum; olim 
enim cum infideles eratis, multum laborem habui 
in vobis. Parlurio et laboro in vobis, donec in Ghh- 
8to reformemini in fide cujus reformati estis, quia 
iilis pseudo saltem consensistis. Nec ait donec refor- 
memiui, sed donec Christu$ formetur in vobi$. Ghri- 
stus enim dcformatus est , et formam suam perdidit 
in vobis seductis. Yel , deformatus est in vobis , id 
est in similitudine vestri, Audientes enim alii quo- 
modo fidei Ghrisli detrahitis , dicunt exemplo vestro 
ifisuflicientem esse ad salutem fidem Ghristi. 

Ut magis eos deterreret, aggravavit dictum dum ^ 
sM donec formetur C7iri<£iM , quem , quasi diceret, 
defonnastis. Filiolos vos appello; sed, \\cei ab^ens^ 
dieam fiiiolos. Tamen modo ve//em e$$e praesens apud 
vo$j et $ic mutare vocem meam , quia si modo vos ap- 
peilo filiolos, praesensdicerem vosalienosdetrabentes 
Deo , et multa aiia opprobria. Quae Paulus licet di- 
Gcret, si prassens esset, noluit tamen in Epistoia 
8cril)ere , sciens Epistolam permansuram , et dc cor- 
rectione eorum confidens , quorum improperium du- 
rare noluit ; et merito » cum essent corrigendi. Si 
apud vos essem, mutarem vocem, ideo ^tiaatam 
nunc confundor, id est verecundor tn vobis. Lauda- 
veram enim fidem vestram apud alias Ecclesias , 
quae, audientes corruptionem vestra^ fidei, aestimant 



bera, id esl Isaac de Sara. Filius de ancilia significat 
ludaicum populum, fiiium ancillae, id est legis, qui 
bene dicuntur fiiii anciHae, qui velut servi servi^bant 
timorepoenaeet amore carnalium in carnalibus. Filius 
autem liberae significat populum fidelem, qui io' li* 
bertatefidei Deo ex dilectione servit, non ex Umorc 
nec propter temporalia, sed propter aete^a. Et licet 
uterque esset fiiius Abrahae , tamen diverso 222 
modo nati. Qui enim fuit de ancillaf scilicet Ismael 
de Agar, hic natu$ e$t secundum carnem, quia el 
Agar Juvencula erat et fecunda. Simititer legalis po- 
pulus natus est de ancilla , id est delege secundum 
carnem , quia et in c^rnalibus et amore carnalium 
serviebat ; si peccaret , statim in carne puniri time- 
bat. Filitts autem qni fuit de libera , scilicet Isaac , de 
Sara natus est non secundum carnem. Sara enim 
vetula erat et sterilis , sed per repromi$$ionem Dei. 
Deusenim, sicut piepromiserat, virtute sua nasci 
facit filium de steriii et decrepita. Similiter populus 
fidelis, qui fuit de iibera, id est natus ex fide, quae 
libera est per dilectionem, non sicut ex ancilla per 
timorem. Hic populus natus^st per repromissionem, 
qula Deus misericorditer promiserat se pcr fidem fa- 
cere saivationem. Ideo erat per repromissiouem , 
quia non servit Deo desiderio carnalium , quae videt, 
sed amore spiritualium quae nemo vidit, sed per 
solam repromissionem Dei habiturum se confidit. 
Qtfisomma, scilicet Abrabam habuisse duos fir 



me reum mendacii , er super hoc erubesco. Vos fi- D ^*®*» ^**"^ ^® aneilla secundum [camem , hunc dc 

libera per repromissionem , haec omnia dicta sunt 
per allegoriam^ id est per aliuro intellectum quam sit 
litteraUs hic habendum. Ipse umen non singuiorum 
allegoriam exsequitur , nisi solum de ancilla et libe- 
ra. Vere sunt dicta pcr allegoriara. Ifarc entm, id 
.st anciUa et libera, $unt^ id est significant, duo 
Te$tam€nta, Vetus et Novum. Unum quidem TesU- 
mentum , id est legem §eneran$ filios tn $ervitutem, 
quia et timore poenae et pro carnalibus servicbant. 
lilud unura dico datum in monte Sina ; ibi euim lex 
data fuit in deserto. Sina interprctotur mandatum , 
etpcr montem altitudinem superbia accipimus, ut 
dicamus generan$ in $ervitutem in monU Sina , id cst 
iusupeibia mandati. ^udxi eniro, qui soli lcgem 



lloli mel, dicite mihi, Vel, si placct, non oportet 
iiluc usque protendere sic continuando : JSmulami" 
Jit me , quod utique debetis, quia vos estis filioli mei 
quos iterum pariurio, etc. Sententia verborum non 
mutatur. £t quia confundor in vobi$ seductis, modo 
dicite et respondete mihi : Vo$ qui $ub lege vuUt$ es- 
se, nonlegi$ti$ vo$ /e^em .' Gomplexionem facittillis 
ntrinque; ferientem, quia si iegem non legerunt, 
stultum est transire ad iiiud quod neseiunt. Si au- 
tem legerunt, cumcadem iex veniente fide proliibeat 
se leneri , plurimum desipiunt qni eam tcnere vo- 
luni. Alterum tamen membrum complexionis exse- 
quttar , liocest, si icgem legenint. 
. Dieercnt ilti : Quid inde si If^gcm legimus ? Idco 



Digitized by 



Google 



307 S. BRUNONIS CARTIIUSIANORCM 

habebanl, superbiebant, dicentes ss populum Dei , A 
alios non populura, sed canes. Unum Testamentum 
datura est in monte Sina , ^»0? est Agar, id est guod 
Testamentum siguiflcat Agar. Relatio bona est per 
^iia?, quia sequitur proprium feminini generis. Agar 
interpretatur alienatio , ex ipso nomine innuens Ve- 
tus Testamentum alienandum esse et destruendum. 
Idem significavit hoc quod non in terra repromis- 
sionis , sed in deserto datum fuit , quod nunquam 
per opera hujus legis venturi essent in veram ter- 
ram repromissionis. Vere in servitutem , nam Sina 
est mans inArabia, Per hoc enim quod, dum essent 
incaptivitate, accipiebant hanclegem, significalia- 
tur quod lex in captivitate data generabat eos in ser- 
vitutem ; nunquam per opera legis venturos in li- 
bertatem. Idem aliegoricus innuit intellectus. Arabia ^ 
enim humilitas vel affliciio interpretalur. .Unde sic 
dieimus : Sina mons est in Arabia , id est manda- 
tum, ct superbia est in affiictis seu, quod idem est, 
humiliatis. Per hoc enim quod superbiebant de man- 
dato, et saepissime velut mali servi affligebanlur per 
legem , apparet quod lex ilia generasset eos in ser- 
vitutem, Sina mons est in Arabia , qui mons conjun • 
ctus est, id est assimilatus ei Hierusatem^ id est 
Judaico populo videnti Deum , quia ali% gentes lunc 
lemporis nesciebant Deum. Hicrusalem dico, quof 
nunc est, id est quae in praesentibus videt, et colit 
Deum non in spiritalibus , et ideo n<Hi visura in fu- 
turo. 

' Mons ilie conjunctus est , non quod radices ejus q 
porrigantur usque Hierusalem , sed assimilatus Ju- 
dsis , quia per montem Sina signiflcatur superbia 
eorum , qua de mandato superbierunt. Per Arabiam 
significatur afflictio eorum , qua peccantes per legem 
affligebantur more servoruro. Ei, Hierusalem, quse 
nunc est, et quae servit timore poehae, non amore. 
Servit dico ctcm fitiis suis, id est cum proselytis, 
qui de gentilitate in circumcisionem transeunt. Yd 
servit tota insimul Synago^a eum filiis suis propriis. 
Hiciiio genere servitutis, hic alio. Hierusalem quse 
nuiic est servit , sed itia Bierusatem quas est sursum^ 
id est non carnalia, sed spirilalia appetens , haec est 
tibera^ quia non ex timore, sed servit ex dilectione: 
223 ^^ temporalia quaerit, sed aetema. H«c est 
Ecclesia fidei, ^to superior Hierusalem est mater ^ 
nostra. Ecclesia enim nos genuit in Iil)ertatem fidei. 
Yere tibera; nam laetatur, erumpit et clamat : Yere 
mater; nam filii ejus multi. Quod sic ait : Libera 
est mater nostra. Nam sic de ea scriptum est in 
Isaia : L(ttare tu. Sara steritisy quw modo non paris; 
erumpe et clama, qnce non parturis (Isa, iv, 1) , id 
est quae nec de pariendo laboras. Ideo laetare, qnia 
magis mutti filii tui desertm Sarae quam sint filii cjus 
Agar, qum nunc habet virum, Habebat Agar Abra- 
ham cohabilatione, non tamen dilectione. Carebat 
Sara Abraham cobabitatione , quem tamen habebat 
diledione, quia colebat et diligebat eam ut legiti- 
mam uxorem. Isaias, qui post longa ssecula fuit ab 
Abraham , frustra sic loqueretur de Sara et Agar. 



INSTITUTORIS OPP. PARS II. 



30S 



Adlitlcram, quarc sic intelligendum est? Vere li* 
bera est, nam sic ait Isaias : lu sterilis Ecclesia ! 
Quia quaedam steriles, quae postea pariunt per gra- 
tiam, ut eadem Sara et Elizabeth, ideo addit : Tu 
steritiSy quee non parUy twtare animo. Erumpe etiam 
exteriori gaudio et ctama^ id est invita alios ad con- 
gaudendum tibi. Tu dico quae non solum nan parit^ 
sed nec etiam parturis , id est spe carens in tera- 
pore legis de pariendo, non conaris. Probavit qnod 
sit libera ; probat etiam quod sit mater. LiUera ta- 
men respondet ad proximum. Ideo tcetare^ etc., quia 
/i/tt deseries, id est Ecclesiae, quae in teropore legis 
cohabitatione a Deo derelicta fuit non dilectione. 
In tempore etiam legis magis dilexit Deas Ilberta- 
tcm fidei quam servitutem legis. 

Filii , inquam , desertae magis multi sunt quam 
sint filii ejus legis, quae nunc habet vimm. Tunc 
enim lex multos generabat, sed qui fideles erant, ut 
Moyses et prophetae, videntes duritiam eorum, nec 
saltem cogitabant eos de spiritualibus docere, quos 
quotidie in carnalibus mandatis videbant transgres- 
sores esse. Lex quidem tnnc habebat vimm, id est 
Deum cohabitatione , non tamen dilectione. Dtix 
matres sunt : altera libera, altera ancilla. Sed mn 
fratreSje%Q et quicunqne fidelcs, sumus fUii^ non ser- 
vitutis, sed promissionis^ id est per promissam gra- 
tiam Dei, secundum^ id est in similitndinem Isaac, 
qui non lege camis, sed virtute divini promissi na- 
tus fuit. Ostendit nos esse natos in similitudine 
Isaac, quia eadem signa quorum figura praecessit in 
illo, videntur hodie in filiis Ecclesiae. Et tamen ad- 
versatur conjunctio litterae, hoc raodo : Licet simns 
filii proroissionls , lamen quomodo tunc In lempore 
Abraham , hic qui secundum camem natus fueret^ 
id est Ismael, persequebatur eum qui secundum spiri' 
tum natus est, scilicet Isaac. Ismael enim natu ma- 
jor verberabat Isaac adhuc tenerum ; quem videbat 
dominum sibi et haeredem futumm. Ita etiam fit 
nunCf quod qui camales sunt pei*sequuiitur spirita- 
les et affligunt, et quia sicut Isaac affligebatnr ab 
Ismael, ita et nos spirituales affligimur a carna- 
libus. Itaque, fratres, per hoc apparet quod non sv- 
mus filii ancillae ; fuiraus quidera servi olim sub 
lege, sed jam sumus filii liberae, id est gratiae. Sed 
interserit quaedam dicens : Qui secundum caroem 
sunt, persequuntur nos, sed non est curandum ; ipsi 
enim ejicientur, et nos in haereditatem introibi- 
raus. 

Quod sic att : Quid dicit Scriptura f In eodem 
Moyse iiivenitur quia , cum Sara vidisset Agar et 
puerum ejus superbientes contra se et Isaac, ait ad 
Abraham : Ejice anciltamet fitium ejus (Gen. xxi, 16). 
Similiter filit gratiae dicunt : Domine, ejlce anciUam, 
id est lcgem, et filtum ejus, id est Judaicum popu- 
lum- Nonenimfitius ancitlWy id est legis, hcfreserit 
in promissa beatttudine cum fitio tibera^ id est fidei, 
quemadmodum filius Agar ancillae non fuit baeres 
cum filio Sarae liberae. Itaque, fratres, jmn non ««- 
mus filii anciltm (sicut cxpositum cst) , sed liberct^ 



Digitized by 



Google 



500 



EXPOSITIO IN EPiSTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD GAL. 



oi^ 



qau Uberiate, id est pcr hanc libertaiem qaaiu ba- A pcrscvcraie in kac libcrlatc fidci , tl notile conUneri 



bemus, ChrUttu habens eamdeni liberavit ms per 
eam. 

224 GAPUT y. 

< State et nolite iterum jugo 8ervitnti& contincri. 
Ecce ego Paulas dico vobis quoniam, si circum- 
cidamini, Christus nihil vobis proderit. Testilicor 
autem rarsum omni homini circumcidenti se quo* 
niam debitor est universae legis faciendae. Evacuati 
estis a Ghristo, qui in lege justificamini; a gratia 
CTcidistis. Nos enim spiritu ex flde Spem justitiae 
exspectamus. Nam in Chrtsto Jesu, neque circum- 
cisio aliquid \alet , neque praeputium, sed fides, 
quae per diaritatem [dilectionem] operatur. Curre- 
batis bene : quis vos fascinavit [impedivit] veritati 
BOD obedire? Nemini consenseritis. Persuasio haec 
non est ex eo qui vocavit vos. Modicum fermen- 
tum totaro massam comimpit (/ Cor, v, 6). Ego 
confldo fn vobis in Domino quod nihil aliud sa* 
pietis. Qui antem conturbat vos,portabit judicium, 
quicunque est ilie. Ego autem, fratres, si circum- 
cisionem adhuc praedico , quid adhuc persecntio- 
nem patior? Ergo evacuatum est scandalum crucis. 
Utinam et abscindantur qui vos conttirbant ! Vos 
enim in libertatem vocati estis, fratres, tantum ne 
libertatem in occasionem detis carnis , sed per 
charitatem spiritus servite invicem. Omnis enim 
lex in uno sermone impletur : Diliges proximum 
tuum sicut teipsum (Matth. xxii, 39). Quia si in* 
vicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem p 
consuroamini. Dico autero in Christo. Spiritu 
ambulate et desideria camis non perficietis. Caro 
enim concupiscit adversus spiritum , spiritus au- 
lem adversus carnem. Bxe enim sibi invicem ad- 
versantnr, ut non quaecunque illa faciatis. Quia si 
spiritu ducemini , iion eslis sub lege. Mauifesta 
autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio, im- 
muiiditia, impudicitia, Inxuria, idoloram servitus, 
veneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, 
irae, rixae, dissensiones, sectae, invidiae, homicidia, 
ebrietates, comessationes, et his simiiia, quae prae- 
dico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, 
regnum Dei non consequenttir. Fructus autem 
spiritus cst charitas, gaudium, pax, patientia, bc- 



jugo servitutis, id cst alteri onere icgis iterum. Et 
heue iterum, quia si vos fidcies jam circumcidimini^ 
idem est quod ad idola couverti, quibus antea ser- 
viebatis. Dicerent iUi : Nolumus omnem legem sus- 
cipere nisi solam circumcisionem qiiam habuit 
Abraham, qui fuil sine lege. Conlra hoc Paulus : 
Noiite conlineri jugo legis, quoniam Christus, id est 
fides Ghrisli,mAt7 proderit vobis^ si circumcidamini» 
et ecce ego Paulus^ cujus auctoritas ubique vulgata 
est, lioc dico et afiirmo. vo6ts quod si circumcida- 
mini, fides Christi non proderit vobis. Non solum - 
quia Christus non proderit vobis, sed etiam propter 
importabile onus legis non debetis circumcidi. Quia 
sic ait : Testi/icor rursumy id csl vel sicut olim duro 
eram in lege lestificabar. Ycl rursum^ id cst iterum, 
hoc adduco ad idem dissuadendum quod pcr prae- 
roissa dissuadebam. Teslificor omni homini circum- 
cidenti se quoniam, id est quod,ipsees< debitor uni- 
verso! legis faciendm, Circumcisio euim exigtt ut sc- 
quantur caetera opcra lcgis, quemadmodum fides 
post baptismum exigit ut sequantur opera fidei. Et 
ne putetis vos passe circumcidi, nisi onus legis per 
omnia portetis. Vere Chrislus nihil proderit 225 
vobis ; nam si circumcidainini , evacuaii estis a 
Christo, id est inanis facta est vobis fides Christi. 
Dicerent illi : Malumus a Christo evacuari quam non 
circumcidi, sicut Deus mandavit. Ad hoc Pauius : 
Non solum a Christo, sed etiam excidistis a gratia 
Dei vos, quicunque in lege justificamini^ id est per 
iegero justificationem quaeritis. Ilic bene deter- 
minat quomodo probibeat circumcisionem , scilicet 
ut per eam non quaerant jusiificationem, cum tamen 
passus sit circumcidi Timotheum, ut tolleret a se 
suspicionem, uterque tamen Paulus et Timotheus 
intelligens nihil conferre justiliae circumcisionem. 
Yere nemo justificatur in lege ; nam nos solum qui 
sumus ex fide, exspectamus spem justitimy id est 
beatitudinem quae ex justitia speratur. E( quod ex- 
spectatio nostra certa sit, constat ex eo quia exspe- 
ctamus per Spirttum, sic nos sperare insinuantero. 
Ideo ex fide tantum spem habemus; nam in Christo 
Jesu^ id est in fide Christi Jesu, neque circumcisio 
aliquid valety neque prmputium, sed sola /ides, qum 



nignitas, bonitas, longanimitas, mansuetudo, fides, D '^™®° "^" ^'* oWosfx, sed operetur; nec contumcliose, 
modestia, continenlia, castitas. Adversus hujus- ^^ per dilectionem Deietproximi 



roodi non est lex. t2ui autem sunt Christi, carnem 
suam crucifixenml cum vitiis et concupiscentiis 
(/ PetT. II, il). Si vivimus spiritu, spiritu et ambu- 
lemus. Nou efliciamur inanis gloriae cupidi, invi- 
cem provocantcs, invtcem invidentes. > 

EXPOSITIO. 

Licet enim Christus sub lege fuerit, lex tamen 
non est dominata ci qui peccalum non habuit ; sed 
ex sola libcrtate fecit , quidquid fecit. Et quia filii 
liberae sumus ; et per Christum libertatem apprehen- 
dimus, sicut cx eadem lcge aperte colligitur, insa- 
nia est ut, qui per fidem liber est, servum se faciat 
pcr legem. Et idco quia liberi estis state , id ost 



Fides sola valet in Christo, et in hac fide vos 
bene^ id est per dilectionem currebaXis , id est ope- 
rabimini. Sed quis impedivit vos male suadendo non 
obedireveritati, quam a me didicistis? Ut autem obe- 
diatis veritati, ne conscnserilis alicui carnalium, 
quia hac persuasio eorum non est ex eo, id est se- 
cundum Deum, qui per gratiam suam vocat vos ad 
regnum. Ideo ne consenseritis, quia modicum fet" 
menium, id est velsaltem consensus, vel sola per- 
suasio, vei illi pauci male suadentcs. hoc, inquam,. 
modicum corrumpit iotam uinMam, et iacit acidam , 
id cst vel totam Ecclesiam, vel omnia bona eorom. 
Modicum quidem fermentum corrumpit totam mas- 



D-igitized by 



Google 



%il S. BRlfNONIS GJtflTHUSIANORUM 

^m; sed vos nou corrumpemim. Ego enim confido A 
in vobis, et lioc in DominOy id est per cooperantem 
YObis gratiam Dei, quod nihil atind sapietis quam 
quod sanum cst, et ego tos docui. Vos non aliud 
sapictis ; serf ille qui conturbat vos, id est qui pnri- 
tatem fi Jei vestrse admtstione infidelitatis turbidam 
facit, ille portabit judicium, id est sustinebtt dam- 
nationem ; eliamsi sit Pelrlis, aut angdus de coelo. 
Modo rcspondet ad illud quod imponebanl ipsi pseu- 
do, scilicet quod prius quideni destruebat circum- 
cisionem ; sed , modo Hicrosolymis correctus a 
Petro et ab aliis, prsedicabat circumcisionem. Quod 
falsum esse comprobal dicens : IUi tos conturbant, 
s^d ego non conturbo vos. Si autem, fratres, sicuti 
illi imponunt, adhuc preedico circumcisionemy adhuc 
ideo, quia, dum erat Judxus, pracdicabat eam : sl, " 
inquam, sic praedico adhuc, sicut a principio prae- 
dicationis patior persccutionem a Judaeis. Quia sicut 
imponunt si prsedico circumcisionem, ergo evacua- 
tum est scandalum crucis, Judaei enim scandaliza- 
bantur iu boc quod per solam crucem prsedicabam 
jusiificari homincm. Qnod si cruci admisceam cir- 
cumcisionem,et eiutroqne dicam justificari, placati 
Mint mihi Judaii. Ego npn vos conturbo, sed illi 
conturbant vos. Et uiinam ncm solnm pellicula prae- 
putii, sed f:enitus abscindantur illi ^t vos contur- 
bant, Kon intelligit Paulus membrorum abscisionem, 
fted sicot abscisi testicoli non generant, sic isti 
abscindanlur, ne quemlibet generare possint in er- 
rore stto. Gonturbant utique vos , dum in servitu- 
tem legis redigere volnnt. Nam vos , fratres, vocati 
esHs in Hbertafem Dei. Hoc tantummodo videite, tie 
hbertatem vestram detis in occasionem camiSy id est 
ne propter libertatem licentius vos posse peccare 
CTiidatis. Nec hoc faciatis, sed servilute invicem pet 
tharitntem spiritus, id est, per spiritalem dilectio- 
nom agentes. 

Accepta occasione vult ostendere , eis faeilitatem 
novae legis quse in uno sermone impletur, et bac 
itertim occasione corripit eos a detractione, dicens : 
Scrvite invicem per charitatem. Nam omnis tex im- 
ptetur 226 ''^ ^''^ sermone, in hoc scilicet : Ditiges 
proximum tuum sicut teipsum^ sicut in epistola ad 
Romanos cxposuimus {Rom. iii). Lcx praecipit dile- 
ctioncm, quod si spemcntes legem invicem mordetis, j) 
detrahendo alter alteri, nec solum raordetis, sed 
etiam comeditis, id est bona proximi pcr invidiam 
penitus devoratis. Videte ne consumamini, id est ne 
. devoremini fnHcem, id est tn, quia detrahis proximo; 
lUc, quia detrahit tibi. Postcaquam satis probavit 
legem non cssc tenendam, incipit nunc approbare 
fiicm et gratiam. Littera sicjnngitur : Yidete ne 
eonsumamini secundum suasionem carnis , mor- 
dendo et comedendo vos invicem ; sed dico vobis : 
Ambutate spiritUy id est perficite bene operando se- 
enndum quod hortatur vos spiritus, id est ratio. 
Ambulaie dico spiritu, et hoc in Christo, id est qifod 
tantum licct facere per Christiim; ct non aliud, nt 
qu;s secundum r^tionem operetur. S* in Christo 



INSTITUTORIS OPP. PARS H. m 

tstis, secundnm spiritura ambulabitis. Etiam alisd 
bonum inde provenit, quia desideria carms^ et si per 
impugnationem sentiatis, non tamen actu perficietis, 
Sed licet non perficiatis, tamen caro concupiscit 
ttdversus spiritum ; et sic impagtiatioBem sentilis. 
Yel dicaniHis iterum : Bene dico desideria carnis, 
ifiam caro concupiscit adversus spiritum, et tptrtlai, 
id est ratio concupiscit ea quse sunt adversue car- 
nem. Yere caro et spiritus alter adversus alterani 
concupisclt. Hmc enim, Id est caro et spiritus, ad- 
versantur sibi, non caro cami, nec spiritos spiritui, 
sed invicem, id est caro in spiritura, spiritus in ear* 
nem. Adversantur, ita ut non faciaiis omma itie 
qutecunque vu/Im, seu camales, seu apiritales. Nema 
enim adeo justus, qni non ad vieera cadat. Nema 
adeo malus qui nos ab aliquo quod caro suadet, se 
aliquando cohibeat. Dixit quod si vivimus, splrita 
ambulare possumus. Quia si 8|Hritura aeqaimori 
desideria camis non perficimus, qula caro pagnal 
adversus spiritum. De qua pugna camis et spiritns 
modo vult dyudicare, dicens : Garo contra spiritom; 
sfHritns pugnat contra caraem. Quiasiyos ducinum 
sptrittt, id est ratione^ jam non estis sub iege. Lex 
enim posita est ut peccatores cohibeat, sed si se- 
cundum spiritum agitis, jam non peecatis, et qui 
non peccat, liber est a lege. Qui spiritu ducitur, non 
est sub lege ; qui autem carne , is captivatur sub 
lege. Quod sequipolleBier ait : Opera spkitus nemt- 
nem redlguntsub lege; sed opera carnis illa sunt 
manifesta\ non oportet impr(^are ea. Turpitvdo 
e«im eorum omnilHis est nota et captlvitas. Ideo non 
curat detestari camis opera, quia soia eonim no- 
raiaa satis assignant foeditatem. Opera camis dico 
quoe sunt hsec, silicet fornicatio^ immunditia, impH- 
dicitia, tuxuria. Fornicationera vocat cura meretri 
cibus, vel conjugatis pollui; immunditiara, tiirpitu- 
dinem illam qme fit praetet naturam. Et etiam in 
incestis osculis, et in tractatione polluta. Impudici 
tiam vocat etiam, si non sit fornicator, vel immun- 
dus, sed in verbis et habitu, et rootatione merabro* 
rum non sit pudice temperatus. Luxuriara vocat 
superfluitatem carnis , sive In gula, sive in coita. 
Qu9e luxuria etiam haberi potest in uxorc si super- 
ilue ea utatur. 

Opera carais etiam sunt servitus idotorum^ vene' 
ficiay inimicitia!^ id estlonga odia, contentiones in 
verbis, wmuiationesy quod quilibet Invidens hborat 
usurpare sibi l>onum alterius. Sunt etiam irWy id 
est subitse commotiones animi. Et de ira rifir, 
quando res agilur pugnis. Sunt iterum dissensionc$y 
qux ssepe fiunt in Ecclesia. Sont etiam scctas, pro 
quo in Gra^xo habclur baereses. Sunt etiam invidicCj 
id est malus Uvor animi ; qui licet se non consecu- 
turam selat remproximi, invidet tamen ei, eumque 
eam haberc nollet. Iterum homicidia^ ebrietatesy id 
est consuetae snpra modum potaliones, ct comes- 
saliones et simiiia his quw modo prmdico vobis^ sictU 
oiim prwdisi," mm vobis primum pnedicavi, «t 
cavcalis ab illis, qHoniam qui talia agunty l»i 



Digitized by 



Google 



512 EXPOSlflO m EPISTOLAS PAUU. ^ IN EMST. AD GAL. »4 

mm coiiM9iMl«r re^jfniim Det , si in hoc ftctu A < enim semiiuiTerit homo, haeo et metet. Quoniam 

^comprehenfti sant. Haec pnBdicta sunt ope- c qai seminal in eame saa, de carne et metet 

€ corraplionem; qui autem seminat in Spiritu, 

< de Spiritu metet ^itam aetemam. Bonum au- 

c tem facientes non deficiamus; tempore enim suo 

c metemus, non deficientes. Ergo dum tempas ha- 

c bemas, operemur bonnm ad omnes, maxime 

c autem ad domesticos fidei. \ idete qnalibns lit- 

c leris scripsi vobis mea manu. Quicimque enim 

c Tolunt piacere in carne, lii cogunt vos clr- 

c cumcidi ; tantnm, ut cmeis Christi persecutio- 

c mem non patiantur. Neque enim qui circuni' 

c ciduntur, legcm custodiunt, sed volunt vos cir- 

c cumcidi, i|t in carne vestra glorientur. Mibi 

c autem absit gloriari nisi in cruce Domini no- 

aicandiqiiaehabet:iiiaiMii«2iulo,qaoditaattractabilis B c stri Jesu €hrisli, per quem mihi mundus cru- 



n carais; sed opera spuritus <»nl kmc, Et non 
ait opera, sed ad commendationem , ait fructus 
Sfnritu». Bis enim operibas frai prodest et opor- 
tet. Fractns, inqnam, Spiritns^est charitM^id est 
dileetio Dei et proximi, de qua charitale sequitur 
gamdium et pax. Gaudium vocat laetam conscien- 
Uam; paeem ad omnes ex dileaione concordiam. 
Est etiam Fractas Spiritus longammitai^ id est spes. 
Si enim tardat retribatio; non tamen minos sperat, 
vd impatienler exspectat? Et est opos Spiritus 
patietuiaj qua qmecunqae toleramas adversa; et 
bomtas^ id est pia aifectio animi; etiam si non ha- 
bet quid tribaat; 6entgm*la^, id est largitas commo- 



et niTabilis est omnibus ; et /ides qoae recte credit 
in Denm;; modeitia , id esl temperantia verboram 
el aelas; eontittentia^ qna etiam alicitis continet se 
adiquis; ca$tita$y quod caste utStar licitis, at vir 
uxcMre. lisec sunt opera Spiritas, et advenus opera 
hujusmodi non est lex; sicnl supra diximus , non 
eslis sab lege. Haec sunt opera carais. Hasc sunt 
opera Spirilus; qm autemeunt ChrieH^ faciunt opera 
Spiritus* Quod sic ait|: Crucifixerunt hi qui sunt 
Christi , eamem suam, qnod nollos sensus qnan- 
diu in Christo sunt, inclinare qneunt ad vilia. iili 
dico cerlantes cum nitiis el cum concupiscentm. 
Vttia accipit in actu ; concnpiscentias, in voluntale. 
Non solum carnem cracifigamos, ne malum opere- 
mur ; sed eiiam ambulemus Spiritu, id est proficia- 
mus bene operando secaodoffl qood admonet ratio; 
jastum esl ot amboiemos Spirilu, ^uta «totmiw 
Spiritu; el si 'juslificati vivimus Spiritu, sequitur 
01 etiam ambulemus Spiritu. Vivit homo per 
justificationem fidei. Ambulat com operatur ea quae 
fides exigil. Et si vivimus et ambulamus, in hac am- 
bulalione non ef/iciamur cupidi inanis^ id est mun- 
danae gioriae. Non est peccatum st bene ageiites 
iaiidamur, sed si laudari copimus; non simos 
cupidi inanis gloriae. Nos dico qui hoc copimos 
invicem provocanUs; qoia ^uperbia qu» non palilur 
parem, nisi praeferalur omnibus,indignatur, pro- 
vocans ad litem. £t si non aperte provocare au- 



c cifixus est , et ego mundo ! In Christo enim 

« Jesu, neque circumcisio aliquid valct, neque 

c prseputium, sed nova crealura. Et quicunque 

c hanc reguiam secuti fuerint, pax super illos et 

c mlsericordia et super Israel Dei. Dc caetero 

c nemo mihi molestus sit. Ego enim stigmata 

c Domini Jeso in corpore meo porto. Gratia 

c Domini Jesu Christi cum spiritu vestro, fratres. 

c Amen. i 

EXPOSITIO. 

228^<^6'4u^ in communitateomnemEcclesiam 
correxit et instruxit, nunc divisim admonet praelatos , 
ut in lenitate instruant peccantes subditos , et econ- 
, vcrso admonet sulxlitos ut xquo animo in omni 
' obedienlia audiant pradatos , dicens : Quia vivitis 
Spirilu, ambulate Spiritu; vos aulem qui spiri- 
tates estis , id est praelati : omnis eiiim pcrfectus 
etiam si ofiicio careal, imperfecto tameu praela- 
tus est ; vos , inquam , spiritaies iicet tn aliquo 
delicto prceoccupatus fuerit atiquis; nec mirum si 
peccat quia homo : pr^ccopatus dicit non quod 
ex Industria peccaverit, sed quia providere sibi 
nescivit , vos , inquam, prselati instruite horainem 
hujusmodi in spirilu, non fororis, sed in spiritu 
teuitatis. Nuhc de plurali transit ad singularem. 
loquens similiter cuilibet prselato. Cum lenitatc 
corrige delinquentem tu, quicunque prxlate, con- 
siderans teipsum , ne tu etiam tenteris similiter. 



dentes, saltem animo invidentes invicem, id est [) Saepe cnim Deus sic pie disponit ut , qui in- 



aiter alteri. 

CAPUT VI. 
c Fratres, et si praeoccupalos fueril homo in 
c aiiqoo delicto , vos qui spiriloales estis, hujos- 
i modi insiruite in spirito ienitatis, considerans 
c teipsum, ne el ut tenteris. Alier alterios onera 
c portate, et sic adimplebitis legem Christi. Nam 
c si quis existimat se aliquid esse com nihil sit, 
c ipse se sedocit. ^Opos aotem soom probel onos- 
< qatsqoe, et stc tn semelipso lantom gloriam ha- 
f bebit, et non in allero. Unusquisque enim ouus 
c soom portabit. Communicet autem is q/ii cate- 
€ cbizatur vcrbo, qui se catechizat ui omnibus 
i bonis. Nolite errare. Dcus non irridetur. Qux 



digiiaiido obhorret casum proximi, in idem praecr- 
pitetur, vel in p^us. Nec solum instroalis de- 
Jinqoentem, sed eliam portate onera alter^alterius^ 
praeiatos onos sobditi. Portale dico compaliendo^ 
orando, et jejonando ot flal ei remissio. Et sic \h 
cissim sopportando vos adimptebitis legem Chrieti. 
Christob enim nescios peccati, dom peccata nostra 
in crace portavil, haoc in se legem atlnlit, ui aller 
sic portaret peccatum proximi. Considera teipsum^ 
ne shBiliter tenleris. Nam si quis inconsiderat& 
agens, existimat se esse atiquid, cum ex se nihil sit^ 
et si gratia in eo aliquid sit, ipse sic opinans seducit 
seipsum^ id eslseductor soi ipstos est. Noiitesedo^ 
ci, sed uHUsquisque probet, id eslvideat, an probaUI^ 



Digitized by 



Google 



51S S. BRUNONIS CARTHUSUNORUH 

sil optfs «tttttn, et $ic probatus iuibebU gloHdm tan- A 
tuminodo in $emetipsoj id est apud se in conscien- 
tia, et non in altero^ id est non in consideratione et 
contemptu alterius. In sc debet gloriari non in al- 
tero. Nam unwufuisque seu justus, seu i^eccator, 
portabit in die iilo onu$ snumy id est manipuium 
suum, (juem opera sua colligerc digna snnt, seu 
bonum, seu roalum. Vel ita de peccatore tantum 
scrmo sit. Tu, ut juste, ne glorieris in contcmptu 
peccatoris. Nam unusquisque peccator portabit 
onus suum, id est pondus peccati sui. 

Admonilis prxlatis, quales se debeaut exbibere 
subditis, aduionet subditos ut reverenter obcdiant 
pnelatis, dicens: Prseiatus cum lenitate instruat sub- 
ditum. 1$ autem gui cathechizatur, id est qui in- q 
struilur, licel uon exemplo boni operis : sed saltem 
verbo : is, inquam, communicet et obediat et in om- 
nibus bonis quae facit ct hortatur. Ei dico qui $e ca- 
techizat, id esl qui instruit illum. Dico communicate 
bis qui vos instruunt, ct noUie errare^ id est nolite 
vos excusare, dicentes uon csse obediendum*cis qui 
verbo bene docent, et non sic agunt, ideo nolite sic 
crrare, quia Deu$ non irridetur^ id est non calva 
occasione decipietur. Quod si deciperetur, irrisibilis 
esset. Yere non irridetur, quia quas $eminaverit 
homo, hwc utique metet. Et vere seminata metet, 
quoniam qui seminat in cqrne sva, id est qui opera- 
tur corruptibiiia camis desideria, hic utique metet 
decarne corruplionem, quia seminavitcorruptionem. 
Qui vero seminat in Spiritu^ id est secundum ratio- ^ 
nem, hic metet de Spiritu $piritatiay scilicet, vitam 
setcniam. Postquam divisim praelatos, deinde sub- 
ditos inslruxit, iterum omnem Ecclesiam mistim 
admonet, dicens : Vos praeiati in lenitate subditos 
instruite. Vos subditi in omni bono bis qui vos in- 
slruunt, communicate. Omnes aulcm, tam prxlati 
quam subditi, aeque bonum facientes non deficiamu$ 
bene operando, Nec deficere debemus in operando, 
qiiia metcmus mercedem operis tempore suo, id est 
opportuno, non deficiente$ in metendo. Et quia me- 
tcmus non deflcientes, ergo^ dum tempus operandi 
habemus, id est in hoc mundo : operemur bonum ad 
omne$, maxime tamen ad domesticos fidei. Prius 
enira fidelibus necessaria ministrare debemus,.de- |. 
hinc si superabundat ctiam infldelibus. 

Ab hoc loco Apostolus prq>ria manu praescripsit 
Epistolam, ne Galatae ambigerent hanc Epistolam 
229 essePauli, qtiia destruebat hiccircumcisionem, 
dcquo ilii pseudo dixerantGalatisquodmodoPaulus 
doceret circumcisionem. Unde sic ait : Ut haec prae- 
cepta credatis esse mea, videte quatibus litteris scri- 
p$i vobi$f ab hinc mea propna manu, ut cognitione 



INSTITUTORIS OPP. PARS U 3I6 

scriptnrae meae certi essetis hanc E|Mstolam esse 
meam. Et his quae scripsi obedire debetis, iion iUis. 
Quicunque enim volunt placere iliis Judaeis in carm, 
id est in carnalibus persuasis, hi cogunt vo$ ctrann- 
cidi. €ogui)t utique, quia importuno smnone vos 
compelluut ad id quod rationibus comprobare ne- 
sciunt. Gogunt vos circumcidi, hoc tantummodo ia- 
tendentes, ul non patiantur a Judaeis perseeuiumem 
cruci$ Christi, quam praedicant. Judaei enim cnioem 
Ghristi cum circumcisione bene concedebant praedi- 
cari. Yere ideo tantum ne patiantor, quia amoie b- 
gis nihil faciunt. Quod sfc ait : Hi pseudo^tit ctrr«iiH 
cidttRtttr ttott cuslodiunt tegetn, $ed pro eo solo votfoi 
vo$ circumcidi, ut gtorientur apud alios in came «e- 
$tra circumdsa. Aiunt enim illis : Yidete quantom 
incrementum per nos lex vestra habeat, illi gloriaO' 
tur in came. Sed mihi absit gtoriari, ni$i in eruu 
Domini nostri Je$u Chri$ti! Ego enim nec qoaero, 
nec prawiico gloriam, nisi crucis. Per quetn cmcem. 
Grax enim secundum Priscianum, de dulHis generi- 
bus est; et secundum Haimonem, in Graeco, masco- 
lini, et ideo translator noluit mutare relationem. 
Per quem crucem, vel per quem Ghristum cruci- 
iixHm, quod idem valet. Mundus est mihi crucifixus, 
itaqaod nihilamplius desuis oblectamenti oiferat 
mihimundus. Ego etiam cracifixas sum mando; quod 
si mihi mundus aliqua offert, ita|cmx Ghristl roe con- 
firmatum aslrinxit quod non possim declinareab 
illa. Ideo in cruce tantum glorior, quia in Christo 
Je$uneque circumci$iovalet aliquid^ neque prepputium^ 
sed sotummodo nova creatura, id est fides qoae in- 
novat mentem, et etiam camem quam fadt a pec- 
catis lit)eram. Non ideo addidit praepotium, qood 
atiquid putaret illud valere ad fidem, sed ut ostende- 
rel circumdsionem non plus conferrcin Christo 
quam praeputium. Ego tantum glorior in cmce, et 
quicunque hanc regutam crucis secuti fuerinl^ nt in ea 
tantum glorientur, pax fit superiltos Galatas qni non 
peccaverunt, et misericordia, id estsecunda remissio 
his qui lapsi sunt. Et non tantum super illos, sed 
etiam super omnem Israet, non qui fuerit camis, 
sed Dei. In Ghristo tanlum quasrite gloriam. De ca- 
terOy id est de circumcisione (quam exdudo) nem 
mihi molestus ^sit. Yd ita in prseterito me molcstati 
estis, sed de caetem, id est amodo, videte ne quis 
mihi molestus sit. Nec debetis me molestare. Ego 
enim portoin corpore meo stigmata Domini Jetu 
Christi, Stigma dicitur signum, quod fit calido fer- 
ro. Hic autem Pauius catenas et caetera tormenta 
sustinens, proGhristo stigmata, id est signa, quod 
miles Ghristi esset, in corpore portabat. Gratia Do- 
mini aostri Jesu Christi sit cum spiritu vestro, (ra- 
tres* Amen. 



ARGUMENTUM IN EPISTOLAM PAULI AD EPHESIOS. 

Ephesii sont Asiani. Hi acccpto vcrbo veritatis, pcrstitprant in'fidc. Hos collaudat Apostolus, scribciis 
eis ab urbe Homa dc carccre, pcr Tiehicum diacooum. 



Digitized by 



Google 



317 



EXPOSITIO tN EPISTOLAS PADLI. -^ IN EPIST. AD EPHES. 



S18 



PROLOGUS B. BRUNONIS IN EAMDEM. 



Ephesus ciyitas es( in Asia. Non hsc est Asia qu» 
diTidtt orbem, sed est provinda qaaedam in Graecia, 
habens septem civitates, quarum Epbesus metropo- 
lis est, quibus Joannes, relegatus in Pathmos in- 
salam, scripsit Apocalypsim. Hi Ephesii audito 
Tcrho lidei a Paulo, crediderunt, et opera fidei /au- 
dabiliter 230 operati sunt. Quibus Apostolus, dum 
Romai esset in carcere, scripsit hanc Epistolam, 
sollkite proTidens eis ne forte de eo quod in fide 
bene perstiterant superbirent, et hoc Tirtuti suse as- 
criberent. Qupd, sicut incoeperat in eis misericordia 
Dei, pie consummabat. In bac autem Epistoia roa- 
teriam habet beneficia Dei. De quibus in hunc mo- 
dum agit, ostendens ea esse non ex merito homi- 
nis, sed ex beneplacito Dei. Ostcndit etiam beneficia 
Dei esse hujusmodi, quod nemo tanta perfectione 
ascendit in illis, quin adhuc relinquatur ei quo as- 
cendere possit. Sicut enim homo semper habet quo 



A recidat, ita semper habet quo crescat. Agit etiam 
hic, quomodo patres debeant praeesse filiis, filii pa- 
rentibus subjici. Similiter de dominis et servis; de 
uxoribus et maritis, quanta confoederatione sibi vi- 
cissim pro modo conditionis et sexus debeant sub- 
servire. De beneficiis Dei in hunc modum idco agit, 
ne Ephesii de bono quod agunt occasionem ha])eant 
superbiendi, dum nihil ex se, sed totum se habere 
audiunt ex misericordia Dci. Iterum ideo ne lor- 
peant in bene agendo, dum audiunt se posse inve- 
nire quo crescant in obsequio Dei. Hos Ephesios 
Paulus discedens ab eis in unum convocavit, dicens 
eis : Ecce sanam fidem tradidi vobis, vidcte ne hanc 
irritam faciatis. Ego enim amodo liber sum, sed si 
male egeritis, Deus hoc requiret a vobis (Act, xx, 

^ 27). Pro his verbis et hujusmodi solertiores fuerunt 
providere sibi. 



EPISTOLA AD EPHESIOS. 



CAPUT PRlMUlf. 
c Pauhis apostolns Jesu Giristi per voluntatem 
Dei, sanctis omnibus qui sunt Ephesi, et fideli* 
bus in Ghristo Jesu , gratia vobis et pax a Deo 
patre nostro , et Domino Jesu Christo. Benedictus ' 
Deus et Pater Domini nostri Jesu Ghristi, qui be- 
nedixit nos in omni loenedictioue spirituali in coe- 
lestibus in Ghristo, sicut elegit nos in ipso aute 
mundi coustitutionem, ut essemus sancti et im- 
macuhili in conspectu ejus in charitate. Qui prae- 
destinavit vos in adoptionem filioruni per Jesum 
Ghristum in ipsum, secundum propositum volun- 
tatis suae, in hudem gloriae graliae suae, in qua 
gratificavit nos in dilecto Filio suo, m quo babe- 
mus redemptionem per sanguinem ejus in remissio- 
nem peccatorum , secundam divitias gratiae ejus, 
quae superabundavit in nobis in omui sapieutia et 
pnidentia, ut notam faceret nobis sacramentum 
Toluntatis suae, secundum beneplacitum ejus quod ] 
proposuit iu eo, in dispensatione plenitudinis 
iemporum instaurare omnia in Ghristo, quae in 
coeliset in terra sunt in ipso. In quo etiam nos 
sorte Vocati sumus, praedestinati secundum pro* 
positum ejus, qui operatur omnia secundum con- 
silia voluntatis suae, ut simus in kiudem gloriae ejus 
nos qui ante speravimus in Gh